ŞEBNEM TURHAN
Ekonomi dünyası haftanın son işlem günü gece yarısı üst üste gelen makroihtiyati önlemlerle Haziran 2023 öncesini hatırladı, önce açıklama yapıldı ardından açıklamanın açıklaması için bir açıklama daha geldi. Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu (BDDK) kredi kart limitlerine, ilk konutunu alacaklara yönelik teminata, kart ve kredi borcu ile kredili mevduat hesaplarına yönelik düzenlemeler yaparken Merkez Bankası da yabancı para krediler ile kredili mevduat hesapları artışına yönelik değişiklik açıkladı. BDDK’nın toplam limiti 400 bin lira üzerinde olan ve kullanılmayan limiti bulunanların kart limitini budamaya yönelik düzenlemesi tepki çekerken BDDK düzenlemeyi yasa dışı bahisle mücadele adına alındığını öne sürdü.
BDDK’dan makroihtiyati önlemlere ilişkin ilk açıklama geçen cuma gününün son saatleri 23.57’de geldi. BDDK açıklamasında finansal istikrarın sağlanmasına yönelik koordineli makroihtiyati kararlar doğrultusunda Bireysel Kredi Kartları ve İhtiyaç Kredilerinin Yeniden Yapılandırılması, Kredi Kartları ve Kredili Mevduat Hesaplarının Limitlerinin Belirlenmesi ve Konut Kredilerinde Kredi Değer Oranı Değişikliğine yönelik düzenlemeler yapıldığı belirtildi.
LİMİT BELİRLENMESİ VE ARTIRILMASINDA GELİR İSPATI
BDDK ilk açıklamasında kart sahibinin tüm bankalardaki toplam kredi kartı limitinin, ilk yıl için aylık ortalama gelirin azami 2 katı, ikinci yıldan sonra ise 4 katı olması gerektiği uygulanmasında, yeni kart çıkarılması veya mevcut kartların limitinin artırılmasında yalnızca aylık veya yıllık ortalama gelirin dikkate alınmasına ve gelir düzeyinin teyidinin yalnızca, bankalarca geliri ispata elverişli olarak değerlendirilen belgeler üzerinden gerçekleştirilmesine karar verildi.
Düzenlemeler arasında en çok tartışma yaratan ise kredi kart limitlerine ilişkin değişiklik oldu. Bu düzenlemeyle kart hamillerinin, tüm bankalardaki toplam kart limitlerinin 400 bin TL’nin üzerinde olması halinde, son bir yıl içerisindeki en yüksek harcamanın yapıldığı hesap kesim tarihindeki kullanılmayan kart limitlerinin, bankalarca kısmi bir oranda azaltılması kararlaştırıldı. Ayrıntı şöyle:
■ Toplam kredi kartı limiti 400 bin TL üzerinde 750 bin TL’nin altında olanların kredi kartlarının limitleri, hesap kesim tarihleri itibarıyla, kullanılabilir limitinin en düşük olduğu dönemdeki miktarının yüzde 50’sine tekabül eden tutar kadar azaltılacak.
■ Toplam kredi kartı limiti 750 bin TL’nin üzerinde olan kart hamillerinin, kredi kartlarının limitleri, hesap kesim tarihleri itibarıyla, kullanılabilir limitinin en düşük olduğu dönemdeki miktarının yüzde 80’ine tekabül eden tutar kadar azaltılacak.
■ Limit azaltım işlemleri 15 Şubat’a kadar gerçekleştirilecek ve tüm bu işlemler bankalar tarafından 1 Ocak 2027 tarihine kadar aylık/yıllık ortalama gelirleriyle uyumlu hale getirilecek.
■ Limit azaltımı sonrası tüm bankalardaki kredi kart limiti 400 bin ve altına düşenlerin 15 Şubat sonrası limit artış talebi değerlendirmesinde 400 bin liraya kadar olan kısım için gelir ispatı şartı aranacak, diğer tüm artışlar için de finansal skorlarına bakılacak.
BDDK ilk açıklamasında böylece ilk aşamada düşük kredi kartı limitine sahip dar ve orta gelirli müşterilerin mevcut limitleri korunacağını, diğer müşterilerin ise aktif olarak kullanmadıkları yüksek kredi kartı limitleri, gelir düzeyleriyle uyumlu hale getirileceğini ileri sürdü. Ayrıca kredi kartlarının dolandırıcılık girişimlerine konu edilmesi neticesinde oluşabilecek tüketici mağduriyetlerinin önlenmesine ve kullanılmayan kart limitlerinin sınırlandırılması yoluyla yasa dışı bahisle mücadeleye katkı sağlanacağını belirtti.
‘ACİL’ VE YÜKSEK ÖDEMELER NEREYE KAYACAK?
Ama piyasa buna ikna olmadı. BDDK’nın kararına yönelik eleştirilerde kredi kartının olmayan bir satın alma gücü vermediği ve beklenen gelirin ihtiyaç dönemine çekilmesini sağlayan bir ödeme aracı olduğu öne çıkarken zorunlu beklenmeyen ödemeler için de acil bir araç olduğuna işaret edildi. Limitin kullanılmadığı öne sürülerek budanmasının gerçeklikten uzak olduğu belirtilen eleştirilerde özellikle okul taksitleri, sağlık problemleri gibi yüksek ödemelerde kredi kartı limitlerinin çok önemli olduğu vurgulandı. Bilgi veren uzmanlar kredi kartının da bir kredi olduğunu kaydederken kart limitinin ise bir ödeme kabiliyeti göstergesi olduğunu bunu da en iyi bankaların ölçebileceğini dile getirildi. Uzmanlara göre ödeme kabiliyeti olanların limitlerini bugüne kadar kullanmamış olmasının kullanmayacağı anlamına gelmiyor ve acil ihtiyaç olabilir. Uzmanlar limitlerin azaltılmasıyla bu ihtiyaçlar için ödemelerin nakit olarak sistem dışına çıkabileceği ve başka kanallarla karşılanabileceği tehdidine de işaret etti.
İKİ HAFTA TÜKETİM ÇILGINLIĞI MI YAŞANACAK?
15 Şubat’a kadar da bu limitlerin belirlenecek olması ise bu dönemde limit doldurmak için yüksek harcamaların yapılabilmesine yol açacağına işaret edilerek bunun da dezenflasyonla mücadelede sıkıntı yaratabileceği ifade edildi.
Tüm bu eleştirilerin ardından BDDK ikinci bir açıklama daha yayınlamak zorunda kaldı. BDDK’nın ikinci açıklamasında ise kararın finansal istikrarın güçlendirilmesini sağlamak için bir paket halinde Hazine ve Maliye Bakanlığı ve TCMB koordinasyonunda alındığı temelde temelde tüketicinin korunması, alt gelir gruplarının desteklenmesi, yasa dışı bahisle mücadele ve uluslararası düzenlemelere uyum adına yapıldığı belirtildi.
İlk konut kredisinde teminat değişikliği
BDDK’nın kararına göre Konut kredilerinde; kredi tutarının teminat olarak alınan konutun değerine oranı açısından birinci el - ikinci el konut ayrımı kaldırıldı, 2010 yılından sonra yapılan binaların enerji sınıfı için asgari şart olan C enerji sınıfına sahip konutlar da avantajlı kredi değer oranı uygulanan konutlar kapsamına alındı. Bu çerçevede, konut kredilerine ilişkin düzenlemelerde enerji verimliliği yüksek, görece depreme dayanıklı yeni konutların alımı ile ilk konutunu edinecek tüketicilerin desteklenmesine yönelik değişiklikler yapıldı. En az bir konutu bulunması halinde ise oranların yüzde 75 azaltılarak uygulanmasına devam edilecek.
Kart kullanıcılarının yüzde 75’ini etkilemeyecek
■ Kart limitlerine ilişkin karardan kart kullanıcılarının yüzde 75’inin etkilenmeyeceği ifade edilen açıklamada sektörde Aralık 2025’te 40.7 milyon tekil kredi kartı kullanıcısı olduğu, bunun 30.6 milyonu yani yüzde 75’i 400 bin TL altında kredi kartı limitine sahip olduğu kaydedildi. Açıklamaya göre 750 bin TL altında kredi kartı kullanıcısının toplam kredi kartı sahipliği içerisindeki oranı ise yaklaşık yüzde 90 düzeyinde. 750 bin TL üzerinde limite sahip olanların kredi kartı toplam limitinden aldıkları pay yüzde 48 seviyesinde olup, bu kullanıcıların kredi kartı doluluk oranları yaklaşık yüzde 20’sini oluşturuyor. 400 bin TL kredi kartı limiti olan bir kart kullanıcısının kredi kartı limitlerinde herhangi bir kesintiye gidilmeyeceği yer alan açıklamada bireysel kredi kartı kullanıcılarının gelirlerini teyit etmek suretiyle gelirlerinin 4 katına kadar kredi kartı limiti kullanmalarının önünde bir engel bulunmadığı belirtildi.
Kart ve ihtiyaç kredilerine yeniden yapılandırma
■ BDDK düzenlemesine göre dönem borcu kısmen ya da tamamen ödenmemiş bireysel kredi kartları ile ödemesi 30 günden fazla gecikmiş ihtiyaç kredilerinin, yapılandırma tarihindeki borç bakiyelerinin, kart hamili/borçlu tarafından 3 ay içinde talep edilmesi hâlinde azami 48 ay vadeyle yeniden yapılandırılabilmesine imkan sağlandı.
KMH’lar için hem büyüme hem de limit sınırı
■ BDDK bireysel müşterilere ait kredili mevduat hesabı (KMH) açılışı ile mevcut KMH limitlerinin artışı işlemlerinde KMH limiti müşterinin bankalarca ispata elverişli belgeler üzerinden tespit edilen aylık ortalama gelirinin azami iki katı olarak belirledi. Ayrıca bireysel müşterilere ait KMH limitinin kullanılmayan kısımları için bankaların sermaye yeterliliği oranlarının hesabındaki sermaye yükümlülükleri artırıldı. KMH’lardan eğitim ödemeleri ise limit hesabından muaf tutuldu. Merkez Bankası ise tüketicilere tahsis edilen kredili mevduat hesabı limitlerine büyüme sınırı getirilerek sekiz haftalık dönemler için büyüme sınırı yüzde 2 olarak belirlendi.
Yabancı para kredilere büyüme sınırı düşürüldü
■ Merkez Bankası makroihtiyati çerçeveye ilişkin yaptığı duyuruda, sıkı parasal duruşu desteklemek ve makrofinansal istikrarı güçlendirmek amacıyla zorunlu karşılık uygulamasında değişikliklere gidildiğini bildirdi. Buna göre, yabancı para kredilerde sekiz haftalık dönemler için yüzde 1 olan büyüme sınırı yüzde 0,5’e düşürüldü. Uzmanlar Merkez Bankası’nın son dönemde uyguladığı makro finansal politikaların kendi içinde tutarlılık arz ettiğini belirterek enflasyon yüksek olduğu için faizin hızlı indirilemediğini bu nedenle de yan etkileri azaltmak için yabancı para kredileri ve sermaye girişlerini sınırlayan tedbirler aldığını kaydetti.
