İSTANBUL / EKONOMİ
Türkiye’de 2024 yılı bütçesi 2 trilyon 106,1 milyar lira rekor açık vererek kapandı. 2023 yılında 750 milyar lira civarında tahakkuku yapılan harcamalar 2024 yılında gerçekleştirilerek bütçe açığı ile nakit açığı farkı kapandı. 2025 için de 2024 bütçesinden ekonomistlerin hesaplamalarına göre 767 milyar lira tahakkuk ettirildi büyük bölümünün ise deprem harcamalarına yönlendirilmesi bekleniyor. Aralık 2024’te ise bütçe 829.2 milyar lira ile yine aylık bazda rekor bir açık verdi.
Hazine ve Maliye Bakanlığı bütçe uygulama sonuçlarını açıkladı. Buna göre 2024 Aralık ayında merkezi yönetim bütçe giderleri 1 trilyon 706,8 milyar TL, bütçe gelirleri 877.6 milyar TL ve bütçe açığı 829.2 milyar TL olarak gerçekleşti. Faiz dışı harcamalar 1 trilyon 631,5 milyar TL olarak 2023 Aralık ayına göre yüzde 20,6 artarken, faiz dışı açık ise 754 milyar TL olarak hesaplandı.
Aralıkta bütçe gelirleri yüzde 60,4 arttı
Aralık 2024’te faiz harcamaları 75 milyar 253 milyon TL ile 2023’ün aynı ayına göre yüzde 77,8 artarken aralık ayında bütçe giderleri 2023’ün aynı ayına göre yüzde 22,3 oranında arttı. Giderlerin bütçe ödeneklerine göre gerçekleşme oranı ise 2023 yılında yüzde 25 iken 2024 yılında yüzde 15,4 oldu. Bütçede vergi gelirleri Aralık 2024’te 2023’ün aynı ayına göre yüzde 60,4 artışla 707 milyar 754 milyon TL’ye yükselirken, genel bütçe vergi dışı gelirleri ise 136 milyar 604 milyon TL oldu.
Toplam bütçe gelirlerinde de artış yüzde 60,4 olarak hesaplandı. 2024 yılında ise merkezi yönetim bütçe giderleri 10 trilyon 777 milyar TL, bütçe gelirleri 8 trilyon 670,9 milyar TL ve bütçe açığı 2 trilyon 106,1 milyar TL olarak gerçekleşti. Ayrıca, faiz dışı bütçe giderleri 9 trilyon 506,6 milyar TL ve faiz dışı açık ise 835,7 milyar TL oldu.
Faiz giderleri yüzde 66,5 artış gösterdi
Merkezi yönetim bütçesi 2023 Ocak-Aralık döneminde 1 trilyon 380 milyar 450 milyon TL açık verirken 2024 yılındaki artış yüzde 52,6 olarak hesaplandı. Faiz dışı açık ise yüzde 18,4 artarak 835.7 milyar liraya çıktı. Bütçe giderleri 2024 boyunca yüzde 63,6, faiz hariç giderler ise yüzde 60,8 artış gösterdi. Faiz giderleri yüzde 88,3 yükselirken bütçe gelirlerinde artış yüzde 66,5 olarak hesaplandı.
2024’ün tamamında vergi gelirleri ise yüzde 62,3 artış yaşadı. 2024 yılında personel giderleri yüzde 101,2 artarak 2.67 trilyon liraya çıkarken, mal ve hizmet alım giderleri yüzde 64,1, cari transferler ise yüzde 62,8 arttı. Sermaye giderlerinin yüzde 73,4 arttığı 2024 bütçesinde SGK devlet primi giderlerinde ise yüzde 78,8’lik yükseliş yaşandı.
Vergi gelirlerinin yüzde 21’i ithalat vergilerinden
2024 bütçesinde gelir vergisi gelirleri yüzde 120,1 artarak 1.53 trilyon liraya yükselirken, kurumlar vergisi gelirleri ise yüzde 13,2 arttı ve 890.2 milyar liraya çıktı. Dahilde alınan katma değer vergisi 2024’ün tamamında 2023 yılına göre yüzde 96,4 artışla 992.6 milyar liraya yükselirken, özel tüketim vergisi ise yüzde 56,4’lük artışla 1.45 trilyon liraya geldi.
Banka ve sigorta muameleleri vergisi ise 2024 yılında yüzde 158,8 artarak 343.5 milyar lira oldu, ithalde alınan katma değer vergisi ise yüzde 40,5 artışla 1.33 trilyon liraya yükseldi. Vergi dışı gelirler ise 2024 yılında yüzde 40,5’lik artış yaşadı.
Böylece 2024 yılı bütçesinde 7.3 trilyon liralık vergi gelirlerinin yüzde 21’i gelir vergisinden, yüzde 12’si kurumlar vergisinden, yüzde 14’ü dahilde alınan KDV’den, yüzde 20’si ÖTV’den yüzde 21’i ise ithalat vergilerinden kaynaklandı. 1.45 trilyon liralık ÖTV gelirlerinde ise 537.6 milyar lirası motorlu taşıtlar, 398 milyar lirası petrol ve doğalgaz ürünleri, 309 lirası tütün mamülleri, 105 milyar lirası ise alkollü içkilerden geldi.
