ŞEBNEM TURHAN
Türkiye’de ağustosta aylık enflasyon yüzde 1,79 olan beklentilerin üzerinde yüzde 2,04 geldi. Ve yıllık enflasyon da yüzde 32,95 olarak açıklandı. Verinin beklentiyi aşmasında gıda enflasyonunun oldukça yüksek çıkması etkili olurken bu hafta başında yüksek gelen büyüme ve ardından yaşanan siyasi gerilimlerin etkisiyle Merkez Bankası’nın gelecek haftaki Para Politikası Kurulu toplantısı için tahminler değişti. Geçen hafta 300 baz puan indirim bekleyen uzmanlar artık bu beklentiyi 100-250 baz puan aralığına çekti, siyasi tansiyonun artması halinde pas geçme ihtimalinin bile olduğu vurgulandı. Uluslararası yatırım kurumları da PPK beklentilerini değiştirdi, JPMorgan 300 baz puandan 200 baz puana çekti, ING Global daha ölçülü bir faiz indirimi beklediğini açıkladı.
Döviz satışı 5 milyar dolara yaklaştı
TL varlıklarda dün de enflasyon verisi sonrası negatif fiyatlama devam ederken 5 yıllık iflas risk primi CDS 270 baz puanın altında sakin seyrediyor. Özellikle 2 yıllık tahvilde 18 Ağustos sonrası yeniden yüzde 40'ın üzerine çıkıldı dolar ve Euro TL karşısında güçlendi. Borsa İstanbul'da ise bankacılık endeksi en yüksek kaybı yaşarken BİST100 endeksinde gün içinde düşüş yüzde 2'nin üzerine çıktı. Bankacıların hesaplamalarına göre de CHP İstanbul Kongresi iptal kararı sonrası son iki günde Merkez Bankası rezervlerinden 4-4.8 milyar dolara yakın satış gerçekleştirildi. TÜİK verilerine göre ağustosta hizmet enflasyonu yüzde 2,65 olurken mal enflasyonu yüzde 1,72 ile nisandan bu yana en yüksek aylık artışına imza attı. Geçen ay aylık en yüksek artış yüzde 6,04 ile alkollü içkiler ve tütün grubunda yaşanırken ay başında bu ürünlere gelen zamlar yükselişte etkili oldu. İçki ve sigara grubu bu yüksek artışla manşet enflasyonu 0.21 puan yukarıya çekti. Geçen ay sigara yüzde 6,36, şarap yüzde 4,53 diğer içkiler ise yüzde 2,7 oranında zam görmüştü.
Gıdada tüm alt gruplarda artış var
Gıda ve içecek grubunda ise yüzde 3,02'lik aylık enflasyon gerçekleşti. Bu artışın manşet enflasyona etkisi 0.72 puan olarak hesaplandı ve ayın en yüksek etkisi de gıda grubundan geldi. Gıdada taze meyve sebze, ekmek, işlenmiş ve işlenmemiş tüm ürünlerde ağustos ayı zamlı geçerken en yüksek aylık enflasyon yüzde 5,77 ile ekmek ve tahıllarda yaşandı. Zam şampiyonları listesinde de un ve diğer tahıllar yüzde 8,14 zam oranıyla üçüncü sırada yer aldı. Ekmek de yüzde 8,11 ile dördüncü oldu ağustos ayında. Taze meyve ve sebzeler don etkisinin devam etmesi nedeniyle aylık yüzde 2,25 artış gerçekleştirdi temmuzdaki olumlu hava geride kaldı.
Konut grubu yüzde 2,66 artışla manşet enflasyonu 0.46 puan yükseltti. Kira fiyatları aylık yüzde 4,61 artışla temmuzdaki yüzde 4,68'lik artışın ardından yüksek seyrini devam ettirdi. Kirada Merkez Bankası'nın da işaret ettiği gibi katılaşma devam ediyor.
Uçak biletleri ağustosun zam şampiyonu
Ulaştırma grubunda yüzde 1,55 aylık artış manşet enflasyonu 0.24 puan arttırırken ağustosta uçak biletlerine gelen yüzde 36,43'lük zam etkili oldu. Uçak biletleri bu artışla ayın zam şampiyonluğunu elinde tutarken, köprü ve otoban ücretlerine yüzde 2,98 zamlandı.
Döviz kuru talebi de dikkate alınacak
Yıllık enflasyon 14 aydır kesintisiz olarak düşüşünü sürdürse de Merkez Bankası’nın yılsonu yüzde 25- 29 aralığındaki enflasyon tahminlerinde üst bandın bile yakalanması riske girmiş durumda. Bundan sonra aylık enflasyonların yüzde 1,6’nın üzerine çıkmaması gerekirken siyasi risklerin arttığı bir döneme girildi. EKONOMİ’ye konuşan uzmanlar tüm bu beklentileri aşan verilerin yanı sıra 15 Eylül’de CHP Kurultay davası öncesinde Merkez Bankası’nın daha ihtiyatlı bir karar verebileceği görüşünde. Ayrıca bu gelişmelerin döviz talebine de etkisi olabileceği de dikkate alınıyor.
■ Şimşek: Mali disiplini kararlılıkla sürdüreceğiz
Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek'in sosyal medya hesabından yaptığı açıklama ile enflasyon verilerini değerlendirdi. Şimşek, dezenflasyon sürecinin kesintisiz devam ettiğini belirtirken ağustosta yıllık enflasyonun geçen yılın mayıs ayına göre 42.5 puan gerileyerek yüzde 33'ün altına indiğini kaydetti. Şimşek, “Zirai don ve kuraklığın da etkisiyle uzun dönem ortalamasının oldukça üzerinde fi yat artışı gerçekleşen gıda grubunun aylık enflasyona etkisi 0,7 puan oldu. Yıllık temel mal ve hizmet enflasyonundaki düşüş ağustosta da devam etti. Temel mal enflasyonu yüzde 19,8 gerçekleşirken hizmet enflasyonu 2022 Nisan ayından sonraki en düşük seviyesi olan yüzde 45,8'e geriledi. Sürdürülebilir büyüme ve toplumsal refah artışı için ön koşul olan fi yat istikrarını kalıcı şekilde sağlamak için mali disiplini ve yapısal adımlarımızı aynı kararlılıkla sürdüreceğiz."
■ UZMANLAR ENFLASYON SONRASI PPK TAHMİNLERİNİ PAYLAŞTI
SİYASİ RİSKLER ARTARSA PAS GEÇEBİLİR
■ Bilkent Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Hakan Kara: Önceki günkü büyüme ve dünkü enflasyon verisinden sonra Eylül ayında merkez bankasının 300 baz puan indirme olasılığı çok azaldı. Şu an itibarıyla merkez bankasının 200-250 baz puan civarında bir indirimle devam etmeyi planladığını düşünüyorum. Öte yandan siyasi ve küresel riskler devam ederse eylülde pas geçme olasılığı artacaktır.
300 BAZ PUAN İNDİRİM İÇİN HALA YERİ VAR
■ Nurol Portföy YK Danışmanı Dr. Altuğ Özaslan: Ağustos enflasyon verisi piyasa beklentisinin biraz üstünde gerçekleşmiş olsa dahi reel faiz üstünden bakarsak eylül ayında 300bps indirmesi için hala yeri olduğunu düşünüyorum. İçerideki siyasi gelişmeler ve şokların kur tarafında TCMB izin vermediği sürece bir etkisi olmaz, bu yüzden de kur hala yönetilen ve yönlendirilen bir varlık olmaya devam ettiği sürece faiz indirimi ile ilişkisi zayıf olacaktır. Ama TCMB'nin yıl sonundaki hedef bandının en üstünün tutması için bile bundan sonraki 4 ayda aylık frekansın yüzde 1,6 olması gerekiyor, bu minvalde eylülden sonraki indirim patikası piyasa beklentisi kadar iyimser olmayabilir.
250 BAZ PUAN İNDİRİM ÖNGÖRÜYORUM
■ EMCAP Advisory Yönetici Ortağı Dr. İnanç A. Sözer: Türkiye ekonomisi bütün sektörlerde düşük borçluluk ve gelir dağılımındaki belki de tarihi bozulmaya rağmen tasarruf eden kişi sayısının da 10 milyonu aşmış olması sayesinde küresel, jeopolitik ve iç risklere karşı daha dayanıklı. Hem nominal hem reel olarak 26 yılın en yüksek faiz oranı yaklaşık iki yıldır sürüyor olmasına rağmen, görece ılımlı bir büyümenin ve ihracatın gerçekleşmesinde de bunlar etkili. Bugün gelen enflasyon rakamları ana hatları ile dezenflasyon sürecinin devam ettiğine ve süregelen baz etkisi sayesinde manşet enflasyonun önümüzdeki yıl ortasında yüzde 25'e kadar rahatlıkla gerileyeceğini teyit ediyor. Enflasyonla mücadele sınavı esas bu noktada başlayacak olsa da, o ana kadar kademeli bir şekilde faiz indirimleri için alan olduğu yönündeki görüşümü koruyorum. Bu doğrultuda kredibilitesini de güçlendirmek adına TCMB'nin 11 Eylül'de 250 baz puanlık bir indirim yapacağını öngörüyorum. Yılsonu için politika faizi tahminimiz halen yüzde 36 ve TL'deki değer kaybının yılın geri kalanında rezervlerin daha etkin kullanılarak sınırlı kalacağı varsayımıyla enflasyon tahminimizi de halen yüzde 28 ile değiştirmiyoruz. TCMB'nin rezerv biriktirmeyi önceliklendirmemesi halinde, zorlu gelişmelere rağmen uç risklerin geride kaldığı kanaatindeyim.
Üretici enflasyonu TÜFE’yi tehdit ediyor
TÜİK verilerine göre yurtiçi üretici fiyatları endeksi ağustosta yüzde 2,48 artarken geçmiş ağustos aylarına göre çok daha kötü bir performans sergiledi. Yıllık üretici enflasyonu da mayıs ve haziran ayının ardından bu yıl ağustosta üçüncü kez aylık olarak yükseliş sergiledi. Yıllık üretici enflasyonu temmuzdaki yüzde 24,19’dan ağustosta yüzde 25,16'ya çıktı. ÜFE ile TÜFE arasındaki makas 7.79 puana kadar gerilerken yüksek gelen üretici enflasyonundan tüketici enflasyonuna önümüzdeki aylarda ciddi bir baskı gelmesi bekleniyor. İmalat sanayi ÜFE aylık yüzde 1,8 artarken imalatta yıllık enflasyon temmuzdaki yüzde 24 seviyesinden yüzde 24,7'ye çıktı. Çekirdek enflasyon verilerinde de yıllık düşüş sürdü. Aylık işlenmemiş gıda, enerji, içki ve sigara ile altın fiyatlarındaki gelişmeleri hariç tutarak hesaplanan B çekirdek enflasyonu yüzde 2,07 artarken yıllık B çekirdek enflasyonu yüzde 33,7'den yüzde 32,71'e geriledi. Aylık enerji, gıda ve içecek, içki ve sigara ile altın hariç hesaplanan C çekirdek enflasyonu ise yüzde 1,69 artarak yıllıkta yüzde 34,70'ten yüzde 33'e indi.
