LEVENT AKBAY
OSB’lerde üretim kapasitesini düşüren gecikmiş yatırımlara ilişkin karne netleşiyor. Ocak 2025’te başlayan “süre uzatım” süresinde tamamlanamayarak geciken yatırımların sayısı 5 binden fazla çıktı. Bunların 4 bin 700 kadarına yatırımlarını tamamlamaları için mart 2025’ten bu yana işlemek üzere ek süre verildi. Yatırımını tamamlamak için süre uzatımı istemiyle başvuran 500’den fazla yatırımcıya çeşitli nedenlerle “ret” cevabı çıktı.
Süre uzatımından yararlanmak istemelerine ve başvurularının onaylanmasına karşın 300 kadar OSB yatırımcısı süresi içinde döner sermaye harçlarını yatıramayınca bunlar da devre dışı kaldılar. Başvuruları kabul edilmeyen 500’den fazla yatırımcı ile süresinde ödemesini yapamayan 300 kadar yatırımcının OSB’de bulunan arazileri için ‘kamulaştırma’ süreçleri işleyebilecek. Bu arazilerin bedellerinin geri ödenmesinde uygulanacak olan fiyat güncelleme yöntemi, arazi sahipleri açısından düşük kalarak sorun yaracağı için yargısal süreçler başlayacak.
Mevcut uygulamada yatırımcılara, yatırımlarını tamamlamaları için 36 ayı aşmayacak şekilde 6’şar aylık dilimler halinde ek süre verilirken, 6’şar aylık ilk uzatma dönemi iki gurup halinde 5 ve 24 Eylül tarihlerinde doldu. Ekim ayı itibariyle ikinci 6 aylık ek sürelerin verilmesine yönelik takvim işlemeye başlatıldı. İlk 6 aylık süreçte döner sermaye ödemeleri 30 Mayıs 2025’te tamamlandı.
Yatırımlarını tamamlamak için süre isteyen yatırımcıların bu haktan yararlanmaları için tekrar başvurarak, enflasyon da hesaba katılarak hesaplanacak güncel arazi değerlerinin bulunmasıyla yeniden hesaplanacak döner sermaye harçlarını belirlenecek güne kadar ödemeleri gerekiyor.
Döner sermaye harçları istenen ruhsatların türüne göre OSB arazilerinin güncel değerinin 10 binde 1’i ile 1000’de 5’i arasında üç kategoride hesaplanıyor.
Mevzuat gereği 36 aylık yatırım süresi içinde, ilk 6 ayda döner sermaye harcı alınmadı. İkinci 6 ayda ise harçlar hesaplanarak tahsil edilecek. Bu nedenle ek süre alacak yatırımcılar açısından uygulamanın asıl parasal etkilerinin ikinci 6 aylık dönem olan Ekim 2025-Mart 2026 arasında kendisini göstermesi bekleniyor.
OSB’LERDE İNŞAATLAR HIZLANDI
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı’nın harç uygulaması OSB’lerde arazi sahibi olmalarına karşın bugüne kadar çeşitli nedenlerle yatırım yapmayan girişimcilerde zorlayıcı bir etki yarattı. OSB parsellerinin bir anlamda kamulaştırılarak tekrar OSB yönetimlerine dönmesinden endişe eden girişimciler öncelikle faaliyet ruhsatı almak için inşaatlara başladılar. Bu nedenle OSB’lerde inşaat faaliyetlerinin hız kazandığı gelen bilgiler arasında. Buna karşın yatırımcılar inşaatlara başlasa bile fiilen üretime geçene kadar harç ödemeye devam edecekler.
Dolayısıyla inşaat giderlerinin dışında döner sermaye harçları da yatırımcılar açısından ayrı bir maliyet oldu. Bir yandan harç bedellerinin yüksekliğine katlanmak zorunda kalan OSB yatırımcıları, uygun olmayan konjonktürde de yatırıma başlamak zorunda kaldılar. Buna karşın yapımına başlanan fabrikaların üretime başlayıp başlayamayacakları soru işareti taşıyor.
MEVZUAT ALTYAPISI
Nisan 2023’te çıkan yasa OSB’lerde tamamlanamayan yatırımların yapılacağı parsellerin geri alınmasını hüküm altında almıştı. Bu parseller kamulaştırılacaktı. 5 Eylül 2024’te yürürlüğe giren Uygulama Yönetmeliği’nin Geçici 12. Maddesi ile; “Bakanlık uzatımı dâhil tüm süreleri tükenen ve yapı ruhsatı veya işyeri açma ve çalışma ruhsatı almayan katılımcılara, 31/1/2025 tarihine kadar Bakanlığa başvurulması halinde, Bakanlık tarafından 3 yıl ilave süre verilebilir. Süresi içinde başvuru yapılmayan süresi bitmiş tüm parsel tahsisleri OSB tarafından iptal edilir” hükmünü getirdi.
Mevzuat tahsis edilen sanayi parselleriyle ilgili katılımcılara iş yeri açma ve çalışma ruhsatı alınması için yapı ruhsatı alındığı tarihten itibaren tanınan 2 yıllık tahsis süresine ilaveten OSB yönetim kurulu tarafından verilebilecek toplam süreyi 2 yıldan bir yıla düşürürken. Bakanlık tarafından verilebilecek süreyi de 2 yıldan 3 yıla çıkardı.
BAŞVURU SÜRESİ BİR KEZ DAHA UZATILDI
OSB Uygulama Yönetmeliği Geçici 12. Maddesi’ne istinaden başvuru süresi, 31.01.2025 tarihinde sona erecekti. Ancak bu süre önce 5 Şubat 2025’e uzatıldı. Ardından 17 Ekim 2025’te süre bir kez daha uzatıldı. Bu kez Geçici 13. Madde’de yer alan düzenlemeye göre 60. madde kapsamında süreleri dolmuş, yapı ruhsatı veya işyeri açma ve çalışma ruhsatı alamamış yatırımcılar, 31 Aralık 2025’e kadar Bakanlığa başvururlarsa, Bakanlık tarafından en fazla 31 Mart 2028’e kadar ek süre alabilecekler. Bu sürede başvuru yapılmaması halinde ise ilgili parsellerin tahsisleri OSB yönetimlerince iptal edilecek.
PARSEL BAZINDA DURUM
Türkiye’deki tüm OSB’lerdeki parsel sayısı 60 bin civarında. Bunun 48,4 bini yatırımcılara tahsis edildi. Ancak faaliyet aşamasına geçen işletmelerin yer aldığı parsel sayısı 36,3 binde kaldı. Sonuç olarak yatırımcılara tahsis edilmiş olmasına rağmen 12 binden fazla parselde henüz inşaatlar bitip üretime geçilemedi. İşte tahsis iptali yapılacak parseller bu 12 bin parselin içinde yer alıyor.
SÜRE UZATIMLARI BİR KERELİK
Geçici 12’nci madde kapsamında verilecek süre uzatımları bir kereye mahsus olup bu süre içerisinde işyeri açma ve çalışma ruhsatı alınmaması durumunda arsa tahsisi iptal edilecek. Bu hüküm uyarınca süre uzatım talepleri kabul görmeyenler veya süre uzatımı için gerekli döner sermaye bedelini yatırmayan toplam 800 kadar girişimcinin parselleri iptal edilerek OSB’ye geri dönecek. Bunun yapılabilmesi için OSB yönetimlerinin bu parselleri alacak kadar kaynağa sahip olması gerekecek.
Döner sermaye ödeme miktarları
■ Geçerli yapı ruhsatı olmayan firmalarda, ilk 6 ay ücretsiz olup; 6 ayın üzerinde verilen her aybaşına güncel parsel tahsis bedelinin yüzde 0,5’i oranında ücretlendiriliyor.
■ Geçerli yapı ruhsatı olup yapı kullanma izin belgesi olmayan firmalarda, ilk 6 ay ücretsiz olup; 6 ayın üzerinde verilen her aybaşına güncel parsel tahsis bedelinin yüzde 0,1’i oranında ücretlendiriliyor.
■ Yapı kullanma izin belgesi olup iş yeri açma ve çalışma ruhsatı olmayan firmalarda ilk 6 ay ücretsiz olup; 6 ayın üzerinde verilen her aybaşına güncel parsel tahsis bedelinin yüzde 0,05’i oranında ücretlendiriliyor.
■ Ayrıca Bakanlıkça geçici madde 12 uygulamasında firmaların talepte bulunması halinde ödeme süresi 12 ayı geçmemek üzere taksitlendirme yapılabilecek. Taksit halinde yüzde 25 peşin alınacak, kalana yüzde 24 kanuni faiz uygulanacak.
Süre uzatımı süreci nasıl işliyor?
Bakanlıktan süre uzatımı talep edecek katılımcılar tarafından MEYDİP sistemi üzerinden başvuru yapılması gerekiyor.
Gelen başvurular inceleniyor. Bakanlık döner sermaye işletmesine yapılacak ödeme tutarı tespit ediliyor.
Uygun görülen başvurulara ilişkin Bakanlık Makam Oluru alınıyor.
Tespit edilen tutar katılımcıya bildiriliyor.
Tespit edilen tutar katılımcı tarafından Bakanlık döner sermaye işletmesi hesabına 1 ay içinde yatırılıyor.
Katılımcı tarafından yapılarak tespit edilen ödeme tutarının Bakanlık döner sermaye işletmesine yatırıldığına dair dekont ile birlikte MEYDİP sistemi üzerinden onay başvurusu yapılıyor.
Bakanlık Makam Oluru’nun alındığı tarihten itibaren geçerli olmak üzere Bakanlıkça süre uzatımının verildiği katılımcı ve OSB’ye bildiriliyor.
Süre uzatımı için gerekenler
■ Arsa tahsis süresinin 05.09.2024 tarihinden önce tüketilmiş olması
■ Arsa tahsisinin iptal edilmemiş olması
■ Başvuru süresi sonu tarihine kadar MEYDİP sistemi üzerinden başvuru yapılmış olması
■ Talep yazısı
■ Arsa tahsis sözleşmesi
■ Yapı ruhsatı (varsa)
■ Yapı denetim kuruluşları tarafından düzenlenen seviye tespit tutanağı (varsa)
■ Yapı kullanma izni (varsa)
■ OSB tarafından verilen süre uzatımlarına ilişkin yönetim kurulu kararları (varsa)
■ Güncel parsel fotoğrafları
