Emre KARTALOĞLU
TÜRMOB GENEL BAŞKANI
Türkiye’de yaşanmakta olan yüksek enflsyonun iktisadi sonuçlarından biri de işletme bilançolarında yer alan stok ve bina, makine gibi sabit kıymetlerin değerlerinin güncelliğini yitirmesi, bunun sonucu olarak bilançoların gerçeği yansıtmaması ve vergi mükelleflerinin fiktif karlar nedeniyle fazla vergi ödemek durumunda kalmalarıdır. Bu duruma önlem olarak vergi yasalarına, enflasyonun olumsuz etkisini giderici düzenlemeler konulmaktadır.
Türkiye yüksek enflasyonun yaşandığı 1990’lı yıllardan sonra 5024 sayılı Yasa ile 2004 yılında enflasyon muhasebesi uygulamasına geçilmiş ve bu yıldan sonra enflasyonun düşmesi nedeniyle izleyen yıllarda koşullar gerçekleşmediğinden enflasyon muhasebesi uygulanmamıştır.
Vergi Usul Kanun’unun mükerrer 298’inci maddesine göre, fiyat endeksindeki artışın, içinde bulunulan dönem dahil son üç hesap döneminde yüzde 100’den ve içinde bulunulan hesap döneminde yüzde 10’dan fazla olması halinde mali tabloların enflasyon düzeltmesine tabi tutulması zorunludur. 2021 yılı sonu itibariyle Türkiye’de yüksek fiyat artışları nedeniyle enflasyon düzeltmesi için gerekli her iki koşul sağlanmış, 7352 Sayılı Yasa ile Vergi Usul Kanunu’na eklenen geçici 33. maddeyle enflasyon düzeltmesi uygulaması 31 Aralık 2023 tarihine ertelenmişti.
Halen meslek mensuplarımız 2023 yılı mali tablolarını enflasyon düzeltmesine tabi tutmak için yoğun bir mesai harcamaktadır. Bu çalışmalar sonucunda enflasyon düzeltmesi yapan mükelleflerin 2023 hesap dönemine ait gelir/kurumlar vergisi beyannameleri ekinde, 2023 hesap dönemi sonuna ait bilanço, düzeltmeden önceki hali ile düzeltme sonrasında oluşan haliyle birlikte verilecektir.
Gelir ve Kurumlar Vergisi mükellefleri, cari yıl vergilendirme dönemleri gelir veya kurumlar vergisine mahsup edilmek üzere, Gelir Vergisi Kanunu’nun Mükerrer 120 ve Kurumlar Vergisi Kanun’unun 32’nci maddesi hesap döneminin 3’er aylık birikimli dönemleri dikkate alınarak geçici vergi ödemekte ve Geçici Vergi Beyannamelerini elektronik ortamda Vergi Dairelerine vermektedir. Mevcut düzenlemelere göre 2024 yılı geçici vergi dönemlerinde de enflasyon muhasebesi uygulaması devam edecektir. Öte yandan 555 Sıra No.lu Vergi Usul Kanun’u Genel Tebliğinin Geçici Vergi Beyannamesine düzeltilmiş bilançonun eklenmesi gerektiğine ilişkin açıklamaları kafa karıştırmakta ve çelişkili bir durum yaratmaktadır.
Zira geçici vergi beyannameleri verilirken, 1998 yılından bu yana devam eden uygulamaya göre beyanname ekinde bilançoya yer verilmemekte, MİZAN’dan hareketle sadece gelir tablosunun hazırlanması ve beyannameye eklenmesi yeterli görülmektedir. Bilanço hazırlanması için tüm hesapların yansıtmalarının yapılması ve kapatılması gerekir. Bilanço çıkarmak için Alıcı, Satıcı ve Banka mutabakatları yapılması gerekir. Zaten tüm bunlar düşünülerek geçici vergi dönemlerinde bilanço çıkarılmasına gerek görülmemiştir.
Bu kapsamda Geçici Vergi Beyannamelerinin verilme usul ve esasları hakkında 217 Seri No.lu Gelir Vergisi Genel Tebliğinde yapılan açıklamalar ile 555 Sıra No.lu Vergi Usul Kanun’u Genel Tebliğinde Geçici Vergi Beyannamesine bilanço eklenmesi gereğine ilişkin açıklamalar arasında uyumsuzluk olduğu görülmektedir.
Bu nedenle son enflasyon düzeltme işleminin yapılmasından sonra 20 yılın geçtiği ve uygulama tecrübesinin meslek camiasının büyük çoğunluğunda henüz oluşmaması, saha uygulamalarında kullanılacak muhasebe yazılımlarının henüz gerekli yazılımsal geliştirmelerini tamamlanamamış olması nedeniyle geçici vergi dönemlerinde enflasyon muhasebesi uygulanmaması gerektiği değerlendirilmektedir.
Vergi Usul Kanunu’nun Mükerrer 298 inci maddesinin (A) fıkrasının (8) numaralı bendinin (b) alt bendinde yer alan düzenlemeye göre, Hazine ve Maliye Bakanlığı mükellef veya meslek grupları ya da mükelleflerin aktif toplamları veya ciroları itibarıyla hangi tür mali tabloların; enflasyon düzeltmesine tâbi tutulup tutulmayacağını ve geçici vergi dönemlerinde düzeltilip düzeltilmeyeceğini belirlemeye yetkilidir. Bakanlığın takdirinde olan bu yetkisinin kullanılması gerek mükelleflerin gerekse meslek camiasının beklentisidir.
Bu yetkinin kullanılmaması halinde ise enflasyon muhasebesi uygulamasına ilişkin açıklama ve düzenlemelerin yer aldığı 555 Sıra No.lu Vergi Usul Kanunu Genel Tebliğiyle getirilen Geçici Vergi Beyannameleri ekinde BİLANÇO tablosuna yer verilme zorunluluğunun kaldırılması ve ancak bunun yerine vergi idaremizce enflasyon düzeltme sonuçlarının da sağlıklı bir şekilde takip edilmesine olanak vermek üzere; Geçici Vergi Beyannamelerinin bir bölümünde; enflasyon düzeltmesine tabi tutulan aktif ve pasifteki bilanço kalemlerinin düzeltme öncesi değeri toplamı ile düzeltme sonrası değerleri toplamı ve enflasyon düzeltmesi hesabının borç toplamı, alacak toplamı ve borç/alacak bakiyesi tutarının girilebileceği bir tablo eklenmesinin daha uygun olacağı değerlendirilmektedir.
