YENER KARADENİZ/İSTANBUL
Türkiye’de son dönemde artan işçilik ve enerji maliyeti birçok üreticiyi yurtdışında alternatif üretim merkezleri aramaya yöneltti. Hazır giyimin ardından, şimdi de ayakkabı sektörü rotayı Mısır’a çevirdi. Türkiye Ayakkabı Sanayicileri Derneği (TASD) Başkanı Berke İçten, üretim maliyetlerinin kontrol edilemez hale geldiğini ve bu nedenle birçok firmanın Mısır’da üretim gerçekleştirerek Türkiye’ye ihracat yapma yolunu seçtiğini söyledi. Üstelik bunu Çin’den alınan ürünlerin montajlanarak Türkiye’ye vergisiz sokulması şeklinde gerçekleştiğini de belirten İçten, “Bu şekilde Mısır’ın Türkiye’ye ayakkabı ihracatı ocak ayında 12 kat arttı” dedi. Peki birkaç yıl içinde Mısır’ı bu kadar güçlü bir üretim merkezi haline getiren avantajları neler? Bunun en büyük nedenlerinden biri, düşük işçilik maliyetleri… Son verilere göre Türkiye’de işçilik ücretleri bin doları aşarken Mısır’da bu rakam 150 dolar seviyelerinde. Ülkenin, Avrupa Birliği, ABD ve Türkiye ile yaptığı ticaret anlaşmaları da yatırımcılar açısından önemli avantajlar sağlıyor. Bu da ülkenin bölge için bir anlamda yeni Çin olarak görülmesini sağlıyor.
Mısır’dan ayakkabı ithalatı izlemeye alındı
TASD Başkanı Berke İçten, son dönemde sadece Mısır değil, Fas ve Malezya’yı da Türkiye ile STA’ları olduğu için yakından takip ettiklerini belirterek, “Fas’tan ayakkabı ithalatımızda artış oldu. 7 milyon dolara çıktı ama 17-18 milyon dolarlık da ihracatımız var. Fas’ta dış ticaret fazlası verdiğimiz için orası bizi çok rahatsız etmiyor ama Mısır’da tablo tersine dönmeye başladı. Yıllar bazında baktığınızda Mısır’dan 560 bin dolar bir ayakkabı ithalatımız olurdu. 2024’ün de ilk 11 ayında toplamda 50-60 bin dolarlık bir ithalat varken aralık ayına geldiğimizde bir anda 750 bin dolara çıktığını gördük. Toplam olarak büyük rakam değil ama 50 bin dolardan 750 bin dolara bir anda çıkması bizi şüphelendirdi. Aldığımız duyumlara göre sektör oraya kayıyor” dedi. Çin’den saya ve taban getirerek burada montaj yapılıp bu şekilde yüzde 40’ı bulan verginin de bertaraf edildiğini dile getiren İçten, şöyle konuştu: “Ocak ayında da aynı rakamları görünce Ticaret Bakanlığımıza ve İthalat Genel Müdürlüğümüze durumu anlattık. Döndük dedik ki burada olağandışı bir durum var. Evet rakam çok büyük değil ama böyle devam ederse bu bambaşka bir yere gidecek. Önlem alana kadar da 6-7 ay geçeceğini düşünecek olursak geç kalmış olabilir. Bakanlığımız da ‘buna bir bakalım’ dediler. Baktılar ‘evet haklısınız izlemeye aldık bunu’ dediler. Önümüzdeki günlerde bununla ilgili bir adım atılmasını bekliyoruz.”
“MENŞEİ SAPMASI OLDUĞUNU DÜŞÜNÜYORUZ”
Şu an hazır giyim sektöründe olduğu gibi ayakkabı sektöründe de Mısır ile dış ticarette de dengeler değişti. Daha önce her ki sektörde de dış ticaret açığı verir hale geldi. TASD Başkanı İçten, STA anlaşması olduğu için yapılacak tek uygulamanın şu an için anti-damping gibi gözüktüğünü söyledi. Ancak orada da Çin’in devreye girdiğini anlatan İçten, şöyle konuştu: “Çin’den saya ve taban getirip orada montaj yapılarak menşei değiştiriliyor. Aslında bu işlem menşei değiştirmek için yeterli bir uygulama değil. Bunun için üretim gerekiyor. Haksız bir uygulama ile menşei değiştirilen ürünler STA ile vergisiz olarak geliyor. Burada da belki bir yerinde inceleme olabilir. Burada menşei sapması olduğunu düşünüyoruz. Şu anda ilave gümrük vergisi yüzde 40’a çıktı. Referans fi yatı da düşünecek olursak Mısır, yüzde 60-70’lik bir vergiden muaf oluyor. Türkiye’deki üreticiler oraya giderek bu organizasyonu yapıyorlar. Hazır giyimde zaten bu yoğun bir şekilde uygulanıyordu. Şimdi ayakkabıya da sıçradı. Bu durum haksız rekabet yaratıyor.” Türkiye İstatistik Kurumu verilerine göre bu yıl ocak ayında Mısır’dan ayakkabı ithalatı bir önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 1223 artarak 794 bin dolara çıktı. Mısır’a ihracat ise 361 bin dolarda kaldı. Söz konusu ithalat rakamı düşük olsa da artış oranı bundan sonraki dönemde önlem alınamaması halinde milyonlarca doları aşacağını gösteriyor.
