ŞEBNEM TURHAN
Orta Doğu’yu karıştıran savaş ateşkes ve müzakere sürecine girse de enflasyon üzerindeki etkileri daha belirgin oldu. Türkiye İstatistik Kurumu verilerine göre nisanda aylık tüketici enflasyonu yüzde 3,2 seviyesindeki beklentilerin çok üzerinde yüzde 4,18 geldi ve yıllık enflasyon marttaki yüzde 30,87’den nisanda yüzde 32,37’ye yükseldi. Uzmanlar, haftaya yılın ikinci enflasyon raporu toplantısında Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’nın (TCMB) yılsonu enflasyon tahmin aralığı ve tahminini en az 3-4 puan yükseltmesine kesin gözüyle bakarken yüzde 40 fonlama faizinde haziran toplantısına kadar bir değişiklik beklemiyor. Beklentinin üzerinde gelen enflasyon verisi sonrasında bankacılık endeksinde kayıplar yüzde 2,5’i geçti.
Enerji fiyatları yüzde 14,4 arttı
TÜİK verilerine göre nisanda aylık tüketici enflasyonuna en olumsuz katkı gıda ve alkolsüz içecek grubundan geldi. Taze sebze ve meyve fiyatlarında mevsim dönüşü nedeniyle yaşanan çok yüksek artışlar gıda enflasyonunu aylık yüzde 3,70’e çıkardı ve manşet enflasyonun 0.95 puanı gıda grubundan kaynaklandı. Taze sebze ve meyve fiyatlarında aylık yükseliş yüzde 5,93 oldu, ekmekte zam ise yüzde 5,98 olarak hesaplandı. Giyim ve ayakkabıda yeni sezon zamlarla başladı, bu grupta nisan enflasyonu yüzde 8,94 olurken manşet enflasyonu 0.57 puan artırdı. Uzun süredir giyim ve ayakkabı grubu manşet enflasyonu azaltıcı yönde etki ediyordu.
Konut, su, elektrik ve gaz grubunda elektrik ve doğalgaza aybaşında gelen zamların etkisi görüldü. Yüzde 7,99 artan grubun aylık enflasyonu manşet enflasyonu 0.90 puan yükseltti. Enerji fiyatları nisan ayında TÜİK verilerine göre yüzde 14,4 artarken bu artışın etkisi tüm gruplarda hissedildi. Mobilya, ev bakım ve onarımında yüzde 3,41’lik artış aylık enflasyonu 0.26 puan, sağlık grubunda yüzde 3,38 artış da 0.1 puan etkiledi. Ulaştırma grubunda eşel mobil sistemine rağmen aylık yüzde 4,29’luk enflasyon yaşandı ve manşet tüketici enflasyonuna 0.73 puan yukarı yönlü etki yaptı. Lokanta ve konaklama hizmetlerinde yüzde 3,5’lik enflasyonun etkisi de 0.39 puan oldu.
Asgari ücrete ara zam gelir mi?
Uzmanlar 14 Mayıs’ta yılın ikinci enflasyon raporunu açıklayacak olan TCMB’nin elini zayıflatan bir enflasyon verisi oluştuğunu belirtti. Yılsonu yüzde 16 ara hedef ile yüzde 15-21 aralığına yükseltilen tahmin aralığında güncellemenin yaşanacağını vurgulayan uzmanlar, piyasanın yılsonu enflasyon tahminlerinin savaş ile birlikte güncellendiğini yüzde 28-30 seviyelerine çıktığını hatırlattı. Bazı uzmanlara göre TCMB ara hedefi yüzde 16’dan yüzde 20-23 seviyesine çıkarması inandırıcılık yitimine yol açabilir, en az yüzde 25-26 seviyesine çıkarması olumlu değerlendirilecek. Ancak EKONOMİ’ye konuşan diğer uzmanlar ise 3-4 puanlık bir ara hedef güncellemesinin gelmesinin muhtemel olduğunu tahmin aralığının da aynı derecede yükseltileceğini dile getirdi.
Uzmanların ortaklaştığı nokta ise yüzde 37 olan politika faizi ve yüzde 40’a çekilen fonlama faizinde haziran toplantısına kadar bir değişiklik olmayacağı yönünde. Mayıs enflasyonunun da yüksek gelme ihtimaline dikkat çeken uzmanlar haziran toplantısında yüzde 40 fonlama faizinin yüzde 37 politika faizine çekilebileceği temmuz Para Politikası Kurulu toplantısında ise faiz indiriminin olabileceğini vurguladı. Ayrıca yılın ilk dört ayında yüzde 14,64 ile yüzde 15’e dayanan enflasyonun yılbaşında asgari ücrete yapılan yüzde 27 zammı erittiğini söyleyen uzmanlar temmuzda ara zammın da gündeme gelebileceğini bunun da TCMB’nin elini rahatlatmayacağı görüşünde.
Beklemeden hedefi artırmalı
Ekonomist Uğur Gürses 4 aylık birikimli enflasyonun yüzde 14,64’e geldiğini hatırlatarak “Yılsonu en iyi olasılıkla yüzde 30'larda olacak. Merkez Bankası'nın yılsonu hedefi yüzde 16. Banka hedef revizyonu için zaten geç kaldı. PPK toplantısında da taktik fırsatı (fiili faizi politika faizi ilan etmemekle) kaçırdı. 10 gün Enflasyon Raporu'nu beklememeli. Şimdi hemen ‘tutmayacak, hedefi yukarı çektim’ demeli” dedi.
Bilkent Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Hakan Kara, mevsimsellikten arındırılmış olarak nisanda B endeksinin yüzde 2,4 arttığını ve bunun oldukça yüksek bir rakam olduğunu belirterek “Diğer çekirdek göstergeler de bozulmaya işaret ediyor. Bu değerler Merkez Bankası’na faiz indirimi için alan tanımıyor. Mayıs ve haziran aylarında aşağı yönlü sert bir düzeltme olmadıkça faiz indirimi ötelenebilir. Merkez Bankası’nın enflasyon raporunda enflasyon tahminini yüzde 30’a yükseltmesinde fayda var ancak beklentileri bozmamak için en fazla yüzde 25’e yükseltecektir” dedi.
3-4 puanlık tahmin artışı muhtemel
TOBB ETÜ Üniversitesi Öğretim Üyesi Doç. Dr. Atılım Murat, ara hedef ve tahmin aralığının minimum 3 puan güncellenmesini beklediğini belirtirken bunun da yeterli olmayacağını söyledi. Murat, dört aylık enflasyonun yüzde 15’e dayandığını hatırlatarak kalan 8 ayda TCMB’nin enflasyonu tutmasının zorlaştığını ifade etti. TCMB’nin yüzde 16’lık ara hedefi ciddi şekilde revize etmesi gerektiğini ve ara hedefler tahmin aralığının altında kaldığında kurumun kredibilite kaybına uğradığını vurgulayan Murat, tahmin aralığının yüzde 15-21’den yüzde 18-24’e yükseltilebileceğini ama onun bile şu anki enflasyon tahminlerinin altında kalacağına işaret etti. Politika ve fonlama faizinde bir değişiklik beklemediğini kaydeden Murat, temmuz ayında en erken bir hamle yapılabileceğini ifade etti.
%40 seviyesinden aşağısı zor
QNB Baş Ekonomisti Erkin Işık gıda ve giyim fiyatlarındaki yüksek artışın tahminden sapmada etkili olduğunu ancak genel olarak bütün veride yukarı yönlü sapma bulunduğunu belirtti. Işık, “Ana endekste mevsimsel düzeltilmiş olarak yüzde 3,4 aylık artış hesaplıyoruz ki burada enerji fiyatlarındaki yüksek artış etkili olmuş. Mevsimsel düzeltilmiş medyan enflasyonda ve bizim hesapladığımız ana eğilim göstergesinde önceki aya göre belirgin artış olduğunu ve ocak ayındaki seviyelerine geri döndüğünü görüyoruz. Petrol fiyat görünümündeki devam eden bozulma ile birlikte değerlendirildiğinde, enflasyon tahminlerinde yine yukarı revizyon ihtiyacı olacaktır. Bu görünümle TCMB’nin uzunca bir süre bankalar arası faizi mevcut yüzde 40 seviyesinden aşağı indirmesi zor olacak” diye konuştu.
Yıl sonu tahminini %24’e revize edebilir
Nurol Portföy Yönetim Kurulu Danışmanı Dr. Altuğ Özaslan da mart ayının sonundaki fiyat artışlarının bir kısmını TÜİK’in nisan ayında içeri alması sebebiyle nisan enflasyonu beklentinin çok üzerinde geldiğini vurgulayarak şunları söyledi: “Esasında mart ve nisana tek ay değil, beraber kümüle bakarsak İran Savaşı’nın gerçek etkisini daha net görürüz. Bu veri ile beraber, ufukta hem hava muhalefetleri hem de gübre fiyatları sebebiyle zamana yayılacak bir gıda enflasyonu ile beraber, yılsonunda artık enflasyonun yüzde 30’un altında olma ihtimali kalmadı. TCMB, enflasyon raporlarında genelde iyimser veya iddialı tahminlerde bulunuyor ki beklentiyi yönetmek adına da doğru yapıyor. Bu yüzden yılsonunu yüzde 24’e revize etmesini bekliyorum. Ve mevcut görünüm itibariyle de temmuz ayından önce faiz indirimi artık gerçekleşemez. Unutmamak lazım ki önce fonlama faizi gecelikten haftalığa yeniden çekilir ve sonraki toplantıda ancak faiz indirimi gerçekleşir. Bugüne kadar ikisinin aynı anda olduğu bir toplantı hiç gerçekleşmedi. Özetle, haziranda fonlama faizi normalleşmesi ve temmuzda ilk faiz indirimi makul görünüyor.”
Fonlama maliyetinin inmesi gecikebilir
Gedik Yatırım Baş Ekonomisti Serkan Gönençler ise tüm kalemlerde beklentinin üzeri bir artış söz konusu olduğunu kaydederek piyasayı asıl yanıltanın çekirdek enflasyon olduğunu söyledi. Enerji zamlarının dolaylı etkilerinin beklentilerden daha belirgin ortaya çıktığını vurgulayan Gönençler, “Bu rakamla birlikte, yıllık enflasyon yüzde 32,4’e yükseldi ve 3-4 ay daha yüzde 32 civarında kalacak gibi görünüyor. Piyasa haziran gibi TCMB’nin fonlamasını kademeli olarak haftalık repoya (yüzde 37) kaydırmasını bekliyordu. Ancak, enflasyonun yüzde 32 civarında kaldığı bir ortamda bu süreç biraz daha gecikebilir. Gönençler, haftaya TCMB’nin revizyon ihtiyacı daha fazla olsa da tahminlerinde 3-4 puan artış yapacağını söyledi.
