MERVE YİĞİTCAN
ABD-İsrail ile İran arasında patlak veren savaşın, petrol ve petrokimya ürünlerinin arzında yol açtığı kriz devam ediyor. Arz sıkıntısı ve yüksek navlun nedeniyle polietilen ve polipropilende yüzde 60’ları aşan fiyat artışları üretimde aksamalara yol açarken, sanayiciler kritik hammaddelere erişimde yaşanan sıkıntıların üretim, istihdam ve ihracatta kayıplara yol açmasından endişe ediyor. Konuya ilişkin değerlendirmelerde bulunan İstanbul Sanayi Odası (İSO) Meclis Üyesi Fikret Kaya, küresel ölçekte petrol ve petrokimya ürünlerinde yaşanan arz daralmasının, sanayinin temel girdileri üzerinde ciddi bir baskı oluşturduğunu söyledi. Kaya, son dönemde hammadde fiyatlarında yüzde 60’a varan artışlar yaşandığını, buna ek olarak da üretici ülkelerde artan ‘force majeure’ uygulamalarının arz tarafındaki belirsizliği derinleştirdiğini, yükselen navlun ve sigorta maliyetlerinin de toplam maliyet yapısını daha da ağırlaştırdığını vurguladı.
Türkiye açısından tablonun daha hassas olduğuna işaret eden Kaya, “Sanayimiz, özellikle kimya ve plastik sektörlerinde büyük ölçüde ithal hammaddeye bağımlı bir yapıya sahip. Bu durum, küresel dalgalanmalara karşı kırılganlığı artırırken üretim maliyetleri üzerinde doğrudan baskı oluşturuyor. Bugün sanayici iki temel sorunla karşı karşıya: Hammaddeye erişim ve maliyet yönetimi. Tedarik sürelerindeki uzama üretim planlamasını zorlaştırırken, maliyet artışları ihracat fiyatlarını rekabetçi olmaktan uzaklaştırıyor. Bu durum yalnızca geçici bir daralma değil; aynı zamanda uzun vadeli pazar kaybı riski anlamına geliyor. Özellikle Çin, Güney Kore ve Vietnam gibi ülkelerle rekabette bu fark daha belirgin hale geliyor. Bu ülkeler hammaddelerini büyük ölçüde kendi üretimleriyle karşılarken, Türkiye artan ithalat maliyetleri nedeniyle dezavantajlı bir konuma sürükleniyor” diye konuştu.
“Gümrük vergisi geçici olarak kaldırılmalı”
Mevcut tablonun, hızlı ve koordineli bir politika setini zorunlu kıldığını söyleyen Kaya, sanayiciler olarak çözüm beklentilerini şöyle sıraladı: “İlk olarak, kritik hammaddelerde gümrük vergileri ve gözetim uygulamaları geçici olarak kaldırılmalıdır. Bu adım, maliyet baskısını azaltarak üretimin sürdürülebilirliğini sağlayacak ve enflasyon üzerindeki baskıyı hafifletecektir. İkinci olarak, devlet koordinasyonunda toplu hammadde tedarik modeli devreye alınmalıdır. Özellikle ABD ve Türk devletlerinde bulunan büyük petrokimya üreticileriyle yapılacak devletlerarası anlaşmalar, Türkiye’ye hem fiyat avantajı hem de arz güvenliği sağlayabilir. Çin’in uzun süredir uyguladığı bu model, kriz yönetimi açısından önemli bir referans sunmaktadır.”
“DİR’İN SADELEŞTİRİLMESİ GEREKİYOR”
Dahilde İşleme Rejimi’nin (DİR) sadeleştirilmesi ve yaygınlaştırılması gerektiğini savunan Kaya, “Bugün sanayicilerin büyük bir kısmı bu sistemi etkin kullanamıyor. Oysa kriz dönemlerinde bu tür mekanizmaların hızlı, erişilebilir ve pratik olması hayati önem taşıyor” ifadelerini kullandı. Ticaret Bakanlığı, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, ihracatçı birlikleri ve sanayi odalarının koordinasyon içinde hareket ederek acil bir eylem planı oluşturması gerektiğini vurgulayan Kaya, “Bu sürecin gecikmesi halinde yalnızca üretim değil; istihdam ve ihracat da ciddi zarar görecektir. Bugün atılacak doğru adımlar, yarının pazarlarını koruyacaktır. Ortadoğu’daki polimer üretim kapasitesinde yaşanabilecek aksaklıklar, küresel arzı daha da daraltarak Türkiye için hammadde riskini büyütüyor. Bu nedenle alternatif tedarik kaynaklarına yönelmek artık kaçınılmaz” değerlendirmelerinde bulundu.
