BURAK BOYOĞLU
İsrail, İran’ın başkenti Tahran’da bulunan nükleer tesisler, balistik füze altyapısı ve askeri karargahları hedef alan geniş çaplı bir hava saldırısı gerçekleştirdi. “Yükselen Aslan Operasyonu” adı verilen saldırıda İran Genelkurmay Başkanı Muhammed Bakıri ve Devrim Muhafızları Komutanı Hüseyin Selami dahil olmak üzere iki üst düzey askeri komutan ve altı nükleer bilim insanı öldürüldü. İsrail’in Cuma gününün ilk saatlerinde düzenlediği operasyona yaklaşık 200 savaş uçağı katılırken, İran, İsrail’e karşı 100’den fazla insansız hava aracı (İHA) gönderdi. Bölge ülkeleri hava sahalarını uçuş trafiğine kapatırken, ABD ve Avrupa güçleri savunma hazırlıklarını artırdı. Bu gelişmeler, halihazırda nükleer programı nedeniyle İran ile Batılı ülkeler arasında gerilimin tırmandığı bir dönemde gerçekleşti. Saldırı, küresel piyasalarda da geniş yankı buldu. Yatırımcılar artan jeopolitik riskler ve enerji arzına yönelik belirsizlikleri fiyatlamaya başladı.
Borsa İstanbul’da derin yara
Türkiye piyasaları küresel satış dalgasından en sert etkilenenlerden biri oldu. Borsa İstanbul’da BIST 100 endeksinde kayıp gün içinde yüzde 4’ün üzerine çıktı. Kapanış yüzde 2,19 düşüşle 9.311 puanla gerçekleşti. Sanayi endeksinde kayıp yüzde 2,5’in üzerine çıkarken, bankacılık endeksi de yüzde 1’e yakın eridi. Bir süredir faiz indirimi hikayesiyle destek bulan Borsa İstanbul’daki yükseliş beklentileri, savaş endişeleriyle birlikte sona ermiş oldu. BIST 100 ayrıca Avrupa’nın önde gelen borsalarına göre çok daha büyük kayıplar yaşarken, Türkiye’nin risk primi (CDS) de yeniden 300’ün üzerine çıktı.
Avrupa borsaları sert geriledi
İsrail’in İran’daki en kapsamlı askeri operasyonunun ardından Avrupa borsaları da düşüşle açıldı. Euro STOXX 50 yüzde 1,35 değer kaybetti. Endeks, Nisan başından bu yana en kötü performansını sergiledi. Euro Bölgesi’nde en fazla değer kaybı bankacılık sektöründe yaşandı. Deutsche Bank yüzde 2,62, UniCredit yüzde 1,68, Banco Bilbao Vizcaya Argentaria yüzde 2,19 ve Banco Santander yüzde 2,14 oranında geriledi.
Almanya DAX endeksi yüzde 1,18 düşerek 23.493 puana geriledi. Fransa CAC 40 yüzde 1,09 azalarak 7.680 puana indi. İtalya FTSE MIB yüzde 1,30 düşerek 39.429 puana gerilerken, İspanya IBEX 35 yüzde 1,29 kayıpla 13.904 puanda kapandı. Artan jeopolitik riskler ve enerji arzına ilişkin belirsizlikler petrol fiyatlarını hızla yukarı çekti. Brent ham petrolü yüzde 7’nin üzerine artışla 74 doların üzerine çıktı. West Texas Intermediate ise 73 dolara ulaştı, daha sonra bir miktar geri çekildi. Haftalık bazda petrol fiyatları yüzde 10’un üzerinde artış kaydederek Ekim 2022’den bu yana en güçlü haftalık performansını sergiledi. Petrol fiyatlarındaki yükseliş enerji şirketlerine de olumlu yansıdı. İtalyan Eni ve İspanyol Repsol hisselerinde yüzde 2'lere varan artışlar görüldü. Savunma sektöründeki hareketlilik de dikkat çekti. Alman savunma devi Rheinmetall hisseleri yüzde 2 değer kazandı.
Hollanda TTF doğal gaz vadeli işlemleri yüzde 2 yükselerek megavat saat başına 37,12 Euro’ya çıktı. Yatırımcılar enerji akışında olası kesintilere karşı pozisyon aldı.
Petrol için riskler büyüyor
ING döviz stratejisti Francesco Pesole, İsrail’in İran’ın nükleer tesislerine saldırmasının petrol fiyatlarının yükselmesine neden olduğunu ve aşırı satılmış durumda olan dolara toparlanma fırsatı sunduğunu belirtti. Şu anda petrol üretiminde teyit edilmiş bir aksama bulunmamakla birlikte, analistler durumun hızla tırmanabileceği konusunda uyardı.
ING emtia araştırmaları başkanı Warren Patterson, gerilimin devam etmesi halinde Hürmüz Boğazı’ndan yapılan enerji sevkiyatında aksama yaşanabileceğini söyledi. Küresel deniz yoluyla taşınan petrolün yaklaşık üçte biri bu boğazdan geçiyor. Patterson’a göre, günde 14 milyon varil petrolün risk altında olabileceği ve uzun süreli bir kesinti yaşanması durumunda petrol fiyatlarının varil başına 120 dolara kadar yükselebileceği öngörülüyor. Bu seviye, 2008’den bu yana görülmemiş bir fiyat artışı anlamına geliyor.
■ ALTIN REKOR SEVİYEYE YAKLAŞTI
Küresel jeopolitik gerilimlerin artması yatırımcıları güvenli liman varlıklarına yönlendirdi. Altın yüzde 1,5'ten fazla artarak ons başına 3.430 dolara çıkarak tüm zamanların en yüksek seviyesi olan 3.500 dolara yaklaştı. Gümüş de ons başına 36,5 dolara yükseldi. ABD doları da toparlanma gösterdi. Euro yüzde 0,5 düşerek 1,1540 dolara geriledi. İngiliz sterlini yüzde 0,5 kayıpla 1,1350 dolardan işlem gördü. İsrail şekeli ise yüzde 1,8 değer kaybederek Ekim 2023’teki Hamas saldırısından bu yana en sert günlük düşüşünü yaşadı.
■ ERDOĞAN: ULUSLARARASI HUKUKU HİÇE SAYAN APAÇIK BİR PROVOKASYON
İsrail’in İran’a saldırılarına Cumhurbaşkanı Erdoğan uluslararası hukuku görev çağırırken, ABD Başkanı Trump’tan destek açıklaması geldi. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan İsrail’in İran saldırılarına sert tepki göstererek, “İsrail’in komşumuz İran’a düzenlediği saldırılar, uluslararası hukuku hiçe sayan apaçık bir provokasyondur. Netanyahu yönetimi tüm dünyayı felakete sürükleme gayretindedir. Uluslararası toplum İsrail haydutluğuna artık bir ‘dur’ demelidir” açıklamasını yaptı.
ABD Başkanı Trump, “Onlara bir şans verdik ve bunu kullanmadılar. İsrail, güçlü, çok güçlü bir şekilde vurdu. Bence bu mükemmel. Daha fazlası, çok daha fazlası gelecek” ifadelerini kullandı.
İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu ise İran’ın atom bombası üretebilecek kadar uranyum zenginleştirdiğini ve silah üretmek için daha önce atmadığı adımları attığını ileri sürdü. Netanyahu, İran’ın üst düzey komutanlarını, nükleer tesislerini ve bilim adamlarını hedef aldıklarını ifade etti. İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, ulusa sesleniş konuşmasında sert mesajlar verdi. Pezeşkiyan, “İran’ın meşru ve güçlü yanıtı, İsrail’i yaptığı aptalca eylem için pişman edecek. İran, İsrail’in saldırısında ölen her bir insanın kanının intikamını alacaktır. Böyle vahşi bir rejimle ancak güç diliyle konuşulur” dedi.
