ŞEBNEM TURHAN
Türkiye piyasalarının doğal afet, savaş veya iç siyasi gelişmeler dışında yaşadığı en kötü günün ardından kamu devreye girdi ve dört bir koldan ateşi söndürmek için adımlar atıldı. Hazine ve Maliye Bakanlığı Finansal İstikrar Komitesi’ni topladı gerekli tüm tedbirlerin alınacağını duyurdu. Hemen ardından Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası likidite sıkıntısını aşmak için teminatları gevşetti limitleri artırdı, Sermaye Piyasası Kurulu radikal bir hamleyle 7 şirketin 130 fonunu tasfiye kararı aldı, Türkiye Varlık Fonu ise Borsa İstanbul’da en iyi alıcı oldu. Tüm bu önlemleri uzmanlar oldukça olumlu ve yerinde bulurken hamlelerin sorunun yayılmasını önleyeceğine işaret etti. Borsa İstanbul’da bankacılık endeksi gün için yüzde 6’nın üzerinde, BİST100 endeksi ise yüzde 2’nin üzerinde yükseliş görüldü.
Teminat tamamlama çağrısı 1.76 milyar TL
SPK’nın 28 Ağustos’ta yatırım fonları rehberinde yaptığı ve küresel endeks sağlayıcıların uyarılarını karşılamaya yönelik değişikliklerin ardından bazı yatırım fonlarında likidite sorunları baş gösterdi. Bazı hisse senetleri sert satış yerken bazı yatırım fonlarından yüklü çıkışlar yaşandı. Bu çıkışlar sonrası ilk olarak Pusula Portföy bazı fonlarında temerrüde düştüğünü açıkladı bunun yayılmasından korkan yatırımcının paniği ve artan likidite sıkıntısıyla önceki gün borsada her şey satıldı. Ve Tera Portföy ile Atlas Portföy bazı fonlarında temerrüt açıklaması yaptı. Borsa sallanınca teminat tamamlama çağrıları 1.76 trilyon liraya kadar yükseldi.
TCMB’nin ihalesine yoğun talep
Önceki gün yaşanan sert kayıpların ardından dün kamu hemen devreye girdi. Hazine ve Maliye Bakanlığı Finansal İstikrar Komitesi’ni topladı. Toplantı sonrası yapılan açıklamada likidite sıkışıklığına yönelik gerekli tüm önlemlerin alınacağı vurgulanırken Borsa İstanbul’un ve sermaye piyasalarının işleyişine ilişkin temel veya yapısal bir risk bulunmadığı kaydedildi. Sorunun, fon piyasasının belirli bir bölümünde yoğunlaştığı geçici ve yönetilebilir nitelikte olduğu belirtilen açıklamada tedbirlerin bulaşma riskini önlemeye yönelik olacağına da dikkat çekildi.
Hazine ve Maliye Bakanlığı’nın bu açıklamasının hemen ardından TCMB finansal piyasalarda yaşanan gelişmeler dikkate alınarak likidite imkânları gözden geçirdiğini belirtti ve şu önlemleri devreye soktu:
■ Haftalık repo ihaleleriyle sağlanacak fonlama miktarı likidite koşulları göz önünde bulundurularak artırılacak.
■ TCMB bünyesinde faaliyette bulunan Bankalararası Para Piyasasında bankaların borç alabilme limitleri, bankacılık sisteminin mevcut bilanço büyüklükleri dikkate alınarak güncellenecek.
■ TCMB bünyesinde yer alan piyasalarda geçerli olan teminat iskonto oranları gözden geçirilerek azaltılacak.
Dün TCMB miktar yöntemiyle 22 Eylül vadeli 150 milyar TL tutarında, 24 Eylül vadeli 150 milyar TL tutarında 2 repo ihalesi açtı. İhalelere miktarın 3 katına yakın talep geldi. Uzmanlar TCMB’nin fonların nakit ihtiyacı için fiyata bakmadan satış yapmasını önlemek için likiditeyi bollaştırarak bankaları devreye aldığını belirterek, bankaların da fonlara daha uygun finansman sağlayabileceğini dile getirdi.
İşleme kapatılan fon portföyü 1 trilyonun üzerinde
SPK ise çok daha radikal bir kararla devreye girdi. SPK 7 portföy yönetim şirketinin tüm fonlarının TEFAS’ta alım satım işlemlerine kapattı, ayrıca bu 7 portföy yönetim şirketinin 130 yatırım fonuna tasfiye kararı aldı, ki bu piyasa uzmanları tarafından çok olumlu karşılandı. Tüm fonları alım satıma kapatılan 7 portföy yönetim şirketi ise şunlar: Tera Portföy, Pusula Portföy, Hedef Portföy, Atlas Portföy, A1 Portföy, Pardus Portföy ve Bulls Portföy. Bu portföy yönetim şirketinin 130 fonu için SPK tarafında tayin edilecek yöntem ile tasfiye kararı alındı. SPK’nın alım satıma kapattığı 7 portföy yönetim şirketinin 222 yatırım fonu bulunuyor ve bunların portföy büyüklüğü 1 trilyon lirayı aşıyor, fonlardaki toplam yatırımcı sayısı ise 934 binin üzerinde. Bu fonlar arasında En büyükleri ise tasfiye kararı alınan TLY Tera Portföy Birinci Serbest Fonu 243.6 milyar lira, TP2 Tera Portföy Para Piyasası Fonu 224.4 milyar lira ile öne çıkıyor. SPK ayrıca kredili sermaye piyasası aracı işlemlerinin devamı süresince özkaynak koruma oranının asgari yüzde 35’ten 02 Ekim seans sonuna kadar yüzde 20 olarak uygulanabilmesine karar verdi.
Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu da aldığı karar ile halka açık bankaların 16 Eylül’den itibaren piyasadan geri alım yoluyla edindikleri kendi hisse senetlerinin yılsonuna kadar çekirdek sermayeden indirilmemesine imkan sağlayarak sermaye yeterliliği oranı hesaplamasında esneklik tanıdı.
TSPB'den destek açıklaması
Türkiye Sermaye Piyasaları Birliği’nden düzenlemelere destek açıklaması geldi. Açıklamada, “Bu düzenlemeleri sermaye piyasalarımızın daha güvenli işleyişine katkı sağlayacak önemli adımlar olarak değerlendiriyoruz. Son günlerde piyasalarda yaşanan dalgalanmaların ardından bugün alınan kararları da destekliyor; söz konusu kararların piyasaya duyulan güvenin güçlendirilmesine ve istikrarın korunmasına katkı sağlayacağına inanıyoruz” denildi.
Önlemler bulaşma riskine karşı sistemi koruyor
Gedik Yatırım Kıdemli Araştırma Analisti Burak Pırlanta, TCMB’nin tedbirlerinin, bazı yatırım fonlarında yaşanan son dönemdeki geri ödeme sorunlarının para piyasası fonlarında yoğun itfalara yol açması halinde ortaya çıkabilecek olası bir likidite sıkışıklığı ve bulaşma riskine karşı bankacılık sistemini korumaya yönelik olduğunu vurguladı. Söz konusu fonların, varlıklarının önemli bir bölümünü banka mevduatları, repo ve kısa vadeli borçlanma araçlarında tuttuğundan, yüksek tutarlı fon çıkışları bankaların TL likiditesini hızlı bir şekilde azaltılabileceğini vurgulayan Pırlanta, “Bu çerçevede, daha yüksek repo fonlaması ve artırılan borçlanma limitleri bankaların yeterli nakit likiditesine sahip olmasını sağlarken, daha düşük teminat iskonto oranları da varlık fiyatlarında yaşanabilecek olası düşüşlerin bankaların TCMB fonlamasına erişimini sınırlamasını engelleyecektir” dedi.
Emlak Katılım’dan Katılımevim ve Birevim hamlesi
Tera Grubu’nun geçen hafta devir konusunda anlaşma sağlandığını açıkladığı Pusula Holding’in iştiraklerinden Katılımevim ve Birevim için Emlak Katılım devreye girdi. Emlak Katılım Bankası Kamuyu Aydınlatma Platformu’na yaptığı açıklamada “Bankamız bağlı ortaklığı olan Emlak Katılım Tasarruf Finansman büyüme stratejisi kapsamında Katılımevim Tasarruf Finansman ve Birevim Tasarruf Finansman’ın satın alınmasına yönelik görüşmelere başlamıştır” denildi. Daha önce Tera Grubu’nun anlaşmaya vardığı ve regülatörlerden onay aşamasına geçtiği açıklamaları yapılmıştı bu iki kurumun devri için.
İki günde 3 milyar dolar çıktı
Yatırım fonlarından dün zirveye ulaşan likidite sıkıntısının gölgesinde iki günde 149.3 milyar lira net para çıkışı yaşandı. 15 Eylül günü 111.4 milyar lira, 16 Eylül günü ise 92.9 milyar liralık net para çıkışları gerçekleşti. En çok para çıkışı para piyasası fonlarında gerçekleşti. Geride kalan iki iş gününde temerrüde düşen Tera Portföy Para Piyasası Fonu’nu 35.1 milyar lira, Garanti Portföy İkinci Para Piyasası Fonu’nu 25.3 milyar lira, yine temerrüde düşen Pusula Portföy Para Piyasası Fonu’nu 23.4 milyar lira, Yapı Kredi Portföy İkinci Para Piyasası Fonu’nu ise 21.6 milyar lira terk etti.
Tera yöneticisine gözaltı
Yatırım fonlarına yönelik düzenleyici kurumların adımlarının yanı sıra adli soruşturma ve operasyonlar da sürüyor. Önceki gece İnfo Yatırım ve Hedef Holding Yönetim Kurulu Başkanı Namık Kemal Gökalp gözaltına alınırken, dün de Tera Yatırıma yönelik operasyon gerçekleştirildi. İstanbul Mali Suçlarla Mücadele Şube Müdürlüğü ekipleri, Tera Holding Genel Müdür Yardımcısı İbrahim Bekçi'yi gözaltına aldı. Operasyon kapsamında Destek Holding, Destek Finans, Destek Kripto Varlık ve Destek Yatırım’da da arama yapıldığı ve bazı yöneticilerin ikametlerinde de arama yapıldığı öğrenildi.
SPK’dan Pusula ve Tera yöneticilerine suç duyurusu
Sermaye Piyasası Kurulu dünkü önlem açıklamasından önce bülteninde Pusula Portföy yöneticilerine Katılımevim ve Gündoğdu Gıda’da Tera Portföy yöneticisine ise Destek Finans Faktoring hissesinde gerçekleştirdiği işlemlere ilişkin suç duyurusunda bulundu ve haklarında işlem yapma yasağı ile lisanslarının iptal edilmesi yaptırımlarının uygulanmasına karar verdi. Ayrıca Pusula Portföy’e de iki yıl işlem yasağı getirildi. SPK’nın dün gece açıkladığı bültende aralarında Pusula Portföy Yönetim Kurulu Başkanı Muhammed Yarız ve şirketin eski genel müdürü Ayşe Seher Aydın da olmak üzere çok sayıda kişi hakkında SPK’nın 107/1 maddesine atıfta bulunarak suç duyurusunda bulunulduğu belirtildi. Buna göre, “işlem bazlı piyasa dolandırıcılığı” başlıklı SPK’nın 107. maddesinin birinci fıkrasına aykırılığa işaret edilerek Katılımevim hissesindeki işlemler nedeniyle 12 kişi, Gündoğdu Gıda hissesindeki işlemleri nedeniyle 8 kişi, Destek Finans hissesindeki işlemleri sebebiyle 1 kişi hakkında suç duyurusunda bulunuldu. Katılımevim için yürütülen başka bir inceleme de 27 kişiye daha suç duyurusu yapıldı.
Bültende, hakkında suç duyurusu bulunulanların etkin pişmanlıktan yararlanmak için elde ettiği veya elde edilmesine sebep olduğu menfaatin iki katı parayı 15 gün içinde yatırabilecekleri belirtildi. SPK, Pusula Portföy Yönetimi’nin yanı sıra çok sayıda kişiye de “Bilgi Suistimali ve Piyasa Dolandırıcılığı İncelemelerinde Uygulanacak Tedbirler Tebliği” kapsamında 2 yıl boyunca işlem yasağı getirildi. Bu üç hissedeki işlemleri sebebiyle toplamda 11 kişinin ise işlem yasağı boyunca tüm lisanslarının iptal edildiği belirtildi.
