YENER KARADENİZ/İSTANBUL
ABD-İsrail ile İran arasında tırmanan savaş, Ortadoğu’da perakende ve lüks tüketim sektörünü doğrudan etkiledi. Dubai, Doha ve Riyad gibi alışveriş merkezleri büyük ölçüde açık kalmaya devam etse de birçok küresel marka, güvenlik ve operasyonel riskler nedeniyle mağazalarını geçici olarak kapattı ya da minimum personelle çalışmaya başladı. Bu dönemde savaştan etkilenen 11 ülkede 578 mağaza ve 2 bin 815 satış noktası ile faaliyet gösteren Türk markalarının bazıları ise savaşın ilk dönemlerinde mağazalarını kapattı. Şu an açık olan mağazalarda güvenlik endişeleri nedeni ile işler durma noktasına gelmiş durumda. Birleşmiş Markalar Derneği (BMD) Başkanı Sinan Öncel, çatışmanın İran, İsrail, BAE, Katar, Kuveyt, Bahreyn, Suudi Arabistan, Irak, Ürdün, Umman ve Suriye olmak üzere 11 ülkeyi etkilediğini belirterek, 2025 verilerine göre BMD üyelerinin bu ülkelerde toplam 578 mağaza ve 2 bin 815 satış noktasının bulunduğunu söyledi. Savaşın ilk günlerinden itibaren özellikle Körfez ülkelerindeki mağazalarda gıda dışı perakende satışlarında dramatik bir düşüş yaşandığını ifade eden Öncel, “Mağazalar açık ancak satışlar yok denecek kadar az. Savaş ortamında tüketicinin alışveriş motivasyonu ciddi biçimde zayıfladı” dedi. Kampanya yapan mağazalarda sınırlı bir hareketlilik görüldüğünü aktaran Öncel, tedarik zincirindeki aksaklıklar nedeniyle bu kampanyaların da sürdürülebilir olmadığını vurguladı. Öncel, savaşın uzaması halinde rezervasyon iptallerinin artabileceğini ve bunun hem bölgedeki hem de Türkiye’nin turistik şehirlerindeki mağazaların cirolarını olumsuz etkileyebileceğini ifade etti
Yakın coğrafyadan tedarik artabilir
Savaşın bir diğer yönünün ise tedarik zincirinde değişime yol açması olduğuna dikkat çeken Öncel, devam etti: “Bölgedeki çatışma ortamının uluslararası taşımacılık hatları üzerindeki baskısı, lojistik maliyetlerinde —özellikle Uzak Doğu menşeli sevkiyatlarda— belirgin bir artış riskini beraberinde getiriyor. Pandemi döneminde tecrübe ettiğimiz ‘yakın coğrafyadan tedarik’ eğiliminin bu süreçte yeniden ivme kazanabilir. Türkiye, üretim kapasitesi ve lojistik hızıyla bu noktada stratejik bir alternatif olarak öne çıkabilir. Süreci önceden analiz ederek hazırlık yapan firmalarımız, küresel tedarik zincirindeki bu değişimden olumlu yönde ayrışabilir.”
“Dubai turizm destinasyonu özelliğini kaybedebilir”
Ipekyol CEO’su Uğur Ayaydın, “Ülkeleri ayırmak gerekiyor. Suudi Arabistan’da şu an bir sıkıntı yok. Tam tersi şu anda orada işler beklediğimizden daha iyi gidiyor. Pozitif bir etki yaşadık. Büyük sıkıntı Kuveyt ve Bahreyn’de yaşanıyor. Mağazalarımız hiç kapanmadı ama yavaşlama söz konusu. Cumadan bu yana oralarda da bir toparlanma var. Birleşik Arap Emirlikleri’nde Dubai Mall ve Mall of Emirates gibi turistlerin yoğun olduğu yerlerde sıkıntı var. Yerel AVM’lerde çok büyük bir sorun yok. Biraz daha uzun sürecek iş gibi görünüyor. Cuma günü iş ortaklarımız ile görüştük. Çok umutsuz değiller. Yakın bir zamanda toparlanacağını ve büyük bir sıkıntı yaşanmayacağını dile getiriyor. Ancak Dubai için eski destinasyon özelliğinin kaybetme riski olabilir diye bir düşünce var. Biz de o tarafta bir yavaşlama olma ihtimali olacağını düşünüyoruz.. Ama savaşın ne kadar süreceği ile de ilgili bu durum. Hepimiz bayramdan sonrayı görelim diye bekliyoruz” ifadelerini kullandı.
Mağazalar açık ama iş performansı düşük
Orka Holding Yönetim Kurulu Başkanı Süleyman Orakçıoğlu, pazar çeşitliliğine önem verdiklerini ve bunun da böyle dönemlerde en büyük avantajlarından biri haline geldiğini belirterek, “Diğer ülkelere baktığımızda Ortadoğu ülkeleri dışında da faaliyetlerimiz devam ediyor. Romanya’da 14. mağazamız açılıyor. Polonya’da yatırımlarımız devam ediyor. Sadece Dubai son dönemde savaş nedeni ile negatif etkiliyor. Onun dışında Katar’da da mağazamız açılacaktı onu erteledik. Süreçle ilgili gelişmeleri bekliyoruz. Dubai’de mağazalar açık ama iş performansı ile ilgili bir düşüklük var. Irak’ı da dahil edersek 16 mağazamız var bölgede. Savaş başladığında Dubai’de bir iki gün mağaza kapandı. Mevcut iş performansında AVM’ler ile ilgili yavaşlık var. Gelişmeleri yakından takip ediyoruz” diye konuştu.
Tüketici hareketliliği yavaşladı
LC Waikiki Yönetim Kurulu Başkanı Vahap Küçük, bölgede yaşanan gelişmelerin Körfez ülkelerindeki satışlar üzerinde sınırlı bir etkisi olduğunu söyledi. Küçük, “Özellikle Katar ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi pazarlarda tüketici hareketliliğinin geçici olarak yavaşladığını gözlemledik. Bölgenin dinamiklerini dikkatle analiz ederek gerektiğinde hızlı ve esnek kararlar alabilen bir yapıdayız. Kısa vadede temkinli bir yaklaşım benimserken, uzun vadede bölgenin potansiyeline olan inancımızı koruyor ve operasyonlarımızı bu perspektifle yönetiyoruz” ifadelerini kullandı.
En büyük zarar ‘lüks’te
Savaşın başladığı dönemde Gucci’nin sahibi Kering başta Birleşik Arap Emirlikleri olmak üzere Kuveyt, Bahreyn ve Katar’daki mağazalarını geçici olarak kapattı. Apple da Dubai’deki mağazalarını 19 Mart tarihine kadar kapatma kararı aldı. Hızlı moda zinciri H&M ise Bahreyn ve İsrail’deki mağazalarını kapattığını duyurdu. Orta Doğu’da Versace, Jimmy Choo ve Sephora gibi markalar için yaklaşık 900 mağaza işleten Chalhoub Group, Bahreyn’deki mağazalarının kapalı olduğunu açıklarken, Birleşik Arap Emirlikleri, Suudi Arabistan ve Ürdün’de bazı mağazaların gönüllü çalışanlarla sınırlı kadroyla hizmet verdiğini belirtti. Ortadoğu, küresel lüks tüketim harcamalarının yaklaşık yüzde 5-10’unu oluşturuyor ve son yıllarda sektörün en hızlı büyüyen bölgelerinden biri olarak öne çıkıyordu. Sektör temsilcileri, çatışmanın uzaması halinde lüks moda ve perakende markalarının bölgedeki yatırımlarını ve mağaza operasyonlarını yeniden değerlendirmek zorunda kalabileceğine dikkat çekiyor. Tüm bu gelişmeler nedeni ile lüks giyim grupları LVMH, Hermes ve Cartier’in sahibi Richemont’un hisseleri, savaşın başladığı günden bu yana yüzde 15’ten fazla değer kaybetti.
