İBRAHİM EKİNCİ
AB tanımlı borç stoku 3. çeyrek rakamı açıklandı. Stok, tarihinde ilk kez 10 trilyon lirayı geçti. Borç stokunun yılda yıla artışı son 2 yılda yüzde 50’nin üzerine geldi. 2023’te yüzde 68 arttı. Bu tempoyla giderse yıllık artış birkaç yıla yüzde 100’ü görebilir. Hazine ve Maliye Bakanlığı’nın 2024 3. çeyrek itibariyle AB tanımlı genel yönetim borç stoku rakamlarına göre, stok ilk kez 10 trilyon lirayı devirdi. “AB tanımlı genel yönetim borç stoku” merkezi yönetimin yanı sıra yerel yönetimler borçlarını da kapsıyor.
Bakanlık rakamlarına göre 2024 3. çeyrek itibariyle 10.022 milyar liraya ulaşan stokun 9.049 milyarı merkezi yönetimden, 284.7 milyarı ise yerel yönetimlerin borçlarından kaynaklanıyor. AB tanımlı stok, 2001’de sadece 186.7 milyar, 2010’da 461,4 milyar, Cumhurbaşkanlığı hükümet sisteminin ilk yılı 2018’de 1 trilyon 123 milyara çıkmıştı. Son 6 yılda 9 kat artarak 10 trilyonu geçmiş oldu.
Üç çeyrekte 2.3 trilyonluk artış oldu
AB tanımlı borç stoku 2023’ü 7 trilyon 768 milyarla kapanmıştı. Yılın ilk çeyreğinde 8 trilyon 675 milyara, ikinci çeyreğinde 9 trilyon 143 milyara, üçüncü çeyrekte 10 trilyon 22 milyar liraya çıktı. Sadece üç çeyrekte 2 trilyon 254 milyar arttı. Yıldan yıla artışlar; yüzde 29 artış yaşanan 2018’den sonra hızlandı. 2020’de artışı yüzde 42,4, 2021’de yıllık artış yüzde 47,1, 2022’de yüzde 57,8’i buldu. 2023’te tarihi yüksek seviye yüzde 68 artış gösterdi.
Bu yılın rakamı, 4. Çeyrek açıklandığında belli olacak. Eğer bu tempoyla giderse birkaç yıla yıllık artış yüzde 100’ü bulabilir. Bu hızlı artışa karşın borç stokunun milli hasılaya oranı geriledi. 2010’da bu oran yüzde 39,5’ti. 2018’de yüzde 29,9’du. 2024 yılı 3. Çeyrek itibariyle ise yüzde 25,6 oldu. Stokun milli hasılaya oranının gerilemesi olumlu bir gösterge. Ancak sorun hem çok hızlı büyümesi hem de yüksek faizle borçlanma. 2025 bütçesinde faiz ödemeleri için 2 trilyon lira konuldu. Borç stokunun iç borç kısmında faiz ödemeleri ana paranın üzerinde. Borç stokunun 5.842 milyar lirası dış, 4.180. milyar lirası iç borçlardan oluşuyor.
