Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasının (TCMB) Veri Yönetişimi ve İstatistik Genel Müdürlüğünde Kıdemli Uzman Dilek Bölükbaş, Uzman Özlem Sevinç, Uzman Ezgi Deryol, Uzman Yardımcısı Kübra Yıldız Özertaş tarafından hazırlanan "Hanehalkı Beklentilerinin Ölçümünde Yeni Yaklaşım: Hanehalkı Beklenti Anketi" başlıklı analiz bankanın blog sayfası Merkezin Güncesi'nde yayımlandı.
TCMB'nin para politikasını şekillendirirken dikkate aldığı önemli göstergelerden bir tanesinin farklı sektörlerin beklentileri olduğu belirtilen analizde, bu açıdan, ekonomik birimlerin beklentileri doğrultusunda şekillenen tüketim ve tasarruf davranışlarının anlaşılması amacıyla yürütülen anket çalışmalarının önemli bir bilgi kaynağı niteliği taşıdığı bildirildi.
Analizde, Türkiye'de hanehalkı beklentilerine ilişkin verilerin Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) tarafından yürütülen Tüketici Eğilim Anketi aracılığıyla derlendiği kaydedildi.
Avrupa Komisyonu eşgüdümünde çok sayıda ülkede uygulanan Tüketici Eğilim Anketi'nin standart bir çerçeveye sahip olduğundan soru setinin ülkeye özgü ayrıntılı sorular içerecek şekilde revizyonuna sınırlı ölçüde imkan tanıdığı vurgulanan analizde, "Bu nedenle TCMB, hanehalkının enflasyona ve enflasyonla yakından ilişkili ekonomik ve finansal göstergelere dair beklentilerini ve bu beklentilerle uyumlu davranış eğilimlerini daha kapsamlı biçimde analiz etmeye imkan sağlayacak Hanehalkı Beklenti Anketini daha özel bir çerçevede tasarladı ve TÜİK işbirliğiyle uygulamaya başladı." ifadelerine yer verildi.
Anketler arası farklar
Hanehalkı Beklenti Anketinin Tüketici Eğilim Anketi'nden ayrışan en belirgin yönünün yazım dili ve enflasyon beklentilerine ilişkin soru kapsamının artması olduğu belirtilen analizde, Tüketici Eğilim Anketi'ndeki hanehalkının enflasyon beklentilerini ölçmeye yönelik soru ifadelerinin katılımcılar tarafından farklı yorumlanabildiği bildirildi.
Analizde, şu değerlendirmelere yer verildi:
"Literatürde de hanehalkının enflasyon algı ve beklentilerinin soru diline duyarlı olduğu vurgulanıyor. Bu nedenle Hanehalkı Beklenti Anketinde beklentilerin daha sağlıklı ölçülebilmesi amacıyla soru dili 'enflasyon oranı' olarak sadeleştirilerek katılımcılara daha anlaşılır ve net bir çerçeve sunuluyor. Enflasyon beklentilerine ek olarak, Hanehalkı Beklenti Anketinde hanehalkının konut fiyatları, dolar kuru ve yatırım tercihlerine ilişkin değerlendirme ve beklentileri de soruluyor. Hanehalkı Beklenti Anketinin yenilikçi yönlerinden biri de katılımcılara beklentilerinin mevcut verilere ilişkin ön bilgilendirme yapılarak sorulması. Bu uygulamaya bilgi tedavisi adı veriliyor. Örneğin enflasyona ilişkin soru setinde, katılımcı ile öncelikle son ay gerçekleşen yıllık enflasyon oranı bilgisi paylaşılıyor, ardından katılımcıdan bu oranla karşılaştırma yaparak geleceğe yönelik bir değerlendirme yapması, daha sonra ise doğrudan enflasyon oranına ilişkin açık uçlu sayısal tahminde bulunması isteniyor. Bu sayede, soru katılımcı tarafından daha anlaşılır hale getirilerek beklentilerin içsel tutarlılığı ve ölçümün kalitesi artırılıyor."
Hanehalkı Beklenti Anketinin yöntemsel avantajlarından bir tanesinin ise Tüketici Eğilim Anketi'nden farklı olarak üç aylık rotasyonlu panel yapıda tasarlanması olduğu vurgulanan analizde, "Bu yapıda, her ay katılımcıların üçte biri anketten çıkarılırken yerlerine yeni katılımcılar dahil ediliyor. Böylece, her ay hem yeni görüşlere ulaşma hem de katılımcıları birkaç dönem boyunca takip ederek zaman içindeki beklenti değişimlerini analiz etme imkanı kazanılıyor. " ifadelerine yer verildi.
12 ay sonrası beklentileri Tüketici Eğilim Anketine göre düşük
Analizde, 2026 Ocak verisi itibarıyla TCMB'nin Sektörel Enflasyon Beklentileri bülteninde hanehalkı beklentilerinin hesaplanmasında kullanılan Tüketici Eğilim Anketinin yerini Hanehalkı Beklenti Anketinin aldığı bildirildi.
Hanehalkı Beklenti Anketinin fiyat seviyesi yerine doğrudan tüketici enflasyonuna odaklanan soru yapısı ve önceki aya ait yıllık enflasyon bilgisinin katılımcılarla paylaşılmasının beklentilerin daha net bir referans çerçevesinde oluşmasına katkı sağladığı belirtilen analizde, "Yeni veri kaynağının kullanılmasıyla birlikte, hanehalkının 12 ay sonrası enflasyon beklentileri ocak ve şubat aylarında Tüketici Eğilim Anketine kıyasla sırasıyla 3,3 ve 2,3 puan daha düşük olarak ölçülüyor." ifadesine yer verildi.
Analizde, şubat ayında katılımcıların gelecek 12 ayda tüketici fiyatları enflasyonunun yüzde 48,8, konut fiyatları artışının yüzde 35,4 seviyesinde gerçekleşmesini beklerken, dolar kurunda yüzde 19 ile görece sınırlı bir artış öngördüğü vurgulandı.
Döviz kuru beklentilerinin, enflasyon beklentilerinin altında kalmasının hanehalkının belirtilen dönemde Türk lirasında reel değerlenme öngördüğünü ima ettiği kaydedilen analizde, öte yandan, konut fiyatlarındaki artış beklentisinin enflasyon beklentilerinin altında kalmasının konut fiyatlarının reel olarak gerileyeceğinin beklendiğine işaret ettiği belirtildi.
TCMB, yeni anketle katılımcıların beklentilerini demografik kırılımda da yayımlıyor
Analizde, TCMB'nin bu yeni anketle birlikte katılımcıların beklentilerini cinsiyet, yaş, gelir ve eğitim durumlarına göre demografik kırılımda da yayımladığı bildirildi.
Şubat ayında gelecek 12 aya ilişkin enflasyon beklentileri demografik kırılımlarda incelendiğinde, gruplar arasında sınırlı farklılıklar bulunduğu ve beklentilerin dar bir aralıkta kümelendiğinin görüldüğü aktarılan analizde, şunlar kaydedildi:
"Anket kapsamına alınan diğer bir yeni soru ile katılımcılara, enflasyon ve kur beklentileri ışığında, şu anda yatırım yapabilecekleri nakit varlıkları olsa öncelikli olarak hangi yatırım aracını tercih edecekleri soruluyor. Sonuçlar hanehalkının geleneksel yatırım araçlarına yönelme eğiliminin yüksek olduğuna işaret ediyor. Şubat ayında, katılımcıların yüzde 55,5'i altını öncelikli yatırım aracı olarak sıralarken, yüzde 30'u gayrimenkulü öne çıkarıyor. Döviz tercihinin ve diğer finansal araçlara yönelimin ise oldukça sınırlı kaldığı görülüyor. Özetle Hanehalkı Beklenti Anketi hanehalkının beklentilerini Türkiye'ye özgü bir yaklaşımla, enflasyonu merkeze alan bir çerçevede daha net ve kapsamlı biçimde ölçme imkanı sağlıyor. Bu iyileştirmeyle birlikte, anket 2026 Ocak ayı itibarıyla Sektörel Enflasyon Beklentilerinde hanehalkı beklentilerinin temsilinde kullanılmaya başlıyor. Para politikasındaki sıkı duruşun ve dezenflasyon sürecinin devamıyla birlikte hanehalkının enflasyon beklentilerindeki iyileşmenin sürmesini ve beklentiler ile enflasyon arasındaki farkın kademeli olarak azalmasını bekliyoruz."
