Karadeniz’de artan gerilim, 2026/27 sezonunda küresel buğday ticaretinin yönünü değiştirmeye başladı. Rusya ve Ukrayna’nın Karadeniz limanlarından gerçekleştirdiği sevkiyatların aksaması, iki ülkenin ihracat beklentilerini aşağı çekerken, oluşan boşluğun diğer büyük ihracatçılar tarafından doldurulması bekleniyor. ABD Tarım Bakanlığı’nın (USDA) ağustos raporunda Rusya’nın buğday ihracat tahmini 1,5 milyon ton azaltılarak 46 milyon tona, Ukrayna’nın ihracat tahmini ise 1 milyon ton düşürülerek 13,5 milyon tona çekildi.
Kanada ve Kazakistan devreye giriyor
Karadeniz’deki sorun dünya buğday ticaretindeki rekabeti değiştiriyor. USDA, Ukrayna ve Rusya’nın kaybetmesi beklenen ihracatın bir bölümünün karşılanması için Kanada ve Kazakistan’ın ihracat tahminlerini 1’er milyon ton artırdı. Kanada’nın ihracat beklentisi 28,5 milyon tona, Kazakistan’ınki ise 10 milyon tona yükseldi.
Türkiye ve Mısır’ın ithalatında düşüş öngörülüyor
İthalat tarafında da dikkat çekici bir yeniden yapılanma yaşanıyor. İngiltere'nin ithalat tahmini, zayıflayan iç üretim beklentisiyle 1,1 milyon ton artırılarak 3,6 milyon tona çıkarıldı. Pakistan›ın ithalat beklentisi ise 10 bin tondan 1 milyon tona yükseltildi. Afganistan›ın alımlarında da 200 bin tonluk artışla 4,8 milyon tona ulaşılması bekleniyor.
Buna karşılık Mısır, Türkiye, Bangladeş ve Vietnam’ın ithalatında düşüş öngörülüyor. Mısır’ın tahmini 500 bin ton azaltılarak 13 milyon tona, Türkiye’nin tahmini güçlü yerel üretim nedeniyle 500 bin ton düşürülerek 5 milyon tona indirildi. Bangladeş’in ithalatı 700 bin ton azalışla 7 milyon tona, Vietnam’ınki ise yem talebindeki gerileme nedeniyle 300 bin ton düşüşle 6,2 milyon tona çekildi.
Buğday fiyatları yükseliyor
Karadeniz’deki arz kaybının fiyatlara etkisi ise şimdiden belirginleşti. Temmuz ayına göre AB buğday ihracat fiyatı ton başına 25 dolar artışla 262 dolara, ABD fiyatı 26 dolar yükselişle 321 dolara çıktı. Kanada buğdayı 20 dolar artarak 292 dolara, Avustralya buğdayı 13 dolar yükselerek 291 dolara, Arjantin buğdayı ise 12 dolar artışla 239 dolara ulaştı. Rus buğdayı ise diğerlerinden ayrıştı. Yeni mahsulün piyasaya girmesi, artan arz ve ihracat lojistiğindeki sorunların etkisiyle Rus buğdayının fiyatı 3 dolar gerileyerek 224 dolara düştü. Rusya, 19-25 Ağustos döneminde buğday ihracat vergisini ton başına 326,6 rubleden 721,1 rubleye yükseltecek. Böylece vergi iki katından fazla artacak. Mısır vergisi de 105 rubleden 284 rubleye çıkarılırken, arpa vergisi sıfırda kalacak.
Ukrayna tahılı çıkaramıyor GSYH’de %1.5 kayıp bekleniyor
Ukrayna iyi bir hasat beklentisine rağmen asıl sorun ürünün dünya piyasalarına ulaştırılması. Karadeniz koridorunun kapalı kalması nedeniyle ağustosun ilk 12 gününde tahıl ihracatı yalnızca 590 bin ton oldu. Demiryolu ve Tuna güzergahları alternatif oluştursa da Karadeniz limanlarının kapasitesini karşılamaktan uzak. Odessa’da gemi trafiği fiilen durma noktasına geldi. Financial Times’ın alıntı yaptığı ekonomistlere göre, Ukrayna’nın Karadeniz limanlarının tamamen kapanması ülkeye GSYİH’sının yaklaşık yüzde 1-1,5’ine mal olabilir. Ülkede çiftçilerin satmadığı ve tüccarların ihraç etmediği en az 10 milyon ton geçen sezon ürünü bulunuyor. Rusya’da ise tablo farklı.
Tarım örgütlerinin temmuz ayında gerçekleştirdiği tahıl ve bakliyat satışları yıllık bazda yüzde 9,1 artarak 5,4 milyon tona çıktı. Yılın ilk yedi ayında satışlar yüzde 24,2 artışla 32,8 milyon tona ulaşırken, buğday satışları yüzde 28 artarak 21,8 milyon ton oldu. Ancak ihracat kapasitesindeki daralma, yeni mahsul arzıyla birleşince iç piyasada fiyat baskısı yaratıyor.
Kazakistan’da %10 fiyat artışı bekleniyor
Kazakistan’da sıcaklık ve kuraklığın etkisiyle 2026 buğday üretiminin 13-13,5 milyon tona gerilemesi bekleniyor. Geçen yıl 19,3 milyon ton olan üretime göre düşüş yaklaşık yüzde 30’a ulaşacak. Arz daralması nedeniyle çiftçiler, buğday fiyatlarının geçen yıla göre yaklaşık yüzde 10 artmasını bekliyor.
