ŞEBNEM TURHAN
Borsa İstanbul endeksleri ne savaş ne deprem ne siyasi çalkantı hiçbir iç ve dış etken olmadan yakın dönemin en kötü gününü geride bıraktı. Çoğu endekste yüzde 7’nin üzerinde sert düşüşler olurken 60’ın üzerinde hisse taban seviyeyi gördü. Bankacılık endeksinde gün içi düşüş yüzde 8,5’i geçti, halka arz endeksi yüzde 9’u aşkın düştü, sanayi, BİST30 ve BİST100 endeksi yüzde 7,5’i geçen düşüşler yaşadı. Borsada sert düşüşler nedeniyle endekse bağlı devre kesici saat 16.04 itibariyle devreye girdi, işlemler 16.24’te yeniden başladı. BİST100 endeksi dünü yüzde 5,54 düşüşle 13 bin 122,5 puandan kapattı.
BİST100 endeksinde 95 hisse düştü bu hisselerin 40’ı taban fiyatı gördü, toplamda 586 hisse günü kayıpla kapattı. Peki ne oldu da dün Borsa İstanbul çöktü böylesi büyük bir panik satışı yaşandı? Bunun için 2 -3 yıl öncesine dönmek ve yatırım fonları ile bazı hisse senetleri arasında kurulan ilişkiyi ve küresel endeks sağlayıcılar ile piyasa uzmanlarından gelen uyarılara rağmen 28 Ağustos’a kadar atılmayan adımları hatırlamak gerekiyor.
Dedikodular yayıldı, endişeler arttı
Borsa İstanbul’da yaşananları anlamak için öncelikle yakın tarihten başlayalım. Piyasada dün uzmanların EKONOMİ’ye verdiği bilgiye göre en önemli dedikodu BİST30 hissesi Destek Finans Faktoring’in yeni endeks düzenlemeleri kapsamında BİST30’dan çıkarılacağına yönelikti. Bu bazı para piyasası fonlarının teminat olarak gösterip ters repo işlemi yaptığı önemli bir hisse senedi. Bu hissenin BİST30’dan çıkarılması teminat durumunu etkileyeceği için para piyasası fonlarında sıkıntı yaratabilecek bir durum. Bir diğer dedikodu ise yine piyasa uzmanlarının verdiği bilgiye göre MSCI’nın Türkiye ile ilgili olumsuz bir karar alabileceğine yönelik olarak yayıldı. İkisi de dedikodu olarak sosyal medyada yayıldı ve bu yatırımcıları endişelendiren en önemli konulardan biri oldu.
Likidite sorunu çığ gibi büyüyor
İkinci sorun ise temerrüt korkusu. Sermaye Piyasası Kurulu’nun 28 Ağustos’ta açıkladığı yeni yatırım fonu rehberiyle çıkışları hızlanan ve sert getiri kaybı yaşayan Pusula Portföy yatırım fonlarına yönelik önceki gün temerrüde düştüğünü açıkladı. Bu durum piyasada korkuyu arttırırken diğer portföy yönetim şirketlerine de sirayet edebileceği endişesi tüm yatırım fonlarında çıkışları hızlandırdı. Peki bu yatırım fonlarından çıkışlar yine borsaya sirayet ediyor.
Üçüncü sorun sosyal medyada da bu korku ve endişelerin körüklenmesiyle kartopu etkisi yaşanmaya başladı. Ve dördüncü önemli sorun da yatırım fonlarında çıkışların bu korkuyla hızlanmasıyla bir likidite sorunu oluşması oldu. Uzmanlara göre çok konuşulan fonların ağırlıklı hisse pozisyonları tek yönlü ve yüksek tutarlarda olduğundan satmak istediklerinde ya da yatırımcılardan gelen satış emirlerini karşılamak durumunda kaldıklarında pozisyonlar nakde dönemedi alıcı bulamadığından ve bu da bir likidite krizi yaratıyor. Likidite krizi de dünkü borsada sert satışları getirdi. Fonlarında nakit ihtiyacını karşılayabilmek için portföy yönetim şirketleri ellerindeki her hissede satışa geçerken domino etkisi gibi diğer yatırımcılar da satışa eşlik etti.
Açıklamalar kafaları karıştırdı
Aslında bu dönemde iki kurumun kafa karıştıran açıklamalarını da dün Borsa İstanbul’da yaşanan sert satışa eklemek gerekiyor. Geçen hafta Tera Grubu, sorun yaşayan Pusula Portföy’ün dahil olduğu Pusula Finans Holding ve Katılımevim’i almak için harekete geçtiğini açıkladı önceki gün bu kurumların yönetim kurulu başkanlığına da Tera Holding Yönetim Kurulu Başkanı Emre Tezmen’in geçtiği duyuruldu kurumsal basın açıklamasıyla. Ancak aynı gün Pusula Portföy yatırım fonlarında temerrüde düştüğünü açıkladı, Tera Grubu ise devir tamamlanmadığı için bu konuda sorumluluğunun bulunmadığını duyurdu. Bu durum da yatırımcının paniğini körükleyen bir hamle oldu.
Hem SPK hem de Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek geçen yıl kasımdan bu yana yatırım fonlarına yönelik manipülasyonları önlemek için harekete geçeceklerini vurgularken bu adımlar mayısta başlayan küresel endeks sağlayıcı MSCI’nın uyarılarının sertleşmesine kadar atılmadı. SPK 28 Ağustos’ta yatırım fonlarını sil baştan düzenleyen köklü bir değişikliğe imza attı ve üzerine fiili dolaşım oranına yönelik yeni hesaplamayı devreye soktu. Üst üste gelen bu değişikliklere uyum bazı hisse senetlerinde kayıplara yol açtı bu durum da paniği artırdı. Gelecek üç ayda da SPK uyum süreci için portföy yönetim şirketlerinin çalışmaları devam edecek.
Toplam net çıkış 210.25 milyar lira
28 Ağustos tam bir dönüm noktası oldu. O günden bugüne TEFAS’a açık ve kapalı yatırım fonlarında net para çıkışı 210 milyar 255 milyon 818,9 bin lira oldu. Yatırım fonlarının portföy büyüklüğü 9 trilyon 912,8 milyar liradan 9 trilyon 578,5 milyon liraya geriledi. 334.3 milyar liralık bir kayıp yaşandı. Bu çıkışlarda ilk sırayı temerrüde düştüğünü açıklayan Pusula Portföy’ün Para Piyasası Fonu aldı. Bu dönemde net çıkış 96.5 milyar liraya geldi. Yani tüm yatırım fonlarında yaşanan net çıkışın neredeyse yarısı tek bir fondan kaynaklandı. İkincilik Garanti Portföy İkinci Para Piyasası Fonu’nda oldu ve 61.6 milyar liralık net çıkış gerçekleşti. Tera Portföy Birinci Serbest Fonu’ndan aynı dönemde net çıkış 59.5 milyar lira oldu. Yüklü miktarda para çıkışlarının yaşandığı ilk on fonun 6’sı para piyasası fonu, dördü serbest fon oldu.
İbrahim Turhan’a soruşturma
Öte yandın eski Borsa İstanbul Başkanı ve eski TCMB Başkanı Yardımcısı İbrahim Turhan hakkında İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı, sermaye piyasası araçları hakkında yatırımcıda korku ve paniğe sebep olacak nitelikte paylaşımlar yaptığı tespit edilen İbrahim Mustafa Turhan hakkında resen soruşturma başlatıldığını bildirdi.
Tera Portföy’ün fonlarındaki hisseler taban
Borsa İstanbul’da dün saat 11.42’ye kadar 382 pay bazında devre kesici işleme girdi. 60’yi aşkın şirket hissesi aynı saatlerde taban oldu. Destek Finans Faktoring, Anel Elektrik, Çitlekçi, Altınkılıç Gıda, Tera Yatırım, Tera Finansal Yatırımlar Holding, Tera Yatırım Teknoloji Holding, Işıklar Enerji, İzmir Fırça, Karsan Otomotiv, Kardemir Çelik, Peker GMYO, SASA, Ral Yatırım Holding, Çates Elektrik ise yüzde 10 düşüşle taban gördü. Taban olan hisselerin ise Pusula Finans Holding’i satın alma anlaşması yapan Tera Grubu’nun hisseleri olması veya Tera Portföy fonlarında çoğunlukla yer alan hisseler olması dikkat çekti. Destek Finans Faktoring BİST30’da yer aldığı için uzmanların verdiği bilgiye göre hem PPF fonlarında ters repo işlemlerinde teminat hisse olarak öne çıkıyor Tera Portföy fonlarında hem de hissi olarak fonlarda yer alıyor. Yüzde 10 düşerek taban olan şirketlerden Anel Elektrik, Altınkılıç Gıda, Tera Yatırım, Tera Finansal Yatırımlar Holding, Tera Yatırım Teknoloji Holding, Kardemir Çelik ve Peker GMYO Tera Portföy’ün dört fonunda yer alırken, Çitlekçi üç fonunda, Karsan Otomotiv ise bir fonunda bulunuyor. Yüzde 10 düşerek taban olan Işıklar Enerji ve İzmir Fırça ise Pusula Portföy’ün fonlarının portföyünde bulunan şirketlerden.
Atlas Portföy ödemeleri talepten 5 gün sonraya çekti
Pusula Portföy’ün önceki günkü yatırım fonları için temerrüt açıklamasının ardından dün de Atlas Portföy yatırım fonlarında çıkış ödemelerini talepten 2 iş günü sonrasında değil 5 iş günü sonrasında yapabileceğini açıkladı. Atlas Portföy’den Kamuyu Aydınlatma Platformu’na yapılan açıklamada SPK’nın 28 Ağustos’taki kararına işaret edilerek “Atlas Portföy Serbest Fon (DFI) portföyünün likidite yapısı, portföyde yer alan varlıkların mevcut piyasa koşullarındaki işlem hacmi ile katılma payı iade taleplerinin Fon portföyü üzerindeki etkileri birlikte değerlendirilmiştir” denildi. Yapılan değerlendirme sonucunda açıklamaya göre fon portföyünün likidite riskinin etkin şekilde yönetilmesi, katılma payı iade taleplerinin sağlıklı bir şekilde karşılanabilmesi, portföy varlıklarının yatırımcıların aleyhine olabilecek piyasa koşullarında elden çıkarılmasının önlenmesi ve fon katılma payı sahiplerinin menfaatlerinin korunması amacıyla, Fon’un birim pay değeri hesaplama sıklığı ile katılma payı iade esaslarının yeniden belirlenmesine karar verildi. Buna göre fon birim pay değeri her iş günü hesaplanarak katılma payı satım talimatları her iş günü kabul edilirken ve bedeller T+2 iş gününde yatırımcılara ödenirken artık yeni uygulama ile fon birim pay değeri ayda bir kez olmak üzere ayın on beşinci (15.) iş günü hesaplanacak. Katılma payı satım talimatları her iş günü kabul edilecek, talimatlar değerleme gününde hesaplanacak birim pay fiyatı üzerinden gerçekleştirilecek. Katılma payı satım bedelleri ise ilgili değerleme tarihini takip eden beşinci iş gününde yatırımcılara ödenecek. Yeni uygulama 16/09/2026 tarihinde Tefas kuralları gereği saat 13:30 (valör atlama saati) itibarıyla iletilecek katılma payı satım talimatlarından itibaren geçerli olacak.
