İran merkezli çatışmanın küresel piyasalarda yarattığı sarsıntı, emtia yatırımcılarını da sert şekilde vurdu. Mart ayında ABD'de emtiaya dayalı borsa yatırım fonlarından (ETF) yaklaşık 11 milyar dolarlık çıkış yaşanırken, bu rakam 2005’ten bu yana görülen en büyük aylık çözülme olarak kayda geçti.
Altından 7 milyar dolar çıktı
En dikkat çekici satışlar değerli metallerde yoğunlaştı. Bloomberg Intelligence verilerine göre, altın odaklı fonlardan 7 milyar doların üzerinde çıkış olurken, gümüş ETF’lerinden de yaklaşık 1,4 milyar dolar çekildi. Savaş öncesinde güçlü yükseliş sergileyen altının, yatırımcıların kâr realizasyonuna yönelmesi ve nakde geçiş eğiliminin artmasıyla zayıfladığı görülüyor.
28 Şubat’ta başlayan ABD-İsrail- İran gerilimi ve Hürmüz Boğazı’nın fiilen kapanması, emtia piyasalarında dalgalanmayı hızlandırdı. Brent petrol fiyatı kısa sürede 100 doların üzerine çıkarak 119 dolara dayandı. Enerji tarafındaki bu sert hareket, genel piyasa oynaklığını artırırken, yatırımcıların riskli varlıklardan çıkışını hızlandırdı.
Enerji piyasalarına yönelim
Uzmanlara göre bu tablo alışılmışın dışında. Emtia fonları genellikle enflasyon ve kriz dönemlerinde “güvenli liman” olarak öne çıkarken, bu kez yatırımcıların özellikle likit ve karlı pozisyonları hızla kapattığı görülüyor. Yükselen faiz beklentileri ve güçlü dolar da getiri sağlamayan altın gibi varlıklar üzerinde ek baskı oluşturdu.
Buna karşın enerji tarafında farklı bir eğilim dikkat çekiyor. ABD petrol fonlarına yaklaşık 400 milyon dolarlık giriş yaşanması, yatırımcıların arz şokundan faydalanmak üzere enerjiye sınırlı da olsa yöneldiğini gösteriyor.
Şubat ayında yaklaşık 7 milyar dolarlık girişle güçlü bir performans sergileyen emtia ETF’leri için mart ayı sert bir geri dönüşe işaret ediyor. Analistler, piyasanın “son derece işlevsiz” bir görünüme büründüğünü ve yatırımcıların yön bulmakta zorlandığını belirtiyor.
İran savaşı emtiaları nasıl etkiliyor?
BMO Capital Markets tarafından hazırlanan rapora göre savaşın devam etmesi emtia üzerinde kalıcı etkiler bırakabilir. Genel tablo, savaşın süresine bağlı olarak emtia piyasalarında hem arz şoklarını hem de talep zayıflığını aynı anda tetikleyen karmaşık bir dengeye işaret ediyor.
■ Enerji: Küresel arzın yaklaşık yüzde 20’sinin geçtiği Hürmüz Boğazı’ndaki aksama, fi yatları bir ara 120 dolar seviyesine yaklaştırmıştı. Dün fi yatlar 106 doların üzerindeydi. Arz riski devam ettikçe yukarı yönlü baskı sürebilir.
■ Gübre ve kimyasallar: Ortadoğu, küresel üre ihracatının yaklaşık yarısını karşılıyor. Arz daralmasıyla azot fi yatları yüzde 30 arttı, polietilen gibi ürünlerde kapasite kullanımı yüzde 90’ın üzerine çıktı.
■ Metaller: Alüminyum, arzın yüzde 9’unun bölgeden gelmesi nedeniyle destek bulurken; bakır ve nikel, zayıflayan büyüme beklentileri nedeniyle baskı altında kaldı.
■ Kömür ve demir cevheri: Artan gaz fiyatları kömüre talebi artırırken, demir cevheri bölgesel arz riskleriyle sınırlı destek görüyor.
■ Pil metalleri (lityum, nikel): Kükürt tedarikindeki aksamalar özellikle nikel üretimini riske atarken, Çin’de rafinaj faaliyetleri baskı altında kalabilir.
■ Kritik mineraller: Savunma harcamalarının artması, tungsten, nadir toprak elementleri ve antimon gibi stratejik metallere talebi yükseltebilir.
