Gazetemiz Ankara Büro, bu yılın ocak ayı itibariyle esnaf ve sanatkâr kesimi sicil kaydı ve terk sayılarını vermişti. Haberde, “Ocak’ta kurulan her 100 esnaf işyerine karşılık 43 işletme kapandı” ifadeleri yer almıştı. Bu sayı oldukça yüksek. Daha kötüsü 2021’den bu yana ortalamada kurulan esnaf sanatkar işletmelerinin yüzde 39,97’si kapanmış gözüküyor. Bu yazıda illerin durumuna bakalım. Esnaf kesiminin hareketli oluşu, kuruluşların, tescillerin fazla oluşu ilde ticaretin canlılığını yansıtıyor. Tersi hal de elbette ki il ekonomisinde sorunlu durumu yansıtıyor. Şirketler kesiminde konkordato sayılarının rekor kırdığını konuşuyoruz ama esnaf sanatkâr kesimindeki durum daha vahim gözüküyor. İl verilerine göre, 2024’te, bazı illerde “yaprak dökümü” tablosu yaşanmış. Iğdır’da 100 yeni açılışa karşılık 99,6 terk olmuş. Tunceli’de her 100 yeni açılışa karşılık 71,1 terk olmuş.
TESK’in sicil istatistiklerinde hem yeni tescil hem sicil terk (S Terk) hem de meslek terk (M Terk) sayıları yer alıyor. Meslek terk, “Birden fazla meslek icra eden esnaf ve sanatkarların bu mesleklerinden birisini icra etmekten vazgeçmeleri” halini veya “icra ettiği mesleği bırakıp, başka bir mesleki faaliyete başlaması” durumunu ifade ediyor. Sicil terk ise, bırakma veya vefat nedeniyle “esnaf ve sanatkarlık niteliğinin sona ermesi sonucu sicildeki kaydın silinmesi” olarak tanımlanıyor. Meslek terk de özü itibariyle bir işin bırakılmasını, kapatılmasını ifade ettiği için meslek ve sicil terk sayılarının toplamı, esnaf ve sanatkâr kesiminde toplam “kapanışlar” olarak alınabilir. Bu şekilde bakıldığında, tablo il ekonomisi hakkında fikir vermenin yanı sıra, her bir kuruluşun bir yatırım olduğu dikkate alındığında aynı zamanda kaynak kullanımının verimliliği yönünden de fikir veriyor.
2024’te Türkiye ortalamasında her 100 yeni tescile karşılık 41,7 terk olmuş. Bu rakam çok yüksek. Verimsiz kaynak kullanımını, fizibilitesiz işlere girişildiğini, esnaf ve sanatkara yatırım rehberliği yapılmadığını gösteriyor.
Her ilin durumu da doğal olarak aynı değil. Kapanışlar yönünden durumun kötü gözüktüğü il sayısı daha çok. 51 ilde kapanışlar Türkiye ortalamasının üzerinde. 20 ilde terk sayıları kapanış sayılarının yarısı veya üzerinde. Iğdır özel olarak ayrışmış. 100 terke karşılık 99,6 kapanış gözüküyor. Iğdır’dan sonra 71,1 kapanışla Tunceli geliyor.
Türkiye ortalamasından daha iyi performans izlenen illerin başında Şanlıurfa var. Bu ilde kapanışlar Türkiye ortalamasının yarısı (%23,3) düzeyinde. Gaziantep, Çorum, Hatay, Osmaniye gibi illerde de durum iyi gözüküyor. Ancak durumu iyi gözüken illerin çoğu deprem illeri. Bu illerde ekonomi büyük yara aldığı için haliyle yeni kuruluşlar yüksek. Ortalamadan daha iyi performans gösteren il sayısı 30. Üç büyük metropolden İstanbul ve Ankara da ortalamadan daha iyi performans gösteren iller arasında.
