LEVENT AKBAY
AB’nin son şeklini 25 Şubat’ta vereceği Endüstriyel Hızlandırıcı Yasası kapsamında uygulanması gündeme gelen “Avrupa’da üretilmiştir”in esnetilerek “Avrupa ile birlikte üretilmiştir”e dönüşmesi gündeme girdi. Bu kapsamda “Made in Europe” bir coğrafi kökeni tarif etmekten çok, ortak üretim kuralları setini içeren anlayışı benimsemiş Avrupa ülkeleri ile Avrupa dışında olsa bile AB ile anlaşmaya ya da üretim standartlarında uyuma varmış Avrupa dışı üçüncü ülkeleri kapsamış olacak.
Bu kapsamda ‘Made in Europe’ krizi Türkiye açısından ‘güvenli ortak’, ‘güvenli ülke’ formülü ile aşılmış olacak. AB tarafından ilan edilecek “Trusted Partner”-“Trusted Country” listesinde Türkiye de yer alacak. Formülle Türkiye gibi 30 yıldır Gümrük Birliği partneri olan ülke ‘içeriden’ kabul edileceği gibi, AB’nin serbest ticaret anlaşmaları yaptığı ülkeler de ‘Made in Europe’ kategorisi içinde kabul edilecek.
İKV ve Kocaeli Sanayi Odası Yönetim Kurulu Başkanı Ayhan Zeytinoğlu, AB organları tarafından üretilmeye çalışılan çözüm formülünü doğrulayarak Türkiye’nin Made in Europe dışında tutulmasının mümkün olamayacağına dikkat çekerek bu formülün uygulanmasıyla sorunun çözüleceğini söyledi. Ayhan Zeytinoğlu Türkiye’nin ‘Avrupa’da üretilmiştir’ kategorisi dışında tutulmak istenmesiyle ortaya çıkan ticari ve ekonomik ilişki krizinin aşılması için ‘güvenli ortak’ formülünün üretildiğini belirterek, Türkiye’nin de Avrupa standart ve koşullarında üretim yapanlar listesinde yer alacağını, bu şekilde özellikle Çin’e karşı getirilmeye çalışılan bu önlemlerden olumsuz etkilenmeyeceğini açıkladı.
Tepkiler de büyüyor
Öte yandan AB’nin Türkiye’yi ‘Avrupa’da üretilmiştir’ şemsiyesinin dışında tutmaya yönelik arayışları tepki olarak Türkiye’deki AB sermayeli kuruluşlarla deklarasyon hazırlığı var. Öncelikle Kocaeli’deki 266 AB sermayeli firma ile ‘bu ve benzer sürprizlere karşı’ ortak tavır için geniş kapsamlı toplantılar hazırlanıyor. “Öncelikle bu firmaların AB kararlarından olumsuz etkilenmemesi lazım.” diyerek Türkiye’de yatırım yapmış olan bu firmaların AB’nin tedarikçileri olarak cezalandırılmaması gerektiğini söyleyen Zeytinoğlu, toplantılar sonrasında hazırlanacak bir deklarasyonla tepkiler dile getirilmiş olacağını söyledi.
AB içinde ‘sertlik’ tartışması
Ayhan Zeytinoğlu, 25 Şubat itibariyle netleşmesi beklenen Endüstriyel Hızlandırıcı Yasası kapsamındaki önlemlerin Türkiye açısından bir olumsuzluk yaratmaması ve Türkiye’nin oluşturulmak istenen yeni ekosistemin hedefinde değil, içinde olması gerektiğini belirterek “Hem 30 yıllık Gümrük Birliği hem Avrupa Birliği’ne tam üyelik için adaylık sürecinin içinde yer alınması da bunu gerektirir” şeklinde konuştu.
AB’nin Çin’e karşı yeni tür koruma bariyeri olarak fonksiyon görecek “Made in Europe”, “Endüstriyel Hızlandırıcı Yasası" içinde yer alıyor. Yasa taslağına son şeklinin 25 şubatta verilmesi bekleniyor. Kamu alımlarında otomotiv, ileri teknoloji, batarya, yenilenebilir enerji gibi alanlarda bir anlamda ‘yerli malı’ kullanılmasını teşvik ediyor. Bu malların üretimine yönelik teşvik mekanizmaları ile de uzun soluklu bir eko sistem oluşturulmaya çalışılıyor.
AB’nin kendi endüstrisini desteklemek, dışa olan bağımlılığı azaltmak ve kritik sektörlerde rekabetçiliği artırmak için getirmeyi hedeflediği bu gibi önlemler dünyadaki korumacılığa karşı Avrupa odaklı karşı korumacılık hamlesi anlamına geliyor. Ancak yasanın sertliği konusunda AB içinde de tam anlamıyla uyum sağlanmış değil.
Çözüme giden yol…
Edinilen bilgilere göre revize edilen yasa taslağında; aşırı katı ‘Birlik Menşei’ tanımı esnetiliyor. Üçüncü ülkelerden gelen tepkiler kadar bazı üye devletlerin tedarik zincirlerini aksatacak ve yeni ticari gerilimler yaratabilecek aşırı katı Birlik menşei koşulları yumuşatılıyor. Malların AB ve Avrupa Ekonomik Alanı’nda üretimini kapsamasının korunmasına karşın Avrupa Komisyonu’nun düzenlemelerle yetkilendireceği üçüncü ülkelere de aynı haklara sahip olarak pazara girmeye izin verecek bir mekanizma kuruluyor. Ülkelerin bu statüye hak kazanabilmeleri için AB ile karşılıklı uluslararası taahhütlere girmiş olmaları, Birliğin rekabet gücü, dayanıklılığı ve ekonomik güvenlik hedeflerine katkıda bulunmaları gerekiyor. Bu şekliyle; "AB'de Üretilmiştir" kapsamı, AB’nin yanı sıra Norveç, İzlanda ve Lihtenştayn'ı kapsayarak Avrupa Ekonomik Alanı’na hitap edecek. Taslak ayrıca, üretimleri "Birlik menşeli içeriğe eşdeğer kabul edilmesi gereken" "güvenilir ortaklara" da kapıyı açık bırakacak.
AB ile STA’ları bulunan ülkeler kapsama alınmak için öncelikli haklara sahip olacak. Ancak üretim standartlarından kaynaklanacak kısıtlar nedeniyle süreç otomatik değil bir tür yetkilendirme ile işleyecek. Komisyon, ciddi ihlaller durumunda bu statüyü iptal etme yetkisini de uhdesinde tutuyor. Bu genişlemeyle birlikte AB güvenli ülkelerin sayısını artırırken Çin’i de yalnızlaştırmaya çalışıyor olacak. Aynı şekilde belirli bir küresel sektörde hakim konumda olan ülkelerin doğrudan yabancı yatırımlarına bir üst sınır getirerek Çin'den gelen yatırımlara daha yüksek bir engel koymak istiyor. Bu oranın yüzde 40 olması bekleniyor.
AB ile STA müzakereleri devam eden ülkeler
▶ AB-Mercosur Ortaklık Anlaşması
▶Hindistan-AB Serbest Ticaret Anlaşması
▶ Endonezya-AB Kapsamlı Ekonomik Ortaklık Anlaşması
▶ AB-Avustralya Serbest Ticaret Anlaşması
▶ AB-Birleşik Arap Emirlikleri Serbest Ticaret Anlaşması
▶ AB-Filipinler Serbest Ticaret Anlaşması
▶ AB-Malezya Serbest Ticaret Anlaşması
