Uluslararası Para Fonu (IMF) Afrika Direktörü Abebe Selassie, Afrika ülkelerinin sürdürülemez hale gelen borçlarının silinmesi ve ötelenmesini içeren borç reformu için kıtanın kreditörlerine acil çağrı yaptı.
Selassie, Financial Times ile gerçekleştirdiği röportajda kara kıtanın ekonomik kalkınmasının finansman darboğazı nedeniyle tehlikede olduğuna dikkat çekerek, mevcut borç mekanizmalarında acilen reforma gidilmesi gerektiğini söyledi. 2005 yılında İskoçya’nın Gleneagles kentinde gerçekleşen G8 Zirvesi’ne atıfta bulunan Selassie “Şu anda Gleneagles benzeri bir an için gerekli yetki ortamı var mı? Yok, ama öyle bir ana ihtiyaç var” ifadeleriyle onlarca fakir ülkenin borçlarının silinmesi gerektiğine işaret etti. Selassie doğrudan borçların iptal edilmesi gerektiğini söylemese de Gleneagle zirvesinde dünyanın en büyük 8 ekonomisi fakir ülkelerin toplam 130 milyar dolar borcunun tamamen silinmesinin önünü açan bir uzlaşıya varmıştı.
Zambiya 2020’de dış borçlarını ödeyememiş ve temerrüte düşmüştü. IMF kurtarma programı da kreditörler bir uzlaşmaya varamadığı için sonuçlanmadı. Mali de 2022 yılının başlarında dış borçlarını ödeyememiş ve temerrüte düşmüştü. Geçen aralık ayında ise Gana dış borçlarını ödeyemedi ve yurtiçi borçlarını yeniden yapılandırdı. Ülke IMF programının ilk adımını dahi atamıyor çünkü kreditörlerinden gerekli finansman garantilerini alamıyor.
Mısır ve Tunus da temerrüte düşebilir
Mısır ve Tunus gibi diğer bazı Afrika ekonomileri de temerrüt riski altında. Afrika ülkelerinin büyük bir kısmı çok yüksek borçlanma maliyetleri nedeniyle uluslararası borç piyasalarından 2020’den bu yana dışlanmış durumda. Selassie bu durumun Afrika genelinde sağlık, eğitim ve altyapı gibi çok önemli uzun vadeli yatırımların ötelenmek zorunda kalacağı konusunda uyarıyor.
Kıtanın dış borcu 800 milyar dolara koşuyor
Düşünce kuruluşu Chatham House’ın bir raporuna göre Afrika’nın toplam dış borcu 2000-2020 yıllarında beş katının da üzerine çıkarak 696 milyar dolara yükseldi. Çinli kreditörlerin bu borçtaki payı sadece yüzde 12. Çin’in Afrika’daki borç stresinin sebebi olmadığına dikkat çekilen raporda “Ancak Çin, borçlara çözüm bulunması konusunda kritik önem taşıyor” değerlendirmesi yapılıyor. Dünya Bankası verilerine göre kıtanın toplam dış borcu 2021 yılında 789 milyar doları aştı. Bu borcun yaklaşık 144,7 milyar doları döviz cinsi tahvillerden oluşuyor.
Borçlanma maliyetleri çok yüksek
Sahara Altı Afrika ülkelerinin devlet tahvillerinin faizleri ile ABD Hazine tahvilleri arasındaki fark 12,5 baz puana ulaşmış durumda. IMF ve Bloomberg verilerine göre Angola, Fildişi Sahilleri, Etiyopya, Gabon, Gana, Kenya, Mozambik, Namibya, Nijerya, Senegal ve Güney Afrika’yı kapsayan Sahara Altı Afrika ülkelerinde borçlanma maliyetleri diğer gelişmekte olan ülkelere göre çok daha yüksek. Bu da bu ülkelerin küresel borç piyasalarından borçlanmasını daha da zorlaştırıyor.
“Afrika’nın kredi kapasitesini yükseltin”
Gana Maliye Bakanı geçtiğimiz günlerde IMF’nin kıtaya yönelik kredi kapasitesini artırması gerektiğini söyledi. Ken Ofori-Atta FT’ye yaptığı açıklamada Dünya Bankası’nın Afrika’ya ayırdığı yaklaşık 70 milyar dolarlık kredi kapasitesinin “bariz şekilde yetersiz olduğunu” belirterek bu fonun üç katına çıkartılması ve en az 200 milyar dolar olması gerektiğini söyledi. Bakan Ofori-Atta IMF’nin Afrika’ya ayırdığı özel çekme haklarının da yükseltilmesi için çağrı yaptı. Sadece Gana’nın Aralık 2022 itibariyle yaklaşık 55 milyar dolar kamu borcu bulunuyordu.
Sahara Altı Afrika yavaşlıyor
IMF’nin cuma günü yayınladığı bir raporda Sahara Altı Afrika ekonomilerinde büyümenin 2023’te ikinci kez yıllık bazda yavaşlayacağını öngörmüş, özellikle Güney Afrika gibi önemli ekonomilerdeki daralmanın bölgeyi yavaşlattığına vurgu yapmıştı. Rapora göre Sahara Altı Afrika’da ekonomi 2022’deki yüzde 3,9’luk büyümenin ardından bu yıl yüzde 3,6’ya yavaşlayacak. 2021’de karantinalar kaldırıldıktan sonra bölge yüzde 4,8 büyümüştü.
