HÜSEYİN GÖKÇE
Geride bıraktığımız 2025 yılında 38 milyona yaklaşan nüfusuyla Orta Asya’nın kalbindeki önemli ülkelerden birisi olan Özbekistan’ ekonomisinde; gerçekleştirilen ekonomik reformlar yanı sıra özellikle yeraltı kaynakları ve tarımsal üretim potansiyeliyle öne çıkıyor.
Altın, bakır, gümüş, kurşun, çinko, uranyum gibi madenler yönüyle zengin olan Özbekistan, son günlerde fiyatı dikkat çekici şekilde artan altın madenleri bakımından dünyada dördüncü sırada yer alıyor. Dünyanın 7’nci büyük uranyum üreticisi Özbekistan, bakırda ise 10’uncu sırada yer alıyor.
Gerçekleştirdiği reformlarla ekonomisi büyük atılım içinde olan Özbekistan’da 10 yıl önce 100 milyar dolar olan milli gelir hedefi, 2025 sonunda ulaşılan 145 milyar dolar ile oldukça yukarılara taşındı.
Kamuoyuna 2023 yılında duyurulan “Özbekistan 2030” stratejisinde 160 milyar dolar olan milli gelir hedefine içinde bulunduğumuz 2026 yılında ulaşmayı öngören Özbekistan, dijitalleşme, yapay zeka, eğitim, tıp alanlarında ileri teknoloji kullanımındaki artışa bağlı olarak 2030’ların başında 240 milyar dolarlık milli gelire ulaşma potansiyelini barındırıyor.
Bilişim ihracatı 1 milyar doları aştı
Özbekistan ekonomisinde gerçekleştirilecek bu reformlar ve üretimde teknoloji kullanımının artışıyla birlikte, hâlen 16 bin 500 dolar seviyesinde olan işgücü verimliliğinin önümüzdeki 5 yılda 30 bin dolara çıkması öngörülüyor. Bu kapsamda daha önce başlayan çalışmalar meyvesini verirken, sadece bilişim ihracatı geçen yıl 1 milyar doları aştı ancak 2030 yılına kadar bilişim hizmetleri ihracatının 5 milyar dolara çıkarılması gibi bir hedef belirlenmiş durumda.
Küresel pazardaki rekabet gücünü artırmak için Uluslararası Dijital Teknolojiler Merkezi kurulan ülkede; Taşkent, Buhara ve Fergana bölgelerinde 4 “Veri Merkezi”, 2 süper bilgisayar ve yapay zeka laboratuvarı faaliyete geçecek. Bu sayede tıp, ulaşım, tarım, jeoloji, bankacılık ve kamu güvenliği gibi önemli alanlarda 100’den fazla yapay zeka projesinin hayata geçirilmesi planlanıyor.
Hedef yıllık 50 milyar dolarlık yabancı sermaye
Son yedi yılda 6 binden fazla işletmenin kurulduğu ülkede, yabancı yatırımların boyutu 120 milyar dolara ulaştı. 2025 yılında 43 milyar dolarlık yabancı sermaye çekilirken, toplam yatırımların GSYİH içindeki payı yaklaşık yüzde 32’ye ulaştı. 2026 yılında ise ülkeye 50 milyar dolarlık yabancı yatarımın gelmesi öngörülüyor. Uluslararası derecelendirme kuruluşları ise ülkenin kredi notunu BB-‘den BB’ye çıkardı. Sadece bu değişikliğin ülkenin yurt dışından sağladığı finansmanın maliyetini 1-1.5 puan kadar düşürmesi ve toplamda yıllık katkının 300 milyon dolar civarında olması bekleniyor.
Yatırımcılara yönelik yerli-yabancı ayrımı yapmayan Özbekistan, 2026’da Dünya Ticaret Örgütü’ne katılmayı öngörürken, bu alanda gerekli standartları da yerine getirmeye çalışıyor.
Bölgesel kalkınmaya önemli kaynak aktarılacak
Toplam istihdamın 5 milyonu aştığı Özbekistan’da işsizlik oranı yüzde 5.5’ten yüzde 4.9’a gerilerken, yoksulluk oranı ise yüzde 8.9’dan yüzde 5.8’e geriledi.
Cumhurbaşkanı Şavkat Mirziyoyev’in ifadeleriyle, 2026 yılı Özbekistan için; kamu yönetimi, yargı sistemi, ekonomik sektörler, eğitim, bilim, tıp, kültür, spor ve çevre gibi tüm alanlarda temel kalkınma yılı olacak.
Bölgesel kalkınma amacıyla, 1 Ocak 2026’dan itibaren Taşkent şehrinde KDV’nin yüzde 5’i, diğer bölgelerde ise KDV’nin 20’si yerinde kalacak ve bu miktarın yarısı ilçe bütçelerine aktarılacak.
Vergide değişim beklenmiyor
Vergi oranlarında değişimin beklenmediği ülkede, girişimcilik altyapı projeleri için 10 trilyon somdan fazla kaynak ayrılması planlanıyor. Küçük ve orta ölçekli işletmelerin geliştirilmesi için ise 140 trilyon som kaynak sağlanması öngörülüyor. Bu paranın 43 trilyon somu kadın ve genç girişimciliğini desteklemeye yönlendirilecek.
10 milyar dolarlık hedef uzak değil
Türkiye ile Özbekistan arasındaki ikili ticaret hacmi son 5 yıldır 3 milyar doların üzerinde seyrederken, iki ülke cumhurbaşkanlarının aldığı 10 milyar dolarlık seviye çok da uzak görünmüyor. Bundan 10 yıl önce sadece 1.2 milyar dolar olan ticaret hacmi, 2020’de 2.1 milyar dolara çıkarken, 2021’de 3.6 milyar dolar ile ilk kez 3 milyar doların üzerine çıktı. Takip eden yıllarda ise 3 ile 3.5 milyar dolar arasında seyretti.
