LEVENT AKBAY
Devasa OSB yatırımlarına 2026 bütçesinden 1000’er TL’lik ‘iz bedeli’ düştü… Kaynak sorunu nedeniyle OSB’lerde kamudan kredi destekli inşaat ve arıtma tesisi yatırımlarının yüzde 40’ı, 2026’yı adeta bekleyerek geçirecek. OSB’lerde bu kapsamda yer alan 48 inşaat yatırımı ile 19 arıtma tesisi için bütçeden ayrılan kaynak her bir yatırım için 1000 TL’lik ‘iz bedeli’ olmak üzere toplam 61 bin TL’de kaldı. Oysa bu yatırımlar için bulunamayan kaynak OSB’lerde 92.6 milyar TL tutarındaki tüm kamu destekli yatırımların yüzde 40’ı ve 38,2 milyar TL büyüklüğünde. 3 yılda tamamlanarak 2029’da işletmeye alınmasının hedeflenmesine karşın kaynak yetersizliği nedeniyle alt ve üst yapı yatırımlarının bekleyişi ortalama 10 yıl civarında. Bekleyişi 20 yılı bulan OSB projeleri de var. Rekor ise Turgutlu OSB Arıtma Tesisi’nin projesinin bekleyişi 27 yılı buldu.
Kaynak sorunu OSB’lerin gelişimini önleyen en önemli sorun olarak gündemdeki önemini korurken küçük sanayi siteleri de katıldığında reel sektörün toplam maliyeti 206,8 milyar TL olan üretim amaçlı 231 projesi var. Bugüne kadar bu projeler için yapılan harcama 14 milyar 58 milyon TL. Gerçekleşme oranı ise sadece yüzde 7. Bu projelerden 1000’er TL’lik iz bedeli ile takip edilenlerin sayısı ise 91.
DOLAR BAZINDA DURUM
Organize sanayi bölgeleri ile küçük sanayi sitelerinde planlı ve temiz üretime yönelik 231 kadar kamu yatırımının tamamlanması için bugünkü kurlarla ‘acil’ ve ‘asgari’ 4,7 milyar dolar gerekli. Küçük sanayi siteleri ve organize sanayi bölgelerinde yıllardır kamu kredisi ile sürdürülen ve halen tamamlanamamış olan üretim projeleri için harcanan para ise bugünkü kurlarla 325 milyon dolar düzeyinde. Türkiye’nin geleceğini bağladığı bu yatırım projelerinde 2025 yılı sonu itibarıyla gerçekleşme yüzde 7’de kaldı. OSB’lerde en geç 2029’da tamamlanması planlanan 231 inşaat ve arıtma tesisi yapımı projesinde 2026’daki harcama hedefi tutarsa 530 milyon dolar daha eklemeyle toplam harcama 850 milyon dolara, toplam gerçekleşme ise ancak yüzde 11’e çıkabilecek. 2026 sonrasındaki 3 yılda 3,9 milyar dolar bulunamadığı takdirde, bugüne kadar yapılan harcamalar ve belirlenen maliyetler, KSS ve OSB’lerdeki 166 inşaat projesi ili 65 arıtma tesisinin süresinde tamamlanmasının mümkün olamayacağını gösterdi.
Kaynak sorununun etkileri Yatırım Programı içinde yer alan projelerle de sınırlı değil. Çünkü bir de yatırım için kamu kaynaklı krediye ihtiyacı olmasına karşın başvurusu Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından kabul görmeyen KSS ve OSB projeleri de kapıda bekliyor. Bunların sayısı belli değil. Alternatif ya da ek kaynaklar bulunamadığı takdirde kredi başvuruları uygun görülmeyen bu projelerin yatırım programına alınmadan kendilerine geliştirmeleri pek mümkün görünmüyor.
DIŞ KAYNAKLI PROJELERDE DE ‘HIZ SORUNU’ VAR
Kamu kaynaklarının yanı sıra dış kaynakla yürütülen ve kaynağı hazır olan projelerde bile gerçekleşme yüzde 6,3’te kaldı. Bu durum özellikle OSB’lerde ‘hız sorunu’nun sadece finansman ihtiyacından kaynaklanmadığını ortaya koydu. 2021 başlayan ve dış kaynakla yürütülen 22,5 milyar TL maliyetli 32 yatırım projesinden biri danışmanlık olmak üzer 10 proje için 532,7 milyon lira harcama yapılabildi. 22 proje için ilk kez 2026’da harcama yapılabilecek. 133 ilde yer alan küçük sanayi sitelerinde 52 adet inşaat projesi yatırım yapılmak üzere programa alındı. Bu projeler için gerekli olan kaynak ihtiyacı 91 milyar 628 milyon TL. Bu projeler için 2025 sonuna kadar 5 milyar 896 milyon TL harcandı. Böylelikle gerçekleşme yüzde 6,4’te kaldı. Bu projeler için 2026’da 6 milyar 786 milyon TL harcanması öngörülüyor. Bu harcama tamamlansa bile gerçekleşme yüzde 13,8 olacak. Küçük sanayi sitelerinde 52 projeden 30’unun 1000 TL kaynak ayrılarak iz bedeli ile takibe alınması da sorunun yakıcılığını gösteriyor.
ORGANİZE SANAYİ BÖLGELERİNDE DURUM
2026’da 64 ide yer alan 94 inşaat, 50 arıtma projesi programa alındı ve gerekli kaynak ihtiyacı 92 milyar 635 milyon TL olarak belirlendi. Bu projeler için 2025 sonuna kadar 6 milyar 739 milyon TL harcandı. Böylelikle 2025 sonunda bu yatırımların gerçekleşme oranı yüzde 7,3 olarak kaldı. 2026’da bu projeler için 2026’da 8 milyar TL harcanması öngörülüyor. Bu harcama tamamlansa bile yatırımların gerçekleşme oranı yüzde 15,9’a çıkacak. OSB’lerde her biri için 1000 TL kaynak ayrılarak 61 proje iz bedeli ile takibe alındı.
DIŞ KAYNAK FİNANSMANINDA DURUM
Dış kaynakla finanse edilen OSB yatırımları 20’si inşaat 15’i arıtma tesisi olmak üzere toplam 35 adet. 31 ilde yer alan bu yatırımların toplam maliyeti 22 milyar 581 milyon TL. 2025 sonu itibarıyla bu projeler için 1 milyar 422 milyon TL harcama yapıldı. Gerçekleşme oranı yüzde 6,3 olarak kaldı. Bu projeler için 2026’da 8 milyar 310 milyon TL harcanması öngörüldü. Bu harcama tamamlandığında gerçekleşme yüzde 43,1’e yükselecek.
TOPLAM YATIRIMLAR
2026 yatırım programında yer alan küçük sanayi siteleri, organize sanayi bölgeleri ve dış kaynaklarla finanse edilen organize sanayi bölgelerindeki inşaat projeleri ile atıksu arıtma tesislerine ilişkin toplam 231 proje var. Bunların toplam maliyeti 206,8 milyar TL. Bugüne kadar bu projeler için yapılan harcamanın toplamı 14 milyar 58 milyon TL. Yatırımın gerçekleşme oranı yüzde 7. 2026’da yapılacak harcama tutarı 232 milyar 96 milyon TL. Bu harcama da gerçekleştiğinde yatırımın gerçekleşme oranı yüzde 18’e çıkacak. Yatırım Programı’na alınmasına karşın Manisa Turgutlu OSB arıtma tesisi 27 yıldır bekleyen bir yatırım olarak rekor kırdı. Geçtiğimiz yıl projelendirilen ve kaynak ayrılan Turgutlu OSB için 900 milyon TL tutarında proje geliştirildi. 2026 için 200 milyon TL harcanması planlandı. Ekim 2025’de arıtma tesisi ihalesi yapıldı. 463.8 milyon TL üzerinden sözleşme imzalanarak inşaata başlandı. OSB Bölge Müdürü Şükrü Caner Ercan projenin işlerlik kazanması nedeniyle mutlu olduklarını dile getirdi. Gediz nehrinin kirlenmesinin önüne geçilmesi açısından önem taşıyan Turgutlu OSB atıksu arıtma tesisinin yanı sıra İzmir Bağyurdu OSB arıtma tesisi ve OSB’deki bir inşaat projesi Dünya Bankası finansman kaynağı ile gerçekleştirilecek projeler arasına alındı. Bu kapsamda 610 milyon TL toplam yatırım gerektiren proje için 2026’da 300 milyon TL harcama yapılacak. Projeye ilişkin ihale aralık ayı başında yapıldı.
EN BÜYÜK YATIRIM ERGENE HAVZASI’NA...
2026 yatırım programında OSB’lere yapılacak yatırımda ilk sırayı Ergene Havzası projesi aldı. Kırklareli ve Tekirdağ’da yer alan proje kapsamında 4 adet inşaat projesi gerçekleştirilecek. Ayrıca 2 adet arıtma tesisi yapılacak. Projenin başlangıç tarihi 2013, bitişi ise 2029 olarak öngörülüyor. Toplam yatırım tutarı 7 milyar 993 milyon TL. Bugüne kadar yapılan harcama 1 milyar 402 milyon TL. 2026’da yapılacak harcama 1 milyar TL. Ergene 2 OSB’de yapılacak yatırım ise 6 milyar TL maliyetli. Bugüne kadar 2 milyar 320 milyon TL yatırım harcaması yapıldı. 2026’da 600 milyon TL harcanacak. Evrensekiz OSB Ergene Havzası projelerinden. İnşaat ve arıtma tesisi birlikte yapılacak 2 milyar 387 milyon TL tutarındaki projeye bugüne kadar harcama yapılmadı. 2026’da 319,9 milyon TL harcanacak. Velimeşe OSB’deki 1 milyar 960 milyon TL tutarındaki inşaat yatırım da bu havzada yapılacak yatırımlar arasında. Projeye bugüne kadar bir harcama yapılmadı. 2026’da ise 1000 TL iz bedeli ayrıldı. Çerkezköy OSB’de 952,4 milyon TL tutarındaki arıtma tesisi için biraz daha beklemek gerekecek. Çünkü proje için 1000 TL tutarında iz bedeli ayrıldı. Tekirdağ Marmara bir inşaat ve bir arıtma tesisi için 705,7 milyon TL tutarında proje geliştirildi. Ancak ayrılan kaynak 1000 TL tutarında iz bedeli. Tekirdağ Yalıboyu OSB için 78,4 milyon TL tutarında inşaat projesi geliştirildi. Ayrılan kaynak iki proje için 1000’er TL. Aynı şekilde Malkara OSB için bir inşaat projesinin toplam yatırım tutarı 52,2 milyon TL. Ayrılan kaynak 1000 TL. 2026 yılında proje bazında sıralandığında ikinci büyük proje Malatya Merkez 1. OSB tevsii projesi. Projenin toplam maliyeti 6 milyar TL, bugüne kadar yapılan harcama 2 milyar 320 milyon TL. 2026’da yapılacak harcama ise 600 milyon TL.
43 OSB’DE İNŞAAT 5-21 YIL ARASINDA…
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı yapımı süren projelerin tamamını en geç 2029’da tamamlamak istiyor. Kamu kaynakları ile finanse edilen ve yapımı süren 124 organize sanayi yatırımı arasında 43 projenin yapımı 5 yıldan uzun süredir devam ediyor. Şanlıurfa, Isparta Yalvaç ve Bursa Mustafakemalpaşa Mermer ve Erzurum Oltu OSB’lerdeki inşaat ve arıtma tesisi yapımı 21 yıldır sürüyor. Kilis OSB tevsii projesi 16 yıldır, Malatya Merkez 1. OSB tevsi 2. Etap projesi 15 yıldır devam ediyor. Ergene Havzası OSB, Ergene 2 OSB, Diyarbakır OSB 3. Tevsii ve Çankırı Yakınkent OSB inşaat işleri ve arıtma tesisleri yapımı 2013’te başladı, 12 yıldır devam ediyor. Elazığ ve Şırnak OSB’lerindeki projeler 11 yıldır, Velimeşe, Emirdağ ve Kadirli OSB’ler 10 yıldır, Ankara Başkent OSB 2. Tevsii 3. Etap ve Aksaray OSB yapımı 9 yıldır sürüyor. Yapımı 8 yıl süren OSB’ler arasında ise Batman. Ceyhan, Tarsus, Ordu 2, Arhavi, Çilimli, Afyonkarahisar 3. Etap, Çanakkale Ezine Gıda ve Şahinbey tekstil olarak sıralanıyor. Yapımı 7 yıldır süren OSB’ler arasında Eskipazar, Elazığ Teknova, Afyonkarahisar Merkez, Adıyaman Örenli, Şanlıurfa Gıda OSB’leri yer alıyor. Bunların ardından yapımı 5 yıldır süren 10 OSB sıralanıyor.
