VEYSEL AĞDAR
İran'a cumartesi günü başlayan saldırı ile alarma geçen dış ticaret sektöründe bugünlerde farklı bir sorun daha yaşanıyor. İthalat süreçlerinde kapsam dışı ürünler için de Ticarette Risk Esaslı Kontrol Sistemi (TAREKS) başvurusu zorunluluğu getirilmesi, ticarette gecikmelere ve maliyet artışına yol açtı. Bulut Gümrük Müşavirliği Yönetim Kurulu Başkanı İlhan Bulut, TAREKS’le güvenli ve hızlı ticareti hedeflendiğini vurgulayarak risk esaslı modelin amacından uzaklaştığını kaydetti.
Bulut¸ "Gümrüklerde 1 Ocak 2026 itibarıyla kademeli olarak, 28 Şubat 2026’dan itibaren de tamamen devreye alınan uygulanma ile kapsam dışı ürünlerde otomatik beyan dönemini sona erdirdi. Artık teknik olarak denetime tabi olmadığı açık olan ürünler için dahi TSE’ye başvuru yapılıyor ve 'kapsam dışı uygunluk' yazısı isteniyor” dedi.
Yüzlerce kalem ürünü etkiliyor
Uygulamanın ithalat süreçlerinde ciddi gecikmelere ve maliyet artışlarına yol açtığını belirten Bulut, “Sorunun temelinde GTİP bazlı işlem yapılması yatıyor. Örneğin metal bir kedi mama kabı ile düdüklü tencere aynı GTİP pozisyonunda (73.26) yer alabiliyor. Ancak düdüklü tencere basınçlı kap niteliğinde olduğu için denetime tabi tutulurken, mama kabı teknik olarak bu kapsama girmiyor. Uygulama yalnızca mutfak eşyalarıyla sınırlı değil. Kauçuk borular, basınçlı borular ile normal yalıtım boruları, tespit yayları ile standart yaylar, menteşeler ile hidrolik kapı pistonları, metal aparatlar ve tutucular gibi aynı GTİP altında yer almasına rağmen teknik özellikleri farklı olan yüzlerce ürün için TSE’ye ayrı ayrı başvuru yapılması gerekiyor” açıklamasını yaptı.
Bekleme süresi 2–3 hafta
Geçmiş uygulamada, kapsam dışı olduğu açık olan ürünler için sistem üzerinden “kapsam dışı kod numarası” girilerek işlemi tamamlayabildiklerini ifade eden Bulut, “Yeni düzenlemeyle bu uygulama kaldırıldı. Artık ithalatçı, ürün kapsam dışı olsa dahi TSE’ye başvuru yapmak ve sistemden uygunluk yazısı gelmesini beklemek zorunda, kapsam dışı başvurularında bekleme süresi 2 ila 3 haftayı bulabiliyor. Bu süreçte mal limanda bekliyor. Sürenin ne zaman tamamlanacağı ise çoğu zaman netlik kazanmıyor. Bakanlık birimlerine sorulduğunda, inceleme sürecinin kendi yetkileri dahilinde olduğunu ve değerlendirmelerin devam ettiği belirtiliyor. Özellikle Avrupa’dan kısa sürede gelen yüklerde dahi yeni uygulama nedeniyle gecikmeler yaşanıyor” değerlendirmesinde bulundu.
İş yükü ciddi ölçüde arttı
Denetimin gerekliliğine karşı olmadıklarını vurgulayan Bulut, CE işareti ve teknik uygunluk kontrollerinin insan sağlığı, çevre ve güvenlik açısından önemli olduğunu belirterek şunları söyledi: "Teknik olarak kapsam dışı olduğu açık olan ürünlerde otomatik veya hızlandırılmış bir mekanizma kurulması gerek. Yaşanan gecikmeler yalnızca mevzuattan değil, uygulamadaki kapasite yetersizliğinden de kaynaklanıyor. İnceleme birimlerinde dosya sayısı sürekli artmakta. Kapsam dışı ürünler için de başvuru zorunluluğu getirilmesi iş yükünü ciddi ölçüde yükseltti. Aksi halde risk esaslı sistemin, düşük riskli ürünleri hızlandırmak yerine tüm dosyaları aynı bekleme sürecine sokmakta ve ticaret hızını düşürmekte. Yeni uygulama önümüzdeki haftalarda daha fazla şikâyete konu olabilecek. Özellikle küçük ve orta ölçekli ithalatçılar üzerinde finansal baskıyı artıracak.
Bekleme süresinin ithalatçı firmalar için yalnızca zaman kaybı anlamına gelmediğine ifade eden Bulut, “Firmaların limanlarda ardiye maliyetleri artıyor, demuraj bedelleri oluşuyor, nakit akışı bozuluyor, Ayrıca her bir kalem ürün için TSE’ye ayrı başvuru yapılması gerekiyor. Her başvuru için ücret ödenirken, gümrük müşavirliği hizmet bedeli de satır bazında artıyor. Bu durum özellikle çok kalemli ithalat yapan firmalarda maliyetleri katlıyor” diye konuştu.
5 kentten Ticaret Bakanlığı'na yazı
Ankara, Bursa, İstanbul, İzmir ve Mersin’de faaliyet gösteren gümrük müşavirleri dernekleri, “kapsam dışı” uygulamasına ilişkin yaşanan sorunları 3 Mart’ta bir yazı ile Ticaret Bakanlığı’na iletti. Beş ilin dernek başkanları; Atilla Şahin, Orhan Kattaş, Serdar Keskin, Taşkın Dalay ve Cebrail Orman imzasıyla Ticaret Bakanlığı Ürün Güvenliği ve Denetimi Genel Müdürlüğü’ne gönderilen yazıda, uygulamanın sahada ciddi operasyonel aksamalara ve maliyet artışlarına yol açtığı vurgulandı. Ortak metinde, kapsam dışı bırakılan işlemlere ilişkin belirsizliklerin hem müşavirleri hem de dış ticaret firmalarını zor durumda bıraktığı ifade edilirken, uygulamanın yeniden değerlendirilmesi talep edildi. Yazıda ayrıca, farklı gümrük idarelerinde uygulama birliğinin sağlanamadığı ve bunun da ek mağduriyet yarattığına dikkat çekildi. Dernekler, düzenlemenin gözden geçirilerek sahadaki uygulama sorunlarının giderilmesini ve sektör temsilcileriyle istişare edilerek yeni bir çerçeve oluşturulmasını istedi.
