HÜSEYİN GÖKÇE/ANKARA
Suç gelirlerinin aklanması ve terörün finansmanın önlenmesi çalışmaları kapsamında yapılan dördüncü tur değerlendirme sürecinde, teknik uyum ve uygulama etkinliğindeki zayıflıklar nedeniyle gri listeye alınan Türkiye, yapılan çalışmalarla birlikte iki bin yirmi dört yılı Şubat ayında bu listeden çıkmıştı.
Uluslararası mali suçlarla mücadele standartlarını belirleyen Mali Eylem Görev Gücü (Financial Action Task Force - FATF) tarafından yürütülen Türkiye’nin beşinci Tur Karşılıklı Değerlendirme süreci, son aşamaya yaklaştı. Mali Eylem Görev Gücü’nün geçen yıl Kasım ayında başlayan beşinci Tur Karşılıklı Değerlendirme süreci tamamlandığında ise Türkiye’nin yeniden Gri Listeye girip girmeyeceği netleşecek. EKONOMİ’ye açıklama yapan Mali Suçlar Araştırma Kurulu (MASAK) Eski Başkanı Osman Dereli, Türkiye’nin yeniden Gri Listeye alınma ihtimalinin çok düşük olduğunu söyledi.
Sektör temsilcileriyle kapsamlı görüşmeler yapıldı
Mali Eylem Görev Gücü değerlendirme sürecinin en kritik aşamalarından biri olan yerinde inceleme geçtiğimiz yıl Kasım ayında gerçekleştirildi. Değerlendirme heyeti Türkiye’de ilgili kamu kurumları, finansal kuruluşlar ve diğer yükümlü sektör temsilcileriyle kapsamlı görüşmeler yaptı. Heyet; mali istihbarat üretimi, soruşturma ve kovuşturma süreçleri, finansal kurumların uyum mekanizmaları ve kurumlar arası iş birliği sistemlerini yerinde inceleyerek bilgi topladı. Bu temasların ardından hazırlanacak etkililik değerlendirme raporu, Türkiye’nin suç gelirlerini aklama ve terörün finansmanı ile mücadeledeki uygulama kapasitesini ortaya koyacak. Henüz nihai rapor tamamlanmadığını belirten Mali Suçlar Araştırma Kurulu Eski Başkanı Osman Dereli, görüşmelerden elde edilen ilk izlenimlerin olumlu olduğu ve önemli bir eksiklik tespit edilmemesi halinde Türkiye’nin gri liste riskiyle karşılaşmayacağının değerlendirildiğini bildirdi.
Önceki değerlendirmeye göre ciddi ilerleme
Sürecin tarihçesini anlatan Dereli, Türkiye, Mali Eylem Görev Gücü tarafından yürütülen dördüncü Tur Karşılıklı Değerlendirme sürecinde teknik uyum ve uygulama etkinliği alanlarında bazı eksiklikler nedeniyle Mali Eylem Görev Gücü Gri Liste olarak adlandırılan “Artırılmış İzleme Listesi” ne alındığını ve yoğun bir inceleme sürecinden geçtiğini hatırlattı. Bu değerlendirmede Türkiye’nin kırk teknik tavsiyeden: on birinde uyumlu, on yedisinde büyük ölçüde uyumlu, onunda sınırlı uyumlu ve ikisinde ise uyumsuz olduğu tespit edilmişti. Etkinlik göstergelerinde ise yüksek seviyede etkinlik bulunmazken, iki alanda önemli, yedi alanda orta, iki alanda ise düşük seviyede eksiklik tespit edildi.
Türkiye’nin bu sonuçların ardından hem mevzuat hem de uygulama tarafında kapsamlı iyileştirmeler gerçekleştirdiğini vurgulayan Osman Dereli bunları şöyle sıraladı: “Mali Suçlar Araştırma Kurulu’nun yetkileri genişletildi, İdari para cezaları artırıldı. Terörizmin finansmanı suçu işleyenlere karşı idari mekanizma ile mal varlığı dondurma yetkisi ihdas edildi. Adliyelerde suç gelirlerini aklama masaları ihdas edildi, bu yönde münhasır soruşturmalar açılmaya başlandı. Netice olarak, Türkiye suç gelirlerini aklama ve terörizmin finansmanı suçuyla mücadelede daha üst bir seviyeye çıktı. Yürütülen suç soruşturmalarının yanına suç gelirlerini aklama soruşturmaları da eklendi. Adli soruşturmalarda Mali Suçlar Araştırma Kurulu ön plana çıktı.” Dereli’nin verdiği bilgiye göre yapılan düzenlemeler ve uygulama kapasitesindeki gelişmeler sonucunda teknik uyum alanında önemli ilerleme sağlandı. Son değerlendirmelerde: uyumsuz alan kalmazken, on dört tavsiyede uyumlu, yirmi beş tavsiyede büyük ölçüde uyumlu, yalnızca bir tavsiyede sınırlı uyumlu sonucu elde edildi. Ardından Türkiye iki bin yirmi dört yılı Şubat ayında Gri Listeden çıkarıldı.
“FATF artık sadece mevzuata değil uygulamaya bakıyor”
Osman Dereli’nin geçen yıl Kasım ayında başlayan beşinci Tur Değerlendirme ve olası sonuçlarına ilişkin değerlendirmeleri ise şöyledir:
Kamu ve özel sektör birlikte değerlendirildi
Beşinci Tur değerlendirme kapsamında
Mali Eylem Görev Gücü heyeti;
• Mali Suçları Araştırma Kurulu (MASAK)
• Adalet Bakanlığı
• Dışişleri Bakanlığı
• Ticaret Bakanlığı
• Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu
• Sermaye Piyasası Kurulu
• Sigortacılık ve Özel Emeklilik Düzenleme ve Denetleme Kurumu
• Vergi Denetim Kurulu
başta olmak üzere birçok kamu kurumu ile görüşmeler gerçekleştirdi.
Ayrıca bankalar, aracı kurumlar, sigorta şirketleri, ödeme kuruluşları ve kripto varlık hizmet sağlayıcıları gibi finans sektörünün farklı alanlarını temsil eden kuruluşlar da değerlendirme sürecinde görüşülen özel sektör kurumları oldu. AML/CFT (Suç Gelirlerinin Aklanması ve Terörizmin Finansmanı ile Mücadele) alanında Mali Eylem Görev Gücü değerlendirmelerinde artık yasal düzenlemelerden çok uygulamanın sürdürülebilir etkinliği belirleyici oluyor.
Türkiye son yıllarda özellikle üç alanda önemli ilerleme kaydetti:
- Mali istihbarat üretimi ve analiz kapasitesi
- Soruşturma ve kovuşturma süreçleri
- Finans sektöründe uyum kültürünün güçlenmesi
Buna karşın Mali Eylem Görev Gücü değerlendirmelerinin sürekli bir iyileştirme süreci olduğuna dikkat çekiliyor. Uzmanlar, uyum kültürünün yalnızca düzenleyici kurumların değil, finansal kuruluşlar ve diğer yükümlü sektörlerin de aktif katılımıyla sürdürülebilir hale gelmesi gerektiğini vurguluyor.
Değerlendirme ekibinin yapısı dikkat çekiyor
Beşinci tur değerlendirme ekibinin yapısı da sürecin daha dengeli ilerlemesine katkı sağlayabilir. Önceki değerlendirmede Kanada, Birleşik Krallık, Amerika Birleşik Devletleri ve Hindistan gibi ülkelerden uzmanlar yer alırken, yeni ekipte Türkiye’nin hukuk sistematiğine daha yakın düzenlemelere sahip ülkelerden uzmanların bulunması dikkat çekiyor.
Gözler haziran ayındaki Mali Eylem Görev Gücü Genel Kurulu’nda
Değerlendirme heyetinin hazırlayacağı raporun tamamlanmasının ardından Türkiye’ye ilişkin nihai kararın Haziran ayında yapılacak Mali Eylem Görev Gücü Genel Kurulu’nda ele alınması bekleniyor. Süreci yakından takip eden uzmanlara göre Türkiye’nin son yıllarda gerçekleştirdiği mevzuat reformları, kurumsal kapasite artışı ve uygulamadaki gelişmeler dikkate alındığında beşinci tur değerlendirmesinin genel olarak olumlu sonuçlanması güçlü bir ihtimal olarak görülüyor.
