Türkiye’nin en büyük ticari partneri olan Avrupa Birliği (AB) ile Hindistan arasında imzalanan Serbest Ticaret Anlaşması (STA), Türkiye’nin bölgeye ihracatının geleceğini tehlikeye atıyor. Kurumlar, bu anlaşmadan hareketle AB’nin üçüncü ülkelerle imzaladığı anlaşmaların Türkiye’nin dış ticareti açısından ciddi riskler barındırdığına dikkat çekiyor. Bu kapsamda yeni bir not yayınlayan İktisadı Kalkınma Vakfı (İKV), Türkiye- Avrupa Birliği Gümrük Birliği’nin AB’nin imzaladığı STA ile dış ticarette asimetrinin büyüdüğü uyarısında bulunarak, “STA’lar sorunun hangi yolla olursa olsun, acil çözüme kavuşturulması” gerektiğine dikkat çekti. İKV Genel Sekreteri Doç. Dr. Çiğdem Nas tarafından hazırlanan “Türkiye-AB Gümrük Birliği’nin İşleyişinde STA’lar: Temel Sorunlar ve Çözüm Önerileri” başlıklı değerlendirme notunda, bu kapsamda diplomatik ve ekonomik çabalarda kararlılığın önemine dikkat çekildi.
Dış ticarette dengesizlik ve asimetri oluştu
İKV, Avrupa Birliği ile STA imzalayan ancak Türkiye ile STA’sı bulunmayan ülkelerin, gümrük birliği nedeniyle Türkiye karşısında ciddi bir ticari avantaj elde ettiğine dikkat çekti. Buna göre, söz konusu ülkelerin ürünleri AB pazarında sıfır tarife ile serbest dolaşıma girdikten sonra, gümrük birliği kapsamında Türkiye pazarına da sıfır tarife ile girebiliyor. Buna karşılık, Türkiye ile bu ülkeler arasında bir STA bulunmadığı için Türkiye’de üretilen ürünlerin aynı ülkelere tarifesiz olarak ihraç edilmesi mümkün olmuyor. İKV, AB’nin üçüncü ülkelerle imzaladığı ve Türkiye’nin uyum sağlamak zorunda olduğu STA’lar nedeniyle dış ticarette önemli bir dengesizlik ve asimetri oluştuğunu vurguladı. AB’nin yaklaşık 80 ticaret anlaşması bulunurken, Türkiye’nin yalnızca 24 ülke ile STA’sının olması bu asimetrinin boyutunu ortaya koyuyor.
AB-Mercosur Anlaşması, asimetriyi artırdı
Değerlendirmede, özellikle son dönemde imzalanan AB-Mercosur Anlaşması ile müzakereleri tamamlanan AB-Hindistan Anlaşması’nın Türkiye açısından bu dengesizliği daha da artırdığına dikkat çekildi. Dünya ticaretinde önde gelen ülkelerin AB pazarına serbest erişim sağlaması, bu ülkelerin Türk pazarına gümrük birliği üzerinden karşılıklılık olmadan ulaşabilmelerine yol açıyor. Aynı zamanda AB’nin giderek artan STA ağı, AB pazarında Türk ürünlerinin karşı karşıya kaldığı rekabeti artırırken, Türkiye’nin pazar payının azalması riskini de beraberinde getiriyor. İKV, Türkiye’nin sahip olduğu coğrafi yakınlık avantajının ise mevcut koşullarda yeterince değerlendirilemediğine işaret etti. TIR’lara uygulanan kotalar ile demiryolu ağının etkin şekilde kullanılamaması, bu avantajın optimum etki yaratmasını engelliyor. Öte yandan AB’nin tedarik zincirlerini çeşitlendirme ve özellikle Çin’e alternatif üretim merkezleri oluşturma stratejisinde Hindistan’ı yeni bir tedarik merkezi olarak konumlandırdığı belirtiliyor. Bu çerçevede, Türkiye’nin AB ile ilişkilerini derinleştirmesi, Gümrük Birliği’nin güncellenmesi sürecini başlatması ve daha fazla yatırım çekebilmek için yapısal reformlara ağırlık vermesi büyük önem taşıyor. Aksi takdirde, Gümrük Birliği’nin bugüne kadar sağladığı kazanımların tehlikeye girebileceği uyarısı yapılıyor.
Diplomatik çabalar hızlanmalı, müzakereler en az 5 yıl sürer
İKV’ye göre önümüzdeki dönemde Türkiye’nin bu alandaki diplomatik çabalarını hızlandırması ve AB’ye yönelik yapısal reformları siyasi ve ekonomik alanlarda bir an önce başlatarak kararlılığını ortaya koyması gerekiyor. Ancak Gümrük Birliği’nin modernizasyonuna yönelik müzakerelerin en az 5 yıl süreceği göz önünde bulundurulduğunda, bugün başlasa dahi sürecin 2032’den önce tamamlanması ve yürürlüğe girmesinin mümkün olmadığı ifade ediliyor. Bu nedenle, hangi yöntem izlenirse izlensin, STA’lar kaynaklı sorunun acil çözümünün büyük önem taşıdığı vurgulanıyor. Avrupa Komisyonu’nun tüm üye ülkeler adına ortak müzakere pozisyonu doğrultusunda üçüncü ülkelerle STA müzakerelerini yürüttüğü hatırlatılırken, bu anlaşmalara Türkiye’nin de gümrük birliği ortağı olduğuna ve Türkiye ile de STA imzalanmasını öngören maddelerin daha güçlü şekilde eklenmesi gerektiği belirtiliyor. Bunun için müzakerelerin tamamlanmasının beklenmemesi, sürecin başlangıç aşamasında harekete geçilmesi ve AB’nin üçüncü ülkelerle müzakerelere başlamasının ardından Türkiye ile de eş zamanlı müzakerelerin başlatılması için güçlü girişimlerde bulunulması gerektiği ifade ediliyor.
İş dünyası örgütlerine rağmen ilerleme sağlanamadı
İKV, bunun hayata geçirilebilmesi için son 10 yılda belirgin şekilde zayıflayan güven ve diyaloğun yeniden tesis edilmesinin şart olduğunu vurguluyor. Her düzeyde temasların güçlendirilmesi, AB’nin bu konuda harekete geçmesini sağlayacak yoğun bir iletişim kampanyası yürütülmesi ve Türkiye’de demokratik denge, hukuk güvenliği ve yolsuzlukla mücadele başta olmak üzere birçok alanda AB norm ve kurallarına uyum sağlayacak yapısal reformların başlatılması gerektiği ifade ediliyor. Ayrıca TOBB ve TÜSİAD gibi Türkiye’nin önde gelen iş dünyası örgütlerinin Avrupalı muhataplarıyla birlikte hazırladıkları ortak rapor ve deklarasyonlarda, müzakerelerin bir an önce açılması yönünde çağrılar yapılmasına rağmen, bu konuda şimdiye kadar somut bir ilerleme sağlanamadığına da dikkat çekiliyor. Notta, önümüzdeki dönemde Türkiye’nin bu konudaki diplomatik çabalarını hızlandırması ve bir an önce AB’ye yönelik yapısal reformları siyasi ve ekonomik alanda başlatarak bu konudaki kararlılığını ortaya koyması gerekiyor denildi.
Gümrük Birliği’nin işleyişinin düzeltilmesi için İKV’nin 10 önerisi
■ Türkiye’nin, AB’nin üçüncü ülkelerle akdettiği STA’lardan eş zamanlı olarak yararlanmasını sağlayacak hukuken bağlayıcı bir hükmün geliştirilmesi
■ Taraflarca belirlenecek usuller çerçevesinde uyuşmazlıkların çözüm mekanizmasının iyileştirilmesi
■ Gümrük Birliği’nin sağlıklı işleyişini teminen, özellikle Gümrük Birliği’nin işleyişini etkileyebilecek mevzuat hakkında önceden istişare mekanizmaları da dâhil olmak üzere ortak karar alma mekanizmasının güçlendirilmesi
■ Gümrük Birliği ile ilgili AB komiteleri ve ihtisas ajanslarına Türkiye’nin katılımı
■ Türkiye’nin iç mevzuatına aktarması gereken yeni AB müktesebatının Komisyon tarafından Türkiye’ye bildirilmesi
■ Türkiye tarafından iç mevzuatına aktarılan AB müktesebatının Komisyona bildirilmesi
■ Teknik Engeller (TBT) taahhütlerinin uygulanmasına yönelik çerçevenin iyileştirilmesi
■ Mevcut fikri mülkiyet hakları (IPR) taahhütlerinin uygulanmasına yönelik çerçevenin iyileştirilmesi
■ Malların serbest dolaşımını geliştirmek amacıyla gümrük iş birliğinin güçlendirilmesi
■ Gelecekte gözden geçirilmesi öngörülen hususlara işaret eden belirli hükümlerin etkin uygulamasının değerlendirilmesi ve gözden geçirilmesi
