ŞEBNEM TURHAN
ABD ve İsrail’in İran’a saldırıları ile başlayan finansal çalkantı Merkez Bankası rezervlerini de olumsuz etkiledi. Özellikle yabancı yatırımcıların TL varlıklardan hızlı çıkışına karşı döviz satışı ile gerileyen Merkez Bankası rezervlerine bir negatif etki de düşen altın fiyatlarından geldi. QNB ekonomistlerinin hesaplamalarına göre mart ayı boyunca altın fiyatlarındaki düşüşün net rezervlerde yarattığı kayıp 14.5 milyar dolar, brüt rezervlerde ise 20.5 milyar dolara ulaştı. Uzmanlar, Merkez Bankası rezervlerinde altının yoğunluğuna dikkat çekerken portföy çeşitlendirmenin kritik öneme sahip olduğunu vurguladı.
Brüt rezervler 177.3 milyar dolara indi
Altının ons fiyatı 27 Şubat’ta savaş başlamadan önce 5 bin 167 dolar seviyesinde bulunuyordu. Savaşla birlikte önceki dönemlerdeki güvenli liman etkisi yaşanmayan altının ons fiyatı sert düşüş yaşadı. Dün altının ons fiyatı 4 bin 400 doların altında işlem gördü. Bu kayıp son dönemde altın rezervlerini artıran Merkez Bankası’nı da vurdu. Yılın ilk Enfl asyon Raporu’n toplantısında TCMB Başkan Yardımcısı Hatice Karahan’ın verdiği bilgilere göre son iki yılda Merkez Bankası brüt rezervlerindeki 84 milyar dolar artışın 68 milyar doları altın fiyatlarındaki yükselişten kaynaklandı. Aynı dönemde swap hariç rezervdeki 143 milyar dolarlık artışın da 50 milyar doları altın fiyatlarındaki yükselişten yakalandı. Altın fiyatlarındaki yükseliş TCMB rezervlerini son iki yılda olumlu etkilese de savaş ile birlikte başlayan sert düşüş de negatif etki yarattı.
QNB ekonomistlerinin hesaplamalarına göre 20 Mart ile biten hafta itibariyle TCMB brüt rezervleri 12.3 milyar dolar azalarak 177.3 milyar dolara indi. Böylece brüt rezervler Eylül 2025 seviyesine geriledi, savaş öncesine göre brüt rezervlerdeki azalma 33 milyar doları buldu. 20 Mart ile biten haftada bankaların TCMB’de zorunlu karşılık ve teminat depo çerçevesinde tuttukları döviz miktarının 0.2 milyar dolar azalması, brüt rezervi olumsuz etkiledi. QNB ekonomistlerinin analizine göre bunu hariç tutan net rezervde aynı hafta 12.1 milyar dolar azalış yaşandı ve net uluslararası rezervler 56.9 milyar dolara indi. Geçen yıl hazirandan bu yana net uluslararası rezervler bu seviyeye inmemişti. Swap hariç net rezerv de önceki haftaya göre 11.2 milyar dolar azalışla 43.1 milyar dolara geriledi.
Mart ayı döviz satışı 26.2 milyar dolar
Net uluslararası rezervler içinde değerlendirilen yurt içi bankalarla yapılan satım yönlü swap hacminin 20 Mart haftasında 0.9 milyar dolar artmasının net rezervi olumsuz etkilediğini belirten QNB ekonomistleri altın fiyatlarının gerilemesinin ise net rezervde 7.5 milyar dolarlık azalışa yol açtığını vurguladı. Kamunun döviz mevduatı da incelenen hafta içerisinde 0.9 milyar dolar düştü. QNB ekonomistleri “Sonuç olarak, bu saydığımız işlemler net rezervin geçen hafta 9.3 milyar dolar gerilemesine neden olmuştur. Net rezervdeki değişimi dikkate aldığımızda, bunun dışında kalan işlemlerle toplamda 2.8 milyar dolar döviz satışı gerçekleştiğini hesaplıyoruz. Mart ayındaki döviz satışı 26.2 milyar dolara ulaştı” dedi.
Altın payının yüksek olmasının riski
TCMB rezervlerinde altın fiyatlarından kaynaklı fatura büyümeyi sürdürdü. Net uluslararası rezervlerde 20 Mart ile biten haftaya kadar 9.2 milyar dolarlık kayıp altın fiyatlarındaki düşüşten kaynaklanırken yeni haftada altın fiyatlarındaki gerilemenin sürmesinin net rezervlere 5.3 milyar dolar daha negatif etkisi hesaplandı. Böylece mart ayı boyunca altın fiyatlarının düşüşü net uluslararası rezervleri 14.5 milyar dolar geriletti. Brüt rezervlerde 20 Mart ile biten haftaya kadar 13 milyar dolarlık kayıp yaratan altın fiyatlarındaki gerileme bu haftada 7.5 milyar dolar daha düşüş getirdi. Böylece brüt rezervlere altın fiyatlarının verdiği hasar 20.5 milyar dolara ulaştı.
Uzmanlar, savaş öncesindeki dönemde merkez bankalarının rezervlerindeki altın payını arttırdığını TCMB’nin de bu trende uyum gösterdiğini hatırlatarak altın fiyatları hızla yükselirken rezervlere olumlu etki yarattığını anımsattı. TCMB Başkan Yardımcısı Hatice Karahan Enflasyon Raporu toplantısında TCMB’nin yurtdışı ve yurtdışı altın işlemleri çeşitliliği açısından dünyada sayılı merkez bankalarından biri olduğunu belirterek “Bu yüzden de altın varlıklarımızın miktarı yüksek. Sahip olduğumuz altınların likiditesine yönelik gerekli enstrüman çeşitliliğine sahibiz” demişti. Uzmanlar da rezervler içindeki altın payının yüksek olmasının bu tarz dönemlerde dalgalı ve riskli bir durum yarattığına işaret ederek portföy çeşitlendirilmesinin önemli olduğuna dikkat çekti.
