ŞEBNEM TURHAN
ABD ve İsrail’in İran’a yönelik başlattığı savaş ve İran’ın Ortadoğu petrol üreticisi ülkelere yönelik saldırıları ikinci haftasına girdi. Türkiye ve küresel piyasalar ilk haftadan daha karamsar. Petrol fiyatlarında ilk büyük dalga Hürmüz Boğazı’nın kapanmasıyla başlarken ikinci dalga üretici ülkelerde üretime ara verilmesi ile geldi. Düne 110 doların üzerinde başlayan Brent petrol G7 ülkelerinin rezervleriyle piyasayı destekleyeceği haberiyle 104 dolar seviyelerine indi, gün içinde 100 doların altı görüldü. Ancak her durumda başta Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası olmak üzere petrol fiyatlarıyla ilgili öngörüler saptı. Savaşın ne kadar süreceğine yönelik belirsizlik küresel çapta enflasyon endişelerini arttırdı merkez bankalarından şahin tavırlar bekleniyor. TL varlıklarda satış dün de sert sürerken perşembe günkü Merkez Bankası Para Piyasası Kurulu toplantısında beklenti pas geçilmesi.
Petrol tahminleri alt üst etti
Matriks verilerine göre Brent petrol dün 114.32 dolara kadar çıktı bu savaş öncesindeki 73 dolar seviyesinin 40 dolar üzerine geldiğini gösteriyor. G7 ülkelerinin rezervlerini kullanarak piyasayı destekleyeceği haberinin ardından 104 dolar ardından gün içinde 100 doların altına gelse de fiyatlar halen daha savaş öncesine göre 30 dolar daha yüksek. Bu yükseliş sadece enerji fiyatları üzerinden küresel piyasaları zorlamıyor ayın zamanda lojistik fiyatlarında ve hammadde fiyatlarındaki artış da tüm tahminlerin yeniden ele alınması gerektiğine işaret ediyor. Piyasa uzmanlarının verdiği bilgiye göre küresel çapta hükümetlerin ve merkez bankalarının tahmini Brent petrolün 2026 yılında 60 dolar seviyesinde oluşması yönündeydi. Türkiye’de de Orta Vadeli Programda Brent petrol fiyatı 2026 ortalaması 65 dolar, Merkez Bankası’nın enflasyon raporunda ise 60.9 dolar olarak öngörüldü. Merkez Bankası ayrıca emtia fiyatları genel seviyesi için kullanılan ithalat birim değer endeksinin 2026 yılında yıllık ortalama yüzde 2 artacağını tahmin etti ki bu alanda da beklentinin geçilmesi muhtemel. Şu anda savaşın ne kadar süreceğine yönelik belirsizlikler fiyatların gerilemesini engellediği gibi petrol üreticilerine yönelik saldırılar ve hasarlar da savaş sona erse bile üretimin savaş öncesi dönemine çıkmasının zaman alacağını gösteriyor. Bu nedenle savaş geçici olsa da petrol fiyatları üzerine etkisi bir süre devam edecek gibi görünüyor.
Dolar/TL yeni zirvede, satış sürüyor
Petrol fiyatları ve dağılan etkisi nedeniyle hem Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’nın hem de majör merkez bankalarının mart toplantılarında faiz indirim beklentileri rafa kalkmış durumda. Savaşın başlamasından bu yana attığı adımlarla fonlama faizini yüzde 40’a yükselten, piyasa için referans faiz oranı TLREF faizi de yüzde 39,9924 seviyesine çıktı. Savaş öncesinde ağırlıklı ortalama fonlama maliyeti yüzde 37, TLREF faiz oranı ise yüzde 36,8724 idi. Merkez Bankası’nın gecelik repo ihalelerine ara vermesi, likidite çekmek için attığı adımlar piyasayı daha da sıkılaştırdı. Ayrıca TL’ye destek için piyasada döviz satışı yaptığı gibi, TL uzlaşmalı döviz satım ihaleleri gerçekleştirildi. Dün dolar/TL 44.0910 seviyesini aşarak tarihi zirvesini gördü uzmanlar yabancıların TL varlık satışlarını karşılamak için Merkez Bankası’nın satıcı tarafta yer aldığını belirtti.
İndirimden artışa değişen tahminler
Bu hafta Merkez Bankası’nın yüzde 37 olan politika faizini sabit bırakması bekleniyor. Savaşın ne kadar süreceği ve etkilerini değerlendirmek için bir sonraki 22 Nisan Para Politikası Kurulu toplantısına kadar zaman kazanmış olacak Merkez Bankası. Eğer enflasyon üzerinde belirgin etki olacağına yönelik öngörüsü oluşursa uzmanlar 22 Nisan toplantısında faiz artışının bile gündeme gelebileceği görüşünde. Öyle ki faiz indiriminden faiz artışına dönülmesi sadece TCMB için geçerli değil. Küresel piyasalar Fed’in eylüle kadar faiz indirmemesini, İngiltere Merkez Bankası’nın ve Avrupa Merkez Bankası’nın ise faiz artırmasını fiyatlıyor yoğun olarak. Avrupa Merkez Bankası’nın yılsonuna kadar iki adet 25 baz puanlık artışı tamamen fiyatlamaya başladı. Japonya Merkez Bankası’nın faiz artırımlarını ertelemesinin mümkün olmadığı, diğer merkez bankalarının ise şahin duruşa geçmesi bekleniyor.
TL’de değer kaybı beklentileri arttı
Petrol, doğalgaz fiyatlarının hızla yükselmesi, bağlantılı ürün ve hizmetlerde yaşanan fiyat artışları Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası ile tüm merkez bankalarının 2026 yılında yeniden projeksiyon üretmesi ve uygulamasına neden olacak gibi görünüyor. Ancak Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’nın bir sorunu daha var uzmanlara göre. Uzmanlar enflasyon tahminlerinin bozulması ve cari açıkta olası bir yükselişin yanı sıra TL tarafında bozulan beklentilerin Merkez Bankası’nı sıkıştıracağına işaret ediyor. Piyasa uzmanlarının verdiği bilgiye göre TL’de değer kaybı fiyatlaması çok ciddi şekilde arttı. Merkez Bankası’nın ise buna karşı iki seçeneği bulunuyor: ya daha fazla rezerv yakarak TL’yi belli bir seviyede tutmaya çalışacak ya da TL’yi bırakacak.
Kısa sürerse manevra alanı var
Prof. Dr. Hakan Kara yaptığı paylaşımda Türkiye’nin güçlü ve zayıf yanlarına dikkat çekerek son yaşananların etkilerini değerlendirdi. Kara, kamu ve özel sektör borçluluğunun düşük olmasının, Merkez Bankası rezervlerinin iyi olmasının, faizin orta şiddette şoklara karşı TL’yi koruduğunu, yabancının swap pozisyonunun daha önceki sarsıntılara göre düşük olduğunu sıralarken enerjide ithal bağımlılığına dikkat çekti. Şoka enflasyonla mücadelede kritik bir eşiğe geldiğimiz dönemde yakalandığımızı söyleyen Kara, petrol fiyatları 3 ay boyunca yüksek seviyelerde kalırsa enflasyonun düşeceğine olan güven iyice azalacağını kaydetti. Kara, cari açığın da arttığı bir döneme savaşın denk geldiğini sermaye girişlerinin yavaşlaması ve artan dolarizasyon eğilimi nedeniyle, bunu finanse etmek için ya merkez bankası rezervini kullanılacağını ya da ekonomide bir süre belirgin yavaşlamaya razı olunacağını dile getirdi. Kara, savaşın kısa sürdüğü ve petrol fiyatlarının 3-6 ay içinde 70-80 dolarlara indiği bir senaryoda ufak hasarla durumu atlatacak kadar manevra alanımız olduğunu belirtirken savaş uzun sürerse bütün parametrelerin gözden geçirilmesi gerekeceğine işaret etti.
Halkbank’ta tavan bankacılık endeksini kurtardı
Borsa İstanbul’da geçen haftayı da kayıpla geride bırakan endeksler yeni haftaya da düşüşle başladı. Özellikle yabancının en çok ilgi gösterdiği bankacılık endeksi sert satış yerken ulaştırma endeksinde ise havacılıktaki sıkıntılar etkili oldu. Bankacılık endeksi dün gün içinde yüzde 5’i aşkın düştü ancak kapanışta yüzde 0,16 düşüşle günü tamamladı. Geçen hafta ABD’deki davası 11 Mart’a ertelenen Halkbank’ın ABD Adalet Bakanlığı ile “ertelenmiş kovuşturma” anlaşmasına varması haberlerinin ardından hızla yönünü yukarıya çeviren hissesi yüzde 10 yükselerek tavan oldu ve bankacılık endeksinde düşüşü de bu hareket sınırladı. Holdingler endeksi dün yüzde 1,01 düştü ve bu yılki kaybı yüzde 5,62’yi dayandı. BİST100 endeksi dün gün içinde yüzde 2,5’e yakın düşüş yaşarken kapanışta kayıp yüzde 0,71’e geriledi. BİST100 endeksine en büyük negatif katkıyı Aselsan, Kiler Holding, TÜPRAŞ verirken BİM, THY yükseliş BİST100’deki kayıpları sınırladı. Piyasadaki fiyatlamalardan bağımsız hareket eden ve sert yükselen Katılım Evim hisselerindeki yükseliş BİST100’deki kaybın daha keskin olmasını önledi.
■ 2 yıl vadeli tahvilde faiz yüzde 40’ı geçti
Yabancı yatırımcının TL tahvillerde satışı bu haftaya hızlı başladı. Yılbaşından bu yana devlet tahvillerine 4 milyar doların üzerinde giriş yapan yabancı yatırımcılar dün her vadeden tahvillerde satışı oldu. 2 yıl vadeli gösterge tahvil faizi Kasım 2025’ten sonra ilk kez yüzde 40’ın üzerine çıkarken, 5 yıl vadeli gösterge tahvil faizi yüzde 35,76’ya, 10 yıl vadeli gösterge tahvil faizi ise yüzde 32,68’e yükseldi.
■ Şimşek: Petroldeki hareket geçici olabilir
Hazine ve Maliye Bakanı Şimşek, sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada, küresel belirsizliklerin yüksek seyrettiği ve enerji fi yatlarında sert dalgalanmaların yaşandığı bir dönemden geçildiğini bildirerek, “Ekonomi yönetimi olarak gelişmeleri yakından takip ediyor ve gerekli tedbirleri alıyoruz” dedi. Şimşek, şunları yazdı: “Geçmiş tecrübeler, bu tür şokların kalıcı olmadığını gösteriyor. Vadeli petrol piyasalarındaki fiyatlamalar da mevcut hareketin geçici olabileceğine işaret ediyor. Temelleri güçlü olan ekonomiler hızla dengelenme ve toparlanma kapasitesine sahiptir. Ekonomi yönetimi olarak gelişmeleri yakından takip ediyor ve gerekli tedbirleri alıyoruz. Vatandaşlarımızın, yatırımcıların ve firmalarımızın bu süreci rasyonel şekilde değerlendirmesi önem arz ediyor.”
■ Carry pozisyonların en az yüzde 10’u kapandı
Uzmanlar carry trade pozisyonlarında da çözülmenin sürdüğünü belirtti. Savaş öncesinde enflasyon raporu sunumunda TCMB Başkanı Fatih Karahan’ın da belirttiği gibi 50 milyar dolar seviyesinde olan carry girişlerinin geçen hafta yüzde 10’unun kapandığını söyleyen uzmanlar yapılan döviz satışlarının ise 15-20 milyar dolar seviyesine geldiğine işaret etti.
■ Altın dalgalı seyrine bu hafta düşüşle başladı
Altın fiyatları haftanın ilk işlem gününe dolar endeksinin güçlenmesi ve 3 ayın en yüksek seviyesine çıkmasıyla yüzde 2 değer kaybıyla başladı. Uzmanlar altın üzerindeki baskının, artan enerji maliyetlerinin enflasyon endişelerini tetiklemesi ve kısa vadeli faiz indirimi ihtimalini azaltmasıyla derinleştiğini belirtti. Ons altın fiyatı 5100 doların altında hareket ederken yurtiçinde gram altın fiyatında gün içi düşüş yüzde 1,7’yi geçti ve 7200 liranın altına indi. Uzmanlar artan jeopolitik gerilime rağmen altın fiyatlarındaki düşüşün güvenli liman algısına gölge düşürdüğünü belirtiyor. Altın fiyatlarındaki düşüş küresel çapta kıymetli madencilik hisselerinin de negatif hareket etmesine neden oluyor. Ons altın fiyatları İran’a yönelik saldırıların başlamasından bu yana yüzde 2,7 değer kaybetmiş durumda. Buna karşılık dolar endeksi güçlenmeye devam ediyor. Savaş altın ve doların farklı yönlerde hareket etmesine neden oldu. Uzmanlar faiz oranlarının daha uzun süre yüksek kalması ve enflasyon riskinin artması nedeniyle altında bu hareketin yaşandığını kaydetti.
■ Türkiye’nin CDS’i Ekim 2025’ten bu yana en yüksek seviyede
Savaşın yarattığı gerilim ve belirsizlik Türkiye’nin 5 yıllık iflas risk primi CDS’ini negatif etkiledi. CDS 3 baz puan artış göstererek, 262 baz puanı geçip Ekim 2025’ten bu yana en yüksek seviyeye ulaştı. Savaşın başlamasıyla birlikte CDS’ler önce 240 baz puan seviyesini aşmış takip eden günlerde yükselişini sürdürmüştü. Öte yandan dün devlet tahvillerine gelen satışlar para piyasası fonlarının getirisi için de kötü haber. Uzmanlar gelen sert satışlar sonrasında yüzde 10 devlet tahvili tutma zorunluluğu nedeniyle para piyasası fonlarının getirilerinin düşeceği uyarısı yaptı.
