MERVE YİĞİTCAN
Türkiye Sınai Kalkınma Bankası’nın (TSKB) “Mercek Altında: Rakip Değiştiğinde Rekabet Gücü Değişir mi?” raporu, Türkiye’nin manşette güçlü görünen AB ihracatında, ürün grubu bazında Çin kaynaklı ciddi rekabet kırılması yaşandığını gözler önüne serdi. Yanı sıra Türkiye’nin AB ihracatında daha az sayıda ürün grubuna daha fazla bağımlı hale geldiği ortaya konurken; otomobil, makine-ekipman ve elektrikli teçhizat gibi sektörlerde yaşanacak şokun, toplam ihracat rakamlarını hızla aşağı çekebileceğine işaret ediliyor. İhracatta rekabet gücünü belirleyen unsurların büyük ölçüde içsel faktörler olduğunu belirten TSKB raporunda dışsal koşulların etkisi masaya yatırılırken, bugün dışsal koşullardaki kırılma nedeniyle rekabet zemininde iki temel kayma görüldüğüne dikkat çekiliyor. Bunları “Çin’in iç taleple tüketilemeyecek büyüklükte bir sanayi kapasitesi geliştirmesi” ve “Ticaret savaşlarının sertleşmesi” olarak sıralayan rapor, bu ortamda dışsal koşullardaki değişimin Türkiye’nin rekabet gücüne etkisini anlamanın oldukça önemli olduğuna işaret ediyor.
Artışın 5,7 milyar doları otodan
Rapora göre, son 1 yılda AB’ye gerçekleştirilen ihracat artışı, Euro/dolar paritesinin de etkisiyle 9,7 milyar dolar seviyesinde olurken, bu rakamın 5,7 milyar doları otomotiv sektöründen kaynaklandı. Toplam artışın yüzde 72’si, ilk üç ürün grubu tarafından gerçekleştirilirken, bu ürün grupları otomobil, makine-ekipman ve elektrikli teçhizat olarak sıralandı. Rapora göre, AB’ye ihracatta artan ürün yoğunluğu, daha az sayıda ürün grubuna daha yüksek bağımlılık oluştuğuna işaret ediyor. Ürün grupları arasında görülmedik bir ayrışma yaşandığını ve manşet verilerin, ihracatta yaşanan kırılmayı ve kaymayı gizlediğine dikkat çeken rapora göre, Türkiye’nin AB ithalatındaki payı artmasına rağmen, ihraç ettiği ürün sayısı son 1 yılda önemli ölçüde azaldı. Rapor, Türkiye’nin son 1 yılda 97 ürün grubunun 44’ünde Çin’e karşı pazar payı kaybetmiş durumda olduğunu gözler önüne sererken, bu ürün grupları, Türkiye’nin AB’ye ihracatının yüzde 35’inden fazlasını oluşturuyor.
Kayıplar 1 yılda belirginleşti
Peki en fazla pazar kayıpları hangi ürünlerde yaşandı? Raporda, hızlı kaybeden büyük ürün gruplarında giyim bağlantılı kalemler öne çıkıyor. Örme giyim, örülmemiş giyim ve dokumaya elverişli maddelerden diğer eşya gruplarının ihracatı ve AB pazarındaki payının yer aldığı raporda, bu üç ürün grubunun AB’ye ihracatının, 2025’in 3. çeyreğinde 13 milyar dolara yakın seviyede olduğu belirtilirken, “Pandemi sonrası kısa vadeli eğilimlerle uyumlu ya da bu eğilimlerden daha hızlı bir pazar payı kaybı söz konusu. Örme giyim grubunda ise son 1 yılda pazar payı kaybı belirgin şekilde hızlanmış durumda” ifadeleri yer aldı.
Yüksek teknolojili ihracatta umut var
Dramatik pazar kayıplarının yaşandığı ürün gruplarına karşın demiryolu taşıtı, hava ve uzay taşıtları ile silah ve mühimmat ürün gruplarında umut vadeden artışlar yaşanıyor. Rapora göre, bu ürün grupları, Türkiye’nin yüksek teknoloji ihracatı açısından da önemli bir gelişme potansiyeline işaret ediyor. Bununla birlikte hem demiryolu taşıtları hem de hava ve uzay taşıtları ürün gruplarında son iki çeyrekte yaşanan gerilemenin kalıcı bir eğilime dönüşüp dönüşmeyeceğinin yakından izlenmesi gerektiği vurgusu yapılıyor. Aynı zamanda Türkiye’nin savunma sanayi kabiliyetindeki gelişim ile jeopolitik konjonktürün bir araya gelmesi sonucunda, silahlar ve mühimmat ürün grubunda pazar payı artışının istikrarlı şekilde güçlendiği görülüyor. Şu anda bu ürün grubunda AB’nin ithalatından aldığımız pay yüzde 4’ün üzerine çıkmış durumda.
AB’de binek otoda Çin düştü, Türkiye yükseldi
Türkiye’nin AB ihracatındaki lokomotif sektörü olan otomotivde ise pandemi sonrası kısa vadeli eğilimin güçlü olduğunu ortaya koyan rapor, son 1 yılda bu eğilimin de üzerinde bir performans sergilendiğine dikkat çekiyor. AB’ye gerçekleştirilen binek otomobil satışında Çin’in gerilemesi ile Türkiye’nin hızlanmasının benzer dönemlerde gerçekleştiği belirlenirken, raporda “AB’nin Çin’e karşı kendini koruması, Türk ihracatçısı için bir fırsat yaratıyor. Bu fırsat, yıllara dayanan tedarik zinciri ilişkisi ve Gümrük Birliği sayesinde realize oluyor. Ancak ‘Made in Europe’ düzenlemesinin nasıl somutlaşacağı, kazanımlar üzerinde yaratabileceği kayda değer riskler nedeniyle kritik önem taşıyor” ifadeleri kullanıldı.
