LEVENT AKBAY
Çarpık sanayileşmeyi doğa ile barıştırmak için üretilen Islah OSB mevzuatının 14 yıllık geçmişi, sanayi dönüşümünde daha hızlı sonuç almak için yeni ve özel rötuşlara ihtiyaç duyulduğunu ortaya koydu. Son 20 yılın en büyük çevre dönüşüm projesi olan Ergene Havzası Eylem Koruma Planı’nın OSB ayağını değerlendiren Çorlu TSO Meclis Başkanı, Ergene 2 OSB Yönetim Kurulu Başkanı Vekili, OSBÜK Trakya Koordinatörü Erdim Noyan, ıslah OSB’ler ile ilgili ayrı bir mevzuatın oluşturulması, çarpık sanayileşmenin ortadan kaldırılması ve çevre dostu üretim için özel önlemler alınması gerektiğine dikkat çekti. Doğru bir model olan Islah OSB’lerde büyük ve hızlı dönüşümler için küçük dokunuşların gerekli olduğuna vurgu yapan Noyan, en büyük sorun olarak Islah OSB’lerin kaynak yaratma yeteneğinden yoksun olmalarını gösterdi. Türkiye’deki 22 ıslah OSB’nin 11’ine ev sahipliği yapan Ergene Havzası’nda 2011’den bu yana önemli adımlar atıldığını, buna karşın özellikle OSB ayağında altyapı eksiklerinin bütünüyle tamamlanamadığını söyleyen Erdim Noyan çeşitli sorunlar taşıyan Islah OSB’lerdeki kapasitelerin doldurulmasına yönelik cazibe artışı sağlanması için gelişmemiş yöre teşviklerinin verilmesi gerektiğini vurguladı.
ERDİM NOYAN’IN DEĞERLENDİRMELERİ ŞÖYLE:
■ Islahtan gelen OSB’lerin 9 tanesi Tekirdağ’da, 2 tanesi Kırklareli’nde. Diğer OSB’lerle aralarındaki en belirgin fark Islah OSB’lerde her şey bittikten sonra, dağınık, çarpık bir yapı üzerine ortak altyapı kurulmaya çalışılması. Arıtmasını kuran, kurmayan, çevreye duyarlı olan, duyarsız kalan, üretim kurallarına uyan, uymayan… Böyle bir birikim bir denetim altına alınıyor, ortak standartlara göre üretim yapıyor. Bu nedenle ıslahtan gelen OSB’lerin her birinin kendine göre farklı bir sorunu var, standart çözümler uygulamak geçerli olmayabilir.
■ Bu OSB’ler için farklı bir mevzuat oluşturulsaydı çok daha iyi olabilirdi. Bu nedenle sorunu bir bütün olarak çözebilecek ‘teşvik bölgesi’ önerisi, sürekli gündemimizde. Burada sanayiciye farklı bir şey göstermemiz gerekiyor. Derin deşarj, kamulaştırma, altyapı bedelleri gibi birçok giderimiz var. Buraya gelerek yatırım yapanlar bunlarla uğraşmak durumunda. Bu nedenle yakında olup sorunsuz olan alanların tercih edilmesini de normal karşılamak gerekli.
■ Şu anda bölgemizde ıslahtan gelen OSB'lerin kurulmasıyla beraber bölgede beş tane organize sanayi bölgesinde ortak arıtma tesisi kuruldu. Bunların da atık suları ile beraber Marmara Denizi'ne derin deşarj yapılıyor. Burada da süreç yeni yeni tamamlanıyor.
■ Yakın geçmişte sıkıntılı günler atlattık. Ortak arıtma tesisleri geciktiği için bazı kriterleri tutturamayan firmalarımızın da ihracatı durdu. Bir yandan ortak arıtma için bedel öderken, diğer yandan kendi arıtmalarına ödeme yapmak zorunda kalan firmalar oldu. Yani baktığımız zaman bunların hepsi ek külfet olarak karşımıza çıktı. Sonra orta ıslahtan yani daha doğrusu bu OSB’lerin kurulmasından sonra biz diğer OSB’ler gibi arazi sahibi olup işte parselasyon yapalım, satalım gibi bir tercihimiz de olamadı. Gelir yaratılamadığı için kamulaştırma da yapılamadı. Sonuç olarak arıtmadan yağmur suyuna, derin deşarj tünelinden borulara her biri bir maliyet.
■ Sanayi Bakanlığımız sağ olsun tüm bu işlemler için bir kredi verdi ama neticede bunu sanayici geri ödüyor. Bu da bir yük. Ayrıca bu OSB’nin kendisini ayakta tutması için kadrolara ihtiyacı var. Burada bir bedel ödemesi, kendi binasını yapması lazım. Şimdi bazı OSB'ler, kiracıyız. Kendi binamızı yapalım da, maliyetler de çok yüksek.
■ Islah modeli aslında çok iyi. Geçmişte bir şekilde tesisler kurulmuş, hayata geçmiş. Bunları da zapturapt altına almak lazım. Nasıl yapacaksınız? Burada açıkçası finansman ihtiyacının karşılanması için formüllere ihtiyaç var. İşte bu noktada biraz desteğe ihtiyacımız var.
■ Bizim bir başka dezavantajımız var. Elektrik dağıtım ve doğalgaz dağıtım lisansı yok OSB’nin. Bölgedeki elektrik-gaz dağıtım firması, dağıtım işini belli bir süreliğine ve bir bedel karşılığı almış. Dolayısıyla anlaşmaları da halen geçerli. Ancak OSB’de çalışan şirket, ”OSB oldum bana niye uygun fiyatla elektrik veya doğalgaz vermiyorsunuz?” diyor.
■ Bölgemiz Türkiye'nin en önemli coğrafi konumuna sahip, lojistik olarak birçok avantajı var. Avrupa'ya evet yakınız, İstanbul'a yakınız, İstanbul Havalimanı'na yakınız, demiryoluna yakınız, limanlarımız var.
■ Ama suyumuz yok, çünkü Ergene Havzası suya kapalı bir bölge. Belediyeden alayım, alamazsın. Kuyu açayım, açamazsın. Kuyuya da yasak bölge. Bu söylediğin üretim değil, evsel kullanımda bile sorun oluyor burada. Genel olarak bölgemizdeki ıslah OSB’lerde su sorununu aşmak da tabii ki çok çok önemli. Yine de çözüm üretilebilir. Burada belki suya ihtiyaç olmayan veyahut da daha böyle kaliteli üretimlere yönlendirebiliriz. Çevreye daha duyarlı, daha az su tüketen üretim türlerine.
■ Bu arada Meriç Nehri’nden su getirme projesi var. DSİ Genel Müdürlüğü çalışıyor diye biliyoruz. Ama bu ne zaman tamamlanır? Bunu bilemiyoruz. Kuş uçuşu 180 kilometrelik bir mesafe. Yani öyle bir suyu getirmek de çok kolay olması gerek. Sanayicinin suya çok ihtiyacı var. Sanayici istihdam yaratıyor, ihracat yapıyor, döviz getiriyor, vergilerini üretiyor, kirlettiğini temizliyor. Temizledikten sonra Marmara Denizi’ne deşarj ediyor. Bu nedenle su konusunda devlet desteği olursa çok faydalı olacaktır.
■ Aslında bu fabrikaların zamanında buralara kurulmaması gerekiyordu. Ergene Havzası Koruma Eylem Planı çerçevesinde bir disiplin altına almayı amaçladı. Model çok güzel tekrar söylüyorum. Ancak Türkiye'de 22 tane organize sanayi bölgesi var ıslahtan gelen. Islahtan gelenlere bir destek olmalı. Nasıl ki bölgesel destekli teşvik politikaları var, ilçe bazlı var, gelişme düzeyi bazlı ya da sektörel bazlı teşvikler ya da OSB teşvikleri var. Burada da ıslahtan gelen OSB’lere bir destek gerekli. Bu destek iki üst bölgeden teşvik olabilir.
ISLAH OSB’LERDE DÖNÜŞÜM NİÇİN YAVAŞ İLERLİYOR?
■ Islah OSB’lerde aidat geliri dışında gelir yok. Bu nedenle kredi geri ödemelerinde sıkıntı yaşandı. Kredi geri ödeme vadelerinde 30 yıla kadar vade uzatımı istendi. ■ Islahtan dönüşen OSB’lerde bir parselde birden fazla katılımcının faaliyet gösterememesi sorunu ancak yeni yönetmeliğin devreye girmesiyle Eylül 2024’ten itibaren çözüm aşamasına gelebildi.
■ Islahtan dönüşen OSB’lerde daha önce belediyeler tarafından belirlenen çekme mesafeleri ile OSB mevzuatındaki çekme mesafelerinin uyuşmamasından kaynaklanan sorunlar yaşandı. Belediye dönemindeki çekme mesafelerinin müktesep hak olarak korunması istendi.
■ Islah ve ıslahtan dönüşen OSB’ler için katılımcı tanımı yapılması istendi.
■ Araziler üçüncü şahısların elinde olduğu için bu OSB’lerde parsel tahsisi yapılamadı. Parsel tahsisi olmayınca kredi dışında ek fi nansman sağlanamadı.
■ Yatırım yapılmamış parsellerin kamulaştırılarak OSB yönetimlerine devredilmesi istendi. Ancak bu istek de gerçekleşmedi.
■ Kaynak sorunu nedeniyle bazı OSB’ler kiracı olarak kaldığı gibi, idari yapılanmada da yetersiz kaldılar.
■ Islah OSB’lerin elektrik ve doğalgaz dağıtım lisansları da yok. Bu nedenle katılımcılara uygun fi yatla enerji satışı da yapılamıyor.
■ Hizmet destek alanlarının OSB’nin kendisine ait tapulu arazide yapılması düzenlemesi uzun yıllar yürürlükte kaldı. Ancak OSB’nin mülkiyetinde arazi olmaması nedeniyle sistem kilitlendi. Yıllar geçtikten sonra şahıs arazilerinde de hizmet destek alanları yapılması serbest bırakıldı.
■ Islah ve Islahtan dönen OSB’lerin, diğer OSB’lerin istifade ettiği tüm imkânlardan faydalanması ana kural olarak benimsenmesine rağmen bu gerçekleşmedi.
ERGENE HAVZASI PROJESİ’NDE NELER YAPILDI?
■ Proje 2003’te TBMM 22. Dönem Araştırma Komisyonu’nun Ergene Havzası’na Ait Sorunlar ve Çözüm Önerileri Raporu ile başladı.
■ 2006-2008 tarihli arasında Ergene Havzası Çevre Yönetimi Master Planı hazırlandı.
■ 2008’de Meriç-Ergene Havzası Koruma Eylem Planı hazırlandı.
■ 2009-2011 arasında havada izleme ve denetim çalışmaları yapıldı.
■ Meriç-Ergene Havzası Endüstriyel Atıksu Yönetimi Ana Plan Çalışması 2010’da yapıldı.
■ Çevre Düzeni Planı Çalışmaları 2005-2011 arasında yapıldı.
■ 2011’de Ergene Havzası Koruma Eylem Planı uygulamaya girdi. Plan gereğince 4 milyar TL maliyetli 15 Eylem Planı uygulamaya alındı.
■ OSB Kanun değişikliği yapıldı. 2011’de Islah OSB Başvuruları alındı.
■ Ergene1, Muratlı1, Ergene2, Ergene Yeşil, Çerkezköy, Çorlu, Çorlu Türkgücü ve 3 yeni OSB atıksu arıtma tesisleri (461 bin metreküp/gün) ve ortak altyapıları planlandı.
■ Atıksu arıtma tesisleri, derin deşarj, kamulaştırma ve altyapı için toplam maliyeti 1,3 milyar TL civarında olan projenin yapımı için Sanayi Bakanlığı tarafından sağlanan 3 yılı ödemesiz 10 yıllık kredi sağlandı.
■ Müşterek atık su tesislerinin çıkış sularını Marmara Denizi’ne taşıyacak kolektör, tünel ve derin deniz deşarj hattı (23,4 km) tasarımı yapıldı.
■ Yeraltı sularına sayaç takıldı, yer altı suyu tahsisleri durduruldu.
■ Katı Atık Bertaraf Tesisleri Yapma ve İşletme Birlikleri kuruldu.
