MERVE YİĞİTCAN
Türkiye İhracatçılar Meclisi (TİM) tarafından açıklanan Türkiye’nin İlk 1000 İhracatçı Araştırması, dış ticaretin devler ligindeki yapısal dönüşümü gözler önüne serdi. İlk 1000 İhracatçı araştırmasında, mal ve hizmet ihracatının ilk kez bir arada verildiği 2022 yılından 2025’e uzanan son dört yılda, Türkiye'nin toplam ihracatı 347,5 milyar dolardan 396,5 milyar dolara yükselirken, İlk 1000’in dış ticaretteki payı istikrarlı bir şekilde yüzde 45-46 bandını korumaya devam etti. THY’nin zirvedeki liderliğini kesintisiz sürdürdüğü bu dönemde hizmet sektöründen firma sayısı 53’ten 65’e, bu sektörün İlk 1000 içindeki ihracat payı ise yüzde 19,37’den yüzde 23,7’ye tırmandı. İmalat sanayinde otomotiv endüstrisi payını yüzde 19,50’ye yükseltirken, savunma ve havacılık sanayii İlk 1000 içindeki payını yüzde 2,28’den yüzde 5,17’ye çıkararak son dört yılın en stratejik sıçramasına imza attı. İmalat sanayinin lokomotif sektörlerinden kimya, çelik ve hazır giyimin payı ise dikkat çekici şekilde geriledi.
İhracatın yarısı İlk 1000’den
EKONOMİ’nin Türkiye’nin İlk 1000 İhracatçı Araştırması ve Ticaret Bakanlığı istatistiklerinden derlediği verilere göre, toplam mal ve hizmet ihracatı 2022’den 2025’e yüzde 14 artarak 347,5 milyar dolardan 396,5 milyar dolara yükseldi. Söz konusu 4 yılda hizmet ihracatı yüzde 31 artışla 122,6 milyar dolara çıkarken; mal ihracatı ise 4 yılda sadece yüzde 8 artarak 273,4 milyar dolar seviyesine ulaştı. Aynı dönemde İlk 1000’nin ihracatı ise yüzde 13 artışla 182,2 milyar dolara dayandı. Görüldüğü üzere, hizmet ihracatı hem toplam mal ihracatından hem de İlk 1000’in ihracatından daha hızlı yükseldi. İlk 1000’in Türkiye’nin toplam ihracatından aldığı paya bakıldığında da, Türkiye’nin dış ticaret hacmi genişlerken ihracatın yaklaşık yarısının istikrarlı bir şekilde bu 1000 şirket tarafından gerçekleştirildiğini tescilledi. İlk 1000’in toplam ihracattan aldığı pay son 4 yılda sırasıyla yüzde 46,6; yüzde 44,8; yüzde 44,3 ve yüzde 45,9 bandında dengelendi.
En fazla şirket kimyada
İlk 1000 İhracatçı’nın sektörel kırılımlarına bakıldığında da, nitelik ve nicelik bakımından iki farklı tablo ortaya çıkıyor. İhracatın devleri arasında en fazla şirket 116 ile kimyevi maddeler ve mamulleri sektöründen gelirken; ikinci sırada 101 şirket ile otomotiv geliyor. Üçüncü sırada 85 firma ile hazır giyim ve konfeksiyon var; ancak 2022’de bu sektör 112 şirket ile temsil ediliyordu. Listede 27 şirket kaybeden hazır giyim en fazla kayıp yaşayan sektör olurken; onu 4 yılda 20 şirket azalan çelik, 15 şirket azalan demir/ demir dışı metaller izledi. Şirket sayısını söz konusu dönemde istikrarlı şekilde artıran iki sektör ise otomotiv ve hizmet oldu. Otomotivde şirket sayısı 4 yılda 22, hizmette ise 12 adet arttı.
İhracata dev ‘hizmet’
İlk 1000 içerisindeki sektörel ihracat toplamları üzerinden yapılan ağırlık analizleri, döviz kazancının hangi alanlarda yoğunlaştığını da ortaya koyuyor. Listeye dahil olduğu 2022 yılında İlk 1000 içindeki payı yüzde 19,37 olan hizmet sektörü, yıllar içinde gösterdiği tırmanışla 2025 yılında yüzde 23,7'ye ulaşarak liderliğini ve ağırlığını perçinledi. Devler arasındaki hizmet sektörü şirket sayısı da 4 yılda 53’ten 65’e kademeli şekilde yükseldi; sektörün lideri THY, 4 yıldır listenin de zirvesinden inmedi. Mal ihracatının şampiyonu otomotiv endüstrisi ise 2022'deki yüzde 16,42'lik payını 2025'te yüzde 19,5'e yükselterek devler ligindeki ikinci büyük güç olarak öne çıktı. Üçüncü sırada ise yüzde 9,42’lik payı ile kimyevi maddeler ve mamulleri yer aldı.
Lokomotif sektörlerin payı geriliyor
Yüksek maliyetler, daralan talep ve fiyat rekabetçiliğinde yaşanan erozyon imalat sanayi ihracatını son yıllarda önemli ölçüde yavaşlatırken, bunun yansımaları İlk 1000 İhracatçı Araştırmasına da yansıdı. Buna göre, lokomotif sektörlerin İlk 1000’deki ağırlığında ciddi bir gerileme dikkat çekiyor. Listede en fazla şirketle temsil edilen kimyanın ağırlığı son 4 yılda 3,15 puan kayıpla yüzde 9,42’ye indi. Son 3 yılda ciddi şekilde kapanma ve konkordatoların yaşandığı hazır giyim ve konfeksiyon, İlk 1000’de de kan kaybetti. Bu sektörün payı da son 4 yılda kademeli şekilde gerileyerek 3,05 puan düştü ve yüzde 3,23’ü gördü.
Buna karşılık, savunma ve havacılık sanayii 2022'de yüzde 2,28 olan payını 2025 yılında yüzde 5,17'ye çıkararak ilk 1000 içerisindeki ağırlığını iki katından fazla artıran en stratejik kollardan biri oldu.
