MEHMET KAYA / ANKARA
2023’te yapılan yaklaşık 793 milyar TL harcama tutarının 2024 bütçesine aktarıldığı Hesap Uzmanı Coşkun Cangöz tarafından hesaplanmıştı. 2024 bütçe gerçekleşmelerine yönelik çalışmasında ise Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı (TEPAV) Merkez Direktörü Prof. Dr. Hakan Yılmaz bu yıl 500-550 milyar TL dolayında bir tutarın emanet hesap yoluyla 2025 bütçesine aktarıldığını hesapladı. Ekonomist Hakan Kara da bu tutarı 767 milyar TL olarak hesapladı.
2025’te Hazine borçlanmasının faizlere etkisi
Emanet hesabına aktarılan tutarlar net olarak Hazine finansman verileri açıklanınca görülebilecek. Yine de bu yıl içinden özellikle sermaye transferlerinden yüksek bir stok kalması bekleniyor. Bu durum, 2025 içinde bütçenin takip edilecek unsurlarından biri olacak. Bütçenin 2025 görünümüne yönelik çeşitli endişeler de devam ediyor.
Hakan Yılmaz, özellikle deprem harcamalarının takibinin önemine vurgu yaptı. Çalışmasında, “500 milyar TL seviyesine ulaşan bu ödenek aktarımı (emanet hesabı) 2025 yılındaki 440 milyar TL deprem ödeneği ile 2025 yılında nakit kullanımlarını programlananın üzerinde yukarıya çekecektir” görüşüne yer verdi.
Yılmaz, 2024 bütçe gerçekleşmelerinde harcama kanalında cari transferlerde 403 milyar TL, deprem kaynaklı sermaye transferlerinde ise 80 milyar TL daha düşük gerçekleşme gözlendiğine dikkat çekti. Yılmaz, her ne kadar plana göre daha düşük seyretse de KİT’lerin görev zararı sorunlarının çözülmediğini ve bütçeye etkisinin sürdüğünü, takip edilmesi gereken unsurlardan biri olduğunun altını çizdi.
Coşkun Cangöz ise 2025 bütçesine yönelik yaptığı değerlendirmede, 2024’ün son 10 yılın en yüksek nakit açığı, son 25 yılın en yüksek faiz dışı açığı verildiğine vurgu yaparak, tasarruf paketine rağmen mal ve hizmet alımları ile sermaye giderlerindeki artışa dikkat çekti.
2025’e etki bakımından, Hazine’nin görece daha düşük kasa hesabıyla girdiğini belirten Cangöz, “Bütçe faiz dışı fazla vermeyeceği için 2025 yılında borç anaparasının yanı sıra faiz için de borçlanmak gerekecek. …Hazine yurt içinde net fon talep eder durumda olacağı için Merkez Bankasından kredilerde gevşeme ve faizlerde indirim bekleyen kesimler Hazinenin güçlü talebi nedeniyle 2025 yılında umduklarını pek bulamayabilirler” yorumunu yaptı.
2024 yıl sonunda deprem ödeneklerinin 605 milyar TL’si kullanıldı
Hakan Yılmaz, deprem harcamaları bakımından 2023 ve 2024 yıl sonunda benzer uygulamalar yapıldığını belirterek, 2023 sonunda deprem ödemeleri için 645, 2024 yılında ise 605 milyar TL gider gerçekleştiğini belirtti. Yılmaz şu yorumu yaptı: “Dolayısı ile mevcut ekonomik program açısından programlananın aksine 2025 yılına nakit kullanımı açısından devreden ödenek artmakta. Bu ise hem deprem harcamalarının zamanında yapılması hem de enfl asyonla mücadelede toplam talep yönetimi açısından kritik bir konu haline gelmekte. Sonuç olarak toplam 605 milyar TL’nin ne kadarının emanette tutulduğu ne kadarının geçen ay aktarıldığı izleyen günlerde açıklanacak bütçe fi nansman dengesiyle anlaşılacak olmakla birlikte önemli bir kısmının emanetlerde tutulmuş olması muhtemel görülmekte. Başladığımız yerlere dönüyoruz."
