ABD Başkanı Donald Trump ile Çin Devlet Başkanı Xi Jinping arasında Pekin’de başlayan kritik zirve, iki ülke arasındaki kırılgan ticaret ateşkesinin ötesine geçerek teknoloji, enerji, savunma ve kritik madenler ekseninde yeni bir güç mücadelesine dönüştü. Dokuz yıl sonra bir ABD başkanının Çin’e yaptığı ilk ziyaret olma özelliği taşıyan görüşmelerde taraflar diplomatik tonunu korusa da, masadaki başlıklar küresel piyasalarda yeni dönemin sert pazarlıklarının işaretini verdi.
Tayvan dosyası yeniden gerilimi yükseltti
Xi Jinping’in görüşmenin açılışında “Tayvan sorunu yanlış yönetilirse çatışmaya dönüşebilir” uyarısı yaptı. Xi, Tayvan konusunun Çin-ABD ilişkilerindeki “en hassas mesele” olduğunu vurgularken, yanlış adımların iki ülkeyi doğrudan karşı karşıya getirebileceğini söyledi. Bu çıkış, Washington’un Taipei’ye yönelik rekor silah satışlarının ardından geldi. ABD’nin son dönemde Tayvan için açıkladığı 11,1 milyar dolarlık savunma paketine ek olarak yeni bir paketin daha hazırlandığı belirtiliyor. Pekin ABD’nin Tayvan üzerindeki siyasi ve askeri desteğini sınırlamasını istiyor.
Ticaret ateşkesi korunmaya çalışılıyor
İki ülke geçen yıl karşılıklı olarak yüzde 100’ü aşan gümrük vergileriyle sertleşen ticaret savaşının ardından geçici bir ateşkes üzerinde anlaşmıştı. Pekin’de yapılan görüşmelerde bu sürecin uzatılması ve ekonomik ilişkilerin kontrollü biçimde yeniden dengelenmesi hedefleniyor. Trump’a eşlik eden iş dünyası heyeti zirvenin ekonomik önemini daha da artırdı. Tim Cook, Jensen Huang ve Elon Musk gibi isimlerin yer aldığı heyetin özellikle teknoloji, otomotiv ve yapay zekâ alanındaki ticari engelleri gündeme taşıdığı belirtiliyor.
Washington’un Çin’den daha fazla Boeing uçağı, soya fasulyesi ve ABD sığır eti alımı konusunda anlaşma aradığı ifade edilirken, tarafların ticari ilişkileri yönetmek için yeni bir “ABD-Çin Ticaret Konseyi” oluşturma ihtimali de değerlendiriliyor.
İran ve Hürmüz denklemi masadaydı
Zirvede enerji güvenliği de önemli başlıklardan biri oldu. Çin, İran petrolünün en büyük alıcısı konumunda bulunurken, enerji arzında yaşanacak uzun süreli aksamanın Pekin açısından da ciddi maliyet yaratabileceği belirtiliyor. Petrol fiyatlarında son aylarda yaşanan yükselişin ABD’de enflasyonu yeniden hızlandırması, Trump yönetiminin iç siyasi baskısını artırırken, Pekin ise kendisini küresel ekonomide daha istikrarlı bir aktör olarak konumlandırmaya çalışıyor.
Kritik mineraller yeni cepheye dönüştü
Zirvenin perde arkasındaki en kritik başlıklardan biri ise nadir toprak elementleri oldu. Çin’in küresel nadir toprak rafineri kapasitesinin yaklaşık yüzde 91’ini kontrol etmesi, ABD açısından stratejik kırılganlık yaratıyor. Elektrikli araçlardan füze sistemlerine, yapay zekâ altyapısından savunma sanayisine kadar birçok kritik sektör Çin kaynaklı tedarike bağımlı durumda bulunuyor. Pekin’in son iki yılda bazı nadir toprak elementleri ve mıknatıs teknolojilerine ihracat kısıtlaması getirmesi, Avrupa ve ABD’de otomotiv üretiminde ciddi aksamalara yol açmıştı. Özellikle savunma sanayisinde kullanılan disprozyum, samaryum ve terbiyum gibi elementlerde yaşanan fiyat sıçramaları, Batılı ülkelerin tedarik güvenliği endişelerini büyüttü. Uzmanlara göre Washington artık tarifelerden çok Çin’in kritik mineraller üzerindeki hakimiyetini sınırlamaya odaklanıyor.
Trump ne istiyor?
■ Çin’in nadir toprak elementleri ihracatındaki kısıtlamaları gevşetmesi
■ ABD şirketlerinin Çin’deki teknoloji ve yatırım erişiminin kolaylaştırılması
■ Boeing uçakları, soya fasulyesi ve ABD tarım ürünleri için yeni alım anlaşmaları
■ İran üzerinde baskı kurularak Hürmüz Boğazı’ndaki tansiyonun düşürülmesi
■ Yapay zekâ ve çip ticaretinde daha esnek bir zemin oluşturulması
■ Ticaret ateşkesinin uzatılması ve yeni tarife restleşmesinin önlenmesi
Xi ne istiyor?
■ ABD’nin Tayvan’a silah satışlarının sınırlandırılması
■ Washington’un Tayvan konusundaki diplomatik söylemini yumuşatması
■ Çinli teknoloji şirketlerine yönelik baskıların azaltılması
■ Yüksek teknoloji çiplerine erişimin kolaylaştırılması
■ ABD’nin gümrük tarifelerinde yeni artışlardan kaçınması
■ Çin’in küresel ekonomide “istikrarlı ortak” imajının güçlendirilmesi
