Dünya ekonomisinin en önemli göstergelerinden biri olan mal ticareti yeniden alarm vermeye başladı. Yılın ilk aylarında şirketlerin olası arz sıkıntılarına karşı stoklarını artırmasıyla güç kazanan küresel ticaret, Haziran ayında ikinci kez üst üste daraldı. Türkiye, ABD, Çin, Brezilya ve Rusya gibi ekonomilerin ihracat siparişlerinin haziranda gerilediği görüldü.
S&P Global ve JPMorgan tarafından hazırlanan Küresel PMI verileri, ihracat siparişlerinin Aralık ayından bu yana en sert gerilemeyi yaşadığını ortaya koydu.
Orta Doğu'daki savaşın enerji piyasalarında yarattığı dalgalanma yalnızca petrol fiyatlarını değil, üretim maliyetlerini, navlun ücretlerini ve küresel tedarik zincirlerini de olumsuz etkiledi. Bunun sonucu olarak birçok ülkede alıcılar yüksek fiyatlara direnç gösterirken, ihracatçılar yeni sipariş almakta zorlanmaya başladı. Küresel İmalat PMI Yeni İhracat Sipariş Endeksi'nin Haziran ayında 49,4 seviyesine gerilemesi, dünya ticaretinin yeniden küçülme bölgesine girdiğini ortaya koydu.
Yüksek fiyatlar siparişleri vuruyor
Küresel ticaretteki yavaşlamanın arkasındaki en önemli nedenlerden biri maliyet baskısı oldu. Savaşla birlikte yükselen enerji, lojistik ve sigorta giderleri ihracat fiyatlarını yukarı taşırken, birçok alıcı siparişlerini ertelemeyi tercih etti. Haziran ayında navlun ve enerji ek ücretlerinde sınırlı bir gevşeme yaşansa da üreticiler, müşterilerin yüksek fiyatlara gösterdiği direncin son yılların en güçlü seviyesinde olduğunu bildiriyor. Şirketler açısından sorun yalnızca maliyetler değil. Jeopolitik risklerin yarattığı belirsizlik de yatırım ve sipariş kararlarını ötelemeye devam ediyor. Her ne kadar ateşkes umutlarının güçlenmesiyle belirsizlik göstergeleri Nisan ayındaki zirvesinden gerilemiş olsa da küresel ticaret için risk algısı tarihsel ortalamaların üzerinde kalmayı sürdürüyor.
Stok etkisi tersine döndü
Yılın ilk aylarında firmalar, olası tedarik sıkıntıları ve fiyat artışlarına karşı güvenlik stoğu oluşturarak ticareti desteklemişti. Ancak bu eğilim artık tersine dönüyor. Nisan ayında zirve yapan stok birikiminin Mayıs ve Haziran aylarında belirgin şekilde yavaşlaması, küresel ticaretin en önemli desteklerinden birini ortadan kaldırdı.
Analistler, stok döngüsünün normalleşmesiyle birlikte önümüzdeki aylarda ticaret hacimlerinin gerçek talebe daha duyarlı hale geleceğini ve jeopolitik gelişmelerin etkisinin daha belirgin hissedileceğini değerlendiriyor.
Asya'da yollar ayrışıyor
Küresel yavaşlamaya rağmen bazı ekonomiler pozitif ayrışmayı başardı. Japonya, zayıf yen sayesinde ihracat siparişlerinde son beş yılın en güçlü performanslarından birini sergilerken, Tayvan ise yapay zekâ ve çip sektörüne yönelik güçlü talebin desteğiyle ihracatını hızlandırdı. Buna karşılık ASEAN ülkeleri savaşın ekonomik etkilerini en sert hisseden bölge oldu. Özellikle Endonezya'da ihracat siparişleri tüm büyük ekonomiler arasında en hızlı düşüşü gösterirken, bölgenin toplam ihracatı son 21 ayın en sert daralmasını yaşadı. Artan enerji maliyetleri, zayıflayan küresel talep ve devam eden ticaret politikası belirsizlikleri Güneydoğu Asya'nın ihracat performansını ciddi biçimde baskıladı.
Ticarette alarm veren göstergeler
■ Küresel mal ticareti Haziran ayında üst üste ikinci kez daraldı.
■ Küresel PMI Yeni İhracat Siparişleri Endeksi 49,4 seviyesine gerileyerek Aralık'tan bu yana en zayıf görünümü verdi.
■ Küresel mal ticaretindeki yıllık büyüme temposu yaklaşık %8'den %4'e düştü.
■ Yüksek enerji ve navlun maliyetleri siparişleri baskılıyor.
■ Güvenlik amaçlı stok oluşturma eğilimi hızla zayıfl ıyor.
■ Tarife kaynaklı endişeler azalırken jeopolitik riskler ticaret üzerindeki ana baskı unsuru haline geliyor.
Kim kazandı, kim kaybetti?
■ Japonya: Zayıf yen ihracata rekabet avantajı sağladı.
■ Tayvan: Yapay zekâ ve çip talebi ihracatı destekledi.
■ İrlanda ve Pakistan: Haziran ayında ihracatını artıran ekonomiler arasında yer aldı.
■ ASEAN ülkeleri: Son 21 ayın en sert ihracat daralmasını yaşadı.
■ Endonezya: Büyük ekonomiler arasında en güçlü ihracat düşüşünü kaydetti.
■ Türkiye, ABD, Çin, Euro Bölgesi, Güney Kore, Kanada, Brezilya ve Rusya: Haziran ayında ihracat siparişlerinde gerileme görüldü.
