Bu hafta Şans Sohbetleri'nde Ekonomist Ali Ağaoğlu ve Gazeteci Hakan Güldağ, Orta Doğu'daki savaşın etkilerini masaya yatırdı.
Güldağ: İslamabad'daki barış görüşmelerinden bir sonuç çıkmadı. Hemen bir sonuç beklemek gerçekçi olmazdı. Ancak iş çıkmaza girmiş görünüyor. Görüşmelerin devam edip etmeyeceği de muğlak. Dünya ekonomisi açısından en olumsuz senaryolardan biri güç kazanıyor.
Ağaoğlu: ABD adına müzakereleri yürüten ABD Başkan Yardımcısı Vance, "Biz şartlarımızı net olarak ortaya koyduk. İran kabul etmedi" dedi. Zaten bir müzakerede bir tarafın koyduğu şartları diğer tarafın mutlak kabul edeceği bir durum söz konusu olamaz.
Güldağ: ABD için Hürmüz Boğazı'nın trafiğe açılması ana şart gibi görünüyor.
Ağaoğlu: İran da, Hürmüz Boğazı’nın mutlak kontrolünü istiyor. Hiç kimse de vermez. Montrö benzeri bir anlaşma yapısı yeni görüşmelerin ana konularından biri olabilir.
Güldağ: Tabii herhangi bir anlaşma çıkmayıp, savaşın "düşük yoğunluklu" devam ettiği ve uzadığı bir sürece de gidilebilir. Kara harekatının olmadığı ama bombalamaların belki de sertleşerek devam ettiği bir süreç. Bu da başta petrol, enflasyon ve küresel piyasalar açısından kötü haber.
Ağaoğlu: Spekülatif bir görüş diyebilirsin ama İran'ın koşulların aynen kabul edildiği bir anlaşma zaten mümkün değildi. Hiçbir şey olmasa bile, Amerika'nın hiç olmazsa kazanmış gibi görünmediği bir anlaşmaya Vance imza atarak kendi politik geleceğini risk altına almaz, alamazdı. Piyasalara gelince, pazartesi günü açılışlar çok büyük ihtimalle negatif olur. Petrol fiyatları 100 dolara çıkmayacaksa da ilk aşamada 95-97 dolar bandında açılması ihtimali yüksek. Amerikan borsaları da görüşmeler olumlu gidecek hesabıyla, 50 günlük hareketli ortalamaların üzerine çıkarak kapandı. Ancak sonuç çıkmaması nedeniyle açılışlar negatifte olacaktır.
Güldağ: Bakalım pazartesi günkü açılışların devamı nasıl gelecek. Müzakerelere gün üzerine gün, hafta üzerine hafta da eklenebilir. Ya da ABD, "İran, Lübnan'ı bahane ederek Hürmüz'ü açmıyor. O zaman biz de elektrik santrallerini, petrol tesislerini vurup, diz çökmeye zorlayalım" diyebilir. Bu kötü senaryo gerçekleşirse, petrol fiyatları 120 doların da üzerine çıkabilir. Savaşın da, piyasaların da seyri Hürmüz'de İran'ın nasıl bir tavır içinde olacağına bağlı şekillenecek gibi görünüyor.
Ağaoğlu: Ben bir anlaşma bekliyorum ama bunu hafta sonunda beklemiyorum. Çünkü Trump'ın ekürileri para kazanmanın peşinde bu savaştan. Hafta sonu, piyasaların kapalı olduğu bir süreçte bu imkan yok. Bu manipülasyonun bir değil, iki değil, çok örneği var.
Güldağ: "Trump’ın her açıklaması yakın çevresi tarafından borsada oynanıyor" lafı ayyuka çıktı. Financial Times’ta, ABD Savunma Bakanı Hegset'in temsilcisinin savunma şirketlerinin hisselerine yatırım için BlackRock'a başvurduğu haberi çıktı. Trump'a manipülasyondan dava açılıyor. Düpedüz 'insider trading'. İçerden bilgiyi al, manipülasyon yap, cebi doldur.
Ağaoğlu: Milyarlar kazanıyorlar. Fakat artık savaşın bir şekilde biteceğine inanıyorum. ABD istediği kadar bölgeye adam göndersin.
Güldağ: İyi de, bölgeye o kadar yığınak yap, sonra sonuç alamadan 'zafer' ilan edemeden gerisin geriye dön. Karizma çizilmez mi?
Ağaoğlu: Yapacakları şeyler sınırlı. İran müthiş bir direnç gösterdi. Hürmüz açılmadı. İsrail ateşkese rağmen Lübnan'ı bombalıyor. Topraklarını genişletmek peşindeki bir İsrail'e ABD 'dur' dese de dinlemiyor. En azından görüntü böyle. Nereye kadar sürebilir ki?
Güldağ: Temel senaryon nedir?
Ağaoğlu: Barış görüşmelerinde bir anlaşmaya varılamamış olmasını bugün piyasalar olumsuz algılar. Negatif fiyatlayacaklar. Özellikle petrol ve doğalgazda. Hatta bu olumsuzluk tarımsal ürünlere de yansıyabilir. Lakin haftanın ikinci yarısı itibariyle piyasalarda yeniden bir barış havasının eseceğini düşünüyorum.
Güldağ: Bu arada, Rusya-Ukrayna savaşında bir barış havası eser gibi oldu ama...
Ağaoğlu: Zelenski’nin, en yakınındaki, deyim yerindeyse birinci adamından iki ülke arasında bir ateşkes ve barış görüşmeleri olabileceği açıklaması geldi. Çok pozitif ama hiç fiyatlanmıyor.
Güldağ: Financial Times’a, The Economist'e bakıyorum, "küresel enflasyon riski artıyor." McKinsey bir araştırma yapmış, o da "resesyon beklentileri arttı" diyor. Kimi ekonomistler, "dünyanın üzerine bir stagflasyon tsunamisi geliyor" diye yorum yapıyor. Bir kriz bekliyor musun?
Ağaoğlu: Böyle bir ihtimalin olduğunu düşünen taraftayım. Kriz olmasa bile sıkıntı büyük ve dünya yavaşlayacak. Ortalama 130 km ile akan bir otoyolda, 80 km ile seyreden bir kamyon en sağ şeritten en sol şeride geçtiğinde ister istemez yavaşlayan bir otoyolun tekrardan ortalamasını yakalaması en az 30 dakika alıyor. Bu bir dünya istatistiği. Şimdi, bu savaş böyle bir etkiye yol açıyor. Yüksek enerji fiyatları, gübre fiyatları, bir taraftan enflasyon bir taraftan da durgunluk getirecek. Stagflasyon uzak bir ihtimal değil. Ki, savaşın süresi uzadıkça uzuyor.
Güldağ: Trump yönetimi, bir yerde artık içeriye, 2026 Kasımı'ndaki ara seçimlere dönmek zorunda kalacaktır. Ya bir yolunu bulup bu savaştan sıyrılacak, ya seçimi kaybedecek.
Borsamız ve piyasalar olumlu etkilenebilir
Güldağ: Dünya borsaları, Amerikan tahvilleri, bizim borsamız gidişattan nasıl etkilenir?
Ağaoğlu: Kısa vadede tablo olumsuz. Bu hafta, petrol fi yatları olumsuz etkilenir. Savaş daha da şiddetlenebilir beklentisiyle, dolar likiditesine olan talepten dolayı, dolar endeksi artar. Altın ve gümüş fi yatları da ilk başta düşer. Sonrasında bir miktar yükseliş olabilir diye tahmin ediyorum.
Güldağ: Son derece oynak bir piyasa diyelim.
Ağaoğlu: Amerikan 10 yıllık tahvilleri için %4.5, 30 yıllıklar için %5 getiri neredeyse tavan işlevi görüyor. Üzerine çıkılmıyor. Fakat, enflasyon artar, ABD'de savaş nedeniyle öne çıkmayan özel kredi fonlarında yaşanan sıkıntılar belirginleşirse, tahvil fi yatları yeniden yukarıya hareketlenebilir.
Güldağ: Peki ya bizim piyasada ne bekliyorsun?
Ağaoğlu: İran’ın öne sürdüğü koşulların tamamını zaten alamaz ama yüzde 51'ini aldığı ve Ukrayna’nın Rusya’yla barıştığı bir durumda Türkiye bölgede çok ama çok önemli bir aktör haline gelecek. Borsa dahil piyasalarımızı kısa ve orta vadede olumlu etkileyecektir.
