MEHMET KAYA/ANKARA
Ödemeler dengesi 2025 yılı sonuçları, yabancı doğrudan yatırımlarda oldukça ilginç bir manzarayı ortaya koydu. Net yabancı doğrudan yatırımlar, 2025 sonunda, 2004’ten bu yana en düşük seviyesini gördü. Bunda, gayrimenkul alımlarındaki manzaranın tersine dönmesi önemli rol oynadı. Net yabancı doğrudan yatırımlar 3 milyar 255 milyon dolar ile 2004’ten bu yana cari olarak bile (doların değer kaybı hesaba katılmadan) en düşük seviyeyi gördü. Net giden sermayenin, gelen sermayeye oranında da yüzde 75,13 ile “rekor” kırıldı. Yabancı doğrudan yatırımlarda manzarayı esas olarak bozan gayrimenkul alım ve satımı ancak bunların dışlandığı verilerde de girişlerdeki düşüş ya da düşük yatay seyir dikkat çekici hale geldi.
Gelen sermaye son yılların genelinden daha yüksek ama…
Ödemeler dengesi içinde yabancı doğrudan yatırımlar, yatırım için getirilen tutar, Türkiye’deki şirketin yurt dışı ana şirketinden aldığı borçlar, sermaye artırımları vb. tüm kalemler denkleştirilip, toplam gelen tutar ve aynı şekilde toplam giden tutar olarak izleniyor. Buna gayrimenkul alım-satımları da eklenerek, ödemeler dengesi açısından önemli olan “net giriş ya da çıkış” oluşturuluyor.
2025 sonunda, Türkiye’ye yabancı doğrudan yatırımlar içinde getirilen tutar 9 milyar 657 milyon dolar. Bu, 2015 yılından bu yana ikinci en yüksek tutar. Şirketlerin Türkiye faaliyetindeki küçülme, kapatma, sermaye azaltma gibi “tasfiye” kalemi düşüldükten sonra bu yatırım tutarı 7 milyar 986 milyon dolar olarak görünüyor. Yani brüt getirilen para 9 milyar 657, gidenler düşüldüğünde ise 7 milyar 986 milyon dolarlık bir tutar çıkıyor.
2015’ten sonra geçmişe kıyasla düşük seyir sürüyor
Bunlara, yurt dışındaki ana ya da ortak şirketten alınan borçlar-krediler (diğer sermaye) ve gayrimenkul alımları eklendiğinde 13 milyar 87 milyon dolarlık bir tutara erişiliyor. Tutar olarak bu kaleme bakıldığında 2015’ten sonra üç aşağı-beş yukarı yakın tutarlar görülse de geçmişe kıyasla düşük seyrin devam ettiği gözleniyor. Türkiye’den yurt dışına giden doğrudan yatırım artışı yanında, son yıllarda buna gayrimenkul alımlarındaki “patlama” da eklendiğinde, ödemeler dengesi açısından hesaplanan, tüm kalemlerde giden yatırımlarla, gelen yatırımlar (net yükümlülük oluşumu, net varlık edinimi) netleştirildiğinde ise Türkiye’ye “kalan” yatırım 2004 yılından bu yana en düşük düzeyine geldi. Öyle ki, 2006-2008 döneminde bu kapsamdaki “net” yatırım tutarları 17-19 milyar arasında oluşmuştu.
Yurt dışına giden 'net yatırım' arttı, giden-gelen oranları çok yüksek
EKONOMİ son 3 yıldır gayrimenkulde tersine dönen bu durumu gündeme taşıyor. Bu süreçte Merkez Bankası, normalde ayrıntılı sunumda yer almayan bilgi için bir satır açtı ve Türkiye’de yerleşiklerin yurt dışından edindikleri gayrimenkulleri göstermeye başladı. Geçen yıl yıllıklandırılmış ve dönemsel bazda yurt dışından gayrimenkul alımı, Türkiye’den yabancıların gayrimenkul alımını geçmeye başlamıştı. Bu eğilim yıl sonunda da görüldü ve Türklerin yurt dışından aldığı gayrimenkul 2 milyar doları geçmesinin yanında, yabancıların alımının azalmasıyla ilk kez bu kalemde net yurt dışı yatırımcı olduk. Ayrıca, son yıllarda yaşanan giden yatırımlardaki hızlanmanın etkisi de sürdü. Tüm kalemler dahil net giden sermaye, gelen sermayenin yüzde 75’ine kadar ulaştı. Bir önceki yılda bu oran yüzde 56,7 seviyesindeydi. Bu aşamada, gayrimenkulün de etkisiyle, Türkiye’den yurt dışına giden sermayede 2025’te önemli bir sıçrama daha yaşandı. 2020’de iki katına çıkan bir sıçramayla 6 milyar dolarlara yerleşen, Türkiye’den yurt dışına yatırım, 2025’te ise bir önceki yıla göre yüzde 48,7’lik bir sıçrama daha yaptı.
