Şirket ve gerçek kişi işletmeleriyle ilgili kuruluş kapanış rakamları, bir önceki aya veya bir önceki yıla aynı döneme kıyasla artış, azalış düzeyinden verildiğinde gerçek tablonun yarısı gözüküyor. Yıllar itibariyle, kapanışların açılışlara oranı olarak bakıldığında çarpıcı bir trend ortaya çıkıyor. Tablo iktisadi canlılık, girişimci iştahının nabzı olarak ele alındığında oldukça olumsuz görünüyor.
Bu yıl en son temmuz verileri açıklandı. TOBB’un açıkladığı sayılar üzerinden aşağıdaki tabloda 2020 – 2026 yılları itibariyle ocak – haziran dönemleri alındı. Görünen şu:
- Anonim şirketlerde, 2020 yılında kapanışların açılışlara oranı yüzde 19 iken, 2026 Ocak – Haziran’ında bu oran yüzde 41’e çıkmış.
- Bütün şirket türleri olarak bakılırsa kapanışların açılışlara oranı yüzde 13’ten yüzde 24’e gelmiş.
- Gerçek kişi işletmelerde çok daha vahim bir durum var. Neredeyse açılış kadar kapanış var. 2020 yılı ilk altı ayında kapanışların açılışlara oranı yüzde 85 iken 2026 yılı ocak – haziran döneminde bu oran yüzde 101’e çıkmış.
- Sadece bu iki yılı, 2020 ile 2026’yı karşılaştırmak tablonun bir tarafını veriyor ancak bu tablo, 2022 yılı görece iyi iken 2026’nın ekonomik açıdan kötü bir yıl olmasından kaynaklanmıyor. Bir trend izleniyor
- 2021 yılında kapanışların açılışlara oranı anonim şirketlerde yüzde 13 gözüküyor. Esasen oldukça iyi, sağlıklı bir oran. Ancak izleyen yıllar tablo yıldan yıla ağırlaşıyor, kapanış oranı çarpıcı şekilde artıyor. 2020 ve 2023’te yüzde 19, 2024’te yüzde 27’ye, 2025’te yüzde 33’e çıkıyor ve nihayet bu yılın ilk altı ayında yüzde 41’e ulaşıyor.
- Aynı trend anonim, kolektif ve limited, bütün şirket türleri toplamında da izleniyor. 2021’de yüzde 10 düzeyinden yıldan yıla yüzde 15, yüzde 23, yüzde 26 ve nihayet bu yıl yüzde 24 seviyesine varıyor.
- Gerçek kişi işletmelerinde görece farklı, kısmen dalgalı ancak artış yönlü olduğu için esasta aynı trend izleniyor. 2020'de kapanışların açılışlara oranı yüzde 85, izleyen yıl, 2021’de şirketlerde olduğu gibi gerçek kişi işletmelerinde de iyileşme olmuş, oran % 75’e inmiş. Ancak bu seviyeden yükselişe geçmiş. 2022’de yüzde 89, 2023’te yüzde 123, 2024’te yüzde 122 olmuş. 2025’te yüzde 97’ye indikten sonra 2026’da tekrar yükselerek yüzde 101’e çıkmış.
- Genel tablo iktisadi ortamın bozulduğunu, giderek daha fazla şirketin sıkıntıya düşerek kapandığını gösteriyor. Kuruluş sayıları da bu kanaati doğruluyor. 2020 yılı ilk 6 ayda 6000’e yakın anonim şirket kurulmuş. 2021’de 7.251’e, 2022’de 8.288’e çıkmış. İzleyen yıllar artış değil düşüş var. Özeti kurulan şirket sayısı 4 yıldır sistemli olarak azalıyor.
- Aynı kuruluş azalması gerçek kişi işletmelerinde de var. 2021’de 14.329 sayısı görüldükten sonra, izleyen yıllarda sistemli azalma var. 2023’te 10 binin altına inmiş. 2026 ilk 6 ayda kurulan gerçek kişi işletmesi sayısı 8.855.
- Tablo aynı zamanda çok ciddi bir kaynak tüketimi, çok verimsiz bir girişimcilik alanı oluştuğunu da gösteriyor. Her açılış bir yatırımı ifade ettiği gibi, her kapanış da o yatırımın verimsiz sonuçlar verdiğini gösteriyor. Elbette işin bir tarafında da krediye erişim sorunları var. Yüksek faiz ortamı yeni girişimlerde caydırıcı seviyelerde kalmaya devam ediyor.
