ŞEBNEM TURHAN
Türkiye’de tüketici enflasyonu eylül ayında en yüksek ağırlığa sahip gıda fiyatlarındaki gerileme ile devlet desteğiyle petrol fiyatlarının etkisinin sınırlanmasıyla aylık yüzde 2,2 seviyesindeki beklentilerin altında yüzde 1,84 gerçekleşti. Böylece Kasım 2021’den sonra ilk kez tüketici enflasyonu yıllıkta yüzde 30’un altına geriledi yüzde 29,73 olarak açıklandı. Uzmanlar Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’nın 22 Ekim’deki Para Politikası Kurulu toplantısında uluslararası petrol fiyatları ne olursa olsun 100 baz puanlık indirimine kesin gözüyle bakarken yılsonu için enflasyon beklentileri de yüzde 30’un altına geldi. Bankacılık endeksi sürpriz yapan enflasyon verisi sonrası gün içinde yüzde 3,6’nin üzerine yükselmeyi başardı.
Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) verilerine göre eylülde enflasyonun beklentilerin altında gelmesi faiz indirimleri açısından pozitif bir tabloyu ortaya koydu. Gıdada özellikle taze sebze ve meyvede aylık yüzde 8,93 gerileme dikkat çekerken bu grupta aylık düşüş yüzde 0,2 oldu. Manşet enflasyonu 0.05 puan geriletse de manşet enflasyonda ağırlığı en yüksek grup olan gıdanın artmaması eylül aylık enflasyonundaki sürprizin ana nedeni olarak öne çıktı. Taze meyve ve sebzenin yanı sıra balık fiyatları da yüzde 9’a varan düşüş yaşadı.
Giyim ve eğitimin ağırlığı düşük İçki ve sigara grubunda aylık yüzde 0,88 enflasyon manşet enflasyonu 0.02 puan arttırdı bira fiyatlarında aylık yüzde 1,31 düşüş dikkat çekti. Giyim ve ayakkabı grubu yeni sezon ürünlerin etkisiyle eylülde yüzde 3,98 enfl asyon yaşadı, manşet enfl asyonu 0.26 puan arttırdı. Konut, su, elektrik, gaz grubu yüzde 2,71'lik artışla manşet enfl asyonu 0.33 puan yukarıya çekti.
Elektrik fiyatlarından negatif bir katkı gelmese de su, doğalgaz, kömür ve tüpgaz fiyatlarındaki artış grubun enflasyonunu artırdı. Ulaştırma grubunda küresel petrol fiyatlarındaki yükselişe yönelik uygulanan ÖTV desteğiyle negatif etkisi sınırlandı. Aylık yüzde 2,79 artışın 0.49 puan artırıcı etkisi oldu manşet enflasyona ve eylülde en yüksek etki bu gruptan geldi. ÖTV desteğine rağmen eylülde motorin yüzde 12,93, benzin yüzde 11,55 arttı. Eşel mobil sistemi artık sona erdi ekimden itibaren bu artışlar daha belirgin bir etki yapacak. Eğitimde aylık yüzde 14,19 artışa rağmen katkı 0.3 puan oldu. Okulların açılmasıyla yüksek bir artışa imza atsa da eğitim grubu manşet enflasyon üzerindeki ağırlığı düşük olduğu için çok büyük bir etki yaratmadı.
Çekirdekte aylık artış yüksek
Çekirdek enflasyon göstergelerinde yıllık düşüşlere rağmen aylık artışlar hızlandı. B çekirdek enfl asyonda aylık artış ağustostaki yüzde 1,84’ten eylülde yüzde 2,01’e, C çekirdek enfl asyonunda ise yüzde 1,81’den yüzde 2,14’e çıktı. İki çekirdek enfl asyon göstergesinde de aylık TÜFE’nin üzerinde yükselişler yaşandı. Yıllık B çekirdek enfl asyonu yüzde 29'a, C çekirdek enfl asyonu ise yüzde 28,70'e geriledi.
Uzmanlara göre eylül enfl asyon verisi hem politika faiz indirimi hem de bankacılık endeksi için destekleyici bir görünüm sunuyor. Ama çekirdek enflasyondaki aylık hızlandırmalar piyasanın da takibinde ve bu durumun TCMB’nin değerlendirmesi gereken bir veri olabileceğini söyledi uzmanlar. Ayrıca motorindeki ÖTV ayarlamasının petrol tarafındaki etkiyi bir miktar sınırladığını belirten uzmanlar yılsonu için yıllık TÜFE tahminlerini yüzde 30’un altına çekti. Savaşın etkisiyle artan petrol fiyatlarına rağmen 22 Ekim’de PPK’dan 100 baz puanlık indirime kesin gözüyle bakan piyasa aralık PPK toplantısı için de 100 baz puan indirimi fiyatlamaya başladı.
Faiz enflasyon makası 7.27
Kuveyt Türk Yatırım’ın analizinde enerji fiyatlarındaki oynaklığın enflasyon görünümü açısından temel risk unsurları olmaya devam ettiği belirtilerek “Bununla birlikte, tek seferlik ve mevsimsel fiyat artışlarının geride kalması ve enerji fiyatlarındaki daha ılımlı seyrin maliyet baskılarını azaltmasıyla birlikte, yılın son aylarında enflasyonun daha ılımlı bir patikaya yönelmesini bekliyoruz. Beklentilerin altında gerçekleşen eylül enflasyonunun, TCMB'nin faiz indirim döngüsüne yeniden başlaması açısından destekleyici olduğunu düşünüyoruz” denildi. Analizde, 22 Ekim toplantısında yüzde 37 olan politika faizinin yüzde 36’ya çekilmesini ve yılsonuna kadar da 200 baz puanlık bir faiz indirimi alanı olduğu kaydedildi. Öte yandan TCMB politika faizi ile manşet enflasyon arasındaki makas eylül sonunda 7.27'ye geldi. Bu makas martta 9.13, temmuzda 8.22 ve ağustosta 5.49 seviyesindeydi.
Şimşek: Savaş olmasaydı 7 puan düşecekti
Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada yıllık enflasyonun 57 ay sonra yüzde 30’un altına gerilediğini belirterek şunları söyledi: “Eylül ayında gıda enflasyonu geçtiğimiz yılın aynı dönemine göre 8,4 puan azalarak yıllık yüzde 27,6 oldu. Kural bazlı düzenlemelerimizin de katkısıyla eğitim enflasyonu yıllık 17,5 puan düşerek yüzde 48,6 gerçekleşti. Geçen yılın aynı ayına göre 27,8 puan gerileyen yıllık kira enflasyonu yüzde 41,3'e indi. Öncü göstergeler, kira enflasyonundaki düşüşün süreceğine işaret ediyor. Son dönemde yeniden yükselen petrol fiyatlarının enflasyon üzerindeki etkisini sınırlamak için mazottan sonra benzinde de eşel mobil uygulamasından kademeli olarak çıkıyoruz. Merkez Bankamız savaş olmasaydı enflasyonun bu yıl 7 puan daha düşük olacağını hesaplıyor. Konut ve gıda arzını artırmaya yönelik politikalarımıza devam ediyoruz. 2027 yılında başta kira ve eğitim olmak üzere hizmet enflasyonunda ataletin azalması ve emtia fiyat artış etkilerinin zayıflaması enflasyondaki düşüşe katkı sağlayacaktır.”
