ŞEBNEM TURHAN
Küresel piyasalarda ABD-İran savaşı ve Hürmüz Boğazı’nın kapanmasıyla enerji fiyatlarında belirgin artışlar yaşandı. Enerjide dışa bağımlı Türkiye de bu gelişmelerden negatif etkilenecek. QNB ekonomistleri yaptıkları analizle enerji fiyatlarında yaşanan artışın kalıcı hâle gelmesi durumunda cari açığın 50 milyar dolar seviyelerine ulaşmasının ve enflasyonda ise 2 puanlık ek bir artış olmasının olası göründüğünü vurguladı. Analizde, akaryakıt fiyat artışlarının devreye alınan eşel mobil sistemiyle önemli ölçüde dengeleneceğini ve enflasyona etkinin karşılanabileceği vurgulandı.
QNB ekonomistleri Erkin Işık, Deniz Çiçek ve Şakir Oktay Gür’ün hazırladığı analizde dış denge görünümü ele alındığında Türkiye’de değerlendirmelerin genellikle ham petrol fiyatları üzerinden yapılsa da doğalgaz fiyatlarının da dış açığa belirgin etkisi bulunduğu vurgulandı. Analize göre bu nedenle, ham petrol fiyatlarının yüzde 20’ye yakın artışının yanı sıra doğalgaz fiyatlarının son hafta içinde neredeyse iki katına çıkması da belirgin olarak etkide bulunacak. Bu çerçevede petrol ve doğal gaz fiyatları ile ithalat miktarlarını kullanarak Türkiye için ithalat ağırlıklarını hesapladıkları ve bir Enerji Fiyat Endeksi (EFE) geliştirdiklerini kaydeden QNB ekonomistleri analizinde, hesaplamalarına göre mevcut fiyat seviyeleri korunursa EFE önümüzdeki dönemde yüzde 50 civarında yükselecek.
Enerji ithalatı 60 milyar dolara gelebilir
Son aylarda 3.5-4 milyar dolar aralığında seyreden aylık net enerji ithalatının bu durumda önümüzdeki aylarda 5-6 milyar dolar seviyelerine yükselmesinin olası göründüğüne işaret edilen analize göre fiyatların yıl boyunca bu düzeylerde kalıcı olması halinde, toplam enerji ithalatı geçen seneki 47.2 milyar dolardan 60 milyar dolar seviyelerine çıkabilir. Analizde geçen seneki ortalaması 3.440 dolar olan ons altın fiyatındaki yükselişin, TL’deki değerlenmenin ve görece güçlü iç talep görünümünün etkileri de dikkate alındığında ise cari açığın 50 milyar dolar düzeyine kadar yükselebileceğini hesaplandı. QNB ekonomistleri bunun da geçen seneki 25.2 milyar dolara kıyasla belirgin bir artış anlamına geldiğine işaret ederken “Ancak baz senaryomuzda şimdilik, enerji fiyatlarındaki artışın birkaç ay sonrasında geri alınacağını varsayıyor ve cari açığı 36 milyar dolar olarak tahmin ediyoruz” diye vurguladı.
Enflasyon üzerinde ise akaryakıt ve LPG fiyatlarının yanı sıra taşımacılık maliyetleri ve gübre fiyatlarındaki artış gibi kanallarla ek fiyat baskıları oluşabileceğine dikkat çekilen analizde iç talebin güçlü görünümünü dikkate alındığında, bu maliyet artışlarının fiyatlara geçişkenliğinin yüksek olabileceğini değerlendirildi. Analize göre TCMB hesaplamalarına göre ham petrol fiyatlarındaki her yüzde 10’luk artış, enflasyonu 1 yıl içinde yaklaşık 1 puan artırıyor, yılsonu için yüzde 24 enflasyon tahminimizi 70 dolar petrol fiyatı varsayımıyla yapıldığı dikkate alındığında, petrol fiyatının 85 dolara kalıcı olarak yükselmesi yaklaşık 2 puanlık yukarı yönlü bir revizyon gerektirecek. Ancak dün devreye giren eşel mobil sistemi, bu etkiyi büyük ölçüde yumuşatacak. Eşel mobil kapsamında rafineri çıkış fiyatlarındaki artışlarda ÖTV tutarı artışın yüzde 75’ine kadar düşürülebilecek, fiyatlardaki düşüşlerde ise aynı oranda artırılabilecek. Böylece zam ihtiyacının tamamı pompaya yansıtılmamış olacak.
100-110 dolara kadar eşel mobille dengelenebilir
Mevcut durumda benzin ve motorin fiyatlarının yaklaşık yüzde 30’u ÖTV’den oluşuyor. Fiyatlama modelleri üzerinden QNB ekonomistlerinin yaptığı hesaplamalara göre, rafineri marjlarındaki artışın boyutuna bağlı olmakla birlikte ham petrol fiyatlarının 100-110 dolar aralığına kadar yükselmesi eşel mobil sistemiyle dengelenebilir görünüyor. Bu uygulamanın bütçe üzerindeki maliyeti ise yönetilebilir düzeyde olduğu belirtilen analizde son aylarda akaryakıt ÖTV tahsilatı yaklaşık 50 milyar TL seviyesinde olduğu en uç senaryoda ÖTV’nin tamamen sıfırlanması halinde dahi yıllık bütçe maliyeti GSYH’nin yaklaşık yüzde 0,7’sine karşılık geleceği kaydedildi. Analize göre mevcut fiyat seviyelerinde bunun yaklaşık yarısı kadar bir maliyet oluşabilir. Ocak ayı itibarıyla son 12 aylık bütçe açığının GSYH’ye oranı yüzde 2,9 ve yılsonu hedefi olan yüzde 3,5’in altında, bu çerçevede mevcut bütçe görünümü böyle bir uygulamaya alan tanıyor.
QNB ekonomistleri “Sonuç olarak, enerji fiyatlarında kalıcı bir artışın makro göstergeler üzerindeki en belirgin etkisi cari açıkta görülecektir. Enflasyon üzerindeki etki, devreye giren eşel mobil sistemi ile büyük ölçüde karşılanırken, bunun maliyeti, son dönemde bütçe açığındaki düşüş de dikkate alındığında, karşılanabilir düzeyde gözükmektedir” diye vurguladı.
BBVA: Yüzde 25 yılsonu tahmini şimdilik korunuyor
BBVA ekonomistleri ise hazırladıkları notta Orta Doğu’daki çatışmaların etkisiyle artan enerji maliyetlerinin Türkiye’ne enflasyon üzerinde yukarı yönlü risk oluşturduğuna dikkat çekerek, enerji fiyatlarındaki yüzde 10’luk bir artışın bir yıllık ufukta manşet enflasyona yaklaşık 1 ile 1.5 puan ekleyebileceğini hesapladı. Enerji fiyat şoku ve kalıcı enflasyon dinamiklerinin 2026 yıl sonu enflasyon tahmini üzerinde yaklaşık 1.5 puanlık bir etki yarattığı belirtildi. BBVA Research, TCMB’nin reel faizleri yükselterek verdiği zamanlı tepki ve akaryakıt fiyatlarında eşel mobil sisteminin bu baskıların bir kısmını dengeleyebileceğini öngördü. Kurum, yüzde 25 olan yılsonu enflasyon tahminini koruduğunu, ancak jeopolitik gelişmeler ve ek politika adımları ışığında bu tahmini gerekirse revize edebileceğini vurguladı.
