LEVENT AKBAY
Reel sektörün sermaye piyasası araçlarıyla desteklenmesi ve gelecek vadeden başlangıç aşamasındaki küçük teknolojik girişimlerin yaşatılması için kurgulanan, vergi teşvikinden yararlanan başarılı şirket ve organizasyonların girişim sermayesi için ‘yüzde 3 fon ayırma’ zorunluluğu sonuç verdi. Ar-Ge ve Tasarım merkezleri ile Teknokent kazançlarının her yıl yüzde 3’ü ile ‘girişim sermayesi’ destekleme zorunluluğu girişim sermayesi ekosistemini tetikledi.
TEFAS verilerine göre bu kapsamdaki fonların sayısı 555’i bulurken, portföy büyüklüğü 455 milyar TL’yi aştı. Üstelik Ortadoğu’da 28 Şubat-8 Nisan arasında yaşanan savaş süresince bu kapsamdaki fonlarda herhangi bir çekilme yaşanmadığı gibi, fon sisteminin toplam büyüklüğü düzenli olarak artmaya devam etti. Yatırım fonlarında vergi istisnalarının kaldırılmasına rağmen Girişim Sermayesi Yatırım Fonu’nda vergisel teşviğin devam etmesi artan ilginin bir başka nedeni oldu.
Uygulama ile vergi teşvikleri ile büyüyen başarılı şirketler ile teknokentlerin kazançlarının bir bölümünün finansmana ihtiyaç duyan, küçük ve yenilikçi şirketlere ayırmaları amaçlandı. Böylelikle bugünün başarısı inovasyon kaynağı olarak değerlendirilirken, erken aşama girişimlerin finansman sorununun çözülmesi ve start up’ların ilk sermayesi sağlanmasının da yolu açılmış oldu.
EŞİK, ORAN VE LİMİTLER
Uygulamanın başladığı 2022-2023 yıllarında fon ayırma zorunluluğu gerektiren vergi teşviki alt sınırı 1 milyon TL iken, alt sınır 2024'de 2 milyon TL’ye, 2026’da 5 milyon TL’ye çıkarıldı. Fon ayırma oranı da yüzde 2’den yüzde 3’e çıkarıldı. Bu çerçevede 2026’dan itibaren 5 milyon TL’nin üzerinde vergi avantajı sağlayan kuruluşlar bunun yüzde 3’ünü ayırmak ve yıl bitmeden belirlenen alanlara yatırmak zorunda oldular. Zorunluluk gereği ayrılan kaynakların GSYF katılma payı alımı, Girişim Sermayesi Yatırım Ortaklığı hisse alımı veya kuluçka merkezlerindeki girişimcilere doğrudan sermaye koymak şeklinde üç ayrı şeklinde değerlendirilmesi hükme bağlandı. Vergi teşvikinin üst limiti yıllık olarak 20 milyon TL’den 100 milyon TL’ye çıkarıldı. Bu çerçevede yüzde 3’lük fonun 100 milyon TL’yi aşmaması sağlandı. Taahhütü yerine getirmeyenlerin, o yıl yararlanılan ar-ge indirimi ve teknopark istisnasından kaynaklanan tüm vergi avantajının yüzde 20’sinin iptal edilerek vergilendirilmesi uygulama hükümleri arasında yer aldı.
VERGİ AVANTAJLARI
Son dönemde menkul kıymet yatırım fonlarına tanınan vergisel avantajlar sınırlandırılmaya başlandı. Son olarak Tefas’ta işlem görmeyen hisse senedi yoğun serbest fonlar için stopaj oranı yüzde sıfır iken bu tarihten itibaren edinilen bu nitelikteki fonlarda oran yüzde 17,5 olarak belirlendi. Mevduat gelirleri üzerinde de yüzde 17,5 vergi yükü var. Buna karşın girişim sermayesi yatırım fonlarının vergi avantajları korunuyor. Bireysel yatırımcılar girişim sermayesi yatırım fonu alınması ve satılması yoluyla sağladıkları gelirde herhangi bir stopaj uygulaması yok. Benzer biçimde vade sonunda elde edilen gelirler herhangi bir gelir vergisi matrahına dâhil edilmediği gibi, stopaja da tabi değil.
Kurumsal yatırımcılar herhangi bir girişim sermayesi yatırım fonuna yatırım yaptığında bu yatırım tutarı kadar vergi matrahından indirim yapabiliyor. Bu tutarlar yıllık kârın yüzde 10’u, öz sermayenin ise yüzde 20’si ile sınırlı.
Çıkış sırasında ise şirketler yatan temettü tutarından herhangi bir stopaj kesintisi veya herhangi bir kurumlar vergisi ödemiyor. Girişim sermayesi yatırım fonu satıldığında oluşacak kazanç tamamıyla kurum kazancı oluyor ve kurumlar vergisi istisnasından yararlanıyor. Böylelikle girişim sermayesi fonlarına yatırımlar bireysel yatırımcılar kadar kurumsal yatırımcılar açısından da avantajlar sağlar. Kurumsal yatırımcılar yıllık vergi matrahlarının yüzde 10’a kadar olan kısmını GSF yatırımları aracılığıyla indirerek matrahta aynı oranda vergi avantajı sağlayabiliyor. Bu şirketlerin GSF yatırımlarındaki değer artışları da matraha dahil değil. Bireysel yatırımcılarda olduğu gibi temettü ödemelerinde ve iki yıl sonra yapılan fon iadesi gibi çıkışlarda kurumlar vergisi yükü oluşmuyor. Ayrıca 2 yıl süreyle elde edilen kazançların yüzde 50’si vergi istisnası kapsamında indirimli olarak hesaplanıyor.
12. BEŞ YILLIK KALKINMA PLANI HEDEFLERİ ARASINDA YER ALDI…
Planda, yenilikçi, teknoloji düzeyi yüksek ürün ve hizmetleri geliştirebilen ilk aşama firmalarının kurulumu ve ölçeklenmesine yönelik destekler sağlanması ve girişim sermayesi fon kaynaklarının çeşitlendirilmesi hedefine yer verildi.
Teknoloji Geliştirme Bölgeleri mevzuatı çerçevesinde büyük firmaların girişimcilere ve girişim sermayesi yatırım ortaklıklarına sağladıkları fonlara ilişkin uygulamaların analiz edilerek etkinliğinin artırılması da öngörüldü. Ayrıca yatırım bankacılığı, kurumsal ve bireysel girişim sermayesi, kitle fonlaması, etki yatırımcılığı, melek yatırımcılık gibi alternatif ve yenilikçi finansman imkânlarının güçlendirilmesi ve kullanımını yaygınlaştırılması da hedefler arasında yer aldı.
Girişim sermayesi yatırım fonları artışta…
Sermaye Piyasası Kurulu verilerine göre 499’u faal olmak üzere Türkiye’de kurulu 555 adet GSYF bulunuyor. Bu fonların 1 Ocak 2026 tarihi itibarıyla portföy değerleri 423,8 milyar TL. Ortadoğu’da savaşın başladığı 28 Şubat’a girerken fonların portföy değeri 435,1 milyar TL’ye yükselirken, ateşkesin ilan edildiği 7 Nisan tarihinde fonların portföy değeri artmaya devam ederek 451,1 milyar TL’ye çıktı. 14 Nisan tarihi itibarıyla da toplam büyüklük 455,7 milyar TL’ye ulaştı.
Girişim sermayesinde profesyonel yönetim
Girişim sermayesi yatırım fonları, portföy yönetim şirketleri tarafından kurulan, nitelikli yatırımcıların yatırım yapabileceği bir enstrüman. Profesyonel yatırımcıların yakın takibi altında yönetilen fonlar küçük ve orta boy şirketleri büyütmeye çalışıyor. Büyüme amacıyla sermaye ihtiyacı olan küçük şirketlerin bir sonraki aşamaya geçmesi bu şekilde desteklenirken; girişim sermayesi yatırım fonları büyüme potansiyelinin ve kârlı çıkış imkanının yüksek olması nedeniyle genellikle teknoloji ağırlıklı alanlarda yatırım yapıyorlar.
Avantajlar
Girişim sermayesi yatırım fonları küçük sermayenin yatırım yapamayacağı, yüksek gelişme ve yüksek büyüme potansiyeline sahip, halka açık olmayan şirketlere de yatırım yapma imkanı sağlıyor. Portföy yönetim şirketlerinin yakın ilgisi ve sermaye ya da sermaye benzeri enstrümanlarla fonları desteklemesi bu şirketlerin cazibesini artırıyor.
