YENER KARADENİZ / İSTANBUL
Cari açığı artırdığı gerekçesi ile 2023 yılının ağustos ayında altın ithalatına getirilen kota, mücevherat sektöründe dengeleri bozdu. Kaçakçılık 35 yıl aranın ardından rekorla geri dönerken, üretim ve ihracatçılar kapısına kilit vurmaya başladı. Son bir ayda 5 bin kişi işten çıkarılırken önümüzdeki iki ayda bu rakamın 20 binlere ulaşmasından endişe ediliyor.
Takı Üreticileri ve İhracatçıları Derneği (TÜİD) Başkanı Mustafa Kamar, 12 ton kota uygulamasına yol açan cari açığın nedeni mücevherat sektörü olmamasına rağmen bedeli tüm sektörün ödediğine dikkat çekti. Kısa sürede 100’e yakın üretici ve ihracatçının üye olduğu derneğin lansmanında konuşan Kamar, 2022’ye kadar işlerin çok iyi gittiğini ve vardiyaların 3’e kadar yükseldiğini hatırlattı. Kamar, “Aynı dönemde dünya mücevher ihracatındaki payımız yüzde 10’a çıkmıştı. Dünyada en büyük altın takı üreticisi İtalya iken ve biz İtalya’yı geçmiş, Dubai’nin de elinden bu pazarı almaya başlamıştık. Dubai’deki birçok firma Türkiye’de ofis açtı. 2022’de dolaylı ve direkt ihracat pazarı 20 milyar dolara yükselmişti” diye konuştu.
Bu olumlu gelişmelerin 2022’e kadar sürdüğünü anlatan Kamar, “2020’de altın ithalatı 25 milyar dolara kadar çıktı. 2021’de 5,4 milyar dolara düştü. 2022 ve 2023’te ise enflasyonun yükselmesi, KKM ve EYT nedeni ile çılgın bir para oluştu ve bu da altın tasarrufuna yönelince ithalat 2023’te 29 milyar dolara yükseldi. 2019’dan itibaren devlet altın almaya karar veriyor. 250 tonlardan bugün 750 tona gelen bir altın rezervimiz var. 2022’de 19 milyar dolarlık toplam altın ithalatının 8 milyar dolarlık kısmını, 2023’te ise 29 milyar dolarlık ithalatın 10 milyar dolarlık kısmını Merkez Bankası gerçekleştirdi. Cari açık ihracatçılardan dolayı arttı deniyor ama biz almıyoruz, Merkez Bankası alıyor. Bu yıl da bu alım devam ediyor. Altın Borsası’ndan geçen altın ithalatı miktarı 90 ton ama TÜİK 160 ton diyor. Yani aradaki farkı yine Merkez Bankası almış. Sadece ilk 4 ayda aldığı altın miktarı 55 ton. Türkiye altın rezervlerini artırıyor, ihracatçı günah keçisi olarak gösteriliyor.”
15 firmaya servet transferi başladı
Vatandaşın altın tasarrufuna da dikkati çeken Mustafa Kamar, “Darphane 2022’de 60 ton altın işlemişti, 2023’te ise bu miktar 223,6 tona yükseldi. Bu yıl basılan altın adedi ise 20 milyona ulaştı, ithalatı 25-26 milyar dolara ulaşacak. Darphane’nin işlediği altın miktarı artarken üretim ve ihracatta kullanılan altın azalıyor. 2022’de 185,1 ton olan mücevher ihracatımız 2023’te 173,3 tona geriledi. Türk mücevher sektörünün senelik ihtiyacı 100 ton. Kota uygulaması nedeniyle özellikle KOBİ ölçeğindeki firmalarımız mağduriyet yaşıyor. Sektöre kulak vermeden, aceleyle getirilen kota uygulamasıyla sayıları 10-15’i geçmeyen firmaya servet transferi başladı” ifadelerini kullandı.
Kamar, “Bu yıl işlediğimiz altın miktarı 120 tona geriledi. Ton bazında yüzde 30 düştü. Büyük ihracatçılarda düşüş nispeten yüzde 10, bizim gibi dernek kurulmasına sebep olan küçük işletmelerde yüzde 50’yi geçti. Bu işletmeler sektörün yüzde 65’ini oluşturuyor” dedi.
Kamar, “Bugün Bulgaristan’dan bir kg altını 85 bin dolara alın buraya getirin 89 bin dolara satın Kapalıçarşı’da” ifadelerini kullandı.
■ Üretici ve ihracatçılardan 5 talep!
Mustafa Kamar, İSO ve İTO’daki meslek komitelerinin yanı sıra ne Mücevher İhracatçıları Birliği ne de İstanbul Kuyumcular Odası’nın bu sorunlar ile ilgili konuşmadığını dile getirerek, yine bu süreçte çok fazla sayıda imtiyaz sahibi firmanın çıktığını anlattı. Mustafa Kamar, “Bunlar altın ithalatından kendilerinin bile hayal edemeyeceği kadar inanılmaz para kazandı. 2 yıldır sektör dışından gelen 30-40 ihracatçı firma çıktı” dedi. Üretici kısmında 5-6 bin KOBİ düzeyinde firma olduğunu ve bunların içinde 100-200 firma hariç kalanların sıkıntı içinde olduğunu anlatan Kamar, bu olumsuz tablonun düzelmesi için taleplerini ise şöyle sıraladı:
- Altın ithalatında aylık 12 ton kotası kaldırılmalı ve mevzuat eski haline getirilmeli.
- Merkez Bankası’nın ithalatı ayrı bir başlık altında gösterilmeli.
- Bireysel yatırım amaçlı ürünlerle ilgili çözüm bulunmalı.
- İhracatçı ihraç ettiği kadar altını serbestçe ithal edebilmeli.
- Mücevher ihracatçısı getirdiği döviz belgeleriyle bankalardan her an ons +3 puanla altına ulaşabilmeli.
