MUSTAFA KEMAL ÇOLAK
Devletlerarası ilişkilerin temelinden sorgulandığı tarihi bir dönem yaşıyor dünyamız. Uzun süreli ateşkesi de içine alan şekliyle, Rusya-Ukrayna savaşının sona ermesine dönük olumlu gelişmeleri memnuniyetle karşılayan uluslararası kamuoyu, iki ezeli rakip, ABD ile Rusya yakınlaşmasını hayretle izliyor. Aynı ABD’nin, Grönland’dan, Panama’ya, Kanada’ya uzanan, acılı Gazze ile doruğa ulaşan akıl tutulması işgal, el koyma açıklamaları, komşulararası ve kıtalararası ateşlenen gümrük vergisi füzeleri ve daha nice şaşırtıcı ifadeler, tehditler, kafaları karıştırdıkça karıştırıyor.
Neresinden bakarsanız bakın, anlaşılması zor, en azından uzun zaman alacak bir süreç içindeyiz. Görünen o ki devletlerarası pek çok ortaklık, ekonomik işbirlikleri, yıllardır süregelen paktlar yerle bir olacak. Yıllardır yürürlükte olan önce NAFTA, Trump’ın ilk başkanlığı döneminde ABD-Meksika-Kanada Anlaşması’na (USMCA) dönüşen oluşum, tehditler, vergi savaşları gölgesinde fiilen ortadan kalktı örneğin. Resmen ya da fiilen, varlığını yitirecek işbirlikleri, doğaldır ki yeni ortaklıkların önünü açacak gibi görünüyor. Yeni ittifaklar kurulacak. Beklentilerden anlıyoruz ki yeni işbirliklerinde askeri güç unsuru da belirleyici olacak. Yoksa ABD karşısında yön arayışındaki Avrupa’nın Türkiye’ye dönük iyi niyet mesajları başka türlü nasıl açıklanabilir?
Geçen hafta Kırklareli'nden karayolu ile bir saat mesafedeki Bulgaristan’ın Burgaz kentinde düzenlenen umut veren bir toplantıyı bu düşünceler eşliğinde takip ettim. Türkiye ile Bulgaristan arasındaki ticaretin geliştirilmesi amacıyla 2023’te başlatılan Bulgar-Türk İş Forumu’nun üçüncüsü, Romanya’nın katılımıyla bu kez üç ülkenin temsilcilerini biraraya getirdi. Her üç ülkenin de büyükelçilik ve ticari ataşeliklerinin, sivil toplum kuruluşu ve özel sektör temsilcilerinin özenli sunumları, katılımcılar tarafından dikkatle izlendi, notlar alındı, meraklı sorulara muhatap oldu. Burgaz İş Forumu’nun açılış konuşmalarını Bulgaristan KOBİ Tanıtım Ajansı İcra Direktörü Boyko Takov, Bulgaristan Yenilik ve Büyüme Bakan Yardımcısı Krasimir Yakimov, Türkiye’nin Bulgaristan Büyükelçisi Mehmet Sait Uyanık, Romanya’nın Bulgaristan Büyükelçisi Brându?a-Ioana Predescu, Burgaz Belediye Başkanı Dimitar Nikolov, BULTİŞAD Başkanı Burhan Nemutlu, Bulgaristan- Romanya Ticaret Odası (BRCC) Başkanı Victor Gugushev, DEİK/Türkiye-Bulgaristan İş Konseyi Başkanı Zeki Sarıbekir yaptı.
Türkiye Cumhuriyeti, kuruluşunun ilk dönemlerinde iki ayrı dönemde kurulan Balkan Paktı oluşumlarında yer aldı. Her ikisi de siyasi yapılardı, ortak güvenliği ön plana alıyordu. İlki (1934) İkinci Dünya Savaşı öncesinde Avrupa’da gerginleşen siyasi ortama, ikincisi de (1953) soğuk savaş sürecinin başladığı yıllara denk geldi. Üyelerin ayrışan yolları, sözkonusu oluşumlarda beklentiyi karşılamadı. Aşağıda açıklamalardan da görebileceğiniz gibi, bu kez iş birliğine ilişkin ortak anlayış hakim. Bulgaristan’ın ilk üç ticaret partnerinden ikisi Romanya ve Türkiye. Ülkede, 2.7 milyar Euro tutarında yatırımı olan Türk şirketleri, 15 bin istihdama imza atıyor. Romanya’daki Türk yatırımlarını da Koç Holding Yönetim Kurulu Başkan Vekili Ali Koç’tan dinleyelim. EKONOMİ yazarı Vahap Munyar’a yaptığı açıklamada, “Romanya’ya yalnızca Koç Holding’in toplam yatırımı 900 milyon Euro’yu buldu. Ülkede toplam 11 bin çalışanımız var. Romanya, sadece Koç Grubu şirketleri için değil, Türkiye için de doğal, stratejik genişleme alanı oldu. Romanya’da 19 bin Türk şirketi var. Yatırımları toplamı 8 milyar doları buluyor. Bu çok büyük bir rakam” dedi.
Tüm bunlar ve daha fazlası, Türkiye, Bulgaristan ve Romanya’nın ekonomik beklentilerinin varlığı, Güney Karadeniz’de üç ülkeli yeni ortak yapının oluşmasına umut ve zemin vaad ediyor.
■ Bulgaristan’da Türk ve Romen yatırımlarını destekleyeceğiz
Bulgaristan Yenilik ve Büyüme Bakan Yardımcısı Krasimir Yakimov’un Türk ve Romen iş dünyasına yönelik yatırım çağrısı belki de üçlü işbirliğine giden yolun ilk adımını oluşturuyordu. Yürüttükleri cezbedici faaliyetleri şöyle sıraladı Yakimov: “Romanya ve Türkiye çok önemli ticaret partnerlerimiz. Ülke olarak yatırımların teşvik edilmesi ve ticaretin artırılması için çalışıyoruz. Bürokrasiyi azaltmak için çalışıyoruz. Modern bir sanayi altyapısı için hazırlanıyoruz. OSB oluşturmaya yönelik 870 milyon levalık karşılıksız yatırım planımız var. Özellikle Burgaz’da bunu geliştirmek istiyoruz. Bulgaristan Yatırım Bankacılığı aracıyla yeni olanaklar yaratmaya çalışıyoruz. Üretimi ve bilimsel araştırmaları destekleyen AB fonları ile de görüşüyoruz. Türk ve Romen fi rmaları desteklemek için 605 milyon leva karşılıksız AB desteklerinden faydalanmak istiyoruz.”
■ Burgaz Özel Sanayi Bölgesi açıldı
Bulgaristan’ın en başarılı yerel yöneticileri arasında adı ilk sıralarda geçen Burgaz Belediye Başkanı Dimitar Nikolov, yatırımcı desteklerine vurgu yapan bir başka isim oldu. İş Forumu’na ev sahipliği de yapan Nikolov, “İlk yıl biraz korkarak adım atmıştık. Şimdi katılımcı sayısının arttığını memnuniyetle belirtmek istiyorum. Şu ana kadar Güney Karadeniz ihmal edilmişti. Artık sadece turistik açıdan değil, iş dünyası açısından da cazibe merkezi. Türk dostlarımız bunun daha önce farkına vardılar. Bir yandan Burgaz’da yatırım yapan Türk şirketleri artarken biz de yerel yönetim olarak Burgaz Özel Sanayi Bölgesi’nin açılışını gerçekleştirdik. Hedefi miz güvenli ve sürdürülebilir bir yatırımı ortamı yaratmak” dedi.
■ Üç ülkenin nüfusu 120 milyon
Burgaz İş Forumu’na üç yıldır destek verdiklerini belirten Bulgar Türk Ticaret ve Sanayi Odası (BULTİŞAD) Başkanı Burhan Nemutlu da “25 yıldır Bulgaristan’daki ticaretin içindeyim. Romanya ve Bulgaristan’a yatırım yapmaktan çekinmeyin” dedi. DEİK Türkiye-Bulgaristan İş Konseyi Başkanı Zeki Sarıbekir de görüşlerini “Bir forum üç kere olduysa ve dördüncüsü geliyorsa artık geleneksel diyebiliriz. Üç ülkenin (Türkiye, Bulgaristan, Romanya) nüfusu 120 milyon. Ekonomik anlamda çok önemli bir bölge. 25 milyar dolar olan üç ülkenin ticaret hacmini en kısa zamandan 50 milyar dolara çıkartabiliriz. Bu işbirliği hem Türkiye-Bulgaristan hem Türkiye-Romanya hem de Bulgaristan-Romanya için win-win anlamına geliyor” dedi.
■ Bu üç ülke stratejik partnerdir
Romanya’nın Bulgaristan Büyükelçisi Brânduşa-Ioana Predescu, “Bulgaristan-Türkiye-Romanya son derece kazançlı bir kombinasyon dedi. Predescu görüşlerini, “Bu üç ülkenin işbirliği, başarının garantisi. Bu işbirliğini genişletmemiz gerekiyor. Bu üç ülke stratejik partnerdir. Bu işbirliğinin diğer alanı güvenlik. Savunma alanında da işbirliğimiz gelişiyor. Çünkü iş geliştirmek istiyorsak bunu güvenli şartlarda yapmamız gerekiyor” şeklinde dile getirdi.
■ “Üç ülke küresel bir ürün yaratabilir”
Forum kapsamında altı panel düzenlendi. BULTİŞAD ve DEİK Başkan Yardımcısı Emrah Sazak’ın moderatörlüğünü yaptığı ve ülkelerin ticaret ateşelerinin katıldığı oturum ilgi çekti. “Bulgaristan- Türkiye-Romanya ekonomik ilişkilerinde yeni ufuklar” başlıklı forumda konuşan Başarsoft Yönetim Kurulu Başkanı Alim Küçükpehlivan ise “Ekonomik ilişkilerin gelişiminde ticaret ve sanayi çok önemli ancak teknoloji de aynı ölçüde önemli. Türkiye enformasyon teknolojilerine yatırım yapıyor. Üç ülkenin birlikte küresel bir ürün yaratabileceğini düşünüyorum. İşçi vizeleri de dahil yolculuk yöntemlerini iyileştirmemiz gerekiyor. Güçlü komşuların, zayıf komşulara nazaran birbirlerine daha fazla güç katacağına inanıyorum. Olağanüstü durumlarda bile ilk önce komşu yardıma gelir. Biz de bunu göz önüne alarak kapasite artırmalı ve birbirimize destek olmalıyız. Başarılı olmak için kendi aramızda rekabet etmemeliyiz” dedi. İş büyümesi için stratejik ortaklıklar başlıklı panelde konuşan Kastamonu Entegre Global Ar-Ge ve İnovasyon Direktörü Hüseyin Güler de “Düşünce tarzımızı değiştirmek gerekiyor. Örneğin iki partnerli bir kuruluş her iki elini de kullanmalıdır. Bir el etkinlik ve optimizasyon üzerine, diğer el araştırma ve yeni oluşumlara odaklanmalıdır” dedi.
