BARIŞ SEDEF
Savaş risk primleri ve petrol fiyatlarındaki yükseliş, hat operatörlerini yeni bir zam dalgasına yöneltti. MSC’nin 1 Ekim itibarıyla Türkiye’den Avrupa’ya yapılacak yüklemelerde konteyner başına 100 dolar zam yapacağını duyurması, ihracat maliyetlerini artırdı. Uzak mesafelerde ise maliyetlerin 2-3 katına çıkabileceği belirtiliyor.
Navlungo Genel Müdür Yardımcısı Eray Özşahin, armatörlerin akaryakıt fiyat ayarlama faktörünü (BAF) değiştirmeye başladığını belirterek, “Avrupa için 100 euro, İngiltere için 100 pound, diğer bölgeler için 100 dolar ek ücret uygulanmaya başlandı. Bu sadece başlangıç. Petrol fiyatları bu seviyelerde kaldıkça rakamlar artacaktır. Süreç 1 Ekim’de MSC ile başlıyor. Diğer armatörler de muhtemelen listelerini yenileyecek” dedi. Özşahin, Uzak Doğu’dan gelen yüklerde artışların 3-5 katına çıkabileceğini, benzer durumun Amerika bölgesinde de yaşanacağını söyledi.
Çin'den Katar'a yapılan taşımalar 4 kat arttı
Asya’dan Türkiye’ye gelen 40’lık konteynerlerin navlunlarının 2-3 ay önce 7 bin doları aştığını belirten Özşahin, fiyatların 5 bin 200 dolardan 4 bin 200 dolara gerilediğini kaydetti. Çin’den Katar’a taşımalarda ise yüksek risk primi nedeniyle navlunların 2 bin 500 dolardan 10 bin 800 dolara çıktığını, diğer giderlerle 11 bin 500 doları aştığını söyledi.
Türkiye’den Katar’a konteynerlerin ortalama 1.000-1.500 dolara gönderilebildiğini belirten Özşahin, “Sadece savaş risk primi 20’lik konteynerde 3 bin, 40’lık konteynerde 6 bin dolara çıktı” dedi.
Yeni zamlar ciddi yükler getirecek
Transbosphor Denizcilik CEO’su Kaptan Mustafa Can, bazı büyük VLCC tankerlerinde günlük kiraların 1 milyon doları bulduğunu belirterek, sigorta maliyetlerindeki yükselişin giderlerin en büyük bölümünü oluşturduğunu söyledi. Can, “Yeni zamlar taşıma maliyetlerine ciddi yükler getirecek. Bu durum küresel enflasyon üzerindeki baskıyı daha da artıracak” dedi.
Risklerin navlun üzerindeki etkisi hissediliyor
Uluslararası Taşımacılık ve Lojistik Hizmet Üretenleri Derneği Yönetim Kurulu Başkanı Bilgehan Engin, konteyner ve dökme hububat taşımacılığında fiyatlama dinamiklerinin farklı olduğunu belirtti. Engin, Türkiye-Novorossiysk hattında ağustos ayında açıklanan savaş riski ek ücretlerinin, taşıma yönü ve ekipman türüne göre TEU başına 500-1.000 dolar arasında değiştiğini söyledi. Bazı taşıyıcıların 20'lik konteyner için 750, 40'lık konteyner için 1.500 dolar açıkladığını belirten Engin, ücretlerin tüm taşıyıcılarda ve yüklerde aynı uygulanmadığını vurguladı.
Risk prim oranları yüzde 0,03’ten yüzde 10’a çıktı
Howden Türkiye ve Orta Asya Marine, Lojistik ve Kargo Branşı Genel Müdürü Ülkem Gürdeniz, armatörlerin mevcut risklere ve uluslararası yükümlülüklerine rağmen sigorta teminatı sağlamaya çalıştığını belirtti. Gürdeniz, bazı bölgelerde yüzde 0,03 seviyesinde teminat bulunabilirken harp risk primi oranlarının bugün yüzde 10'a ulaştığını söyledi.
Petrolde 4 kez taban, 4 kez tavan görüldü
Enerji uzmanı Altuğ Karataş, petrol fiyatlarındaki artışın tüm petrol türevlerine yansıdığını belirtti. Ukrayna’nın son 1,5-2 aydır Rus rafinerilerine yönelik saldırılarının motorin fiyatlarını Brent petrolden daha fazla artırdığını söyleyen Karataş, bunun deniz taşımacılığından tarım makinelerine kadar birçok alanda hissedildiğini ifade etti.
Ulaştırma zamlarının market raflarına kadar yansıdığını belirten Karataş, “Bu ortamda hiçbir enflasyon hedefi tutmaz” değerlendirmesinde bulundu. Karataş, petrolün bu yıl dört kez taban, dört kez de tavan seviyesini gördüğünü söyledi.
Uzun rotalar ekonomik olmaktan çıktı
Küresel petrol taşıma maliyetlerindeki yükseliş, bazı uzun mesafe rotalarını ekonomik olmaktan çıkardı. Akaryakıt maliyetlerinin tarihî seviyelere ulaşması ve süper tanker arzındaki sıkıntı, petrol taşımacılığını tehdit ediyor. Houston’dan Asya’ya taşıma maliyeti varil başına yaklaşık 26 dolar, kargo başına ise 52 milyon dolara ulaşıyor. Basra Körfezi’nden Çin’e 2 milyon varil ham petrol taşıyan çok büyük tankerlerin günlük kazancı 1,2 milyon doları aşıyor. Benzer maliyet baskıları küresel navlun piyasasının geneline yayılıyor.
