MERVE YİĞİTCAN
Erken sanayisizleşme tehdidiyle karşı karşıya olan Türkiye’de, ücretli çalışan verileri de alarm veriyor. Sanayi istihdamı martta 132 bin 320 kişi gerileyerek 4 milyon 740 bine indi, 4 yılın gerisine düştü. İstihdamın yönünü sabitlediği ticaret ve hizmetlerde ise istihdam 9 milyonu aştı; deprem konutlarının da etkisiyle inşaatta da ücretli çalışan sayısı yüksek seyrini sürdürerek martta 1 milyon 847 bin oldu. Yanı sıra, sanayi sektöründe istihdam edilenlerin toplam içindeki payı Kasım 2021’den bu yana 3,6 puan azalarak yüzde 30’a geriledi. Veriler, Türkiye’de istihdam yapısının sanayi gibi katma değerli ve kalıcı alanlardan, dönemsel ve hizmet ağırlıklı sektörlere doğru hızla evrildiğini gösteriyor. Sanayi istihdamı 52 ayın gerisine düşerken, ticaret-hizmet ve kamu yatırımlarıyla desteklenen inşaatın toplamda 10,8 milyondan fazla ücretli çalışanı sırtlaması, ekonomideki yapısal dönüşümün ve ‘erken sanayisizleşme’ riskinin en somut göstergesi olarak öne çıkıyor.
TÜİK’in mart ayına ilişkin açıkladığı Ücretli Çalışan İstatistikleri’ne göre; sanayi, inşaat ve ticaret-hizmet sektörleri toplamında ücretli çalışan sayısı Mart 2026’da bir önceki yılın aynı ayına göre yüzde 1,8 artarak, 15 milyon 601 bin 250 kişiye ulaştı. Ücretli çalışanların sektörel dağılımına bakıldığında ise tablo üretimdeki erozyonu gözler önüne serdi. Mart 2025 itibarıyla ücretli çalışan sayısı yıllık olarak sanayi sektöründe yüzde 2,7 azalırken, inşaat sektöründe yüzde 6,4; ticaret- hizmet sektöründe ise yüzde 3,5 arttı.
Son 20 aydır düşüş sürüyor
Sanayi istihdamına daha yakından mercek tutulduğunda, ücretli çalışan sayısında son 20 aydır yani Ağustos 2024’ten bu yana yıllık bazda düşüş görülüyor. Sanayide ücretli çalışan sayısı Mart 2026 itibarıyla 4 milyon 740 bin 622’ye inerken, Kasım 2021’den bu yana en düşük seviyeye görmüş oldu. Türkiye’nin hem üretimde hem ihracatta öne çıkan sektörlerinde de durum çok iç açıcı değil. Bu sektörlerdeki çalışan istatistiklerinin tarihsel seyrine bakıldığında kritik seviyeler dikkat çekiyor.
Buna göre, sektörel olarak Türkiye’de en fazla ücretli çalışan 578 bin 841 ile gıda ürünlerinin imalatında yer alırken, geçen ay itibarıyla bu sektörde ücretli çalışan sayısı yıllık bazda yüzde 2,9 arttı. Nisan 2025’te birincilik tahtını gıda ürünlerine kaptıran giyim eşyalarının imalatında istihdam erimeye devam ediyor. Mart ayı itibarıyla sektördeki istihdam kaybı yıllık yüzde 10,1’e ulaşırken, ücretli çalışan sayısı 510 bin 297’ye düştü. Tekstil ürünlerinin imalatında da ücretli çalışan sayısı yüzde 9,2 gerileyerek 408 bin 796’ya ulaştı.
İhracatçı sektörlerde de kayıp çok
En fazla istihdam yaratan dördüncü sektör konumundaki fabrikasyon metal ürünlerin imalatında ücretli çalışan sayısı geçen ay yıllık bazda sınırlı artış göstererek yüzde 0,1 arttı, 408 bin 224’ü gördü. En fazla ücretli çalışanın yer aldığı beşinci sektör olan ‘başka yerde sınıflandırılmış makine ve ekipmanları imalatı’nda ücretli çalışan sayısı Haziran 2025 itibarıyla 300 binin altına inerken, mart 2026 itibarıyla 290 bin 156’ya geriledi. Böylece ücretli çalışanda 2022 yılı seviyeleri görülmüş oldu.
Yanı sıra Türkiye’nin ihracat lideri sektörü olan otomotivde de istihdam verileri korkutuyor. Buna göre, Mart 2026’da motorlu kara taşıtı, treyler ve yarı treyler imalatında çalışan ücretlilerin sayısı yıllık bazda yüzde 2,9 gerileyerek 234 bin 460’a düştü. Böylece veriler, Şubat 2023’ten bu yana en düşük seviyenin görüldüğüne işaret etti. Yine Türkiye’nin bir diğer büyük ihracatçı sektörü olan kauçuk ve plastik ürünlerin imalatında da benzer bir tablo ortaya çıktı. Bu sektörde ücretli çalışan sayısı aynı dönemde yüzde 2,8 gerileyerek 557 bin 338’e indi.
Sanayiden çıkan ‘hizmet’e gitti
Sanayide yaşanan kan kaybına karşın, Türkiye ekonomisinde istihdamın ağırlık merkezi ticaret, hizmet ve inşaat sektörlerine kaymaya devam ediyor. Ekonominin lokomotif istihdam alanı haline gelen ticaret ve hizmet sektörlerinde ücretli çalışan sayısı mart ayında 9 milyon 13 bin 88 kişiye ulaştı. Sektördeki ücretli çalışan sayısı geçen yılın aynı ayına göre yüzde 3,45 artış gösterdi. Ticaret-hizmet alt grubunun sadece ‘ticaret’ (toptan ve perakende) ayağı incelendiğinde ise buradaki çalışan sayısının 3 milyon 469 bin 247 kişiye ulaştığı ve yıllık büyümesinin yüzde 2,74 olduğu görülüyor. Sanayideki daralmaya taban tabana zıt bir grafik çizen bir diğer sektör ise inşaat oldu. Yüksek faiz ortamı ve genel ekonomik yavaşlamaya rağmen, bölgedeki deprem konutlarının yapımının da güçlü etkisiyle şantiyeler istihdam deposu olmayı sürdürüyor. Mart 2026 itibarıyla inşaat sektöründe ücretli çalışan sayısı 1 milyon 847 bin 540 kişiye ulaştı. Sektördeki istihdam artışı, yıllık bazda yüzde 6,45 gibi yüksek bir oranda gerçekleşerek dikkat çekti. Büyük ölçüde konut projelerini ve deprem bölgesindeki imar faaliyetlerini içeren ‘bina inşaatı’ alt kırılımında çalışan sayısı yıllık yüzde 7,30 artışla 1 milyon 206 bin 324 kişiye yükseldi.
