ŞEBNEM TURHAN
Türkiye ocak ayı enflasyonu yeni sepet ve ağırlıklarla açıklandı. Piyasa beklentisinin yüzde 4,3 seviyesinde olduğu aylık enflasyon yüzde 4,84 geldi ve yıllık enflasyon yüzde 30,65’e geriledi. Gıda özellikle de taze sebze ve meyve fiyatlarındaki sert yükselişin etkili olduğu ocak ayı enflasyonunda hizmet grubunda enflasyonun hızlanmadı dikkat çekti. Yeni modelde konut grubu ağırlığı özellikle elektrik, su ve doğalgaz kalemlerinde yaşanan düşüşle yüzde 15,22’den yüzde 11,40’a çekilirken kirada yüksek ağırlık korundu. Enflasyonu düşürücü katkılarıyla dikkat çeken giyim ve ayakkabı grubunun ağırlığının yükseltilmesi ile yine yönetilen yönlendirilen ürünler arasında bulunan sigaranın ağırlığının azaltması öne çıktı. Ana harcama grupları ise sigorta ve finansal hizmetlerin eklenmesiyle 13’e yükseldi.
Meyve sebze yatay seyretti, etin ağırlığı azaldı
Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) beklenen yeni sepet ve ağırlıklarını ocak ayı enflasyonuyla birlikte duyurdu. Enflasyonu en çok etkileyen kira ve gıda grubunda ağırlık düşüşü beklenilen kadar yüksek olmazken yönetilen yönlendirilen ve otomatik zam gören ürünlerin ağırlıklarının azaltılması dikkat çekti. TÜİK’in açıklamasına göre bir önceki modelde enflasyon içindeki ağırlığı yüzde 24,97 olan gıra ve alkolsüz içecekler grubunun ağırlığı yüzde 24,44’e çekilirken mevsimsel değişimlere ve doğa olaylarına duyarlı taze meyve ve sebzelerde ağırlığın sadece 0.3 puan artması dikkat çekti. Süt ve diğer ürünlerin ağırlığı yüzde 2,96’dan yüzde 3,2758’e artarken et ile şarküteri ürünlerinin ağırlığı ise yüzde 5,35 seviyesinden yüzde 4,60’a indirildi. Dana, kuzu ve tavuk etinin bir önceki modelde yüzde 4,2733 olan ağırlığı yeni modelde yüzde 3,6716’ya çekildi. Alkollü içecekler ve tütün grubunda ağırlık 0.77 puanlık düşüşle yüzde 3,52’den yüzde 2,75’e indi. Bu grupta özellikle otomatik zam gören sigaraların ağırlığının yüzde 3,2408’den yüzde 2,1572’ye 1.08 puan düşürülmesi öne çıktı.
Elektrik, su ve gaz ağırlığında sert düşüş
Konut grubunun ise ilk kez ağırlığı yüzde 15’in altına geriledi. Konut grubunda 3.82 puanlık gerilemeyle enflasyon hesabındaki etkisi yüzde 15,22’den yüzde 11,4’e çekilirken bu grupta kiranın değil de elektrik, su ve gazın ağırlıklarının sert inmesi dikkat çekti. Yine yönetilen yönlendirilen ürünler grubunda zam gören su fiyatlarındaki değişimin ağırlığı yüzde 1,9658’den yüzde 0,6621’e, elektriğin ağırlığı yüzde 1,7942’den yüzde 1,2737’ye, gazın ise yüzde 1,8962’den yüzde 1,0818’e çekildi. Böylece konut grubunda düşen 3.82 puanlık ağırlığın 2.64 puanı bu üç kalemden kaynaklandı.
Sağlık grubunda ağırlık 1.3 puan geriledi
Enflasyonun son yıllarda en yakın dostu olan giyim ve ayakkabı grubunda ağırlık 0.74 puan yükseltilerek yüzde 7,9’a çıkarılırken ev eşyası grubu mobilya, ev ekipmanları, rutin ev bakım ve onarımı adını alarak ağırlığını 0.25 puan artırarak yüzde 7,92’ye yükseltti. Sağlık grubunun ağırlığı ise sert geriledi ve 1.3 puan düşüşle yüzde 4,09’dan yüzde 2,79’a indi. Sağlık grubunda ilaçların ağırlığı yüzde 0,7036’dan yüzde 1,0036’ya yükseldi, ayakta tedavi ağırlığı içine diş hizmetleri de eklenerek yüzde 0,9965 oldu önceki modelde yüzde 1,5304 ağırlığı bulunuyordu. Tahlil hizmetleri yüzde 0,5058 ağırlıktan yüzde 0,0699’a çekildi, hastane hizmetleri ise yatarak tedavi hizmetleri olarak yüzde 0,7222 ağırlığa sahip oldu.
Merkez'in adımları değişmez
Yeni sepet ve ağırlıklarla oldukça yüksek gelen ocak ayı enflasyon verisi taze meyve ve sebzedeki sert değişimle dikkat çekti. Yüksek gelen ocak enflasyonuna Merkez Bankası’nın ocak ayı Para Politikası Kurulu’nda yaptığı 100 baz puanlık indirimle piyasayı hazırladığını belirten uzmanlar mart ayındaki toplantıda 100-150 baz puan arası indirimin hala masada olduğunu vurguladı. TÜİK verilerine göre taze sebze ve meyvelerde aylık artış yüzde 22,03 olurken işlenmiş gıdada ise yüzde 2,69 aylık enflasyon hesaplandı. Gıda ve içecekler grubunda aylık enflasyon yüzde 6,59 olurken manşet enflasyona etkisi 1.61 puan yukarı yönde oldu. Giyim ve ayakkabı grubunda yüzde 4,66 düşen aylık enflasyon manşet enflasyonu 0.37 puan aşağı çekti. Konut, su, elektrik, gaz ve diğer yakıtlar grubunda aylık artış yüzde 4,43 olurken 0.51 puan manşet enflasyonu yukarıya çıkardı. Bu grupta kira enflasyonunda aylık artış yüzde 5,26 olarak hesaplandı. Sağlık grubunda ilaçlarda kur belirlenmesinin etkisiyle aylık yüzde 14,85 artan enflasyonun manşet enflasyona etkisi 0.41 puan olurken, ulaştırmada yüzde 5,29 artan enflasyon manşet enflasyonu 0.88 puan yukarıya çıkardı. Bilgi ve iletişim grubunda yüzde 4,03 artışın 0.13 puan, eğlence, dinlence, spor ve kültür grubunda aylık yüzde 5,36 artışın da 0.23 puanlık etkisi oldu manşet enflasyona. Eğitim hizmetlerinde aylık yüzde 6,61 olarak açıklanan enflasyon manşet enflasyonu 0.13 puan yükseltti, lokantalar ve konaklama hizmetlerinde yüzde 5,86'lık artışın etkisi de 0.65 puan oldu.
Çekirdek enflasyonlar manşetin altında
TÜİK verilerine göre ocak ayında işlenmemiş gıda ürünleri, enerji, alkollü içkiler ve tütün ile altın hariç TÜFE endeksi (B) aylık bazda yüzde 4,22, C endeksi de aylık bazda yüzde 4,55 artarak manşet enflasyonun altında kaldı. B çekirdekte yıllık enflasyon yüzde 30,11, C çekirdek enflasyonda ise yüzde 29,80 oldu. Mevsimlik ürünler hariç tutularak hesaplanan endeks (A) ise aylık bazda yüzde 4,91 artarak ocak ayında manşet enflasyonda kaydedilen hızlı yükselişte mevsimlik ürünlerin net etkisinin sınırlı olduğunu ortaya koydu. Ocak ayında aylık hizmet grubu enflasyonu yüzde 7,39 ile son 12 ayın en yüksek seviyesinde gerçekleşti.
Yolcu taşıma hizmetlerinde ağırlık arttı
Ulaştırma grubu yüzde 15,34 olan ağırlığını yüzde 16,62’ye yükseltti. Ulaştırma grubunda dizel otomobiller enflasyon sepetinden çıkarıldı benzinli, hibrit ve elektrikli otomobillerin ağırlığı yüzde 4,5857 olarak belirlendi. Önceki modelde dizel otomotivin payı yüzde 0,6549, benzinli ve elektrikli otomobillerin payı da yüzde 6,2934 seviyesindeydi. Benzin, mazot grubunun ağırlığı yüzde 3,2290’a hafif gerilerken otoban, köprü geçiş ücretlerini içinde barındıran kişisel ulaşım araçları ile ilgili diğer hizmetlerin payı yüzde 0,1947’den yüzde 0,2965’e çıktı. Ulaştırma grubunda ağırlık artışı tamamen yolcu taşıma hizmetlerinin ağırlığının yüzde 2,7869’dan yüzde 6,1420’ye çıkarılmasından kaynaklandı.
Orta okul ve üniversite eğitimi ağırlığı düştü
Haberleşme grubu yoluna bilgi ve iletişim olarak devam ederken ağırlığı yüzde 3,62’den yüzde 3,1’e çekildi telefon sabit hat görüşme ücreti ile abonelik hizmetleri sepetten çıkarıldı, daha önce eğlence ve kültür grubunda yer alan bilgisayarlar bu grubun içine alındı. Eğlence ve kültür yüzde 3,36’lık ağırlıktan yüzde 4,34’e çıkarak eğlence, dinlence, spor ve kültür adını aldı. Bu gruba önceki dönemden farklı olarak ev hayvanları ile ilgili ürünler çeşitlendirilerek ağırlıkları yükseltildi, paket turların da ağırlığı yüzde 0,3236’dan yüzde 0,5912’ye çıkarıldı. Eğitim grubunun bir önceki modelde yüzde 2,3066 olan ağırlığı anaokulu ücretlerinin yeni sepete eklenmesine rağmen yüzde 2,0215’e indi, özellikle ortaöğretim ve üniversite eğitiminin sepetteki ağırlığı aşağı çekildi. Bu da yüksek eğitim zamlarının enflasyona etkisini azaltacak bir ağırlık düzeni oluşturdu.
Kredi kartı aidatı da sepete girdi
Lokanta ve oteller, lokantalar ve konaklama hizmetleri adı ile yüzde 8,32 olan ağırlığını yüzde 11,13’e çıkardı. Bu grupta Lokanta, kafe ve benzerlerinin ağırlığı yüzde 7,54’ten yüzde 7,9106’ya yükseltildi, konaklama hizmetlerinin payı da yüzde 0,7744’ten yüzde 2,6974’e dikkat çekici şekilde yükseltildi. Daha önce çeşitli mal ve hizmetler grubunda yer alan sigorta ve finansal hizmetler ayrı bir grup olarak yer aldı. Yüzde 1,0740 ağırlığı olan grupta kredi kartı aidatları da bulunuyor. Çeşitli mal ve hizmetler ise yüzde 4,4315 ağırlıktan yüzde 4,4935’e çıktı, hac ücreti enflasyon sepetine girdi.
YENİ AĞIRLIK ORANLARI VE ENFLASYON VERİSİ NASIL YORUMLANDI?
"Ulusal gelir hesapları da güncellenmeli"
■ Prof. Dr. Erhan Aslanoğlu: Yüzde 16 enflasyon hedefi olan bir yılda yaklaşık yüzde 5 ilk ayda gerçekleşti. Kalan 11 ayda yaklaşık yüzde 11’lik bir alan kalması anlamına geliyor. Fiyatlama davranışları ve enflasyon beklentilerinin hedefle uyum sorununu maalesef arttıran bir tablo var. Ulusal gelir hesaplamalarında da revizyona gitmemiz, ağırlıkları güncellememiz gerekiyor. Son birkaç yılda tüketim davranışlarımız ve kompozisyonunuz enflasyon ve hayat pahalılığı ile çok değişti.
"Ağırlık azaltıldığında bile yüksek enflasyon"
■ Ekonomist ve stratejist Banu Kıvcı Tokalı: Sadece manşette değil detaylarda da yüksek ocak enflasyonu; TCMB’nin faiz indirimindeki temkinliliğini, arkasından da iç talep koşullarının dezenflasyona desteğini artırma amaçlı makro ihtiyati tedbirleri daha anlamlı hale getiriyor. Gıda enflasyonu ana baskı unsuru oluştururken şubatta da işlenmemiş gıda baskısının süreceği anlaşılıyor. Nitekim, Kasım-Aralık 2025’te yüzde 30’un altına inen yıllık gıda enflasyonu, ocakta yüzde 31,65’e yükselmiş durumda. Yılsonuna ait yüzde 18’lik öngörü iddialı bir hedef haline geliyor. Hizmet enflasyonu ve katılıklardaki gelişim, dezenflasyonun devamı açısından diğer temkinli olunmayı gerektiren alan. Aylık hizmet enflasyonu yüzde 7,39. Yeni metodoloji altında, her ne kadar alt bileşenlerde farklılıklar içerse de; gıda, konut, sağlık ve eğitim gibi enflasyon üzerinde baskı yaratan unsurların ağırlıklarında azalma olduğu durumda bile bu seviyede yüksek ocak enflasyonuyla karşı karşıya kaldığımızı gözden kaçırmamak gerekiyor. Gıda ve gıda dışı enflasyonun ana dinamiklerinden yansıyan tablo, TCMB’nin faiz ve faiz dışı makro ihtiyati tedbirlerde temkinli yaklaşımının devamını gerektiriyor.
"Temkinli faiz indirim eğilimi korunabilir"
■ Gedik Yatırım Baş Ekonomisti Serkan Gönençler: Alt kalemlere baktığımızda, beklentilerimizden çok farklı bir gerçekleşme göze çarpmıyor. Çekirdek ve hizmet enflasyonu ile birlikte enerji enflasyonu beklentilerimiz yakın gerçekleşirken, yüzde 6,0 beklediğimiz gıda enflasyonu yüzde 6,6 gelerek sınırlı sapma gösterdi. Bu durum, enflasyon tahminindeki sapmanın enflasyon dinamiklerinden ziyade endeks metodolojisi ve ağırlık güncellemelerinden kaynaklandığını düşündürüyor. Yeni enflasyon sepetinde lokanta-otel ve ulaştırma gibi fiyat katılığı yüksek bazı hizmet gruplarının endeks içerisindeki ağırlığının artması, manşet enflasyonu yukarı taşıyan ana unsurlar olmuş olabilir. TCMB mevcut enflasyon görünümü altında kademeli ve temkinli faiz indirim eğilimini koruyabilir.
Dönemsel gelişmelerin olumsuz etkisi oldu
■ Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz Ücret ve fiyat güncellemelerinin yanı sıra olumsuz mevsim koşullarının etkisiyle tüketici fiyatlarındaki aylık artış yüzde 4,84 oldu. Yükselen taze sebze ve meyve fiyatları gıda fiyatlarındaki artışta önemli rol oynadı. Dönemsel gelişmeler enflasyon üzerinde kısa süreli olumlu veya olumsuz etki yapabilme potansiyeline sahip olsa da programımızın ana istikameti ve rotası ülkemizi tek haneli enflasyon rakamlarına kavuşturmaktır. Bu amaç doğrultusunda para, maliye ve gelirler politikalarımızı etkin ve koordineli bir şeklide yürütüyor, dezenflasyon sürecini destekleyen reformlarımızı hızlandırıyoruz.
"Yıllık bazda 50 ayın en düşük enflasyonu"
■ Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, Ocak ayı enflasyonunda, olumsuz hava koşullarının etkisiyle uzun dönem ortalamasının oldukça üzerinde artan gıda fiyatları ile dönemsel unsurlar belirleyici oldu. Yıllık hizmet enflasyonundaki düşüş 21 aydır aralıksız devam etti. Yıllık kira enflasyonu ise bir önceki yılın aynı ayına göre 44 puan azaldı. Ocak ayına özgü faktörlerin, enflasyonun ana eğilimi üzerindeki etkisinin sınırlı kalmasını öngörüyoruz. Arz yönlü adımlarla desteklenen dezenflasyon politikalarımıza kararlılıkla devam edeceğiz. Böylece enflasyonun ana eğiliminin gerilemesini ve fiyatlama davranışlarındaki katılıkların azalmasını bekliyoruz.
■ Mahfi Eğilmez: Enflasyonda baz etkisi de işe yaramadığına göre işler zorlaşıyor. Bunun en kötü etkisi zaten kötümser olan beklentiler üzerinde olacak.
■ Prof. Dr. Fatih Özatay: Temel amacının enflasyonla mücadele olduğu iddia edilen ekonomi programının 31. ayı bitti. Bu kadar zaman sonra yüzde 4,84 çok ama çok yüksek bir oran.
