Buna göre, payları Borsa İstanbul AŞ Pay Piyasası’nda işlem gören halka açık bankaların, 16 Eylül'den sonra bu piyasadan geri alım yoluyla edindikleri kendi hisse senetlerinin 31 Aralık'a kadar, Bankaların Özkaynaklarına İlişkin Yönetmeliğin 9'uncu maddesinin dördüncü fıkrasının (a1) bendi uygulamasında çekirdek sermayeden indirim kalemi olarak dikkate alınmamasına karar verildi.

Ayrıca söz konusu payların Bankaların Sermaye Yeterliliğinin Ölçülmesine ve Değerlendirilmesine İlişkin Yönetmelik uygulamasında kredi riskine esas tutar ve piyasa riskine esas tutar hesaplamasına dahil edilmemesi kararlaştırıldı.

Buna göre, 11 Eylül itibarıyla Merkez Bankasının brüt döviz rezervleri 1 milyar 962 milyon dolar azalarak 68 milyar 444 milyon dolara indi. Brüt döviz rezervleri, 4 Eylül'de 70 milyar 406 milyon dolar seviyesinde bulunuyordu.

Bu dönemde altın rezervleri de 3 milyar 561 milyon dolar düşüşle 113 milyar 841 milyon dolardan 110 milyar 280 milyon dolara geriledi.

Böylece Merkez Bankasının toplam rezervleri, 11 Eylül haftasında bir önceki haftaya göre 5 milyar 523 milyon dolar azalışla 184 milyar 247 milyon dolardan 178 milyar 724 milyon dolara indi.

TCMB rezervleri Ocak 2024'ten bu yana şöyle (milyon dolar):

Buna göre, bankacılık sektörünün toplam mevduatı 11 Eylül ile biten haftada yüzde 0,73 artarak 33 trilyon 215 milyar 882 milyon 546 bin liradan 33 trilyon 456 milyar 915 milyon 974 bin liraya çıktı.

Aynı dönemde bankalardaki Türk lirası cinsi mevduat yüzde 2,02 artarak 18 trilyon 310 milyar 52 milyon 954 bin lira, yabancı para (YP) cinsinden mevduat yüzde 0,28 yükselişle 11 trilyon 23 milyar 414 milyon 690 bin lira oldu.

Bankalarda bulunan toplam YP mevduatı geçen hafta 267 milyar 480 milyon dolar düzeyinde gerçekleşirken, bu tutarın 228 milyar 81 milyon doları yurt içinde yerleşik kişilerin hesaplarında toplandı.

Yurt içi yerleşiklerin toplam YP mevduatında parite etkisinden arındırılmış veriler dikkate alındığında, 11 Eylül itibarıyla 1 milyar 802 milyon dolarlık artış görüldü.

Yurt içi yerleşiklerin tüketici kredileri arttı

Bankacılık sektöründe yurt içi yerleşiklerin tüketici kredileri, geçen hafta yüzde 0,63 artışla 6 trilyon 964 milyar 951 milyon 74 bin liraya yükseldi.

Söz konusu kredilerin 833 milyar 152 milyon 530 bin lirası konut, 41 milyar 442 milyon 796 bin lirası taşıt, 2 trilyon 593 milyar 171 milyon 141 bin lirası ihtiyaç kredileri, 3 trilyon 497 milyar 184 milyon 607 bin lirası ise bireysel kredi kartlarından oluştu.

Bankacılık sektörünün Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası dahil toplam kredi hacmi de 11 Eylül ile biten haftada 136 milyar 477 milyon 766 bin lira artarak 27 trilyon 373 milyar 80 milyon 485 bin liradan 27 trilyon 509 milyar 558 milyon 251 bin liraya yükseldi.

Özette, "Jeopolitik gelişmelere bağlı olarak artan belirsizlikler neticesinde enerji fiyatlarındaki yüksek ve dalgalı seyir sürmektedir. Enerji arzı, tedarik zincirleri ve taşıma maliyetlerine ilişkin belirsizliklerin süresi ve boyutu enerji fiyatlarının gelecekteki seyri açısından belirleyici olmaya devam edecektir." ifadelerine yer verildi.

Diğer taraftan, tarım emtia fiyatlarında da olumsuz hava koşulları ve jeopolitik gelişmeler kaynaklı yükseliş gözlendiği belirtilen özette, bu durumun enflasyon gelişmeleri ve beklentiler üzerinde yukarı yönlü bir başka risk unsuru olarak ortaya çıktığı bildirildi.

Özette, jeopolitik gelişmelerin etkisiyle Orta Doğu ve Afrika ülkelerinde 2026 yılı için olumsuz büyüme görünümünün sürdüğü kaydedildi.

Öte yandan, 2027 yılında baz etkilerinin de devreye girmesiyle büyüme oranlarının toparlanmasının beklendiği belirtilen özette, şu ifadelere yer verildi:

"Bu çerçevede, küresel ölçekte zayıf ve kırılgan görünümün devam edeceği, Türkiye’nin dış ticaret ortaklarının ihracat paylarıyla ağırlıklandırılan küresel büyüme endeksinin 2026 yılı için yüzde 1,6, 2027 yılı için ise yüzde 2,5 artacağı tahmin edilmektedir."

"Küresel enflasyon üzerindeki yukarı yönlü riskler sürmektedir"

Özette, emtia fiyatlarındaki oynaklığa bağlı olarak küresel enflasyon üzerindeki yukarı yönlü risklerin sürdüğü aktarıldı.

Merkez bankalarının söz konusu riskleri gözetmeye devam ederken, gelişmelerin büyüme ve istihdam üzerindeki olumsuz etkilerini de dikkate aldığı vurgulanan özette, şu değerlendirmelere yer verildi:

"Politika faizi fiyatlamaları gelişmiş ülkelerde faiz artırım yönündeki beklentilerin korunduğuna işaret etmektedir. Jeopolitik gelişmelerin ve El Nino gibi iklim olaylarının yol açtığı olumsuz küresel hava koşullarının neden olduğu arz şokunun ne kadar kalıcı olacağı ve enflasyon beklentilerini ne ölçüde bozacağı küresel para politikalarının seyri açısından önem taşımaktadır. Son dönemde, artan belirsizlik ve risk iştahındaki dalgalanmalara bağlı olarak, gelişmekte olan ülke hisse senedi piyasalarından fon çıkışları gözlenirken, portföy hareketleri üzerindeki aşağı yönlü riskler canlılığını korumaktadır."

Özette, üretim yönünden değerlendirildiğinde, ikinci çeyrekte yıllık büyümeye inşaat dışındaki bütün kalemler pozitif katkı verirken büyümenin temel belirleyicisinin hizmetler sektörü olduğu belirtildi.

Tarım katma değerinin ilk çeyrekteki yıllık büyümesinin ardından ikinci çeyrekte kuvvetli artış kaydettiği bildirilen özette, yıllık bazda, ilk çeyrekte gerileyen sanayi katma değerinin ikinci çeyrekte arttığı kaydedildi.

Nihai yurt içi talep yıllık büyümenin sürükleyicisi olmaya devam ediyor

Özette, harcama yöntemiyle incelendiğinde, nihai yurt içi talebin yıllık büyümenin sürükleyicisi olmaya devam ettiğinin görüldüğü belirtildi.

Özel tüketim ve toplam yatırımların yıllık büyümeye pozitif katkısının bir önceki çeyreğe kıyasla bir miktar gerilediği ifade edilen özette, çeyreklik bazda ise özel tüketim harcamalarındaki azalışın ikinci çeyrekte büyüyerek tüketimde belirgin yavaşlamaya işaret ettiği aktarıldı.

Özette, bu dönemde toplam yatırımların ise çeyreklik bazda değişmediği belirtildi.

Mal ve hizmetlerin ihracatı artarken ithalatın gerilediği, net ihracatın çeyreklik büyümeye pozitif katkı sağladığı vurgulanan özette, ikinci çeyreğe ait verilerin iç talepteki zayıf seyrin belirginleştiğine işaret ettiği ifade edildi.

Özette, şunlar kaydedildi:

"Yakın dönemde gerçekleşen jeopolitik gelişmelerin cari açık üzerindeki etkilerinin, büyük ölçüde enerji fiyatlarındaki gelişmelerin seyrine bağlı olarak şekilleneceği değerlendirilmektedir. Mevsimsellikten arındırılmış tüketim malı ithalatı yılın ikinci çeyreğinde geriledikten sonra temmuz–ağustos aylarında bir miktar yükselmiştir. Ağustos ayına ilişkin geçici dış ticaret verileri ile eylül ayı için yüksek frekanslı öncü veriler beraber değerlendirildiğinde, üç aylık ortalama eğilimler, ihracatta ve ithalatta azalışla birlikte, dış ticaret açığında yılın ikinci çeyreğine kıyasla gerilemeye işaret etmektedir."

"Yıllık enflasyon 0,24 puan geriledi"

Özette, tüketici fiyatlarının ağustos ayında yüzde 1,84 oranında arttığı, yıllık enflasyonun 0,24 puan gerileyerek yüzde 31,51 seviyesinde gerçekleştiği ifade edilerek, bu dönemde tüketici enflasyonu üzerinde jeopolitik gelişmelere bağlı olarak artan enerji fiyatları ve bunun ulaştırma hizmetlerine yansımaları ile eğitim ve haberleşme hizmetlerinin öne çıktığı kaydedildi.

Yıllık enflasyonun enerji grubunda belirgin olmak üzere enerji, alkol-tütün-altın ve hizmet gruplarında yükseldiği, diğer ana gruplarda gerilediği bildirilen özette, "B endeksinin (enerji, işlenmemiş gıda ürünleri, alkollü içecekler ve tütün ile altın hariç TÜFE) yıllık değişim oranı 0,30 puan azalışla yüzde 30,68; C endeksinin (enerji, gıda ve alkolsüz içecekler, alkollü içecekler ile tütün ürünleri ve altın hariç TÜFE) yıllık değişim oranı 0,16 puan artışla yüzde 30,07 olmuştur." denildi.

Özette, şu ifadelere yer verildi:

"Yıllık tüketici enflasyonuna katkılar incelendiğinde, gıda ve alkolsüz içecekler ile temel mal gruplarının katkıları bir önceki aya kıyasla sırasıyla 0,81 ve 0,32 puan azalırken; hizmet, enerji ve alkol-tütün-altın gruplarının katkıları sırasıyla 0,43, 0,40 ve 0,06 puan artmıştır. Ağustos ayında, enerji fiyatlarında gözlenen yüzde 5,46 oranındaki yüksek aylık artışta uluslararası petrol fiyatlarındaki gelişmelerin etkisiyle yükselen akaryakıt fiyatları belirleyici olmuştur. Motorin fiyatları üzerinde rafineri marjlarındaki yükselişin yansımaları da hissedilmiştir. Ağustos ayında hizmet grubu aylık enflasyonu, başta eğitim olmak üzere, haberleşme ve ulaştırma hizmetleri öncülüğünde yüksek seyrini korumuştur. Alkollü içecekler ve tütün grubunda fiyatlar yükselmiş, bu gelişmede temmuz ayında yapılan vergi düzenlemesinin sarkan etkisi ile beraber tütün ürünlerindeki fiyat artışı öne çıkmıştır. Ağustos ayında, gıda enflasyonundaki yavaşlamada taze meyve ve sebze ürünleri öncülüğünde fiyatları gerileyen işlenmemiş gıda alt grubu rol oynarken işlenmiş gıdada aylık enflasyon görece yüksek seyrini korumuştur. Temel mal grubunda fiyatlar, giyim ve ayakkabı alt grubunda sezon indirimleriyle düşerken, giyim dışında kalan mallarda ılımlı seyrini sürdürmüştür."

Özette, mevsimsellikten arındırılmış verilerle tüketici fiyatlarının aylık artışının toplamda ve B endeksinde yatay seyrettiği, C endeksinde ise gerilediği kaydedildi.

Mevsimsellikten arındırılmış fiyat artışlarının B endeksini oluşturan gruplar içinde temel mallarda zayıfladığı, hizmet sektöründe ise görece yatay seyrettiği ifade edilen özette, "İşlenmiş gıdada ise yükselmiştir. TCMB bünyesinde takip edilen göstergelere göre tüketici enflasyonu ana eğilimi temmuz ayındaki düşüş sonrasında, ağustos ayında sınırlı bir yükseliş göstermiştir. Göstergeler üç aylık ortalamalar bazında ise düşüş eğilimini sürdürmüştür." denildi.

Özette, ağustos ayı itibarıyla üç aylık ortalamalar bazında mevsimsellikten arındırılmış enflasyonun bir önceki aya kıyasla hizmet sektöründe yatay seyrederken, temel mallarda gerilediği aktarıldı.

Jeopolitik gelişmeler kaynaklı arz yönlü şoklara karşın talep koşullarındaki zayıf seyrin enflasyonun ana eğilimini sınırladığı değerlendirilen özette, hizmet sektöründe hakim olan fiyatlama davranışının önemli bir atalete ve şokların enflasyon üzerindeki etkilerinin uzun bir zamana yayılmasına neden olduğu, hizmet enflasyonunun mallara göre yüksek seyrettiği belirtildi.

Özette, şu değerlendirmeler yapıldı:

"Ağustos ayı itibarıyla yıllık bazda mal enflasyonu yüzde 26, hizmet enflasyonu ise yüzde 40 civarında seyretmektedir. Hizmet enflasyonu alt gruplar bazında incelendiğinde, yıllık enflasyon haberleşme, ulaştırma ve diğer hizmetlerde yükselirken, kira ile lokanta ve otel gruplarında gerilemiştir. Ağustos ayında, diğer hizmetler grubunda aylık enflasyon yüzde 3,22 oranında artmış, bu alt grupta eğitim hizmetleri fiyat gelişmelerinin yanı sıra harç ücretlerinin geçmiş yıldan farklı olarak bu yıl ağustos ayında açıklanmasının etkisi hissedilmiştir. Eğitim fiyatları, vakıf yükseköğretim kurumları ücretlerindeki yükselişin etkisiyle yüzde 8,62 oranında artmıştır. Kayıt dönemine bağlı olarak bir önceki yılda eylül ayında tek seferde gerçekleşen üniversite eğitim ücreti artışlarının, bu yıl ağustos-eylül dönemine yayıldığı izlenmektedir. Bu gelişmenin hizmet sektörü enflasyonunu ağustos ayında yukarı yönlü, eylül ayında ise aşağı yönlü etkileyeceği not edilmelidir.

Haberleşme hizmetleri fiyatlarındaki yüzde 5,03 oranındaki artışta, cep telefonu görüşme ücretlerindeki gelişmeler etkili olmuştur. Akaryakıt fiyat gelişmelerinin etkisiyle yükseliş eğiliminde olan ulaştırma hizmetleri enflasyonu ağustos ayında yüzde 4,98 oranında gerçekleşerek güçlenmiştir. Bu dönemde, hava yolu taşımacılık hizmetleri öne çıkan ana kalem olmuştur. Kira aylık enflasyonu, kontrat yenileme oranındaki mevsimsel etkilerle yüzde 3,04 ile bir miktar yükselse de yıllık bazda yavaşlamaya devam etmiştir. Bu dönemde mevsimsel etkilerden arındırılmış kira enflasyonundaki yavaşlama eğilimi belirginleşmiştir. Lokanta-otel grubu ise ılımlı seyrini sürdürmüştür."

Özette, yurt içi üretici fiyatlarının ağustosta yüzde 2,57 arttığı ve yıllık üretici enflasyonunun 0,12 puan artarak yüzde 27,95 olduğu anımsatıldı.

Bu dönemde de enerji fiyatlarının yüzde 6,99 artışla ana sanayi grupları arasında öne çıkmaya devam ettiğine işaret edilen özette, dayanıklı tüketim malları (mücevherat hariç) fiyatlarının yüzde 2,01 yükseldiği, diğer ana sanayi gruplarında artışların yüzde 1,5-1,8 bandında gerçekleştiği bilgisi paylaşıldı.

Sektörel bazda incelendiğinde ise rafine edilmiş petrol ürünleri, tütün, kömür-linyit, metal cevheri ve elektrik, fiyat artışıyla öne çıkan alt gruplar oldu.

Ağustos ayında uluslararası emtia fiyatlarının enerji, tarımsal emtia ve endüstriyel metal fiyatlarındaki artışların etkisiyle yükseldiği ifade edilen özette, "Eylül ayının ilk 10 günü itibarıyla enerji emtia fiyatlarında Hürmüz Boğazı'ndaki​​​​​​​ gelişmelerin etkisiyle belirgin yükseliş izlenirken, tarımsal emtia fiyatlarındaki artış da devam etmektedir. Brent ham petrol fiyatlarındaki yüksek oynaklık sürmektedir." denildi.

Özette, haziranda gerileyen Brent ham petrol fiyatlarının temmuzda tekrar artan jeopolitik gerilimle birlikte ağustosta 91 dolar seviyesinde gerçekleştiği, eylül ayının ilk 10 günü itibarıyla ise ortalama 103 dolar seviyesine ulaştığı bildirildi.

Benzer şekilde TTF doğal gaz fiyatlarının da yükselmeye devam ettiği bildirilen özette, altın fiyatlarının ağustos ayında gözlenen artış sonrasında eylül ayının ilk 10 günü itibarıyla görece yatay bir görünüm sergilediği aktarıldı.

Özette, jeopolitik gelişmelere ilişkin belirsizliklerin başta enerji olmak üzere emtia fiyatlarını artırarak ve ham madde akışında kesintilere neden olarak küresel ölçekte enflasyonist baskı oluşturduğu ifade edilerek, şunlar kaydedildi:

"FAO gıda fiyatları endeksi, temmuz ayında şeker ve tahıl fiyatları öncülüğünde sınırlı bir miktar yükselmiştir. Öte yandan, Rusya-Ukrayna arasındaki gerilimin artması neticesinde arz endişeleri ile bazı tahıl ürünlerinde fiyatlar son dönemde yükselme eğilimindedir. El Nino iklim olayı neticesinde pirinç, şeker, kahve ve kakao gibi bazı tarımsal emtia fiyatları artmakta; bazı bitkisel yağlar ile mısır gibi ürünlerde de yukarı yönlü riskler belirginleşmektedir. Kısaca, iklim olayları ve küresel arz endişeleri, bazı gıda ürünlerde fiyat baskılarına neden olmakta, bu durum hayvansal üretim maliyetlerine yönelik yukarı yönlü riskler barındırmaktadır.

Jeopolitik gelişmelerle nisan ve mayıs aylarında tarihsel ortalamasının belirgin üzerinde gerçekleşen Küresel Arz Zinciri Baskı Endeksi, izleyen dönemde gerilemekle birlikte tarihsel ortalamasının üzerinde seyretmeye devam etmiştir. Yaşanan jeopolitik gelişmelerle Hürmüz Boğazı kaynaklı riskler varlığını korumakta, küresel navlun maliyetleri olumsuz seyretmektedir. Küresel ve Çin’e yönelik konteyner endekslerinde mart ayından itibaren gözlenen yükseliş eylül ayının ilk 10 günü itibarıyla devam etmiştir. Kuru yük endeksleri de ağustos ayı ve eylül ayının ilk on gününde yüksek artışlar kaydetmiştir. Buna ek olarak, döviz kuru sepetinin artışı avro/dolar paritesi gelişmelerinin de etkisiyle ağustos ayında bir miktar yükselirken eylül ayının ilk on günü itibarıyla ılımlı seyretmektedir. Mevsimsel etkilerden arındırılmış imalat sanayi PMI verileri, ağustos ayında girdi ve ürün fiyat endekslerinde artışa, teslim sürelerinde de kısmi bir bozulmaya işaret etmiştir."

"Yüksek seyreden enerji fiyatları enflasyon görünümü üzerinde yukarı yönlü risk oluşturmaktadır"

Özette, ağustos ayında sektörel enflasyon beklentilerinde genel olarak yükseliş gözlendiği kaydedildi.

Piyasa Katılımcıları Anketi sonuçlarına göre, 2026 yıl sonu enflasyon beklentisinin 0,2 puan yükselerek yüzde 29,4 seviyesinde, 2027 yıl sonu enflasyon beklentisinin 0,5 puan artışla yüzde 21,9 düzeyinde gerçekleştiği bilgisi verilen özette, 12 ay sonrasına ilişkin enflasyon beklentisinin 0,3 puan azalarak yüzde 23,7'ye gerilediği, 24 ay sonrasına ilişkin enflasyon beklentisinin de 0,2 puan yükselişle yüzde 18 oranında ölçüldüğü belirtildi.

Özette, 5 yıl sonrasına ilişkin enflasyon beklentisinin ise 0,4 puanlık düşüşle yüzde 11,1 düzeyinde gerçekleştiği belirtilerek, "Reel sektör beklentilerine bakıldığında, firmaların 12 ay sonrasına ilişkin yıllık enflasyon beklentisi, ağustos ayında 0,3 puan yükselerek yüzde 32,8 seviyesinde ölçülmüştür. Aynı dönemde hanehalkının 12 ay sonrasına ilişkin enflasyon beklentisi ise 0,6 puan artarak yüzde 45,6 seviyesinde gerçekleşmiştir. Enflasyon beklentileri ve fiyatlama davranışları dezenflasyon süreci açısından risk unsuru olmaya devam etmektedir." değerlendirmesinde bulunuldu.

Aylık dalgalanmalara karşın son dönem enflasyon gerçekleşmeleri ve öncü göstergelerin enflasyonun ana eğiliminin gerilediğine işaret ettiği vurgulanan özette, ana eğilimin ağustos ayındaki yükselişinde önceki yıl eylül ayında tamamı gerçekleşen vakıf üniversite ücretleri artışlarının bu sene ağustos ve eylül ayına bölünmüş olması ile harç ücretlerinin kasım yerine bu yıl ağustos ayına kaymasının da etkili olduğu bildirildi.

Özette, bu kaymanın ağustos enflasyonunu yaklaşık 0,25 puan artırırken eylül enflasyonunu eğitim hizmetleri kaynaklı olarak mekanik biçimde aşağı çekeceği belirtilerek, "Dolayısıyla geçen seneye göre farklı aylarda gerçekleşen sözü geçen hizmet kalemlerinin ana eğilimde ağustos ayında yarattığı artışa ve eylül ayında yaratacağı potansiyel düşüşe temkinli yaklaşmak önemli olacaktır. Öncü veriler mevsim etkilerinden arındırılmış aylık hizmet enflasyonunda yavaşlamaya işaret etmektedir." ifadesine yer verildi.

Eylül ayında temel mal grubu fiyatlarında ılımlı seyrin süreceğinin tahmin edildiği bildirilen özette, şu değerlendirmelerde bulunuldu:

"Gıda grubuna ilişkin ilk veriler, başta sebze olmak üzere taze meyve ve sebze fiyatlarındaki gerileme ile bu grupta yıllık enflasyonun önemli ölçüde düşeceğine işaret etmektedir. Diğer taraftan, küresel enerji fiyatlarındaki yükseliş eğiliminin, akaryakıt ve tüp gaz üzerinden enerji grubu yıllık enflasyonunu yukarı çekmeye devam etmesi beklenmektedir. Jeopolitik gelişmeler neticesinde yüksek seyreden enerji fiyatları enflasyon görünümü üzerinde yukarı yönlü risk oluşturmaktadır. Jeopolitik gelişmelerin maliyet kanalı, iktisadi faaliyet ve beklenti kanalı üzerinden enflasyon görünümüne etkileri yakından takip edilmektedir."

Özette, TCMB'nin 23 Ağustos 2026 tarihli duyurusuyla, 1 Mart 2026 tarihinde ara verilen bir hafta vadeli repo ihalelerine yeniden başlanmasına karar verildiği hatırlatıldı.

Para Politikası Kurulunun, politika faizi olan bir hafta vadeli repo ihale faiz oranının yüzde 37’de sabit tutulmasına karar verdiği, Kurulun ayrıca Merkez Bankasının gecelik vadede borç verme faiz oranını yüzde 40'ta, gecelik vadede borçlanma faiz oranını ise yüzde 35,5’te sabit tuttuğu bilgisi paylaşılan özette, "Fiyat istikrarı sağlanana kadar sürdürülecek sıkı para politikası duruşu talep, kur ve beklenti kanalları üzerinden dezenflasyon sürecini güçlendirecektir. Kurul politika faizine ilişkin atılacak adımları, enflasyon gerçekleşmelerini, ana eğilimini ve beklentilerini göz önünde bulundurarak ara hedeflerle uyumlu biçimde dezenflasyonun gerektirdiği sıkılığı sağlayacak şekilde belirleyecektir." denildi.

Para politikası kararlarının enflasyon görünümü odaklı, toplantı bazlı ve ihtiyatlı bir yaklaşımla alındığının altı çizilen özette, şu ifadeler yer aldı:

"Enflasyon görünümünde belirgin ve kalıcı bir bozulma olması durumunda para politikası duruşu sıkılaştırılacaktır. Kurul enflasyon üzerindeki yukarı yönlü risklere karşı ihtiyatlı duruşunu vurgulamıştır. Kredi ve mevduat piyasalarında öngörülenin dışında gelişmeler olması halinde parasal aktarım mekanizması ilave makroihtiyati adımlarla desteklenecektir. Likidite koşulları yakından izlenmeye ve likidite yönetimi araçları etkili şekilde kullanılmaya devam edilecektir. Kurul, politika kararlarını enflasyonu orta vadede yüzde 5 hedefine ulaştıracak parasal ve finansal koşulları sağlayacak şekilde belirleyecektir. Kurul, kararlarını öngörülebilir, veri odaklı ve şeffaf bir çerçevede alacaktır."

Buna göre, yurt dışında yerleşik kişiler, geçen hafta 277,7 milyon dolarlık hisse senedi ve 151,2 milyon dolarlık Devlet İç Borçlanma Senedi (DİBS) alırken, 5,8 milyon dolarlık Genel Yönetim Dışındaki Sektör İhraçları (ÖST) sattı.

Yurt dışında yerleşik kişilerin hisse senedi stoku, 11 Eylül haftasında 40 milyar 908,9 milyon dolardan 42 milyar 410,9 milyon dolara yükseldi.

Aynı dönemde yurt dışında yerleşik kişilerin DİBS stoku 18 milyar 58,9 milyon dolardan 18 milyar 145,7 milyon dolara çıktı.

ÖST stoku ise 4 milyar 458,3 milyon dolardan 4 milyar 435,7 milyon dolara geriledi.

Buna göre, bankacılık sektörünün toplam kredi hacmi 11 Eylül itibarıyla 141 milyar 634 milyon lira artarak 28 trilyon 128 milyar 197 milyon liradan 28 trilyon 269 milyar 831 milyon liraya yükseldi.

Bankacılık sektöründe toplam mevduat ise bankalar arası dahil, geçen hafta 307 milyar 731 milyon lira artarak 31 trilyon 857 milyar 427 milyon liradan 32 trilyon 165 milyar 158 milyon liraya yükseldi.

Tüketici kredileri 3 trilyon 475 milyar liraya çıktı

Tüketici kredilerinin tutarı, bu dönemde 15 milyar 654 milyon lira artarak 3 trilyon 475 milyar 134 milyon liraya yükseldi. Bu tutarın 833 milyar 909 milyon lirası konut, 41 milyar 581 milyon lirası taşıt ve 2 trilyon 599 milyar 642 milyon lirası ihtiyaç kredilerinden oluştu.

Bu dönemde taksitli ticari kredilerin tutarı 9 milyar 306 milyon lira artarak 4 trilyon 261 milyar 558 milyon lira oldu. Bankaların bireysel kredi kartı alacakları ise 28 milyar 275 milyon lira artışla 3 trilyon 497 milyar 447 milyon lira düzeyinde gerçekleşti.

Bireysel kredi kartı alacaklarının 1 trilyon 320 milyar 159 milyon lirasını taksitli, 2 trilyon 177 milyar 289 milyon lirasını taksitsiz borçlar oluşturdu.

Yasal öz kaynaklar arttı

Bankacılık sektöründe takipteki alacaklar, 11 Eylül itibarıyla önceki haftaya göre 5 milyar 40 milyon lira artışla 867 milyar 232 milyon liraya çıktı. Takipteki alacakların 655 milyar 848 milyon lirasına özel karşılık ayrıldı.

Aynı dönemde bankacılık sisteminin yasal öz kaynakları 8 milyar 670 milyon lira artarak 5 trilyon 994 milyar 792 milyon liraya yükseldi.

THY İletişim Başkanlığından yapılan açıklamaya göre, anlaşma, Pekin'de düzenlenen 4. Çin Hava Taşımacılığı Birliği (CATA) Havacılık Konferansı ve Fuarı'nın açılış töreninde imzalandı.

Haziran 2024'te İstanbul-Pekin uçuşlarını kapsayacak şekilde başlatılan serbest satış modelindeki kod paylaşımı işbirliği, yeni anlaşmayla Türkiye ile Çin arasındaki tüm direkt ana hat uçuşlarını kapsayacak şekilde genişletildi.

Bu işbirliğine Pekin üzerinden gerçekleştirilen seçili Çin iç hat uçuşları ile İstanbul üzerinden düzenlenen seçili dış hat uçuşları da dahil edildi.

Bu kapsamda, THY yolcuları, Pekin üzerinden Shenzhen, Chongqing, Xiamen, Hangzhou, Nanjing ve Qingdao'nun da aralarında bulunduğu Çin'in ana karasındaki noktalara bağlantılı seyahat edebilecek.

Air China yolcuları ise İstanbul üzerinden Ankara'nın yanı sıra Afrika'da Akra, Lagos, Marakeş, Darüsselam, Cezayir ve Tunus'a, Latin Amerika'da Cancun ve Meksiko City'nin de aralarında bulunduğu THY'nin uçuş ağındaki çeşitli noktalara ulaşabilecek.

Genişletilen kod paylaşımı sayesinde iki hava yolu şirketinin uçuşları tek bilet altında sunulabilecek.

"Star Alliance" üyesi THY ve Air China, merkezleri arasındaki bağlantı ve transfer imkanlarını artırmayı amaçlıyor.

İki şirket önümüzdeki dönemde Türkiye ile Çin arasında açılması planlanan yeni direkt hatları da kod paylaşımı işbirliğine dahil etmeyi planlıyor.

Bursa Sanayicileri ve İş İnsanları Derneği (BUSİAD) tarafından düzenlenen Eğitim ve Gelişim Zirvesi 2026-Momentum, BUSİAD Evi’nde gerçekleştirildi. Dördüncü kez düzenlenen zirvede, yapay zekâ ve dijital dönüşümün iş dünyasında yarattığı değişim ile eğitim ve insan kaynaklarının bu dönüşüme nasıl uyum sağlayacağı gündeme taşındı. BUSİAD Başkanı Tuncer Hatunoğlu, açılış konuşmasında “Momentum” temasının hareketin gücünü, ilerleme hızını ve başlayan bir hareketi sürdürebilme yeteneğini ifade ettiğini belirterek, “Harekete geçmek ama durmamak, öğrenmek ama öğrenmeye devam etmek, değişmek ama değişimin sürekliliğini sağlayabilmek” mesajı verdi. Yapay zekâ ile birlikte bilgiye erişimin kolaylaştığını vurgulayan Hatunoğlu, yeni dönemde fark yaratan unsurun yalnızca ne bilindiği değil, doğru soruyu sormak, bilgiyi yorumlamak ve onu değere dönüştürmek olduğunu söyledi. Hatunoğlu, “Yapay zekâ çağında nasıl bir insan yetiştirmeliyiz?” sorusunun hem eğitim hem de iş dünyasının temel gündemlerinden biri haline geldiğini ifade etti.

“En önemli yatırım insana”

Teknoloji yatırımlarının önemine dikkat çeken Hatunoğlu, makine, otomasyon, robot, dijital sistemler ve yapay zekâya yapılan yatırımların üzerinde hâlâ insana yapılan yatırımın bulunduğunu kaydetti. Hatunoğlu, teknolojiyi kullanacak, değişimi yönetecek ve teknolojiden değer yaratacak olanın yine insan olduğunu dile getirdi. BUSİAD’ın 48 yıllık geçmişinde eğitimin önemli bir yer tuttuğunu belirten Hatunoğlu, BEGEV’den teknik liselerdeki BUSİAD sınıflarına, Ar-Ge ve Dijital Dönüşüm Mühendisliği programlarından Bakımcı Okulu’na kadar çeşitli projeler yürüttüklerini aktardı. Hatunoğlu ayrıca ekim ayı sonunda Enerji Okulu çalışmasının başlayacağını ve iş dünyasının enerji verimliliği konusundaki yetkinliğinin artırılmasının hedeflendiğini açıkladı.

Zirve kapsamında “Yeni Nesil Sunumlar” başlıklı sunumun yanı sıra “Yapay Zekânın İş Dünyasındaki Dönüştürücü Etkisi” konusu ele alındı. Roksan Kaspi moderatörlüğünde gerçekleştirilen panelde ise Ali Onur Bayrakgil, Sevilay Kavuk ve Demet Dengiz Oral, yapay zekâyla dönüşen iş dünyasında insan kaynaklarının rolünü değerlendirdi.

Programda ayrıca BUSİAD Eğitim ve Gelişim Komitesi’nin “Fabrikadan Sınıfa” sosyal sorumluluk projesi tanıtılırken, etkinlik “Mutluluk Akademisi” oturumuyla tamamlandı.

Uraloğlu, yazılı açıklamasında, açılışına Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın da katılmasının beklendiği söz konusu piste ilişkin bilgi verdi.

İstanbul Havalimanı'nın halihazırda kuzey-güney doğrultusunda uzanan üçü ana ve ikisi yedek olmak üzere toplam 5 pistle hizmet verdiğini belirten Bakan Uraloğlu, "İstanbul Havalimanı'nın 4. ana pistini yarın hizmete açacağız. 4. ana pistimizin devreye alınmasıyla toplam pist sayımızı 6'ya çıkaracağız. Yeni pistimiz aynı zamanda İstanbul Havalimanı'nın ilk doğu-batı yönlü pisti olacak." ifadesini kullandı.

Uraloğlu, yeni beton pistin 2 bin 820 metre uzunluğunda ve 45 metre genişliğinde inşa edildiğine dikkati çekti.

"Taksi ve havada kalış sürelerini kısaltacağız"

Yeni pistin uçuş operasyonlarına sağlayacağı katkıya da değinen Uraloğlu, şunları kaydetti:

"Özellikle iç hat uçuşları ve doğu yönlü rotalarda taksi süreleri ile havada kalış sürelerini kısaltacağız. Böylece yakıt ve zamandan tasarruf sağlayacağız. Olumsuz hava koşullarında dahi operasyonel çeşitliliği artıracağız. İniş-kalkış emniyet marjını ve zamanında kalkış oranlarını da azami düzeye çıkaracağız. Hangar alanlarına yakın konumuyla genel havacılık operasyonlarının daha hızlı ve bağımsız yürütülmesine de imkan sağlayacak."

Bursa Ticaret ve Sanayi Odası (BTSO) Yönetim Kurulu Başkanı İbrahim Burkay, Bursa Organize Sanayi Bölgesi’nde sanayi ve iş dünyasının önde gelen temsilcileriyle bir araya geldi. Bursa OSB Yönetim Kurulu Başkanı Hüseyin Durmaz ve Yönetim Kurulu Üyelerinin ev sahipliğinde gerçekleşen buluşmaya BTSO Yüksek İstişare Kurulu Üyesi Faik Çelik, BTSO Meclis Başkanı Ali Uğur ve BTSO Yönetim Kurulu Üyeleri ile çok sayıda iş dünyası temsilcisi katıldı. BTSO Yönetim Kurulu Başkanı İbrahim Burkay, Bursa iş dünyasının ortak aklıyla hazırlanan 2030 Vizyonu kapsamında yürütülen çalışmalar ve hayata geçirilen projeler hakkında bilgi verdi. BTSO olarak OSB’ler ile yakın çalışma anlayışı içinde olduklarını söyleyen Başkan Burkay, Bursa’daki sanayi yapılanmasına ilişkin, “Göreve geldiğimiz günden bu yana BTSO ve OSB’ler arasında bir bağ kurma noktasında ciddi bir çabamız oldu. Gelecekte de bu bağın çok daha güçlü olması gerektiğini düşünüyorum. Bizim temel yaklaşımımız, Bursa’da bulunan üretim ve ticaretin dağınık yapısını daha düzenli ve planlı bir hale getirmek. Birçok bölgede plansızlık var. Bu sorunları çözme noktasında güçlü bir irade ortaya koyduk” dedi. 

“TEKNOSAB ölçek ekonomisine geçişin merkezi”

BTSO olarak Bursa’nın üretim ve ticaret kapasitesini daha ileri taşımak, yüksek katma değerli üretimi artırmak ve şehrin rekabet gücünü yükseltmek amacıyla önemli projeleri hayata geçirdiklerini belirten Burkay, TEKNOSAB’ın bu vizyonun en önemli dönüşüm merkezlerinden biri olduğunu söyledi. TEKNOSAB’ın Türkiye’ye rol model olan önemli bir üretim ve ticaret ekosistemine dönüştüğünü ifade eden Başkan Burkay, “Türkiye’de OSB’lerin yatırıma hazır hale gelmesi ortalama 12-13 yıl sürerken biz TEKNOSAB’ı 4 yılda tamamladık. Bugün Bursa’da 17 OSB var ancak 15 bin metrekarenin üzerinde 146 sadece parsel bulunuyor. TEKNOSAB’da ise bütün parseller 15 bin metrekarenin üzerinde. Burada 150 bin metrekare kapalı alana sahip, tek katta üretim yapan tesislerimiz var. Burası Türkiye’de ölçek ekonomisine geçişin merkezi” dedi. 

“Türkiye’nin en büyük teknoparkını kuracağız”

TEKNOSAB’da hizmet ve destek alanları içerisinde Türkiye’nin en büyük teknoparkını hayata geçireceklerini belirten Burkay, “Yabancı şirketler üretim yapmak için nasıl buraya geliyorsa, teknoloji üretmek için de buraya gelecek. Data Center projemiz var. Bunun en önemli ihtiyacı enerji. Türkiye’nin en büyük dağıtım merkezlerinden biri TEKNOSAB’da bulunuyor. 650’den fazla yatırımcıyla Türkiye’nin en büyük GSYF’sini kurduk. Lojistik Teknopark projemizde inşaat çalışmaları devam ediyor. Kira sözleşmeleri yapılıyor, projemiz hızla ilerliyor” diye konuştu.

“7 bin KOBİ’nin yer aldığı dev bir ekosistem inşa ediyoruz”

TEKNOSAB KOBİ OSB projesine ilişkin de bilgiler veren Burkay, “TEKNOSAB kadar bir alan, 2026 yılının Şubat ayında genişleme alanı olarak onaylandı. Kamulaştırma süreci ve yol haritamız hazır. Burada modüler bir sistem oluşturacağız. Sektörel kümelenmeler kapsamında fabrikaları hazır şekilde firmalarımıza sunacağız. Henüz bir ay olmadan 3 binin üzerinde firma talepte bulundu. Valiliğimizin koordinasyonunda kamulaştırma sürecini başlatacağız. Gerçek üretici KOBİ’lerimizin fabrikalarını satın alarak üretimlerini yapmalarını istiyoruz. Alan olarak da kapasite olarak da yerimiz hazır. TEKNOSAB ekosisteminde üretim ve ticaretiyle 7 bin firmaya ulaşacak bir yapı oluşturacağız” şeklinde konuştu.

“TEKNOSAB ve 2030 Vizyonu iş dünyasını heyecanlandırıyor”

Bursa Organize Sanayi Bölgesi Yönetim Kurulu Başkanı Hüseyin Durmaz, TEKNOSAB’da ortaya konulan projelerin kendilerini heyecanlandırdığını söyledi. TEKNOSAB’ın hayata geçirilmesinin kolay bir süreç olmadığını ifade eden Durmaz, “Bursa OSB 7 milyon metrekarelik bir organize sanayi bölgesi. Buraya 100 bin metrekarelik bir genişleme alanı oluşturmak için çok uğraştık. Bu süreçte Ankara ile çok sayıda görüşme gerçekleştirdik. TEKNOSAB gibi bir bölgenin 4 yıl gibi kısa bir sürede böyle büyük yatırımlara hazır hale gelmesi hiç kolay değil. Bu projenin ortaya çıkmasında emeği bulunan İbrahim Burkay ve ekibine, Ankara’daki tüm bürokratlara bir makineci olarak teşekkür ediyorum.” ifadelerini kullandı. Ülkenin geleceğine olan inancın korunması gerektiğini belirten Durmaz, “Durmadan, ülkemden umudumu kesmeden çalışmaya, ülkemize hizmet etmeye devam ediyoruz. Moralimizi bozmayalım, ülke bizim. Gelecek nesillere daha iyi bir ülke bırakmak için çalışmalıyız. Bu projeler ve ortaya konulan vizyon, çalışanlarımıza ve şehrimizin dinamiklerine moral vererek ekosistemin içerisinde nefes almalarını sağlayacaktır” dedi.

Net Global Endüstriyel Yatırımlar'ın gong töreni, Borsa İstanbul AŞ Genel Müdür Yardımcısı Atila Türeli, Net Global Yönetim Kurulu Başkanı Haydar Aydın, Yönetim Kurulu Başkan Vekilleri Sami Aydın ve Ünal Aydın, Yönetim Kurulu Üyesi ve Üst Yöneticisi (CEO) Berk Kuter ile Tacirler Yatırım Genel Müdürü Onur Kavgacı'nın katılımıyla gerçekleştirildi.

Tacirler Yatırım Menkul Değerler AŞ liderliğinde gerçekleştirilen halka arzın talep toplama işlemleri 9-11 Eylül'de tamamlandı. Halka arz kapsamında 87 milyon 500 bin lira nominal değerli pay, 25,52 lira sabit fiyatla satışa sunulurken, halka arzın toplam büyüklüğü 2 milyar 233 milyon lira olarak gerçekleşti.

Toplam büyüklüğünün 2,84 katı talep alınan halka arzda 650 binden fazla yatırımcıya pay dağıtıldı. Yurt içi bireysel yatırımcılardan bu gruba ayrılan payların 2,19 katı, yurt içi kurumsal yatırımcılardan ise 4,04 katı talep geldi.

Halka arz edilen payların 62 milyon 500 bin liralık bölümü sermaye artırımı, 25 milyon liralık bölümü ise ortak satışı yoluyla yatırımcılara sunuldu. Dağıtıma esas tahsisatın yüzde 40'ı yurt içi bireysel, yüzde 35'i yurt içi kurumsal ve yüzde 25'i yurt dışı kurumsal yatırımcılara ayrıldı. Şirket payları, Borsa İstanbul Yıldız Pazar'da işlem görmeye başladı.

Borsa İstanbul AŞ Genel Müdür Yardımcısı Atila Türeli, törende yaptığı konuşmada, Net Global Endüstriyel Yatırımlar'ın yaklaşık 2,2 milyar liralık halka arzını tamamlayarak sermaye piyasalarına adım attığını söyledi.

Net Global'i ve aracı kurum yöneticilerini tebrik eden Türeli, "Şirket, halka arzdan sağladığı kaynağı kapasite artırımı ve finansal yapısını güçlendirmek amacıyla kullanmayı planlıyor. Kendilerine başarılar diliyoruz." dedi.

"Net Global, Sivas'tan halka arz edilen ilk şirket oldu"

Net Global Yönetim Kurulu Başkan Vekili Sami Aydın da şirketin çeyrek asra yaklaşan sanayi yolculuğunun en önemli dönüm noktalarından birini yaşadıklarını söyledi.

Şirketin sanayi yolculuğuna 2004'te Sivas'ta, Türkiye'nin temiz su altyapısına katkı sağlamak amacıyla yüksek yoğunluklu polietilen boru üretimiyle başladıklarını aktaran Aydın, üretmek, istihdama katkı sunmak, yatırım yapmak ve ülke için kalıcı değerler oluşturmak amacıyla hareket ettiklerini ifade etti.

Aydın, yıllar içinde boru üretiminden yenilenebilir enerjiye, modern tarımdan demir yolu sektörüne kadar farklı alanlarda yatırımlar gerçekleştirdiklerini, sonraki dönemde de sürdürülebilir ve istikrarlı büyümeye odaklanacaklarını belirterek, şunları kaydetti:

"Net Global'in Borsa İstanbul'da işlem görmeye başlamasını kurumsallaşma yolculuğumuzun, şeffaflık ve hesap verebilirlik anlayışımızın ve uzun vadeli büyüme vizyonumuzun önemli bir parçası olarak görüyoruz. Net Global, Sivas'tan halka arz edilen ilk şirket oldu. Sivas'ta doğmuş, üretmiş ve büyümüş bir şirket olarak, bunun gururunu yaşıyoruz. Attığımız bu adım, Sivas'taki ve Anadolu'nun farklı şehirlerindeki üretici şirketlerimiz için de örnek olacak. Anadolu'da üreten, istihdam sağlayan ve değer yaratan daha fazla şirketimizin sermaye piyasalarıyla buluşmasına öncülük edebilmek bizim için ayrıca kıymetli. Çünkü biz, sermaye piyasalarının şirketlerimizin sürdürülebilir büyümesinde ve ülkemizin üretim kapasitesinin geliştirilmesinde çok önemli bir rol oynadığına inanıyoruz."

(AA)

Buna göre, ağustos ayı itibarıyla Türkiye'de kredi kartı sayısı 153,4 milyon, banka kartı 224,5 milyon, ön ödemeli kart sayısı 100,1 milyon oldu. Geçen yılın aynı dönemine göre kredi kartı sayısı yüzde 11, banka kartı sayısı yüzde 4 arttı, ön ödemeli kart sayısı yüzde 5 geriledi. Toplam kart sayısı ise yüzde 4 artarak 478 milyona ulaştı.

Kredi kartları, banka kartları ve ön ödemeli kartlarla ağustosta yapılan ödemelerin toplam tutarı, geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 39 artarak 2 trilyon 990,4 milyar lira oldu. Bu ödemelerin 2 trilyon 537 milyar lirası kredi kartları, 445,9 milyar lirası banka kartları, 7,5 milyar lirası ise ön ödemeli kartlarla yapıldı.

Aynı dönemde ödeme tutarı kredi kartlarında ve banka kartlarında yüzde 40 artarken, ön ödemeli kartlarda yüzde 43 geriledi.

Kartlarla yapılan ödeme sayısı yüzde 11 artarak yaklaşık 2 milyara yükseldi. Bunun 1 milyar 169,5 milyonunu kredi kartları, 789,1 milyonunu banka kartları, 33,2 milyonunu ise ön ödemeli kartlar oluşturdu.

Ödeme sayılarında büyüme oranı ise geçen yılın aynı dönemine göre kredi kartlarında yüzde 12, banka kartlarında yüzde 13 artış yönünde oldu. Ön ödemeli kartlarla yapılan ödeme sayısı ise yüzde 39 azaldı.

İnternetten kartlı ödemeler 923,9 milyar liraya ulaştı

Ağustosta internetten yapılan kartlı ödemelerin tutarı yıllık bazda yüzde 41 artarak 923,9 milyar liraya ulaştı. İnternetten yapılan kartlı ödemelerin toplam içindeki payı yüzde 30 oldu.

Aynı dönemde internetten kartlı ödeme sayısı ise yüzde 13 artarak 255,8 milyona yükseldi. İnternetten yapılan kartlı ödemelerin toplam içindeki payı yüzde 13 olarak gerçekleşti.

Bu dönemde kartlarla yapılan temassız ödeme sayısı yüzde 9 artarak 1 milyar 335,7 milyon oldu. Temassız ödeme tutarı ise aynı dönemde yüzde 42 artarak 1 trilyon 39,9 milyar liraya yükseldi. Ağustos ayında mağaza içi yapılan her 5 kartlı ödemeden 4'ü temassız gerçekleşti.

Alınan ilke kararları doğrultusunda, Tera Portföy Yönetimi AŞ, Pusula Portföy Yönetimi AŞ, Hedef Portföy Yönetimi AŞ, Atlas Portföy Yönetimi AŞ, A1 Portföy Yönetimi AŞ, Pardus Portföy Yönetimi AŞ ve Bulls Portföy Yönetimi AŞ'den oluşan 7 portföy yönetim şirketinin kurucusu olduğu ve katılma payları Türkiye Elektronik Fon Alım Satım Platformu'nda (TEFAS) işlem gören tüm yatırım fonlarının işleme kapatılmasına ve bazı yatırım fonlarının tasfiye edilmesine karar verildi.

Söz konusu şirketlerin tayin edilecek yöntem ile tasfiye edilecek yatırım fonları arasında serbest fonlar ve para piyasası fonları yer alıyor.

Bu doğrultuda Tera Portföy Yönetimi AŞ'nin 5, Pusula Portföy Yönetimi AŞ'nin 12, Hedef Portföy Yönetimi AŞ'nin 31, Atlas Portföy Yönetimi AŞ'nin 16, A1 Portföy Yönetimi AŞ'nin 9, Bulls Portföy Yönetimi AŞ'nin 15 ve Pardus Portföy Yönetimi AŞ'nin 42 yatırım fonunu olmak üzere, toplamda 130 yatırım fonunun kurulca tayin edilecek yöntem ile tasfiye ettirilmesi kararlaştırıldı.

Ayrıca, kredili sermaye piyasası aracı işlemlerinin devamı süresince öz kaynak koruma oranının asgari yüzde 35 olması hususundaki hükmün, aracı kurumların kendi risk politikalarına uygun düştüğü ölçüde ve müşteri taleplerini de olabildiğince gözeterek, ikinci bir duyuruya kadar, 2 Ekim seans sonuna kadar işlemlerinin devamı süresince öz kaynak oranı asgari yüzde 20 olacak şekilde esnek olarak uygulanabilmesine karar verildi.

Tarım ve Orman, Çalışma ve Sosyal Güvenlik, Dışişleri ve İçişleri bakanlıkları ile gerçekleştirdikleri görüşmelerde sektörün sahadaki gerçek ihtiyaçlarını ortaya koyduklarını anlatan Saldırıcıer, yürüttükleri çalışmalar sonucunda, iş gücü ihtiyacının mevzuata uygun, kayıtlı ve denetlenebilir bir sistem içerisinde karşılanmasına yönelik oluşturdukları modeli ilk olarak Sivas'ta uygulayacaklarını ifade etti.

"Üretim devamlılığı için önem taşıyor"

Yerli iş gücünün öncelikleri olduğuna dikkati çeken Saldırıcıer, şöyle devam etti:

"Merkez Birliği olarak temel önceliğimiz, sürü yöneticiliğinin Türkiye'de güçlü ve itibarlı bir meslek haline gelmesi, gençlerimizin ve çalışma çağındaki vatandaşlarımızın bu alana yönlendirilerek yerli iş gücünün sektöre kazandırılmasıdır. Sahadaki mevcut iş gücü açığı, birçok yetiştiricimizin üretimini doğrudan etkilemektedir. Bu nedenle yerli iş gücünün yeterli olmadığı durumlarda, mevzuata uygun, kayıtlı, denetlenebilir ve sosyal güvence kapsamında alternatif iş gücünün sisteme dahil edilmesi üretimin devamlılığı açısından önem taşımaktadır."

Yurt dışından gelecek sürü yöneticileri

Saldırıcıer, Birlik olarak inisiyatif aldıklarını dile getirerek, bu anlayışla, yetiştiricilerin ihtiyaç duydukları iş gücünün kayıtlı ve hukuka uygun şekilde temin edilebilmesi amacıyla gerekli çalışmaları başlatarak model oluşturduklarını söyledi.

Söz konusu modelin temelinde, sürecin kayıt dışı yürütülmemesi, yetiştiricinin işlemler karşısında yalnız bırakılmaması ve çalışan ile işveren arasındaki ilişkinin hukuki güvenceye kavuşturulmasının bulunduğunu vurgulayan Saldırıcıer, "Uygulama, ilgili mevzuat ve resmi prosedürler doğrultusunda yürütülmektedir. Yurt dışından gelecek sürü yöneticilerine ilişkin işlemler, çalışma izni, işveren kaydı, iş sözleşmesi ve ilgili kurumların değerlendirmeleri doğrultusunda yürütülmektedir." diye konuştu.

(AA)

Rekor seviyeye ulaşan üretimle birlikte, yurt içi tüketimi karşılayacak düzeyde güçlü bir arz oluştuğu belirtilen açıklamada, üretimdeki bu yüksek seyrin, TMO alımlarına da yansıdığına işaret edildi. Kurumun üreticilerden yüksek miktarda buğday ve arpa alımı gerçekleştirdiğine dikkat çekilen açıklamada, şunlar kaydedildi:

"TMO 2026-27 satış sezonunda, ekim ayında başlaması planlanan buğday ve arpa satış programını, piyasa gelişmeleri ve sektör ihtiyaçlarını da dikkate alarak, öncelikle buğdayda öne çekip, 1 Eylül itibarıyla TÜRİB üzerinden başlatmıştır. 17 Eylül itibarıyla da yurt içi yem ham maddesi arzını artırmak, ilgili sektörlerin alternatif yem ham maddelerine erişimini kolaylaştırmak ve piyasa istikrarına katkı sağlamak amacıyla, TMO stoklarında bulunan arpanın satışına başlanmıştır."

Arpa satışlarının ilk etapta büyükbaş ve küçükbaş besicilere, yetiştiricilere ve yem fabrikalarına yönelik olacağına değinilen açıklamada, "TMO, her sezon olduğu gibi bu sezon da yurt içi ve uluslararası piyasalardaki gelişmeleri yakından izlemeye, arz-talep dengesi, fiyat oluşumları ve sektör ihtiyaçlarını birlikte değerlendirerek, proaktif bir yaklaşımla gerekli tedbirleri zamanında almaya devam edecektir." ifadesi kullanıldı.

Açıklamada, satışlara ilişkin ayrıntılı bilginin, TMO iş yerlerinden alınabileceği de aktarıldı.

Bankanın bağlı ortaklığının söz konusu satın alma görüşmeleri hakkında Kamuyu Aydınlatma Platformu (KAP) üzerinden açıklama yapıldı.

Açıklamada, "Bankamız bağlı ortaklığı olan Emlak Katılım Tasarruf Finansman AŞ büyüme stratejisi kapsamında Katılımevim Tasarruf Finansman AŞ ve Birevim Tasarruf Finansman AŞ'nin satın alınmasına yönelik görüşmelere başlamıştır. Sürece ilişkin gerekli açıklamalar, ilgili mevzuat çerçevesinde ayrıca kamuoyuna duyurulacaktır." ifadeleri kullanıldı. 

Buna göre, KVDB stoku bu dönemde bir önceki aya göre yüzde 3,8 artarak 177,1 milyar dolara yükseldi.

Orijinal vadesine bakılmaksızın vadesine 1 yıl veya daha az kalmış borçları gösteren kalan vadeye göre KVDB stoku, 248,1 milyar dolar olarak gerçekleşti.

Bankalar kaynaklı KVDB stoku, söz konusu dönemde yüzde 4,3 artarak 77,8 milyar dolar oldu.

Yurt içi bankaların yurt dışından kullandıkları kısa vadeli kredi ve menkul kıymet yükümlülükleri, temmuzda aylık bazda yüzde 23,5 artarak 9,8 milyar dolar seviyesinde gerçekleşti.

Yurt dışı bankaların yurt içindeki mevduatı yüzde 7 artışla 19,8 milyar dolar olurken banka hariç mevduatlar yüzde 1,1 artışla 21,6 milyar dolara yükseldi. TL cinsinden toplam mevduat yükümlülükleri ise yüzde 0,5 azalarak 26,6 milyar dolara çıktı.

Aynı dönemde diğer sektörler kaynaklı KVDB stoku, yüzde 3,6 yükselişle 74,7 milyar dolar düzeyinde gerçekleşti. Dış ticaret işlemlerinden kaynaklanan ticari kredi yükümlülükleri, yüzde 2,4 artarak 65,1 milyar dolar olurken nakit kredi kaynaklı yükümlülükler yüzde 13,1 artarak 9,7 milyar dolara yükseldi.

Döviz kompozisyonu incelendiğinde, KVDB stokunun yüzde 34,3’ünü dolar, yüzde 26,5’ini avro, yüzde 26'sını Türk lirası ve yüzde 13,2'sini diğer döviz cinsleri oluşturdu.

Kalan vadeye göre KVDB stokunda, mevduat yükümlülükleri 68 milyar dolara, kredi ve menkul kıymet yükümlülükleri 77,8 milyar dolara yükseldi.

Buna göre, Türkiye genelinde satılan ilk el konut sayısı, ağustosta geçen yılın aynı ayına kıyasla yüzde 4,5 azalarak 44 bin 378'e geriledi. İkinci el konut sayısı aynı dönemde yüzde 19,4 azalışla 83 bin 32 oldu.

Böylece, geçen ay satılan toplam konut sayısı, 2025'in aynı ayına göre yüzde 14,7 düşüşle 127 bin 410 olarak gerçekleşti.

Toplam konut satışları içinde ilk el konut satışlarının payı yüzde 34,8, ikinci el olanların payı yüzde 65,2 oldu.

Türkiye genelinde ipotekli konut satışları, ağustosta geçen yılın aynı ayına göre yüzde 7,2 artarak 22 bin 131 olarak hesaplandı.

Diğer konut satışları ise ağustosta yıllık bazda yüzde 18,3 azalışla 105 bin 279 olarak gerçekleşti. Toplam konut satışları içinde ipotekli satışların payı yüzde 17,4, diğer satışların payı yüzde 82,6 oldu.

Takvim etkilerinden arındırılmış serilerde, ağustos 2025'in aynı ayına göre ilk el konut satışları yüzde 4,5, ikinci el konut satışları yüzde 19,4 azaldı.

Mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış serilerde de bir önceki aya göre ilk el konut satışları yüzde 3,5, ikinci el konut satışları yüzde 0,7 arttı.

Yabancılara 1938 konut satıldı

Yabancılara yapılan konut satışları, ağustosta geçen yılın aynı ayına göre yüzde 0,1 artarak 1938 oldu. Ağustosta, toplam konut satışları içinde yabancılara yapılan konut satışının payı yüzde 1,5 olarak gerçekleşti.

Geçen ay uyruklarına göre en fazla konut satışı 343 ile Rusya, 147 ile Ukrayna, 140 ile İran vatandaşlarına yapıldı.

Ocak-ağustos dönemi

Bu yılın ocak-ağustos döneminde geçen yılın aynı dönemine kıyasla ilk el konut satış sayısı yüzde 1,4 azalarak 308 bin 394 oldu. İkinci el konut satış sayısı aynı dönemde yüzde 9,2 azalışla 642 bin 135'e geriledi. Böylece söz konusu dönemde satılan toplam konut sayısı, 2025'in aynı dönemine göre yüzde 6,8 azalışla 950 bin 529 olarak kayıtlara geçti.

İpotekli konut satışı, ocak-ağustos döneminde yüzde 27,6 artarak 188 bin 813'e çıktı. Bu yılın 8 aylık döneminde diğer konut satışları, yüzde 12,7 azalışla 761 bin 716'ya geriledi.

Aynı dönemde yabancılara yapılan konut satışları, geçen yılın ocak-ağustos dönemine göre yüzde 6,3 azalarak 13 bin 141 oldu.

İkinci el iş yeri satışı yıllık yüzde 11,1 geriledi

Türkiye genelinde ilk el iş yeri satış sayısı ağustosta geçen yılın aynı ayına göre yüzde 5,2 artarak 5 bin 172, ikinci el iş yeri satışı sayısı da yıllık bazda yüzde 11,1 azalarak 10 bin 765 oldu.

Böylece geçen ay satılan toplam iş yeri sayısı, 2025'in aynı ayına göre yüzde 6,4 düşüşle 15 bin 937 olarak hesaplandı.

Ülke genelinde ipotekli iş yeri satışları, ağustosta geçen yılın aynı ayına kıyasla yüzde 67,6 artarak 652 olurken diğer iş yeri satışları yüzde 8,1 azalışla 15 bin 285 olarak kayıtlara geçti.

Mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış serilerde ise bir önceki aya göre ilk el iş yeri satışları yüzde 5 gerilerken, ikinci el iş yeri satışları aynı kaldı.

Ocak-ağustos dönemi

Türkiye'de ocak-ağustos döneminde ilk el iş yeri satış sayısı, yıllık bazda yüzde 2,8 artarak 34 bin 843, ikinci el iş yeri satışları da yüzde 8,3 azalarak 83 bin 355 oldu.

Böylece yılın 8 ayında satılan toplam iş yeri sayısı, geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 5,3 azalışla 118 bin 198 olarak hesaplandı.

Ocak-ağustos döneminde ipotekli iş yeri satışı yüzde 65,5 artışla 5 bin 352'ye çıktı. Aynı dönemde diğer iş yeri satışları ise yüzde 7,2 düşüşle 112 bin 846'ya geriledi.

Buna göre, büyükbaş hayvan sayısı haziranda 17 milyon 805 bin oldu. Sığır sayısı aynı ayda geçen yılın aralık ayına göre, yüzde 0,5 artarak 17 milyon 640 bin, manda sayısı ise yüzde 0,2 azalarak 164 bin 508 olarak belirlendi.

Küçükbaş hayvan sayısı aynı ayda 60 milyon 815 bin olarak kaydedildi. Koyun sayısı haziranda geçen yılın aralık ayına göre, yüzde 6 artarak 49 milyon 473 bin, keçi sayısı ise yüzde 1,4 yükselişle 11 milyon 342 bin olarak tespit edildi.

Hazine ve Maliye Bakanlığından yapılan açıklamada, Finansal İstikrar Komitesinin Bakan Şimşek başkanlığında toplandığı ve sermaye piyasalarındaki son gelişmeleri ele aldığı ifade edildi.

Bu çerçevede, piyasalardaki hareketliliğin, sınırlı sayıdaki portföy yönetim şirketlerinin uhdesindeki bazı fonlarda yaşanan kredi ve likidite sorunlarından kaynaklandığının değerlendirildiği vurgulanan açıklamada, şu değerlendirmeye yer verildi:

"Borsa İstanbul'un ve sermaye piyasalarımızın işleyişine ilişkin temel veya yapısal bir risk bulunmamaktadır. Sorun, fon piyasasının belirli bir bölümünde yoğunlaşmakta olup geçici ve yönetilebilir niteliktedir. Bu çerçevede Komite, piyasaların sağlıklı işleyişinin sürdürülmesi ve makrofinansal istikrarın korunması amacıyla alınabilecek tedbirleri değerlendirmiştir. Bu kapsamda gerekli tüm tedbirler ilgili kurumlarımız tarafından süratle uygulamaya konulacaktır. Kararlaştırılan tedbirler, başta likidite sıkışıklığının giderilmesi ve bulaşma riskinin önlenmesine yönelik olacaktır. Diğer taraftan piyasa bozucu eylemlerde bulunduğu belirlenenler hakkında düzenleyici ve denetleyici kurumlarımız yetkilerini kararlılıkla kullanmaya devam edecektir."

Açıklamada, bu süreçte vatandaşların yalnızca resmi kaynaklardan yapılan açıklamaları dikkate almaları tavsiyesinde bulunularak, "Komitemiz gelişmeleri yakından takip edecek ve kamuoyunu gelişmelerden düzenli olarak bilgilendirecektir." ifadesi kullanıldı.

Buna göre Afyonkarahisar, Ankara, Balıkesir, Bingöl, Bolu, Bursa, Çorum, Denizli, Elazığ, Eskişehir, Gümüşhane, Isparta, İstanbul, Karaman, Kayseri, Konya, Kütahya, Malatya, Manisa, Mersin, Muğla, Rize, Sinop, Sivas, Tokat, Trabzon ve Uşak'ta bazı alanlar orman sınırları dışına çıkarıldı.

Kararda, söz konusu alanların koordinatları ve haritalarına da yer verildi.

Bu alanların iki katından az olmamak üzere, devletin hüküm ve tasarrufu altında veya hazinenin özel mülkiyetindeki taşınmazlardan Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Milli Emlak Genel Müdürlüğü tarafından Orman Genel Müdürlüğüne orman tesis etmek üzere tahsis yapılması kararlaştırıldı.

Uluslararası Yatak Endüstrisi Derneği (IBIA) ile Birleşik Fuarcılık (BİFAŞ) tarafından düzenlenen IBIA EXPO Yatak Yan Sanayi ve Teknolojileri Fuarı, İstanbul Fuar Merkezi’nde 5. kez gerçekleştiriliyor.

19 Eylül’e kadar devam edecek fuar, Türkiye’nin yatak üretim ekosistemindeki makine, teknoloji ve yan sanayi gücünü uluslararası pazarlara taşımayı hedefliyor. Bu yıl 10 bin metrekarelik alanda düzenlenen fuarda Türkiye’nin yanı sıra farklı ülkelerden yaklaşık 100 firma ürün ve teknolojilerini sergiliyor. Organizasyon kapsamında ABD ve Avrupa başta olmak üzere Brezilya, Hindistan ve İran’ın da aralarında bulunduğu 90’ın üzerinde ülkeden sektör profesyonelinin ziyaret edilmesi bekleniyor.

“Yeni hedef 3 milyar dolarlık ihracat”

Fuarın açılışında konuşan IBIA ve Elektroteks Makine Yönetim Kurulu Başkanı Osman Güler, yatak yan sanayi ve teknolojileri sektörünün ihracat kapasitesini büyütmek için IBIA EXPO’nun önemli bir platform olduğunu belirtti. Güler, sektörün yıllık ihracatını fuarın sağlayacağı yeni ticari bağlantılarla 3 milyar doların üzerine çıkarmayı hedeflediklerini ifade etti. Hedef, Türkiye’nin yatak üretimindeki mevcut kapasitesinin yanı sıra makine, teknoloji ve yan sanayi ihracatını da küresel pazarlarda daha yüksek bir seviyeye taşımayı amaçlıyor.

“Küresel daralmaya rağmen ilgi artıyor”

IBIA EXPO’yu IBIA ile birlikte düzenleyen Birleşik Fuarcılık (BİFAŞ) Yönetim Kurulu Başkanı Ümit Vural ise küresel ekonomide yaşanan zorlu koşullara rağmen fuara yönelik uluslararası ilginin arttığını söyledi. Fuarın, üretici ve tedarikçileri yeni pazarlardaki alıcılarla buluşturmasının sektörün ihracat bağlantılarını güçlendirmesi hedefleniyor.

“Türkiye’nin dünya yatak endüstrisindeki önemi büyük”

Brezilya Yatak Endüstrisi Derneği (ABICOL) Başkan Yardımcısı Andrey Dos Anjos, Türkiye’nin küresel yatak endüstrisinde önemli bir konuma sahip olduğunu belirterek, Türkiye’nin sektörü IBIA aracılığıyla başarıyla temsil ettiğini dile getirdi. TİM Hizmet İhracatçıları Birliği Yönetim Kurulu Üyesi Kemal Yamankaradeniz de fuarların ihracatçı sektörler açısından önemine dikkat çekti. Hizmet İhracatçıları Birliği olarak özellikle ihracatta öncelikli sektörlere yönelik fuarları desteklediklerini belirten Yamankaradeniz, hizmet ihracatının Türkiye ekonomisinin önemli ihracat kalemlerinden biri haline geldiğini söyledi. Yamankaradeniz, Türkiye’nin yıllık hizmet ihracatının 125 milyar dolar seviyesine ulaştığını ve ülkenin mal ihracatının yanı sıra hizmet ihracatıyla da küresel ticarette ağırlığını artırdığını ifade etti.

“Bir sonraki buluşma 2028’de”

Açılış konuşmalarının ardından IBIA ve BİFAŞ yöneticileri ile sektör temsilcileri fuara katılan firmaların stantlarını ziyaret etti. Bu yıl 5. kez düzenlenen IBIA EXPO Yatak Yan Sanayi ve Teknolojileri Fuarı 19 Eylül Cumartesi günü sona erecek. Fuar organizasyonunun bundan sonraki süreçte iki yılda bir düzenlenmesi planlanırken, 6. IBIA EXPO’nun Eylül 2028’de gerçekleştirilmesi hedefleniyor.

Buna göre, tüzel kişiliğe sahip ve sermayesinin tamamı devlete ait iktisadi devlet teşekkülü olarak faaliyet gösteren TEİAŞ'ın sermayesi 17 milyar 731 milyon 798 bin 237 lira olarak belirlendi.

Ana statü kapsamında TEİAŞ'ın elektrik iletim tesislerinin planlanması, kurulması, işletilmesi, bakım ve onarımı, iletim sisteminin güvenilirliğinin izlenmesi, yük dağıtımı ve frekans kontrolü gibi faaliyetleri düzenlendi.

Yeni düzenlemeyle, 29 Haziran 2001 tarihli ve 24447 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan TEİAŞ ana statüsü yürürlükten kaldırıldı. Yeni ana statü yayımı tarihinde yürürlüğe girdi.

Buna göre Kurul, Akfen Yenilenebilir Enerji AŞ'nin 5 milyar 985 milyon liralık bedelsiz sermaye artırımını onayladı.

Fair Finansman AŞ'nin 410 milyon liralık, Shell & Turcas Petrol AŞ'nin 9 milyar liralık, Ulusal Faktoring AŞ'nin 1,62 milyar liralık, QNB Finansal Kiralama AŞ'nin 6,5 milyar liralık, Fiba Faktoring AŞ'nin 1 milyar 116 milyon liralık, Trive Yatırım Menkul Değerler AŞ'nin 330 milyon liralık, Alternatifbank AŞ'nin 500 milyon dolarlık borçlanma aracı ihraç başvurularına izin verildi.

SPK, "Neo Portföy Yönetimi AŞ MTL Girişim Sermayesi Yatırım Fonu"nun katılma paylarının ihracına ilişkin ihraç belgesini onayladı.

AHL Gold E-Ticaret AŞ'nin "Ahlatcı Kripto Varlık Alım Satım Platformu AŞ" ünvanlı yeni bir platform kurulması talebi olumlu karşılandı.

Suç duyuruları

Kurul, Katılımevim Tasarruf Finansman AŞ (KTLEV) ile Gündoğdu Gıda Süt Ürünleri Sanayi ve Dış Ticaret AŞ (GUNDG) hakkında yapılan inceleme sonucunda 37 kişi hakkında suç duyurusunda bulunulmasına karar verdi.

Destek Finans Faktoring AŞ (DSTKF) hakkında yapılan inceleme sonucunda ise bir kişi hakkında daha suç duyurusunda bulunulmasına karar verildi.

Suç duyurularının, 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu'nun 107/1. maddesinde düzenlenen "işlem bazlı piyasa dolandırıcılığı" suçu kapsamında yapılacağı bildirildi.

SPK, Katılımevim, Gündoğdu Gıda ve Destek Finans Faktoring AŞ pay piyasalarında gerçekleştirilen işlemlerde sorumluluğu bulunan 38 kişi ve Pusula Portföy Yönetimi AŞ hakkında Borsa ve teşkilatlanmış diğer piyasalarda 2 yıl işlem yapma yasağı uygulanması kararlaştırıldı.

Söz konusu 38 kişiden lisans sahibi olan 10 kişinin tüm lisanslarının işlem yapma yasağı süresi boyunca iptal edilmesi kararı alındı.

Erişim engeli kararları

Kurul, Sermaye Piyasası Kanunu'nun birinci maddesi çerçevesinde yatırımcıların hak ve yararlarının korunmasını teminen sermaye piyasalarında izinsiz olarak faaliyette bulunulmasının engellenmesi amacıyla 5 internet sitesine erişimin engellenmesine karar verdi.

Buna göre, Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığının (TPAO), Şanlıurfa sınırları içerisinde sahip bulunduğu 5 bin 14 hektarlık "AR/TPO/K/M42-a4" pafta nolu petrol arama ruhsat sahasına hidrokarbon potansiyelinin değerlendirilmesi amacıyla 35 bin 783 hektarlık "M42-a1, a2, a3" paftalarının ilave edilmesi kararlaştırıldı.

Öte yandan, TPAO'nun Mardin'de 31 bin 556 hektarlık sahasına ilişkin petrol arama ruhsatının süresinin, bölgenin hidrokarbon potansiyeli belirlenerek ülke ekonomisine kazandırılması amacıyla, 22 Ekim 2026'dan 22 Ekim 2028'e kadar iki yıl uzatılmasına karar verildi.

Plastik kullanımını azaltmak, ürünleri yeniden kullanmak ve atıkları geri dönüştürmek temel hedef. Peki bu dönüşüm sürerken, toplanamayan ve doğaya karışan plastikler için bir ara çözüm mümkün mü?

Temiz Dünya Çevre Teknolojileri, plastik üretiminde kullanılan Polymateria’nın geliştirdiği biyodönüşüm teknolojisini 2023’ten bu yana Türkiye’de temsil ediyor. Söz konusu katkı, ambalaj üretilirken plastik hammaddesine ekleniyor. Amaç, ürünün kullanım sırasında dayanıklılığını koruması. Böylece doğaya karıştığında uygun koşullarda mikroorganizmaların parçalayabileceği bir yapıya dönüşmesi. Teknoloji, polietilen ve polipropilen gibi yaygın plastiklere uygulanıyor.

Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’nın Mart 2026’da görüşe açtığı Tek Kullanımlık Plastiklere İlişkin Yönetmelik Taslağı da yeni kısıtlamalar öngörüyor.

Türkiye bu adımlara hazırlanırken biyodönüşümün bir geçiş çözümü olup olamayacağını, Temiz Dünya Çevre Teknolojileri Genel Müdürü Orkan Uzunyayla ile konuştuk. Orkan Uzunyayla, şirketin yaklaşımını anlatmaya plastik kullanımını azaltma hedefinden başlıyor: “Biz hiçbir zaman plastik kullanmaya devam edin, nasıl olsa biyodönüşür demiyoruz. Birinci öncelik plastik kullanımını azaltmak, yeniden kullanmak ve mümkün olan her durumda geri dönüştürmektir. Biyodönüşüm ise bu sistemlerin dışında kalan plastikler için ek bir güvenlik katmanı oluşturuyor.”

Katkı üretim sırasında ekleniyor

Teknoloji, üretimde plastik hammaddesine yaklaşık yüzde 2 oranında katkı karışımı eklenmesiyle uygulanıyor. “Masterbatch” adı verilen katkı karışımı, plastiğin uygun çevre koşullarında biyolojik olarak parçalanabilir hale gelmesini sağlamak amacıyla üretim sırasında hammaddeye ekleniyor. Dolayısıyla uygulama, çevredeki mevcut plastik atıkların üzerine sonradan dökülen bir maddeye dayanmıyor, ürünün en baştan bu katkıyla üretilmesi gerekiyor. Orkan Uzunyayla, teknolojinin mevcut üretim hatlarında uygulanabildiğini belirtiyor: “Yaklaşık yüzde 2 oranında katkı maddesiyle mevcut üretim süreçlerine dahil edilebildiği için üreticinin tamamen yeni bir üretim hattı kurması gerekmiyor.”

Bir ambalaj üzerinden anlatıldığında ise şirketin ana hedefi ürünün, raf ömrü boyunca işlevini koruyarak, kullanıldıktan sonra toplanıp geri dönüştürülmesi. Toplanamayıp çevreye karıştığı durumlarda ise uygun koşullarda plastiği oluşturan uzun molekül zincirlerinin parçalanarak mumsu bir maddeye dönüşmesi. Ardından bu maddenin topraktaki mikroorganizmalar tarafından tüketilmesi. Orkan Uzunyayla, raf ömrünün kullanım ihtiyacına göre ayarlanabildiğini belirterek toplama sistemlerinin dışında kalan atıklara dikkat çekiyor: “En iyi toplama ve geri dönüşüm sistemlerinde dahi bütün plastiklerin sisteme girmesi mümkün değil. Çeşitli nedenlerle atık yönetim sistemlerinin dışında kalan ve çevreye karışan plastikler bulunuyor.”

OECD verilerine göre dünya genelinde 2019’da oluşan 353 milyon ton plastik atığın yalnızca yüzde 9’u geri dönüştürüldü. Aynı yıl yaklaşık 22 milyon ton plastik çevreye karıştı. Uzunyayla, bu nedenle toplama sistemlerinin dışında kalan plastiklerin kalıcılığını azaltacak teknolojilerin de Türkiye’nin döngüsel ekonomi politikalarında değerlendirilmesini istiyor. Çevreye karışan plastiklerin bir bölümünün su yollarıyla denizlere taşınması da şirketin değindiği noktalardan bir tanesi. Uzunyayla, karasal ortamda kalıcılığın azaltılmasının denizlere ulaşan plastik kirliliğini de azaltabileceğini düşünüyor. Bununla birlikte teknolojinin denizdeki plastikleri parçalamak üzere tasarlanmadığını vurguluyor.

Araştırma ne söylüyor? 

Teknolojinin bilimsel dayanağını sorduğumuz Orkan Uzunyayla, Nature Portfolio bünyesindeki npj Materials Degradation dergisinde yayımlanan çalışmaya işaret ediyor. Araştırmada bu teknolojiyle üretilen plastiklerin belirli koşullarda biyolojik olarak parçalanabildiğine ilişkin bulgular bulunduğunu söylüyor. Polymateria ile bağlantılı araştırmacıların da çalışmada yer aldığını belirterek, “Biz bu çalışmayı hakemli akademik çalışma olarak değerlendiriyoruz ancak bağımsız bilimsel doğrulama şeklinde nitelendirmiyoruz” diyor.

20’nin üzerinde üretici kullandı 

Şirketin verdiği bilgiye göre teknoloji Türkiye’de de ticari olarak kullanılmaya başlandı. Uzunyayla, “Bugüne kadar 20’nin üzerinde büyük tek kullanımlık plastik üreticisinin bu teknolojiyi kullanarak üretim gerçekleştirdiğini görüyoruz. Bu şirketlerin bazıları ihracat da gerçekleştiriyor. Bazı yerli markalar ise teknolojiyi ürünlerine adapte etmeye başladı” diyor. Türkiye açısından ise temel soru, plastik kullanımı azaltılıp toplama sistemleri geliştirilirken biyodönüşümün doğaya karışan atıklar için bir ara çözüm olup olamayacağı. Yanıt ise biyodönüşüm teknolojisinin çevresel faydasının, geri dönüşüme etkisinin ve mevzuata uygunluğunun incelenmesine bağlı. Orkan Uzunyayla’nın talebi de bu incelemenin yapılması: “Biz herhangi bir teknolojinin doğrudan mevzuata alınmasını talep etmiyoruz. Öncelikle teknolojinin bilimsel, teknik ve çevresel açıdan kapsamlı şekilde değerlendirilmesini istiyoruz” diyor. Bakanlığın ilgili birimleri, TÜBİTAK, TSE, TÜRKAK, üniversiteler ve geri dönüşüm sektörünün birlikte çalışmasını öneren Uzunyayla, uygun bulunması halinde farklı ürün gruplarında pilot uygulamalar yapılabileceğini söylüyor.

Geri dönüşüm sorumluluğu sürüyor 

“Nasıl olsa yok oluyor” düşüncesinin plastik kullanımını artırma ihtimali de tartışmanın bir parçası. “Biyodönüşüm tüketicinin geri dönüşüm sorumluluğunu ortadan kaldırmıyor” diyen Uzunyayla, teknolojiyi bir plastik kullanım lisansı olarak görmediklerini vurguluyor. Hedeflerini ise şöyle anlatıyor: “Biyodönüşüm teknolojisinin hangi ürünlerde, hangi koşullarda ve hangi standartlarla kullanılabileceğini ortaya koymak istiyoruz.”

Küresel tahvil piyasalarında satış baskısı, artık tek bir ülkenin para politikası beklentisiyle açıklanamayacak boyuta ulaştı. Ortadoğu’daki savaşın petrol fiyatlarını 100 doların üzerine taşıması, enflasyonun yeniden kalıcı hale gelebileceği endişelerini güçlendirdi. Bu tablo, bir yandan merkez bankalarının faiz indirim planlarını ötelemesine, diğer yandan yeni faiz artışlarının fiyatlanmasına yol açıyor. Sonuç ise küresel tahvil piyasalarında aynı anda yükselen getiriler oldu.

G7 ülkelerinin 10 yıllık tahvil getirilerinin ortalaması yüzde 4,285’e çıkarak 2008’den bu yana en yüksek seviyeyi görürken, ABD, Avrupa ve Japonya tahvillerindeki hareket satış dalgasının küresel niteliğini ortaya koydu.

ABD’de 19 yıllık zirve

ABD tahvil piyasası satış dalgasının merkezinde yer alıyor. Gösterge niteliğindeki 10 yıllık ABD Hazine tahvilinin getirisi yüzde 5,04’e kadar yükselerek Temmuz 2007’den bu yana en yüksek seviyeyi gördü. 30 yıllık tahvilin getirisi de yüzde 5,40’ın üzerine çıktı.

Yükselişin arkasındaki en önemli unsur ise petrol şokunun enflasyon üzerindeki etkisine ilişkin endişeler. Brent petrolün 109 dolara kadar çıkması, yatırımcıların ABD Merkez Bankası’nın faizleri artırabileceği beklentisini güçlendirdi. ABD’nin yaklaşık 40 trilyon dolarlık borç yüküne ilişkin endişeler ve yüksek bütçe açıkları da uzun vadeli tahviller üzerindeki baskıyı artıran diğer unsurlar arasında.

Avrupa’da satış dalgası vadelere yayıldı

Avrupa’da da enerji şoku tahvil piyasasının bütün eğrisine yayılan bir satış baskısı yarattı. Avrupa Merkez Bankası, 10 Eylül’deki toplantısında üç temel politika faizini 25’er baz puan artırdı. ECB’nin yeni projeksiyonlarında 2026 enflasyon beklentisi yüzde 3’e yükselirken, 2027 beklentisi yüzde 2,5 olarak açıklandı. 

Almanya ve Fransa’da borçlanma maliyeti hızla yükseliyor 

Bu durum Avrupa tahvillerinde getirilerin sert biçimde yükselmesine yol açtı. Almanya’nın 10 yıllık tahvil faizi yüzde 3,57 ile 2009’dan bu yana en yüksek seviyeyi gördü. 2 yıllık faiz yüzde 3,32’ye, 5 yıllık faiz yüzde 3,38’e, 20 yıllık faiz yüzde 3,89’a ve 30 yıllık faiz yüzde 3,91’e çıktı. Fransa’da ise 10 yıllık tahvil faizi yüzde 4,55’e yükselirken, 30 yıllık getiri yüzde 5,18’e ulaştı.

İngiltere piyasasında da benzer bir tablo var. 10 yıllık tahvil faizi yüzde 5,43'e, 30 yıllık getiri ise yüzde 5,95'e kadar yükseldi.

Japonya da küresel dalgaya katıldı

Küresel tahvil satışının üçüncü ayağını ise Japonya oluşturuyor. Japonya’nın 10 yıllık devlet tahvili getirisi yüzde 3,04’e çıkarak yaklaşık 30 yılın zirvesini gördü. Japonya Merkez Bankası’nın 17-18 Eylül toplantısında politika faizini 25 baz puan artırarak yüzde 1,25’e çıkarması bekleniyor. Bu gerçekleşirse politika faizi yaklaşık 31 yılın en yüksek seviyesine ulaşacak. Piyasaların dikkatini yalnızca faiz kararına değil, Başkan Kazuo Ueda’nın sonraki adımlara ilişkin mesajlarına çevirmesi bekleniyor.

Borsada işlem gören firmaların son 5 çeyreklik bilançoları, sermaye verimliliğinde önce çıkan şirketleri işaret ediyor. Listede Mega Metal %23,01 ortalamayla ilk sırada yer alırken, Kıraç Galvaniz ve Özsu Balık %16’yı geçen diğer iki şirket oldu. Tüketim sektöründen Coca Cola İçecek %15’i aşan bir diğer şirket konumunda. İstikrarlı özsermaye kârlılığı, firmaların kaynaklarını doğru yönettiğinin önemli göstergelerinden biridir. Ancak karar vermeden önce yüksek kârlılık oranlarının yanı sıra, şirketin esas faaliyetinden sağladığı nakit akışıyla borç yapısını da kontrol etmek gerekir.

Oranlar bu seviyede kalmaz

Yüzde 23,01 ortalama özvarlık kârlılığıyla listenin ilk sırasında yer alan Mega Metal, 265 milyon TL sermayeye sahip bulunuyor. Bu sermaye borsadaki 655 şirket arasında en düşük 266. Sırada yer alıyor. Yüzde 860 bedelsiz sermaye artırım kararı alan şirketin 2,54 milyar TL’ye sermayesini çıkardığında özsermaye kârlılık oranı da gerileyecek. Altı aylık bilançosuna göre sermaye verimliliği %28,51 seviyesinde bulunan Armada Gıda, sermayesini %1.510 oranında bedelsiz artıracak bir diğer şirket. Mevcut 263,98 milyon TL olan sermayesini 4,25 milyar TL’ye çıkardığında özsermaye kârlılığı da gerileyecek. Şirket; Mersin ve Kazakistan yatırımları için sağladığı 110 milyon dolarlık kredinin ilk dilimini kullandı.

Bir aydır satışlar etkili

Kıraç Galvaniz, yüzde 17,25 sermaye verimliliğiyle listenin ikinci sırasında duruyor. 170 milyon TL ile borsadaki en düşük sermayeli 199 şirketten biri. Yılın ilk yarısında satışlarını %160 büyüterek dönem kârını 1,13 milyar TL’ye çıkardı. Hissenin fiyatı, son bir ayda gerilemiş olsa da yılbaşından bu yana yukarı yönlü performansıyla öne çıkıyor.

ZEYNEP'E SOR

GYO HİSSESİ Mİ, GYO FONU MU?

GYO hissesi; yüksek potansiyel, temettü avantajı, haber odaklı fırsatlar, odaklanmış yatırım. Tek şirket riski, analiz sorunu, tahta riski, dalgalanma GYO fonu; profesyonel yönetim, çeşitlendirme, zaman tasarrufu, istikrarlı büyüme. Yönetim ücreti, vasatlık tehlikesi, hantallık, kontrol eksikliği.

Bir ayı aşkın süredir gelen sert satışları aşırı kârın nakde çevrilmesi olarak okumalı

Hedef Holding’in sert fiyat düşüşünün arkasındaki sebep nedir? ● Murat Demir

Murat, Hedef Holding’in fiyatı 5 Ağustos günü en yüksek 396 TL’ye çıktı; sonra taban seriler ağırlıkta olmak üzere günümüze geldi. Düşüş öncesinde hisse üzerinde açığa satış, kredili işlem ve emir iptali yasakları bulunuyordu. Yaşanan düşüşün ardından şirket, özkaynaklarını güçlendirmek amacıyla sermayesini %100 bedelli artırarak 6 milyar TL’ye çıkarma kararı aldı. Zirvesine göre %93’lük hayli yüksek kayba rağmen hâlâ F/K oranı 33,33 ve PD/DD çarpanı 11,17 seviyesinde bulunuyor. Satışları oluşan aşırı kârın realize edilmesi olarak okumak gerekiyor.

Hakim ortak el değiştirirken yabancı gün içi al sat işlemlerle hisseyi dalgalandırdı

Hidropar’da ortak değişimi sonrası BofA neden satış yaptı?

● Kenan Ekşi

Kenan, Hidropar’ın iki büyük ortağı geçtiğimiz ağustosta sermayenin %22,76’sını 6,5 milyon dolara yeni ortağa sattı. Devredilen paylar aynı zamanda oy hakkının %57,09’unu temsil ediyor. Şirketin hakim ortağında değişim yaşanırken aynı süreçte BofA, önce alım yaparak payını %5,39’a çıkardı. Aradan geçen birkaç günün sonrasında ise bu defa satarak %3,94’e düşürdü. Hareketin yapıldığı 20 ve 24 Ağustos günlerinde fiyat makas aralığının yükselmesi yabancının gün içi al sat işlemlerinden kaynaklandı. BofA’nın işlemini kısa süreli kazanç olarak görmeli.

YATIRIM FONLARI

AYA fonu kâr payı veren hisse senetlerine yatırımla bir yılda %28 yükseldi

Ata Portföy’ün yönettiği Kar Payı Ödeyen Hisse Senedi (TL) Fonu (AYA), bir yıldır yatayda dalgalı hareket ediyor. Geçtiğimiz şubatta en yüksek 19,85 TL’yi görse de devamında sıkışık seyrini sürdürdü. Fonun toplam değeri nisanda 1,24 milyar TL düzeyinde bulunurken sonrasında daralan bir eğilimle günümüze geldi. Tutar şimdilerde 1,08 milyar TL seviyesinde. Mayıstan bu yana fondan para çıkışı yaşanıyor. Eylülde çıkan nakit miktarı 19,1 milyon TL oldu. Yatırımcı sayısı sınırlı bir düşüş yaşarken sayı şimdilerde 9.379 kişi olup doluluk oranı %12,06 seviyesinde. Temel stratejisi, fon varlıklarının temettü verimi sağlayan hisse senetlerinde değerlendirmek üzerine kurulu. Portföyünün %94,29’u hisse senedi ve %4,53’ü yatırım fonlarından oluşuyor. Bir yılda %27,57 getiri elde ederken endeksin gerisinde kaldı.

TAHVİL

Oyak Yatırım, piyasadan %44,34 bileşik faizle 1,2 milyar TL borçlandı

Oyak Yatırım Menkul Değerler, 15.09.2026 tarihinde nitelikli yatırımcılara yönelik finansman bonosu ihracı gerçekleştirdi. Toplam tutarı 1.200.000.000 TL olan bononun yıllık basit faizi %38, bileşik faizi %44,34 olarak belirlendi. 69 gün vadeli bononun vadeye isabet eden faizi %7,18 düzeyinde olup, itfa tarihi 23.11.2026 olarak açıklandı. 15 Eylül tarihli Türk Lirası Gecelik Referans Faiz Oranı (TLREF) %36,9 seviyesinde bulunuyor. Oyak Yatırım’in verdiği %38 basit faiz oranı, TLREF’in 1,1 puan üzerinde yer alıyor. Şirketin belirlediği oran, piyasa koşullarında makul bir getiri seviyesi olarak değerlendirilebilir. İhraç, şirketin kısa vadeli likidite ihtiyacını karşılayacak. Bono, piyasada TRFOYMDK2614 kodu ile işlem görecek.

ŞİRKET PANOSU

Şirket haberlerinde bugün önemli ne var?

AKFEN YENİLENEBİLİR ENERJİ

Aşkale’de kuracağı depolamalı güneş enerjisi santrali için gerekli lisansı aldı

Akfen Yenilenebilir Enerji, %100 bağlı ortaklığı üzerinden Erzurum Aşkale’de kurmayı planladığı Gelinkaya Depolamalı GES projesi için EPDK’dan 49 yıl süreli üretim lisansı aldı. Toplam 35,75 MWm kurulu güce sahip proje, şirketin toplamda 310 MW kapasiteli 6 santrallik yeni yatırım planının lisans onayından geçen ilk ayağını oluşturuyor. Mevcut durumda 887 MW olan kurulu gücün 2028 yılı sonuna kadar 1.200 MW seviyesine ulaşması hedefleniyor. Yılın ilk yarısında gelirini %5 düşürerek 3,4 milyar TL’ye indiren firma, dönem sonunda kârını %43 artırarak 1,4 milyar TL’ye çıkardı.

MASFEN ENERJİ

Maldivler’deki deniz üstü santrali projesinde 7,5 milyon dolara anlaşmaya vardı

Temmuzda borsada işlem görmeye başlayan Masfen Enerji, Maldivler’de lüks bir turizm tesisinin lagün üzerine kurulacak güneş enerjisi santrali ve batarya depolama projesi için anlaşmaya vardı. Toplam 7,5 milyon dolarlık iki ayrı sözleşme imzalanırken, anlaşma sistemlerin tedariği, montaj ve işletmeye alınmasını kapsıyor. Anlaşmanın TL karşılığı yaklaşık 362,6 milyon liraya denk gelmekte ve tutar yıllık gelirinin %9,45’i seviyesinde bulunuyor. Santralin, uluslararası ölçekte gerçekleştirilen yüksek teknolojili mühendislik projesi olma özelliği taşıdığı belirtildi.

EFOR YATIRIM

İSO’nun ilk 500 arasındaki demir çelik, cam ve çimento firmalarına satış yapacak

Efor Yatırım, dolaylı bağlı ortaklığı aracılığıyla İSO 500 listesinde olduğunu belirttiği demir çelik, cam ve çimento şirketlerine linyit ve metkok satışı yapmak üzere anlaştığını belirtti. Toplam 38 bin tonluk yakıt satışını kapsayan anlaşmaların şirketin konsolide cirosuna yaklaşık 15 milyon dolarlık katkı sağlaması bekleniyor. Tutar Efor Yatırım’ın yıllık gelirinin yaklaşık %5’i düzeyinde bulunuyor. Döviz bazlı ve yüksek tonajlı satışlar, firmanın madencilik ile yakıt ticareti segmentindeki pazar payını destekleyecek. Firma yılın ilk yarısında gelirini %4 büyüttü.

HİSSEDEKİ FON PAYLARI

Akenerji hazirandaki yukarı atağının devamını getiremeyince tekrar aşağı geldi

Akenerji’de fonlar satış ağırlıklı işlemlerde bulunuyor. Portföylerindeki miktar %0,43 ile toplamda 1,53 bin lot azalarak 354,01 bine indi. Hisseyi bulunduran fon sayısı 6 ile sabit kaldı. GIE fonu 2.745 lot ile en fazla satışı yaparken, GZR fonu 1.210 lot ile en çok alımı gerçekleştirdi. Akenerji için öneride bulunan herhangi bir kurum bulunmuyor. Hissede Garanti Portföy’ün iki fonunun karşılıklı işlemleri dikkat çekiyor. Kurumun yönettiği GIE satarken GZR yarı oranda aldı. Nette ise paylarını azalttılar.

Hizmet ihracat ve ithalatında Türkiye fazla veren pozisyonunu koruyor. Son dönemde özellikle navlun gelirlerindeki artışla birlikte, verilen fazla da yükselmeye devam ediyor. Diğer yandan sayısal teknoloji yoğun hizmetlerde ise verilen açıkta artış eğilimi gözlendi. Bunlar arasında bulunan ve ses ve data iletimi, bunların altyapılarının işletilmesi, uydu işletimi, özel yazılım geliştirme (lisanslar için ödemeler hariç) veri yönetimi-bulut hizmetleri, sayısal platformlara abonelikler gibi alanları kapsayan "Telekomünikasyon, Bilgisayar ve Bilgi Hizmetleri" yıllıklandırılmış bazda temmuz ayında 1.3 milyar dolar açığa ulaştı. Bir önceki yıl aynı ayda yine yıllıklandırılmış açık 100 milyon dolar seviyesindeydi. Bu kalemde geçmişte yatırım dönemlerinde yıllık bazda ciddi yükselişler olsa da ya fazla veriliyor, ya da görece düşük seviyelerde açık oluşuyordu. Bu arada, hizmetler dengesi (fazlası) Temmuz ayında yıllıklandırılmış bazda bir önceki yıl aynı döneme göre yüzde 3,6 oranında artarak 63.5 milyar dolara ulaştı.

Dizi satışları öne çıkıyor 

Türkiye’nin dizi satışlarıyla gündeme gelen ve bir dönem 1 milyar dolara yakın gelir elde edilen alanlar ile yapay zeka, film ve dizilerin sunulduğu büyük platformlar, bulut-yazılım hizmetleri gibi alanlarda Türkiye’nin son dönemde açığında büyüme eğilimi gözleniyor. Bu kapsamdaki hizmetler farklı kalemlere gidebiliyor.

Örneğin, yapay zekanın paralı versiyonuna abonelik “bilgisayar hizmetleri” altına giderken, bir sosyal medyanın paralı versiyonunu kullanmak “kişisel-kültürel eğlence” kapsamında izleniyor. Bunların toplamında ise açık Temmuz ayı itibariyle yıllıklandırılmış veride yüzde 15,21 oranında artarak 15 milyar 239 milyon dolara ulaştı.

Bunlar içinde “Telekomünikasyon, Bilgisayar ve Bilgi Hizmetleri” kalemindeki dalgalanma ve 2026 için yüksek oranlı artış dikkati çekti. Bu kalemde yıllıklandırılmış bazda Temmuz ayı itibariyle artış, bir önceki yıla göre yüzde 1213 arttı. Bu bir ara veri olsa da, yıllık verilere bakıldığında, özellikle yatırım dönemlerine işaret eden yıllar dışında, bu kalemde sınırlı bir açık oluştuğu gözleniyor. Verilerde, ödemeler dengesi metodolojisindeki değişiklikler de etkili olabiliyor ancak geneli itibariyle bakıldığında, entelektüel- yaratıcı hizmetler alanında Türkiye’nin düzenli bir gider artışı ve açık yükselişi öne çıkıyor.

Hangi hizmetleri kapsıyor?

Telekomünikasyon, Bilgisayar ve Bilgi Hizmetleri temel başlıklar olarak telekomünikasyon araçları üzerinde yayın yapmak için ödediği ücretler, yine şebeke altyapısı üzerinden ses, görüntü, veri iletimi için ödenen ücretler, internet şebekesi işletenlere yapılan ödemeler, veri işlemeyle ilgili donanım ya da yazılım kullanma karşılığı ödenen hizmetler, özel yazılım geliştirme, yazılım danışmanlığı, yazılımların perakende satılması için ödenen ücretler, bulut sistemler, veri, içerik ve haber gibi içerik satınalmaları, bir sistemi kullanmak için abonelikler, veri tabanlarına erişim gibi hizmetleri kapsıyor.

Kayseri ve ticari hayatı üzerine söylenmiş çok fazla söz var ve büyük ölçüde Kayseri deyince de herkesin aklına biraz espriyle karışık bu sözler gelir. Ancak şehir dışında çok bilinmeyen birkaç gerçeği sizinle paylaşayım. Mesela Erciyes Üniversitesi’ndeki her bir fakülte ve birimde bir hayırseverin adı vardır. Çünkü devlet üniversitesi olmasına rağmen tamamen hayırsever desteği ile kurulmuştur. Nitekim şehirdeki diğer özel ve devlet üniversiteleri için de durumun farklı olduğunu söyleyemeyiz. Kayserililer bilir ki yükseköğretim kurumlarındaki bu destek, bir hayırseverin cami veya okul yaptırmasının çok ötesinde bir yardımlaşmayı kapsar. Yine bu noktada Türkiye’ye örnek olan ERVA’lardan da bahsetmek gerek. Kayseri Valisi Gökmen Çiçek’in başlattığı, ERVA Spor Okulları Projesi ile 4-18 yaş arası gençlere spor yoluyla ulaşarak bağımlılıkla mücadele bilinci oluşturmak, sağlıklı yaşam tarzlarını teşvik etmek ve değer odaklı bireyler yetiştirmek amacıyla “Her Mahallede Bir Spor Okulu” denilerek yola çıkıldı. Şehirde faaliyet gösteren STK ve sanayicilerin katkılarıyla, özellikle dezavantajlı mahallelerde ERVA Spor Okulları kurulmaya başladı. Geçtiğimiz hafta 74’üncü ERVA Spor Okulu’nu kuran İNOVDER Genel Başkanı Ahmet Esad Talo ile de sanayi gecesinde karşılaştık. Kendisi de eğitim sektöründe bulunan Talo, İNOVDER ERVA’nın kurulmasının heyecanını hala yaşıyordu. Yine sanayi gecesinde bir araya geldiğimiz Çelik Kapı Sanayicileri ve İş Adamları Derneği (KAPSİAD) Başkanı Köksal Kaya ve Kayseri Mobilya Sanayicileri Derneği (KAYMOS) Yönetim Kurulu Üyesi Kubilay Pacal ile de sohbet ettik. Köksal Kaya, geçtiğimiz günlerde gerçekleşen KAPEX Uluslararası Kapı Fuarı ile ilgili “Bir sıfırdan büyüktür dedik, her şeye rağmen güzel bir fuar tamamladık. Çalışmaya üretmeye devam” dedi. Önümüzde ise ANOMOB Mobilya Fuarı var. Kubilay Pacal fuar için sadece bir sanayici olarak değil şehir adına da heyecanlı. Fuarla birlikte şehrin tanıtımını da gerçekleştirmek adına pek çok projeye odaklanmış durumda. Sanayi gecesinde bir araya geldiğimiz ve sohbet ettiğimiz diğer tüm iş insanları da kendi işletmesinden bile önce şehir adına bir şeyleri hayata geçirme heyecanı taşıyor. Kayseri’yi emek verenler için ev yapan yaklaşımın sırrı da burada gizli.

Türkiye madencilik sektörü, artan maliyetler ve küresel rekabet baskısına rağmen 2026’nın ilk sekiz ayında ihracatını yüzde 19,5 artırarak 4 milyar 729 milyon dolara çıkardı. Aynı dönemde metalik cevherler ihracatı yüzde 29,5 artışla 1 milyar 923 milyon dolara, doğal taş ihracatı yüzde 5,1 yükselişle 1 milyar 391 milyon dolara, endüstriyel mineraller ihracatı ise yüzde 14,6 artarak 890,6 milyon dolara ulaştı. Türkiye’nin sahip olduğu yer altı kaynaklarının mevcut ihracat rakamlarının çok üzerinde bir ekonomik değer oluşturabileceğini belirten İstanbul Maden İhracatçıları Birliği (İMİB) Başkanı Metin Çekiç, yerli kaynakların üretime kazandırılmasının ithalat bağımlılığını ve cari açığı azaltmada önemli rol oynayacağını söyledi. Türkiye’nin dünyada bilinen yaklaşık 90 çeşit madenin 70’ine sahip olduğunun altını çizen Çekiç, şöyle devam etti: “Bu kaynaklara sahip olmak tek başına anlam ifade etmiyor. Önemli olan bu potansiyeli ortaya çıkarıp ülke ekonomisine kazandırmak. Bir tarafta yer altı kaynaklarımız dururken diğer tarafta kömür ve demir başta olmak üzere milyarlarca dolarlık ithalat yapıyoruz. Orta Vadeli Program’da (OVP) dışa bağımlılığın azaltılmasına yönelik önemli bir vurgu var. Potansiyelimizi doğru kullanabilirsek maden ihracatımızı 7 milyar dolardan 30 milyar dolara çıkarabiliriz.”

Ruhsat sayısı 30 binden 13 bine geriledi

OVP’de yer alan ruhsat güvencesi ve “tek durak ofis” modelini olumlu bulduklarını kaydeden Çekiç, düzenlemelerin uygulamaya geçirilmesi gerektiğini vurguladı. Ruhsat ve izin süreçlerinin sektörün en önemli sorunlarından biri olduğunu belirten Çekiç, toplam ruhsat sayısının 30 binden 13 bine, doğal taş arama ruhsatlarının ise son 10 yılda 8 binden 3 bine gerilediğini söyledi. Çekiç, “11 bakanlık ve onlarca kurumdan izin gerekiyor. Bütün süreçleri tamamladıktan sonra açılan bir dava nedeniyle izniniz iptal edilebiliyor. Yatırımcı önünü görmek istiyor” şeklinde konuştu.

Doğal taşta pazarları rakiplere kaptırma riski 

Artan enerji ve işçilik maliyetleri ile kur-enflasyon dengesinin rekabet gücünü zayıflattığını söyleyen Çekiç, “İtalya, İspanya, Brezilya ve Yunanistan bizim pazarlarımıza bizden daha uygun fiyatlarla ürün gönderiyor. Rekabetçiliğimizi yeniden kazanmamız gerekiyor” dedi. Çekiç, Turkish Stones projesiyle de doğal taşı hammadde yerine katma değerli ürün olarak ihraç etmeyi hedeflediklerini belirtti. Eskişehir’deki nadir toprak elementleri projesine de değinen Çekiç, pilot tesisin ardından endüstriyel tesise geçiş için çalışmaların başladığını belirterek yatırımın yerli kaynakların ekonomiye kazandırılması ve dışa bağımlılığın azaltılması açısından önem taşıdığını söyledi.

Maliyet yükü sektörden çıkışları artırdı

Doğal taş sektöründe artan üretim maliyetleri, kur-enflasyon makasının açılması ve uzayan izin süreçlerinin rekabet gücünü zayıflattığını belirten İMİB Başkan Yardımcısı Kazım Büyükgüçlü, “Özellikle doğal taşta büyük sıkıntı yaşıyoruz. Son yıllardaki ekonomik gelişmeler nedeniyle rekabetçiliğimizi kaybederken, izin süreçlerinin uzaması da yatırımcıyı sektörden uzaklaştırıyor. Bu noktada devletten destek bekliyoruz. Yer altı ve yer üstü zenginliklerine sahip olmak tek başına yeterli değil; bunları çıkarıp ekonomiye kazandırmak kıymetli. İhracattaki artışlara da sadece rakam üzerinden bakmamak gerekiyor. Birim fi yatlarımızdaki artışta bölgedeki savaşların da etkisi var. Çin’in bazı madenlerin satışını kısıtlamasıyla Japonya başta olmak üzere bazı ülkeler, Türkiye’nin de aralarında bulunduğu alternatif tedarikçilere yöneldi” dedi.

Türk hazır giyim sektörü son yıllarda artan işçilik ve üretim maliyetleri nedeniyle özellikle Asya ve Kuzey Afrika’daki rakiplerine karşı fiyat rekabetinde zorlanırken, Avrupa pazarına yakınlık ve hızlı teslimat avantajını koruyor. Küresel tedarikçi veri platformu SupplySpark’ın yayımladığı “State of Turkish Apparel Manufacturing, 2026” araştırması, Türkiye’deki 8 bin 517 üretici profilini Hindistan ve Çin ile karşılaştırdı. Araştırmaya göre Türk üreticilerin medyan üretim termin süresi 42 gün olurken Çin’de bu süre 40 gün olarak hesaplandı. Aynı kurumun başka bir çalışmasına göre de Türkiye, temel hazır giyim ürünlerinde fiyat rekabetinde Çin’in gerisinde. Basic tişört, polo ve standart sweatshirt gibi yüksek adetli ürünlerde Çin’in FOB fiyatlarının Türkiye’den yüzde 15-40 daha düşük olabileceği belirtiliyor. Ancak küçük siparişlerde, karmaşık dikim ve yoğun yıkama gerektiren ürünlerde fark daralıyor veya tamamen kapanabiliyor. Avrupa’ya satışta Türkiye’nin düşük lojistik süresi ve gümrük avantajı da nihai maliyet farkını azaltıyor. Yine Hindistan ise 15 günlük medyan süreyle üretimde daha hızlı görünüyor. Ancak lojistik süreleri hesaba katıldığında tablo Türkiye lehine değişiyor. Rapora göre Türkiye’den Orta Avrupa’ya hazır giyim ürünleri karayoluyla yaklaşık 3-5 günde ulaşabiliyor. Çin ve Hindistan’dan denizyoluyla yapılan sevkiyatlarda ise üretim süresinin üzerine 3 ila 6 haftalık taşıma süresi eklenebiliyor. SupplySpark, bu nedenle Avrupa'daki markalar açısından üretim ve sevkiyatın birlikte değerlendirildiği toplam “time-to-shelf”, yani ürünün mağaza rafına ulaşma süresinde Türkiye’nin üç ülke arasında çoğu durumda en kısa seçeneği sunduğunu belirtiyor.

Siparişte Türkiye 100 adetle başlıyor

Araştırmanın dikkat çeken sonuçlarından biri minimum sipariş miktarlarında ortaya çıktı. Sipariş miktarını kamuya açık şekilde paylaşan 306 Türk üreticide medyan minimum sipariş miktarı ürün modeli başına 100 adet oldu. Bu miktar Çin’de 50, Hindistan’da ise 25 adet olarak hesaplandı. Türkiye’de minimum sipariş miktarını açıklayan üreticilerin yüzde 37’si 50 adet veya daha düşük siparişi kabul ederken, yüzde 31’inde sipariş miktarı 51-200 adet arasında bulunuyor. Yüzde 20’si 201-500, yüzde 8’i 501-1.000 adet arasında minimum sipariş verirken, 1.000 adedin üzerinde sipariş isteyenlerin oranı yüzde 4 seviyesinde kaldı. SupplySpark, verilerin Türkiye'nin küçük numune siparişlerinden çok Avrupa moda perakendesine yönelik orta ölçekli üretime yoğunlaştığını gösterdiği değerlendirmesini yaptı. Ancak raporda önemli bir ayrıntıya da dikkat çekildi. Türkiye’deki 8 bin 517 üreticinin yalnızca yüzde 3,6’sı minimum sipariş miktarını, yüzde 2,8’i ise üretim terminini açık şekilde yayımlıyor. Çin’de üreticilerin yüzde 68’i minimum sipariş, yüzde 59’u termin bilgisi verirken, Türkiye bu açıdan rakiplerinin oldukça gerisinde kalıyor. Rapora göre Türk üreticilerin rekabet sorunu üretim kabiliyetinden çok bu bilgilerin alıcıya dijital ortamda sunulması tarafında yoğunlaşıyor.

Organik ve geri dönüşümde güçlü 

Türkiye’nin rakiplerine karşı ayrıştığı alanlardan biri sürdürülebilir üretim sertifikaları oldu. SupplySpark veri tabanındaki Türk üreticiler arasında en yaygın sertifika 324 şirketle GOTS olurken, bunu 289 üreticiyle OEKO-TEX Standard 100, 273 üreticiyle Global Recycled Standard (GRS), 262 ile ISO 9001, 253 ile Organic Content Standard (OCS) ve 228 üreticiyle Recycled Claim Standard (RCS) izledi. Böylece Türkiye’de en yaygın altı sertifikanın dördünü organik veya geri dönüştürülmüş malzemeye ilişkin standartlar oluşturdu. Raporda, Avrupa perakendecilerinin organik ve geri dönüştürülmüş içeriğin belgelenmesine yönelik taleplerinin Türk üreticilerdeki sertifika yapısını şekillendirdiği belirtilirken, GOTS ve GRS sertifikalı üretim arayan alıcılar açısından Türkiye ve Hindistan’ın geniş bir tedarikçi tabanına sahip olduğu ifade edildi. Çin’de ise ISO 9001 ve BSCI gibi kalite ve sosyal uygunluk standartları daha fazla öne çıktı.

Üreticilerin yüzde 88’i İstanbul’da 

Çalışmaya dahil edilen 8 bin 517 Türk üretici profilinin 7 bin 457’sinin, yani yüzde 88’inin merkezi İstanbul’da bulunuyor. İstanbul’u 178 üreticiyle Bursa, 100 ile İzmir, 81 ile Denizli, 39 ile Ankara ve 32’şer üreticiyle Tekirdağ ve Kahramanmaraş izledi. Bölgesel uzmanlaşma da dikkat çekti. Raporda Denizli ev tekstili ve havlu üretiminde, Bursa örme ve teknik tekstilde, Kahramanmaraş ise iplik ve denim tarafında özel üretim kümeleri olarak gösterildi. Buna karşılık Hindistan’da üretimin Tirupur, Delhi, Mumbai, Noida, Jaipur ve Bengaluru gibi birçok merkeze dağıldığı; Çin’de ise Guangzhou, Dongguan, Shaoxing, Wenzhou, Shenzhen ve Hangzhou’nun öne çıktığı belirtildi.

Avrupa odağı belirgin 

Türk üreticilerin ihracat pazarları da sektörün Avrupa’ya bağımlılığını gösterdi. İhracat pazarını açıklayan şirketler arasında 706 üretici Avrupa’yı hedef pazar olarak gösterirken, ülke bazında Almanya 399 üreticiyle ilk sırada yer aldı. Türkiye ayrıca araştırmaya dahil edilen üç ülke arasında tek bir Avrupa ülkesinin ABD’nin önünde yer aldığı tek üretim merkezi oldu. Çinli üreticilerin ihracat hedeflerinde dünya geneli ve ABD, Hindistan’da da dünya geneli ve ABD ilk sıralarda bulunuyor. Ürün gruplarında ise Türkiye’nin en yoğun üretici tabanı 444 şirketle mont ve dış giyimde görüldü. Rapora göre Türkiye’nin rakiplerinden ayrıştığı nokta tek bir temel ürüne yoğunlaşmak yerine örme ve dokumayı birlikte kapsayan geniş “full package” üretim yeteneği. 

Temmuzda yıllık istihdam yüzde 1.7 artarak 16 milyon 393 bine geriledi. Ancak imalat sanayindeki istihdam 2024 yılı Temmuz ayından bu yana devam ediyor. Sektörün istihdamı yıllık bazda yüzde 1.7 azalarak 4 milyon 494 bine geriledi. Sanayi sektöründeki istihdam kaybı ise yüzde 1.5 olarak hesaplandı. Buna karşılık inşatta yüzde 3.5, ticaret ve hizmetlerde ise yüzde 3.1 oranında istihdam artışı yaşandı.

Türkiye İstatistik Kurumu(TÜİK) temmuz ayı ücretli çalışan istatistiklerini açıkladı. Buna göre Türkiye genelinde ücretli çalışanların sayısı önceki yılın aynı ayına göre yüzde 1.7 artarak 16 milyon 393 bine yükseldi. Aynı dönemde sanayide çalışan sayısı yüzde 1.5’e karşılık gelen 71 bin 737 kişi azalarak 4 milyon 850 bine geriledi.

İmalat 2 yıldır istihdam kaybediyor 

Tüm sektörlerde ücretli çalışan sayısında hizmetler sektörünün de etkisiyle sınırlı artışın yaşandığı temmuz ayında, imalat sanayi son iki yıldır istihdamda kayıp yaşamayı sürdürüyor. Bundan önce son olarak 2024 yılı Temmuz ayında yüzde 0.1 artan imalat sanayi istihdam sayısı son 24 aydır azalıyor. İmalattaki istihdam kaybı özellikle 2025 yılı ikinci yarısında derinleşti. 2025 Ağustos ayından itibaren yılın sonuna kadar istihdam kaybı yüzde 4 ve üzerinde gerçekleşti. Bu yıl Ocak ayında yüzde 3.3 olan istihdam kaybı, haziranda yüzde 1.2, temmuz’da ise yüzde 1.7 seviyesinde gerçekleşti.

Hizmet istihdamı 9.5 milyona yaklaştı 

Yıllık bazda istihdam inşaat sektöründe yüzde 3.5 artarak 2 milyon 71 bine yükseldi. İstihdamın yarısından fazlasını oluşturan ticaret ve hizmetler sektöründe istihdam 1 yılda 280 bin kişi artarak 9 milyon 471 bine yükseldi. İstihdam ticaret sektöründe yüzde 2.5 artarak 3 milyon 581 bine, ulaştırma ve depolamada yüzde 5.3 artarak 1 milyon 351 bine, konaklama ve yiyecek hizmetlerinde yüzde 2.9 artarak 1 milyon 517 bine çıktı. Finans, gayrimenkul, mesleki bilimsel teknik faaliyetler ile idari ve destek hizmetlerinde ücretli çalışan sayısı yüzde 3 ve üzerinde artış gösterdi. Bu dönemde sadece bilgi ve iletişim sektöründe çalışan sayısı yüzde 1.1 azalarak 290 bin 300’e geriledi.

Yılın ilk sekiz aylık döneminde 740 bin vatandaş bireysel kredi borcunu, 979 bin vatandaş da kredi kartı borcunu zamanında ödeyemediği için icra takibine alındı.

Başevirgen, “Hem kredi kartı hem de bireysel kredi borcu nedeniyle takibe alınanlar tek kişi sayıldığında toplam 1 milyon 291 bin vatandaş, kredi ve kredi kartı borçları yüzünden bankaların kara listesine girdi. Önceki yıllarda takibe alınan ve borcu hala devam edenlerin sayısı ise temmuz sonu sonu itibarıyla 4 milyon 432 bine yükseldi” dedi. Tüketicilerin bankalar ve finans kuruluşlarına olan bireysel kredi ve kredi kartı borçlarının 28 Ağustos-4 Eylül haftasında 32,6 milyar lira artarak 7 trilyon 316 milyar liraya yükseldiğini belirten Başevirgen, “Varlık yönetim şirketlerine olan borçlarla birlikte toplam finansal borç 7 trilyon 449 milyar liraya çıktı. Söz konusu haftada bireysel kredi borçları 10,1 milyar lira artarak 3 trilyon 655 milyar liraya, kredi kartı borç bakiyesi ise 22,4 milyar lira artarak 3 trilyon 661 milyar liraya yükseldi” dedi. Batık kredilerin yıl başından bu yana yüzde 53,4 arttığını belirten Başevirgen, bankalar ve finans kuruluşlarının icra takibine aldığı bireysel kredi ve kredi kartı alacaklarının da bir haftada 7,7 milyar lira artarak 4 Eylül itibarıyla 365,7 milyar liraya çıktığını kaydetti.

Esasen, petrol fiyatlarında meydana gelen yüksek artışlarla beraber piyasa artık sene sonuna kadar ikinci bir 25 baz puanlık artışı fiyatlamaya başladı. Bu bağlamda Warsh'ın özellikle önümüzdeki dönemlere ilişkin faiz patikası ve enerji şokunun ikinci tur etkileri hakkındaki mesajı kararın kendisinden daha önemli olacak.

Daha 15 gün önce 80’lerde gezinen petrol fiyatı 108 dolara yükselmiş durumda. Bu gelişmelerle birlikte ABD 10-yıllık tahvilleri de 24 sene sonra psikolojik bir eşik olarak da görülen %5 sınırını aşmış bulunuyor. Normal şartlarda, Fed’in böyle parasal bir sıkıştırmaya gitmesi karşısında uzun vadeli faizlerde bir gerileme olması beklenebilir. Ancak şahsen bir gerileme olmayacağını, olsa bile bunun oldukça kısıtlı kalacağını düşünüyorum. Fed’in faiz artırım kararı beklentilere tamamen yansıdığı için böyle bir gevşemenin zaten kararın çıkmasından önce olması beklenirdi ki, bu olmadı.

Geçen ayki yazımda ABD uzun vadeli tahvil faizlerinin artışında öne sürülen sebepleri özetlemiş (yüksek kamu borcu, yatırımcıların vade primi isteği, enflasyon endişeleri, Aİ şirketlerinin yüksek finansman ihtiyacı ve ABD tahvillerini alan ülkelerin artık nette satıcı durumuna düşmeleri) ve son 2 sebebin daha geçerli olduğunu savunmuştum. Ancak o yazıdan beri petrol fiyatları neredeyse %25’e yakın arttı. Artık enflasyon endişeleri de resmin içine iyice girmiş bulunuyor.

Petrol fiyatlarındaki son artışın arkasındaki ana neden ABD–İran çatışmasının alevlenmiş olması ile birlikte Hürmüz'deki tanker trafiğini tekrar ciddi biçimde bozmuş olması. Bu duruma bir de normalde Hürmüz'ü bypass edebilmek için çok önemli olan Suudi Arabistan’ın East-West boru hattının drone saldırısı sonrasında kapatılması ve İran destekli Husilerin Yemen'de ilerlemesi ve Bab el-Mandeb çevresindeki güvenlik riskinin büyümesi de eklenince petrol fiyatları iyice yükseldi.

Piyasa ilk başta "geçici savaş primi" verdi; sonra bunun kalıcılaşabileceğini görmeye başladı. Bu zincir uzadıkça piyasa fiyatı "çatışma bittiğinde petrol normale döner" varsayımından uzaklaşıyor. Nitekim dün ABD petrol stokları beklenmedik şekilde 7.1 milyon varil artmasına rağmen Brent ancak yaklaşık %1 geriledi; çünkü jeopolitik arz riski stok verisinin önüne geçiyor.

Öte yandan, bu hafta Japonya Merkez Bankası (BoJ) de toplanıyor, ve ondan da 25 baz puan bir artışla faizi %1.25’e çekmesi bekleniyor. Bu faiz seviyesi normalde düşük görülebilir, ancak Japonya için son 31 yılın en yüksek seviyesi olacak! Bilindiği gibi Avrupa Merkez Bankası da geçen hafta politika faizini %2.50’ye çıkarmıştı. Kısaca her yerde faiz artışları gündemde.

Bu faiz artışları 2 yoldan Türkiye ekonomisini etkileyecek. Birincisi, yurtdışı borçlanma maliyetlerimiz otomatik olarak artacak. İkincisi ise, Japonya’nın da faiz artırım sürecine girmesi ile (ki 2017 ilk yarı sonunda %1.75’e çıkması bekleniyor), bizim gibi ülkelere sıcak para yatırımı için (carry trade) en elverişli para birimi olan Yen’in bu anlamda cazibesi kalmayacak. Bu da bizim ancak daha çok prim vererek sıcak para çekebileceğimiz anlamına geliyor. (Tabi, şahsen sıcak paranın bizim için zaten bir “şer” olduğunu düşünürüm, o da ayrı!)

Gelelim petrol fiyatlarındaki artışın bizim ekonomimize, özellikle de enflasyona etkisine. Her ne hikmetse, 13 Ağustos’ta hiç de akıllıca olmayan bir kararla motorin üzerindeki eşel mobil uygulaması kaldırılmış, ve Eylül’den itibaren ÖTV’nin her ay 3TL artmasına karar verilmişti. Ancak, fiyatların ve rafineri marjındaki artışların neticesinde son 3 haftada motorin %29 gibi çok yüksek bir oranda arttı. (Aynı dönemde benzindeki artış eşel mobil neticesinde %8 ile daha sınırlı kaldı.) Motorinin taşıt araçları kullanımı nedeniyle doğrudan TÜFE’ye yansıması çok yüksek değil. Ancak taşımacılık, ulaştırma, tarım ve iş makineleri üzerinden etkisi çok yüksek. Bu etki öncelikle ÜFE’ye, sonrasında da TÜFE’ye yansıyacaktır.

Hal böyle iken, TCMB’nin faiz indirimine gitmesi artık söz konusu bile değil. Aksine, petrol fiyatlarının beklendiği gibi yüksek seyrini sürdürmesi halinde hem enflasyon beklentileri, hem de fiili gerçekleşmeler daha da bozulacak. Bu durumda faiz artırımı bile gündeme gelebilir!  

Yazdıklarımı sistematik okuyanlar anımsayacaktır; yılın eylül ayına ulaştığımızda geride bıraktığımız yılda yazdıklarımı sorgulama telaşına kapılırım. İnsan doğasında yanılmaktan kaçınmanın mümkün olmadığı bilinciyle, yanlış yapmaktan korkmadan, yanlışlarla yüzleşerek aynı yanlışları tekrarlamama özeni göstermek isterim.

Yazılarımda “iç tutarlılık” ararım. İç tutarlık, özümüzün, sözümüzün ve davranışlarımızın uyumlu olmasıdır. İç tutarlılık, ilke ve kurallarla kendimizi sınırlar; aşırı ve noksan değerlendirme tuzaklarına yakalanmazsak kimlik ve kişiliğimizin oluşması ve olgunlaşmasının önünü açar. İç tutarlılık evrende, dünyamızın ekolojisinde ve ekosisteminde en önemli belirleyici olan güven yaratmanın tohumudur.

Anladıklarımızı anlatmayı, değişen koşullara uyum sağlayan ve yaşamı kolaylaştıran faydalı bilgiyi yaymayı bir iş, yaşamı anlamlandıran bir yol olarak benimsemişsek, yazı insanının uyması gereken ilke ve kurallara kafa yormalıyız.

Büyük usta Çetin Altan’ın tanımıyla yazar, anlattıklarına “yazı tadı” katabilendir; yazı insanı ise düşündüklerini yazıyla paylaşan. Biz, kendimizi “yazar” olarak tanımlamıyoruz; “yazı insanı” kimliğini benimsiyoruz.

İster “yazarlık” iddiası taşıyın, dilerseniz “yazı insanı” kimliğini benimseyin, işinizi yaparken ilke ve kurallarla sınırları belirlenmiş kaleleriniz yoksa savunma hatlarınızda boşluklar oluşur.

Yaptığımız işin sınırlarını tanımlayarak, “anlaşılmayı kolaylaştırmak” için ilkeler önemli. Diğer yanıyla “güven oluşturmak ve çoğaltmak” da ilkelerden kalelerimizin olmasına bağlı. Bir başka boyutuyla “kendimizi sorgulamada nesnellik” oluşturmak da “ilke ölçüsü” olmadan mümkün değil. İlkelerimiz varsa, uyumda kararlı isek birbirimizi anlamanın bir yolu vardır; arayan da o yolu bulur.

İlkelerimizi anımsayalım

Düşündüklerimizi yazıyla paylaşırken uymaya çabaladığımız, iç tutarlılık için kendimizi sürekli anımsattığımız ilkeleri bir kez daha paylaşalım:

- Aşırı değerlenmiş popülizm ve pragmatizmin seline sürüklenmeyeceksin.

- Güncelin peşine takılarak, görünür olmayı yeğlemeyecek, buzdağının su altındaki görünmez gövdesiyle, kök nedenlerle ve eğilim yaratan etkenlerle ilgili olacaksın. Bir ihtisas gazetesinde yazdığını unutmayacak, ciddi fikirlerin yerine sloganları koymayacaksın.

- Veri üretimi, verilerin ehlileştirilmesi, veri biriktirilmesi, veriye erişim, veriyi işleme ve veri odaklı analiz konusunda asla ödün vermeyeceksin.

- Yanılabilme özgürlüğünü alabildiğine kullanacak, hata kültürünün temel gelişme dinamiklerinden biri olduğunu unutmayacak, hatadan korkmayacak ama aynı hataları tekrarlamama özeni göstereceksin.

- Seçkin azınlıkların ne denli yetenekli olursa olsunlar, düşünceleri belli bir topluluk ve toplumda karşılık bulmazsa sürdürülebilir başarıya erişemeyeceklerini unutmayacaksın. Değişen koşullara uyum ve insan yaşamını kolaylaştırıcı olan faydalı bilginin kitlelere ulaştırılması için anlama ve anlatma idealinden vazgeçmeyeceksin.

- Planlama bilinci, öngörme ve önlem alma özeni, gözetim ve denetim disiplini, geri bildirimle sapmalarla yüzleşme özgüveni, sapmalarda ince ayarlar yaparak ilerleme iradesi olmadan değer katmanın tam, doğru ve temiz olmayacağını her an zihninde diri tutacaksın.

- Yazdıklarının birikim yeteneklerini koruması ve uzun dönemli geleceği güven altına alması ilkesinden şaşmayacaksın.

- Yazılarında eksiklerinin tamamlanması, yanlışlarının düzeltilmesi, doğrularının onaylanması çağrılarını sık sık yineleyecek; gerekçeli eleştirileri kamuoyu ile mutlaka paylaşacaksın.

- Yazılarının on yıl sonra bir kitapta yer alabilmesi ölçüsüne uygun kapsam ve içerikte olmasına özen gösterecek; sürekli sorgulanmış varsayımlarla kurgulanmış zihnî modelinin gerektirdiği adlandırma, kavramlaştırma ve düşünce üretmenin “anlaşılır olma zorluklarını” göze alacaksın.

Anlaşılmanın ortak dili

Yazı insanının anlattıklarının “anlaşılır olması” tek yanlı bir olgu değildir. Anlaşılır olma, yazan ile okuyanın ortak çabasını gerektirir. Yazan ile okuyan “kavram içeriklerine aynı değeri yüklerse” anlama kolaylaşır.

Sosyal medya, basılı yaygın medya, yerel medya, görsel medya ve özel bir “alan” olan “ihtisas medyasında” yazı ve yorumların anlaşılmasını Abraham Kuyper’in “Alan Teorisi” ile Bernard Baars’ın “Küresel Çalışma Alanı Teorisi (GWT)” yardımıyla değerlendirebiliriz. Kuyper’in alan teorisi, toplumun aile, devlet, eğitim, dinî kuruluşlar, emek örgütlenmeleri ve iş dünyası gibi değişik alanlardan oluştuğunu belirtir. Her alan kendi bileşen ve bağlamı, kendi mantığı, kendi iş yapma tarzı ve kendi otoritesine göre davranır. Alanlardaki aktörler birbirlerinin saygınlığını gözettikleri zaman işleyişler doğru ve etkileri yüksek olur. İnsanlar içinde bulundukları alana göre düşünür; kişisel ve duygusal tarzlarını başka alanlara taşıyamazlar. Baars’ın GWT teorisine göre beyinde farklı alanlardan gelen bilgilerin ulaşabildiği bir tür ortak “ilan tahtası” bulunur. Bir bilgi bu ilan tahtasına ulaşınca diğer alanların kullanımına açılır; kişi erişebildiği bilginin bilincine varır.

İhtisas gazetesinde yazanların alan çeşitliliği, kavram ve terim farklılığı, kavram ve terimlerin zaman içinde evrimi de yazar ile okuyucu arasında “anlaşılmayı zorlaştırır”. Kavram ve terim içeriklerinde ortak bir değer yüklemeye erişilemezse, aslında Herman Amato’ya ait olan ama Can Yücel’e atfedilen şiirde dendiği gibi, “En uzak mesafe iki kafa arasındadır/ Birbirini anlamayan!” gerçekliği önem kazanır.

İhtisas gazetelerinde yazılar iki temel eğilimin etkisindedir: Sosyal medya, yaygın medya, yerel medya ve görsel medya “güncel haber ve güncel dil” kullanır; herkesin bildiğini zannettiği ya da bildiği kavram ve terimler üzerine anlatım inşa edilir. Kavram ve terim içerikleri kapsayıcı olmasa da, bildiğimizi zannettiğimiz için “birbirini anlama görüntüsü” hâkim olur. Görüntünün yaratılması da çoğunlukla “…miş gibi” yapmanın aldatıcı serabında kaynak israfına yol açar. Bir de yaygınlaşmamış, derinleşmemiş, kitlelerin ilgi menziline girmemiş, ama yakın ve orta gelecekte üretim ağlarını, yaşam biçimlerini ve tarzlarını dönüştürecek olan “eğilim etkileri” vardır. Bu ikinci alandaki yazı insanları ile okuyucular arasında kavram ve terimlere yüklenen ortak değer derecesine göre yazının anlaşılabilir olması da artar ya da azalır.

Diyelim ki Daron Acemoğlu’nun bir yazısını okuyorsunuz. Sık sık “deneysellik” kavramına dayalı analizler yapıyor. Deneysellik dendiğinde, çevremizde olup biteni bilimsel ve teknik anlamda doğru anlamayı, değişim ve dönüşüme uyum sağlamayı kolaylaştırma olarak içselleştirmemişsek “anlama düzeyimiz” düşer. Baars’ın alan teorisinde sözünü ettiği “erişilebilen bilginin bilincine” tam olarak varılamaz.

Konjonktür haberleri ve yorumları popülizm ve pragmatizmin tuzaklarına açıktır. Eğilim haberleri ve yorumları sürekli sorgulanan varsayımlara dayanma, yeni kavram ve terimlerle çoğaltma ve dip dalgaları gözleme emeği, zamanı ve kararlılığı gerektirir.

Yazı insanının ilkelerini bilmek, alanını ve sınırlarını kavramak, kavram ve terimlere aynı değerleri yükleyerek ortak dil oluşturmak birbirini anlamanın gerek şartıdır. Yazan ile okuyan arasında sıkı bir bağ, kararlı bir iletişim ve etkileşim olmalıdır. Yakın geleceğin yaşam biçimi ve yaşam tarzına uyum sağlamak istiyorsak aramızdaki mesafeyi kısaltmalıyız.

Yakın zamanda iş yönetimi ile ilgili birkaç üst düzey araştırma yapma fırsatım oldu.

Bizim mahallede tezgâhta meyve satan seyyar ile konuştum. İsmen tanışmıyoruz ama ilk olarak kiraz aldığımda 150 liraydı ve “bunun fiyatı ne olur?” diye sormuştum. O da “burada kalmaz yükselir” demişti. “Alıp stok mu yapalım yani” diye sorduğumda “Ağabey, bizim sermayemiz yok. Ben her sabah hale gidip mal çekiyorum. Onun üzerine kâr koyup satıyorum. Oradaki fiyat neyse ona bağlıyım.” demişti.

Sonrasında Acıbadem pazarındaki meyvecimle konuşurken –kirazın fiyatı 100 liraya düşmüştü- kiraz işini sordum. Yerli bir teknoloji şirketinin Manisalı patronu “Biz bile Salihli kirazı bulamıyoruz. Daha ürün toplanmadan yabancılar gelip bahçeleri kapatmış” demişti. “Nasıl oldu da fiyat buraya düştü” diye sordum. “Ağabey o iş patladı; mal geri döndü. Şimdi kilosu 40 liradan iç pazara vermeye çalışıyorlar.” dedi. O kirazın piyasaya gelişi de 100 liradan satın almamıza izin veriyordu. Aldım ve bir hafta sonraki muhabbetimiz biraz sitemli oldu.

“Senin kirazlar botokslu çıktı. Mükemmel görünüyorlardı ama tatları tuzları yok” dedim. “Ağabey sudan oluyor. Sular çekiliyor, ağaçlar da suyunu alabilmek için toprakta ne varsa emiyor. Bütün pislik de meyvelere geçiyor.” diye yanıt verdi. Aynısını incirde yaşamıştık; dışı süper görünen incirlerin içi kararmış çıkmıştı geçen sene.

Bizim mahalledeki –bahsettiğim- seyyar bu sene tezgahın tümüne incir yığınca yeniden denedim. Mahalleli olunca kötü mal satma şansı yok; iki hafta sonra kimse almaz. Yoldan geçene satarak da o işi çevirmek mümkün olmaz. Artık tanıştığımız için sandıklara dizili olanların altındaki maldan verdi. İyiydi ama yine de geçmişteki ballı patlıcan incirlerinden çok uzaktı. Bugünlerde tezgaha üzüm de eklemiş; bundan sonra ne getireceğini sordum. “Bundan sonra bırakıyorum.” dedi ve devam etti: “Benim iki işim var: Bahar ve yazın meyvecilik yapıyorum. Sonbahar-kış da kestane-mısır…”

“Kestane çok pahalandı. Ben artık sadece evde yapıyorum.” deyince “Aslında pahalı değil ama öyle görünüyor.” dedi. Anlattı: Geçen sene kestanenin kilosu 400 liraydı. Bu pişince 700 grama düşer. Kömürü, işgaliyesi, araba kirası ile kilosu bin liraya geliyor. İşgaliye o kadar önemli değil ama araba kirası işin üzerine biniyor. Öyle olunca o fiyatlar düşük kalıyor.” dedi. Haklıydı. Onun sermaye yapısının zayıflığı, bizim daha taze ürüne daha uygun fiyatla erişmemizi sağlıyordu. Elinde mal kalmasının finansal yükünü taşıyacak durumda değildi ve o yüzden biz kazançlı çıkıyorduk. Ancak ülke ekonomisini böyle günübirlik bir işleyişe temsil eden zihniyet vatanımızı kaybetmemize neden olduğunda bunun asıl bedelini öğreneceğiz. Bunun aksi tarafındaki büyük zincirlerin nasıl çalıştığını sorduğumda. “Onların depoları var. Malı oraya koyup talebe göre çıkarırlar. Onların işi bizimki gibi değil.” dedi.

Bir hafta sonra, Halil ağabeyin kendi deyimiyle “takıldığı” manava uğradım; tatilden dönmüş. 80’ine geldi hâlâ gece gidip halden mal çekiyor ve dağından bağından katkısız pestisitsiz malı bulup getiriyor. Tezgâh yapıyordu. “Bu sene şöyle ağız tadıyla bir incir yiyemedik.” dedim. “Anladım ben seni. Bunlar yeni geldi. Ben ayarlayacağım.” dedi.

Yabancı işçi olduğunu düşündüğüm kadınların sebzelerini tarttı. 110 lira tuttu. 200 lira verdiler. “10 liranız var mı” diye sormadan dükkanın sahibinden 90 lira aldı, para üstünü verdi. Kadınlar da “10 lira verelim” diye işi kolaylaştırmadılar bile. O da sormadı, müşteriye yük olmaz. Bana bir kasa incir seçti: kasa dediğime bakmayın, plastik kasa iki kilo alıyor. “Bunu böyle götür, ezilmesin.” diye tembihledi. Üstüne de bir poşet geçirip verdi, karşıladığı gibi “Hürmetler” diyerek beni gönderdi. Ne yalan söyleyeyim, Halil ağabeye bakmama neden olan, GetirBüyük’ün pestisit analizi yapılmış meyve ve sebze satışı ile ilgili reklamı oldu. Onlar analiz diyorlar; Halil ağabey sattığı malın geldiği yeri ve hatta kimi zaman üreticisini bilerek bu işi yapıyor. Umarım bu kadar tarımsal ürünümüz yurtdışından dönerken içeride satacak pestisitsiz ürün bulabilirler. Benim güvencem Halil ağabey çünkü onun birikimi ve sistemi var.

Mükemmel ikili: Fenerbahçe ve Tarfin

Tarfin’in Fenerbahçe ile sponsorluk anlaşmasının basın toplantısından çıkınca benim aklım bunlara gitti. Bunun nedeni, Ömer Onan’ın bir basketbol şubesinin yönetimi ile anlattıkları ile sokaktaki bu ekonomi ve Tarfin’in faaliyet alanı ideal bir üçgen oluşturuyordu. Onan’ın söylediklerine geçmeden önce tarımsal üretimdeki hasat ile basketbol ya da diğer sporlardaki şampiyonluk muazzam bir paralellik gösteriyor. İkisinde de felaketler ve yenilgiler daha çok hatırlansa da kazanmak için iyi hasat almak veya şampiyon olmak gerekiyor.

Onan sportif başarı için dört unsurun bir araya gelmesi gerektiğini anlattı.

Bunlardan ilki, iyi bir takım ve teknik kadro. Bu sene sekiz yeni oyuncunun katıldığı erkek basketbol takımı için buna bir entegrasyon konusunu da eklemek gerekiyor. Kadın basketbol takımında ise başarının sürdürülebilirliği konusuna odaklanılıyor. Onan her iki süerci de yönetim olarak yakından takip ettiklerini söylüyor ve bu ilk ayakta sağlıklı bir sistemin kurulduğu görülüyor.

İkinci ayakta kompleks ya da tesis altyapısı yer alıyor. Instagram’da Ülker Spor ve Etkinlik Salonu olarak anılan Ülker Sports Arena, basketbol maçları kadar konserler için de gittiğim bir yer oldu. Burada da iyi bir tesis yönetiminden söz edilebilir ama bu konuda uzman değilim.

Bu iki maddenin kesiştiği noktada yıllar önce bu salonda izlediğim Fenerbahçe-San Antonio Spurs maçına değinmek istiyorum. Google’a sordum 2014 yılındaymış. Hayat ne kadar hızlı elimizden kayıyor. O maçta Spurs’ün efsanevi koçu Greg Popoviç, kısacık mola süresini oyuncularına bir şeyler anlatmaya çalışarak tüketmiyordu. Mola alındığında hemen yardımcıları etrafına toplanıyor ve Popoviç onlarla bir şeyler konuşuyordu. Sonra yardımcılar gidip takıma bir şeyler anlatıyordu. Bu arada takım da kendi içinde liderleri etrafında bir şeyler konuşuyordu. Bana sanki sürekli Fenerbahçe basket atıyor gibi gelirken maçı Spurs kazandı. Google skorun 90-96 olduğunu gösteriyor. Bu kendini gazlama, yanılgılı algı ve sonucu görememe, üzerinde çok çalışmamız gereken yerli ve milli hastalığımız.

Onan üçüncü olarak, taraftardan bahsetti. Taraftar takımı desteklemek kadar hakemin verdiği yanlış kararlarda baskı oluşturarak takımın adil bir maç oynamasına katkıda bulunan önemli bir unsurdu. Bu tanımlamayı yapan Onan’ın sözleri bana çağdaş bir ülkede vatandaş kavramını çağrıştırdı.

Ve dördüncü olarak sponsorlardan bahsedildi. Sponsorların sağladığı kaynak, sportif başarıya ulaşacak bir kulübün ihtiyaç duyduğu finansal gücün en önemli bacaklarından biri. Onan, basketbol şubesinin her yılı “neredeyse denk bütçe” ile kapatmasında bilet satışlarının da önemli bir katkısı olduğunu belirtirken sponsor rolünün altını kalın bir biçimde çiziyor. Hem basketbol hem de voleybolda Avrupa’nın yıldızlarının çoğunun Türkiye’de forma giydiği düşünülürse, sponsor bütçelerinin rekabet açısından taşıdığı önem anlaşılıyor.

Onan, konuşmasında Tony Parker’dan da bahsetti ve bunun önemli bir ayrıntı sağladığını düşünüyorum. NBA kariyerini 2018-2019 sezonunda oynadığı Charlotte Hornets’te tamamlayan Parker’ı 2001-2018 yılları arasında 17 sezon giydiği San Antonio Spurs forması ile hatırlıyorum. Takım bu dönemde dört kez NBA şampiyonluğu yaşamış ve Parker muhtemelen İstanbul’daki Fenerbahçe maçında da forma giymiştir. Şu anda ASVEL başkanı ve koçu olan Parker’ın bizdeki sosyal medyaya yansıyan ve Onan’ın da atıfta bulunduğu ifadesi “ASVEL'den Fenerbahçe gibi bahsedilsin istiyorum!” şeklinde. Yapay zekânın bana aktardığı ifade biraz daha geniş. Yapay zekâya göre Parker, Eylül 2026’da hedefleri hakkında konuşurken biraz daha geniş bir çerçeve çiziyor ve "Bir gün insanların ASVEL’den de Fenerbahçe, Real Madrid ve Barcelona’dan bahsettikleri gibi bahsetmesini istiyorum. Aksi takdirde bu işi yapmanın ne anlamı var?" şeklinde.

Bir işi yapmanın anlamı

Şimdiye kadar size aktardığım kişilerin tümü, işlerini yapma biçimleri nedeniyle takdir ettiğim insanlar. Onan’ın anlattıkları üzerine sadece basketbol şubesi değil, devlet bile inşa edilebilir. Zamanında ilgi göstermediğim Fenerbahçe Cumhuriyeti kavramı bile, Onan’ı dinledikten sonra ilgi alanıma girdi. 2001 ile 2005 arasında Tempo dergisinde birlikte çalıştığım arkadaşlarımdan fotoğraf ustası Çağrı Kılıccı çok heyecanlı ve Fenerbahçe taraftarı, şu andaki Fenerbahçe Spor Kulübü Kurumsal İletişim Direktörü Mustafa Sapmaz ise çok ağırbaşlı ve doğrucu olduğu için Fenerbahçe’yi tanıma konusunda çok fazla mesafe kat edemedim. Belki bu konuyu yapay zekâ ile çalışırım. Bu sponsorluk anlaşmasını anlama konusunda şimdiden böyle bir çaba içine girdim bile. Ben toplantıda soru sormamayı tercih edip, konuyu anladıktan sonra aksiyon alma yolunu seçtim.

Basketbol Federasyonu Başkanı Faruk Türkoğlu’nun Hepsiburada’yı milli takım sponsoru aldıkları toplantıdan beri bu işin ekonomisi ve yönetimi ile ilgiliyim. Türkoğlu, basketbolda başarının sportif ve finansal güç olmak üzere iki ayak üzerinde yükseldiğini anlatmıştı. Ben de bu işin hikayesini anlatayım.

Tek kanallı televizyon zamanında Beyaz Gölge adında bir dizi gösterime girdi. Sakatlandığı için bir kenar mahalle okulunda koçluk yapmak zorunda kalan eski basketbolcu/koç Ken Reeves ile onun birbiriyle kavgalı ve farklı ülke kökenlerinden gelenlerden oluşan basketbol takımı oyuncularının hikâyesi anlatılıyordu. Bu dizi o kadar etkili oldu ki, biz inşaat demirinden yapılma potaları apartmanlara tutturup sokaklarda basketbol oynamaya başladık. Bugünden geriye bakınca muazzam ilkel görünen bir altyapı üzerinde biz ve bizden sonra gelen kuşaktaki çocuklar basketbolu sevdi. Daha önce İstanbul’un iş dünyasının ve müstakbel yöneticilerinin buluştuğu basketbol kulüpleri ve Spor Sergi Sarayı tribünü ile anılan basketbol, özellikle Ülker’in basketbol okullarıyla yerini İstanbul’un varoşlarında ya da daha az rahatsız edici ifade ile banliyölerinde yetenekli çocukların keşfedildiği bir sisteme bıraktı. Oluşan bu dev havuz basketbol takımlarının çehresini de değiştirdi. Geçmişte basketbol takımları ve Spor Sergi Sarayı tribünü iş hayatındaki yöneticilerin birbirleri ile tanışık olarak bir kadro oluşturmasına yataklık ederken bu dönüşümün ardından iki Türk takımının Euroleague’de maç yaparken sahada Türk oyuncu olmamasının normal olduğu bir döneme evrildik. Yeni basketbol ekonomisi, futbolda olduğu gibi transferden para kazanmaya ve yukarındaki ekonomik dengelere dayanıyor. Bu arada hâlâ basketbol öğrenmeye ilgili gençler var. Cumartesi günü ana babaların otomobille Dereağzı’na getirdiği gençler, boylarına bakılırsa muhtemelen basketbol için oradaydılar. Ancak bu dünya çapında oyuncular olacakları anlamına gelmiyor. Bugünün ekonomisi Bursa dinamikleri üzerinde dönüyor. Bursa’da tekstil sektörü iyi durumdayken futbol, otomotiv iyi durumdaysa basketbol takımı iyi performans gösterirdi. Freşa bu tablonun nasıl değiştiğini gösterdi ama bunu analiz edecek yerim yok. Yine de sponsorlukların etkisini göstermek açısından bunun altını çizmek istedim.

Medyanın düzeyi de muhtemelen sponsorluklarla daha iyi noktalara çıkarılabilir. Toplantıda Ali Emre Ballı’ya yöneltilen sorular ağırlıkla, sponsorluğun işle mi yoksa Fenerbahçeli olmakla mı ilgili olduğunu konu aldı. Hem erkek hem kadın milli takımına sponsor olunması ise, kadın-erkek eşitli boyutu ile ele alındı. Ben cahil olduğum için soru sormadım ama daha sonra yapay zekâ ile konuyu ele alırken Ali Emre Ballı’nın 1980 ve Ömer Onan’ın da 1978 Mersin doğumlu olması dikkatimi çekti. Bu ilgi çekici bir soru olabilirmiş. Ömer Onan’ın Haziran 2026’da göreve gelmesinin ardından gelen bu sponsorluk bu boyutu ile ilgi çekici olabilir. Bir dahaki sefere sorarım artık.

Yapay zekâ “Öğrenim hayatına Mersin’de başlayan Ballı, Sakarya Üniversitesi Metalurji ve Malzeme Mühendisliği Bölümü’nden mezun oldu. Bir süre teknoloji alanında özel sektörde çalışan Ali Emre Ballı, 2001 yılında girişimci olarak iş hayatına atılarak kendi şirketlerini kurdu. Ali Emre Ballı, aynı zamanda Varlık Yönetim Şirketleri Sektör Başkanlığı ve Finansal Kurumlar Birliği Başkanlığı görevlerini sürdürüyor.” diyor. Ballı’nın Türkiye Basketbol Federasyonu’nda da yönetim kurulu üyeliği bulunuyor.

Sakarya Üniversitesi’ni bizim İstanbul Teknik Üniversitesi’nin (İTÜ) hocaları kurduğu için Ballı’nın iyi bir eğitim aldığını düşünüyorum.  Sakarya Üniversitesi (SAÜ), 3 Temmuz 1992 tarihli ve 3837 sayılı kanunla devlet üniversitesi olarak kurulmuştur. Ancak üniversitenin temeli, 1970 yılında açılan Sakarya Mühendislik ve Mimarlık Yüksekokulu'na dayanır. Bu kurum 1982-1992 yılları arasında İstanbul Teknik Üniversitesi'ne (İTÜ) bağlı bir fakülte (İTÜ Sakarya Mühendislik Fakültesi) olarak faaliyet göstermiştir. Dolayısıyla Sakarya Üniversitesi, İstanbul Teknik Üniversitesi (İTÜ) bünyesinde şekillenmiş ve sonradan ayrılarak bağımsızlaşmıştır. Benim de İTÜ’de okuduğum dönemde iyi olduğunu biliyorduk.

Ali Emre Ballı, üniversite eğitiminin ardından kısa bir süre teknoloji sektöründe profesyonel olarak çalışıyor. 2001 yılında girişimciliğe adım atarak kendi şirketlerini kurmaya başlayan Ballı, finans, yazılım, telekomünikasyon, teknoloji ve gıda gibi çok çeşitli sektörlerde 20 yılı aşkın iş deneyimi bulunuyor.

Ballı için özellikle varlık yönetimi, finansal teknolojiler ve dijital bankacılık ekosisteminde kritik yatırımlara imza atmıştır diyen yapay zekâ, kurucusu, ortağı ve yöneticisi olduğu başlıca kurumları şöyle sıralıyor:

• Adil Katılım Bankası: Dijital katılım bankacılığı alanında faaliyet gösteren bu bankanın Yönetim Kurulu Başkanı ve kurucu ortaklarındandır.
• Adil Varlık Yönetim A.Ş.: Alacak ve varlık yönetimi sektöründe yer alan bu şirkette Yönetim Kurulu Başkanı olarak görev yapmaktadır.
• Fair Grubu Şirketleri: Fair Finansman A.Ş., Fair Finansal Kiralama A.Ş. ve tüketiciye yönelik finansal çözümler sunan Fairpay girişimlerinde Yönetim Kurulu Başkanı / Başkan Vekili pozisyonundadır.
• Online Teknoloji ve Danışmanlık A.Ş.: 2011 yılından bu yana teknoloji ve yazılım tarafındaki yatırımlarını bu çatı altında CEO olarak sürdürmektedir.

Ballı’nın sektörel ve sosyal görevleri ise şöyle:

• Finansal Kurumlar Birliği (FKB): Birlik bünyesinde daha önce Başkan Vekilliği ve Varlık Yönetim Şirketleri Sektör Başkanlığı yapmış, ardından FKB Yönetim Kurulu Başkanlığı görevine seçilmiştir.
• Türkiye Basketbol Federasyonu (TBF): İş hayatının yanı sıra spor dünyasında da aktif rol üstlenerek TBF Yönetim Kurulu Üyesi olarak görev almaktadır.

Tarım ve finansal teknolojileri (AgTech/Fintech) buluşturan öncü yerli girişimlerden biri olan Tarfin Tarım A.Ş.hakkında öne çıkan temel göstergeler, iş modeli ve yapısal özellikler şu şekildedir:

1. Kurulum ve Künye Bilgileri

• Kuruluş Yılı: 2017
• Kurucu:Mehmet Memecan
• Merkez:İstanbul, Türkiye (Şişli)
• Faaliyet Alanı:Tarımsal girdi (gübre, tohum, yem, mazot, tarım ekipmanları vb.) tedariki ile çiftçilere yönelik hasat vadeli ve esnek finansman çözümleri.

2. İş Modeli ve Temel Çözümler

• Dijital Entegrasyon (Tarfin Mobil): Yapay zeka ve makine öğrenmesi tabanlı tarımsal risk değerlendirme modelleri sayesinde çiftçilere cep telefonları üzerinden hızlı ön onaylı limit ve fiyat teklifi sunar.
• Bayi Ağı: Türkiye genelinde yüzlerce yetkili satış noktası/tarım bayisi ile entegre bir şekilde çalışarak geleneksel fiziki şube yapısı yerine mevcut yerel bayileri dijitalleştirir.
• Gelir Korumalı Paketler:Türkiye Ürün İhtisas Borsası (TÜRİB) verilerini baz alarak çiftçilerin tarım girdilerini mahsul değerine endeksli, tavan fiyat uygulamalarıyla güvence altına alan finansal kalkan modelleri sunar.
• Sermaye Piyasası Araçları:Başarılı VDMK (Varlığa Dayalı Menkul Kıymet) ihraçları ve sermaye piyasası projeleriyle yerli ve yabancı yatırımcıların tarım sektörünü fonlamasına aracılık eder.

3. Ortaklık Yapısı ve Yatırımlar

• Tarfin, Türkiye merkezli olmakla birlikte küresel ölçekte tanınan risk sermayesi fonlarından ve kurumsal yatırımcılardan Seri-B öncesi ve sonraki süreçlerde önemli yatırımlar almıştır.
• Yatırımcıları Arasında:Quona Capital, Syngenta Group Ventures, Elevator Ventures (Raiffeisen Bank International), Yara Growth Ventures, Collective Spark ve BIC Angel Investments gibi ulusal ve uluslararası fonlar yer almaktadır.

4. Uluslararasılaşma ve Büyüme

• Şirket sadece Türkiye pazarıyla sınırlı kalmayıp Doğu Avrupa pazarına açılmış, özellikle Romanya gibi ülkelerde kendi iştirakleriyle operasyonlar kurarak globalleşme adımları atmıştır.

5. Önemli Ödüller ve Sektörel Konum

• Fintech ve tarım teknolojileri alanında Bonds and Loans Türkiye, Digital Money and Fintech Awards (Yılın En Hızlı Büyüyen Fintech'i vb.) ve TSPB Sermaye Piyasaları Ödülleri gibi platformlarda çok sayıda ödüle layık görülmüştür.

Yapay zekâya teşekkür edip şimdilik burada bırakayım. Gıyapta bu kadar yazmak yeter. Ben yazana kadar Tarfin Flexi’yi incelemenizi de öneririm.

Yıldızlar Yatırım Holding'in 80’i aşkın ülkeye gerçekleştirdiği ihracatın yanı sıra toplumsal faydayı odağına alan çalışmalarıyla da sosyal etki alanını genişlettiği bildirildi.

Bu doğrultuda şirketin, çalışanlarının bilgi, beceri, deneyim ve zamanlarını toplumsal faydaya dönüştürmek amacıyla “Gönüllü Yıldızlar” çalışan gönüllülüğü programını hayata geçirdiği belirtildi.

Şirket açıklamasına göre program, holding ve grup şirketlerinde görev yapan 5 binden fazla çalışana toplumsal fayda projelerinde yer alabilecekleri ortak bir gönüllülük alanı sunuyor.

Fehmi Yıldız Vakfı çatısı altında kurgulanan programın ilk projesi, Koruncuk Vakfı’nın “Bir Çanta Geleceği Taşır” kampanyası kapsamında gerçekleştirildi. 

Farklı bütçe seçeneklerine göre hazırlanan kırtasiye setleri ve okul çantaları, tesislerde oluşturulan toplama noktalarında bir araya getirilirken, gönüllü çalışanların katılımıyla paketlenen eğitim materyalleri Koruncuk Vakfı aracılığıyla temel ihtiyaçlara ve eğitime erişimi risk altında bulunan kız çocuklarına ulaştırıldı.

“Gönüllü Yıldızlar ile toplumsal faydayı büyüteceğiz”

Yıldızlar Yatırım Holding Yönetim Kurulu Üyesi Hakkı Yıldız, Fehmi Yıldız Vakfı aracılığıyla bugüne kadar toplum için kalıcı değer oluşturmayı hedefleyen birçok çalışmaya imza attıklarını belirterek, “Gönüllü Yıldızlar ile çalışanlarımızın bilgi, deneyim, beceri ve zamanlarını bir araya getirerek toplumsal faydaya dönüştürebileceğimiz ortak bir platform oluşturduk. İlk adımımızı Koruncuk Vakfı ile gerçekleştirdiğimiz ‘Bir Çanta Geleceği Taşır’ kampanyası kapsamında düzenlediğimiz gönüllülük etkinliğiyle attık. Gönüllü Yıldızlar’ın çalışanlarımızın katılımıyla büyüyeceğine ve hepimizin gurur duyacağı, uzun soluklu bir iyilik hareketine dönüşeceğine inanıyorum” diye konuştu.

Gönüllü Yıldızlar’ın Fehmi Yıldız Vakfı’nın sosyal etki yaklaşımı doğrultusunda farklı projelerle faaliyetlerini sürdüreceğini kaydeden Yıldız, çalışanların yalnızca katılımcı olarak değil, bilgi, deneyim ve becerileriyle sosyal faydanın aktif bir parçası olmalarını amaçladıklarını söyledi. Yıldız, grup genelinde sürdürülebilir bir gönüllülük kültürü oluşturmayı ve çalışanların katkısıyla yaratılan toplumsal etkiyi daha da büyütmeyi hedeflediklerini belirtti.

Emotional contagion, Türkçedeki en yakın karşılığı “duygusal bulaşma” … Sporda sıkça karşımıza çıkan bu kavram bir kişinin duygusunun, farkında olarak ya da olmadan, çevresindeki insanların duygu ve davranışlarını etkilemesi demek. Çoğu zaman bilinçli gerçekleşmeyen bu olgu psikolojide uzun zamandır tartışılıyor: İnsanlar birbirlerinin yüz ifadelerini, ses tonlarını, beden dilini ve davranışlarını istemeden taklit eder ve bunun sonucunda duygusal durumları birbirine yaklaşabilir.

Televizyonda izlerken duyduğumuz “takım bir anda dağıldı” cümlesi belki de o kadar bir anda olmuyor. İşin ilginç tarafı, oyuncudan oyuncuya dolaşarak tüm takımı ele geçiren bu duygusal bulaşma sadece bir takımı etkilemiyor. Sportif müsabakalarda kolektif çöküşlerin analizi yapıldığında, bir takımda güvensizlik, pasiflik, panik yayıldığında, karşı takımda bunun ters yönde bir bulaşma yarattığı gözlemlenmiş: Bir takımın çaresizliği görünür hale geldikçe diğer takımın özgüveni artmış.

2010’da Journal of Sports Sciences’da yayımlanan araştırmada, Dünya Kupaları ve Avrupa Şampiyonalarında incelenen 151 başarılı penaltı sonrasında oyuncuların beden diline bakılmış. Golün ardından, özellikle iki kolunu birden açarak sevinen oyuncuların takımlarının seri sonunda kazanma olasılığı daha yüksek bulunurken, güçlü bir sevinç gösterisinin ardından rakibin sıradaki penaltıyı kaçırması da daha olası çıkmış.

Peki bir takımın duygusal lideri kimdir? Antrenör mü? Kaptan mı? En iyi oyuncu mu? Sahaya girer girmez enerjisiyle takıma katkı veren genç oyuncu mu? Takım sporlarında bir oyuncunun duygusunun diğer oyunculara geçip geçmediğini inceleyen çalışmalar, duygusal bulaşma’nın, “bir oyuncu neşeliydi, diğerleri de neşelendi" gibi basit bir durum olmadığını, tüm takımın çalışma biçimini etkileyen daha geniş sonuçları ortaya çıkartıyor.

Bir sporcunun kötü oynaması başka bir konu, yapılan her hatadan sonra ellerini havaya açıp arkadaşlarını suçlaması, kendi kötü oyununu takımın kötü duygusuna dönüştürmesi bambaşka…Sayıları, golleri, asistleri, top kayıplarını kaydediyoruz ama bir oyuncunun çevresindeki insanların performansını nasıl etkilediğini maalesef tam olarak ölçemiyoruz. Fatih Terim, Semih Şentürk’ün 2008 Avrupa Şampiyonasında son saniyede attığı golü yorumlarken; “Semih öyle bir oyuncudur ki, oynasın oynamasın, karakteriyle tüm takımı yukarı çeker” dediğinde işte tam da bu ölçülemeyen özellikten bahsediyordu.

Bir kişiden yayılan kaygı, öfke, güven ya da sakinlik tüm takımın havasını ve performansını etkileyebiliyorsa, konuyu “pozitif olun, enerji verin” basitliğine de indirmemek gerekir. Duyguları yöneterek takımımızın performansı yükseltmek istiyorsak, “bir sporcu yalnızca kendi performansından değil takıma taşıdığı duygudan da sorumludur” gibi konuların derin analizlerini yapmak zorundayız.

Tam bu aşamada netleştirmemiz gereken önemli bir nokta var: “Duygusal sorumluluk” demek sporcu öfkelenmesin, üzülmesin, hayal kırıklığı yaşamasın demek değil. Bir sporcu sahaya yalnızca yeteneğini değil öfkesini, korkusunu, cesaretini, sakinliğini, umudunu da getiriyor. Takım arkadaşının kötü oyununa kızabilir, kenarda kalmaya öfkelenebilir, kaçırdığın şuttan sonra hayal kırıklığı yaşayabilirsin. Asıl önemli olan konu ne hissettiğin değil, hissettiğin şeyi takımın üzerine nasıl bıraktığın; bazen bir takımın kaderini değiştiren, en çok sayı atan oyuncu değil herkes dağılırken dağılmayan tek oyuncu oluyor…

Takım olmanın belki de en az konuşulan sorumluluklarından biri, duyguların da pası verilebilir olduğunu unutmadan kendi duygunu yönetebilmek. Takım olmak, yalnızca aynı duyguyu hissetmek, aynı formayı giymek değil, kendi duygusunun başkaları üzerindeki etkisinin sorumluluğunu da taşıyabilmektir.

Kurum kültürü, bir işletmenin paylaşılan değerleri, inançları, davranış normları ve çalışma tarzını ifade eder. Büyük şirketlerde stratejik bir yönetim aracı olarak sıkça konuşulsa da, KOBİ’lerde bu kavram çoğu zaman “lüks” veya “gereksiz” görülür.

Oysa gerçek, tam tersidir: KOBİ’lerde kurum kültürü sadece gerekli değil, aynı zamanda hayatta kalma ve büyüme için kritik bir unsurdur.

Kurum kültürü nedir ve KOBİ’lerde nasıl görünür?

Kurum kültürü; “Biz burada işleri nasıl yaparız?” sorusunun cevabıdır.

Büyük şirketlerde yazılı değerler, misyon-vizyon metinleri ve formal prosedürlerle tanımlanırken, KOBİ’lerde çoğu zaman yazılı değildir. Kurucu veya patronun kişiliği, günlük karar alma tarzı, çalışanlarla kurulan ilişkiler ve kriz anlarındaki tutumlar kültürü fiilen oluşturur. Bu “görünmeyen” kültür, işe alımdan müşteri ilişkilerine, inovasyondan sadakate kadar her alanı etkiler.

Neden KOBİ’lerde özellikle önemli?

KOBİ’ler kaynak kısıtlı, esnek ve hızlı karar alabilen yapılardır. Bu özellikler avantaj gibi görünse de, kültür eksikliği durumunda dezavantaja dönüşür:

- Çalışan bağlılığı ve verimlilik: KOBİ’lerde çalışan sayısı az olduğu için her bireyin etkisi büyüktür. Güçlü bir kültür, aidiyet duygusu yaratır, işten ayrılma oranını düşürür ve motivasyonu artırır. Zayıf kültürde ise “patronun keyfine göre iş yapılır” algısı hâkim olur; yetenekli çalışanlar kısa sürede ayrılır.

- Karar alma ve tutarlılık: Kurucu odaklı yapılarda kararlar kişiselleşir. Net değerler ve ortak anlayış olmadığında, farklı yöneticiler veya dönemler arasında tutarsızlık yaşanır. Bu da hem iç süreçleri hem de müşteri güvenini zedeler.

- Büyüme ve kurumsallaşma: KOBİ’lerin en büyük zorluklarından biri “kurumsallaşma”dır.

Büyüme sırasında kültür tanımlanmamışsa, yeni çalışanlar ve yöneticiler eski alışkanlıklarla çatışır. Güçlü kültür, büyümenin kontrollü ve sürdürülebilir olmasını sağlar.

- Kriz yönetimi ve esneklik: Ekonomik belirsizlik, rekabet veya ani değişimlerde kültür, işletmenin “karakterini” gösterir. Ortak değerler etrafında toplanmış ekipler, krizleri daha hızlı ve uyumlu yönetir.

- Rekabet avantajı: Ürün ve fiyat kolay kopyalanabilir. Oysa çalışan deneyimi, müşteriye yaklaşım ve iç iletişim gibi kültürel unsurlar taklit edilmesi zor bir fark yaratır.

- Araştırmalar ve saha gözlemleri de bunu destekler: Kurum kültürü güçlü olan KOBİ’ler, aynı sektördeki rakiplerine göre daha yüksek çalışan memnuniyeti, daha düşük devir oranı ve daha istikrarlı büyüme sergiler.

“Biz küçüğüz, kültür bizim işimiz değil” itirazı ne kadar geçerli?

Bu itirazın ardında genellikle şu gerekçeler yatar:

- Zaman ve para yok.

- Herkes birbirini tanıyor, resmi kültür gerekmez.

- Değerler yazmak abartı.

Oysa kültür zaten vardır; formalize edilmemiş haliyle patronun gölgesinde şekillenir.

 Bu durum kısa vadede işe yarasa da, kurucu bir gün devre dışı kaldığında veya işletme büyüdüğünde boşluk oluşur.

Ayrıca “herkes birbirini tanıyor” iddiası, sadece küçük ekiplerde geçerlidir. 15-20 kişiyi aşan yapılarda iletişim ve beklenti yönetimi informal yollarla sürdürülemez. Kültür oluşturmak pahalı bir proje olmak zorunda değildir. Basit ama tutarlı uygulamalar yeterlidir: net iletişim, adil yönetim, örnek davranışlar ve değerlerin günlük hayata yansıtılması.

KOBİ’lerde kurum kültürü nasıl inşa edilir?

1) Mevcut durumu anlamak: “Biz kimiz, nasıl çalışıyoruz?” sorusuna samimi cevap aramak. Çalışanlarla kısa görüşmeler veya anonim anketler işe yarar.

2) Temel değerleri netleştirmek: 3-5 tane, gerçekten yaşanan ve yaşanmak istenen değer belirlemek. “Dürüstlük”, “hız”, “müşteri odaklılık” gibi soyut kavramlar yerine, somut davranışlarla desteklemek.

3) Liderlikle yaşatmak: Kültür, duvarda asılı metinle değil, yöneticinin tutumuyla oluşur.

Söz ile eylem uyumu en kritik unsurdur.

4) Sistemlere yansıtmak: İşe alım, performans değerlendirme, ödüllendirme ve iletişim süreçlerinde değerleri gözetmek.

5) Sürekli gözden geçirmek: Kültür statik değildir. Büyüme, yeni nesil çalışanlar veya pazar değişimleriyle birlikte güncellenmelidir.

Sonuç;

KOBİ’lerde kurum kültürü “gerekli midir?” sorusunun cevabı nettir: Evet, gereklidir. Hatta büyük şirketlere göre daha kritiktir çünkü KOBİ’lerde her şey daha kişisel, daha hızlı ve daha kırılgandır. Kültür, sadece “iyi hissettiren” bir kavram değil; yetenekleri tutma, tutarlı karar alma, büyümeyi yönetme ve rekabetçi kalma aracıdır. Kurumsallaşmayı sadece prosedür ve organigram olarak gören KOBİ’ler, en önemli yapı taşı olan kültürü ihmal eder.

Oysa sağlıklı bir kültür, prosedürlerin bile daha az gerekli olmasını sağlayan görünmez bir bağdır. Küçük işletmeler büyürken değil, büyümeyi planlarken kültürü masaya yatırmalıdır.

 Çünkü kültür, sonradan eklenen bir süs değil; işletmenin DNA’sıdır.

Türk edebiyatının en büyük ustalarından Nazım Hikmet ayrılığı, memleket hasretini, yalnızlığı, yoksulluğu, hapishane hayatını, sürgünleri olduğu kadar sevgiyi ve aşkı da en derinlikli biçimde ifade eden eserleriyle dünya edebiyatında unutulmaz isimler arasında yer aldı. Şiirleri 50’den fazla dile çevrildi. Romandan, tiyatrodan öyküye, şiirlere, destanlara; mektuplardan tablolara uzanan geniş bir külliyat bıraktı. İzmir’de açılan “Nazım Hikmet. Romantika / Bir Ömrün Seyrüseferi” başlıklı sergi, onun bu zengin mirasına yeniden can veriyor.

Geçtiğimiz günlerde İzmir’de ziyaret ettiğim Nazım Hikmet sergisi, bana da büyük ozanın yaşam öyküsünü daha ayrıntılı bir biçimde yeniden keşfetme imkânı sundu. Sergiyi 20 yıldır Nazım Hikmet üzerine çalışan M. Melih Güneş’in anlatımıyla gezerken, fotoğraflar, filmler, şiirler, tablolar, kartpostallar, enstalasyonlar eşliğinde bir zaman yolculuğuna çıktım. Nazım’ın yaşadığı tüm zorluklara, acılara karşı daha iyi bir dünyaya olan umudunu sevgi, aşk, barış dolu günlere olan inancını kaybetmeyişine tanık oldum. Cesaretine, vatan sevgisine, duyarlılığına ve dayanma gücüne bir kez daha hayran oldum.

Çok katmanlı, derinlikli mükemmel bir kürasyon

“Romantika/Bir Ömrün Seyrüseferi”, Nazım Hikmet’in çocukluğundan Anadolu yolculuğuna, Moskova’ya, hapishane yıllarından aşklarına, dostluklarına, sürgününe ve memleket özlemine uzanan büyük yaşam yolculuğunu farklı yönleriyle ele alan bir çalışma. Yüzlerce fotoğraf, elyazması belge, nadir kitaplar, kişisel eşyalar, resimler, heykeller ve görsel-işitsel materyalden oluşan sergi, 95. İzmir Enternasyonal Fuarı kapsamında, Atlas Pavyonu’nda ziyaret edilebiliyor. 

Folkart Gallery tarafından hazırlanan proje, Türkiye’den ve yurt dışından yaklaşık 25 kişi, kurum, arşiv ve özel koleksiyonun katkısıyla ortaya çıkmış. Çalışmalar 2 bin 125 metrekarelik alanda, fuaye dahil 15 salona yayılmış durumda. Mekânın bir tarafında Nazım Hikmet’in Türkiye yılları, diğer tarafında ise Sovyetler Birliği’ndeki son yılları anlatılıyor. Hapishane, sürgün, memleket özlemi, aşklar ve dostluklara ait belgeler eşliğinde izleyicilerin duyularına ve duygularına erişiliyor. 

Bu sergi kaçmaz

Büyük emeklerle hazırlanan ve izleyiciyi sadece Nazım Hikmet’e değil, ülkemizin geçmişiyle buluşturan “Romantika/Bir Ömrün Seyrüseferi” 15 Ocak 2027 tarihine kadar İzmir’de ziyaretçilerini bekliyor. Dilerim süre uzatılır. Ve yine dilerim ki büyük ozanın Moskova’daki evinden Türkiye’ye getirilen çok sayıdaki özgün eşya, belge ve elyazması sergi sonunda yeniden yurt dışına dönmez. Bu kültürel mirasın ülkemizde kalması için gereken temaslar yapılır. İzmir’e kalıcı bir Nazım Hikmet müzesi çok yakışır.

İzmir’in ortak hafızasına katkı: Folkart Galllery

Folkart son 9 yıldır İzmir Enternasyonal Fuarı’na sponsor olan bir kuruluş. Galerisiyle kente değer katıyor. Folkart Yönetim Kurulu Başkanı Mesut Sancak, İzmir’in yalnızca yaşadıkları ve ürettikleri bir kent değil; kimliklerini şekillendiren ortak bir hafıza olduğunu vurguluyor… ve ekliyor: “Bu kentin kültür ve sanat hayatına katkı sunmayı da İzmir’e duyduğumuz aidiyetin doğal bir karşılığı olarak görüyoruz. Çünkü kentleri yalnızca binalar değil; sanat, edebiyat, müzik ve kuşaktan kuşağa aktarılan hikâyeler yaşatıyor. Folkart Gallery’yi de bu anlayışla kurduk. Yıllardır kültür ve sanatın herkes için erişilebilir olmasına katkı sağlamaya çalışıyoruz.”

Nazım Hikmet’in İzmir sevgisi

Nazım Hikmet’in İzmir’le ilişkisi romanın ötesine uzanıyor. Şairin 1925 yılında İzmir’de bulunduğu biliniyor. 1920’li yıllarda Moskova’da yazdığı “Tuğlacıklar” oyunundaki bir şarkıya Türkçe sözler yazarken kullandığı “İzmir narı gibi kırmızı” ifadesi de bu bağın edebi izlerinden biri. Kuvayi Milliye’nin büyük anlatısı da İzmir’e ulaşıyor.

Nazım Hikmet’in son otobiyografik romanı “Yaşamak Güzel Şey Be Kardeşim”, İzmir’de, bir kulübede başlıyor. Nazım Hikmet bizi yaklaşık yüz yıl önceki İzmir’e götürüyor. İzmir’de açılan bir kapıdan, Hikmet’in bütün ömrüne doğru yolculuğa çıkılıyor. Romanın zaman örgüsü ise romanın sonunda yeniden İzmir’e dönüyor. Bu nedenle serginin İzmir’de açılması, küratör M. Melih Güneş’in ifadesiyle yalnızca bir rastlantı değil; edebi ve tarihsel bir karşılık taşıyor.

Mesut Sancak da, Folkart Gallery olarak Nazım Hikmet’in değerli mirasını İzmir’de yeniden görünür kılmaktan, genç kuşaklarla buluşturmaktan ve kentin kültürel hafızasına kalıcı bir katkı sunmaktan büyük bir gurur duyduklarını ifade ediyor.

Nazım Hikmet’le yaşanan 20 yıl 

20 yılı aşkın süredir Nazım Hikmet üzerine çalışan küratör M. Melih Güneş için sergi çok derin bir anlam ifade ediyor. Mimarlık eğitiminin ardından eski eser korumacılığı ve restorasyonu üzerine yüksek lisans yapan Güneş’in özellikle belgeleme yöntemleri konusundaki eğitimi bulunuyor. Yıllar boyunca yaptığı araştırmalarla Nazım Hikmet’in daha önce yayınlanmamış eserlerinin gün ışığına çıkmasına da katkıda bulunan Melih Güneş’in titiz arşiv çalışması Romatika’ya can veriyor. 

Güneş’in Moskova’yla ilişkisi 1989 yılında, sınıf arkadaşı ve daha sonra aile büyüğü olarak gördüğü Mergül Kotil’in Petrovski Pasajı’nda çalışmasına vesile olmasıyla başlamış Moskova’da Vera Tulyakova ile tanışması ve aralarında zamanla gelişen ana-oğul yakınlığı, Nazım Hikmet çalışmalarının dönüm noktalarından biri olmuş.

Tulyakova’nın ölümünün ardından Moskova’daki ev arşivinin açılmasıyla Türkiye’de bilinmeyen ya da yayınlanmamış çok sayıda belge ve eser ortaya çıkmış. Anna Stepanova’nın yol göstermesi ve gerekli izinlerin alınmasına yardımcı olmasıyla Güneş, Rusya Devlet Edebiyat ve Sanat Arşivi’ndeki binlerce belge üzerinde araştırma yapmış.

Bu süreçte hayatı bir şekilde Nâzım Hikmet’le kesişen Samiye Yaltırım, Nail Çakırhan, Halet Çambel ve Semiha Berksoy gibi isimler de Güneş’in araştırma yolculuğunun parçaları olmuş.

Nâzım Hikmet’in hayatının önemli bir döneminde yanında bulunan sağlık görevlisi Galina Kolesnikova ile görüşmek için Urallar’daki evine kadar giden Güneş, Kolesnikova’nın yerel bir müzeye bağışladığı ve depoda bulunan eşyalara da ulaşmış.

Nazım Hikmet ve Kuvayi Milliye Destanı dev bir tabloya ilham verdi

Nazım Hikmet’in 1939-1941 yılları arasında hapishanede kaleme aldığı Kuvayi Milliye Destanı, edebiyatımızın en önemli destanlarından biridir. Merkezinde kralların, sultanların yerine köylülerin ve işçilerin olduğu Kurtuluş Savaşı’nın adsız kahramanlarının olduğu bu destan… "Onlar ki toprakta karınca, suda balık, havada kuş kadar çokturlar…" dizeleriyle kahraman halka bir saygı duruşudur. Romantika sergisi bu destana yaraşır dev bir tabloyla vatan için can veren atalarımıza saygı duruşunu sürdürüyor.

Folkart Kurumsal İletişim Direktörü ve “Romantika / Bir Ömrün Seyrüseferi”in Proje Direktörü Ünal Ersözlü, bir memleketin en zor zamanında nasıl ayağa kalktığını; yoksulluğun, korkunun ve çaresizliğin içinden nasıl ortak bir irade doğduğunu anlatan yaklaşık 1800 dizelik bu büyük destanın sergide yalnızca sözcüklerle değil, resimle de karşılık bulmasını istediklerini anlatıyor. Fikir ortaya çıkınca, sanatçı Sedat Girgin’le sergiye özel bir eser yaratması için görüşülmüş. Ortaya Nazım Hikmet’i ve Kuvayi Milliye Destanı’nın dünyasını aynı büyük kompozisyonda buluşturan, 260 x 780 santimetre boyutlarında çok etkileyici bir eser çıkmış.

Serginin adı neden Romantika?

Nazım Hikmet’in Yaşamak Güzel Şey Be Kardeşim için ilk düşündüğü “Romantika” adı, romanın Fransa, Bulgaristan, Almanya, Macaristan ve Rusya’daki baskılarında da kullanılmış. Sergi için ilk isim arayışlarında “Güneşin Sofrası” üzerinde de durulmuş; ancak projenin adı sonunda “Romantika” olmuş. 

“Romantika”, yalnızca aşkı ya da sözcüğün gündelik anlamındaki romantizmi ifade etmiyor. Serginin yorumunda kavram; Nazım Hikmet’in daha adil, daha güzel ve daha özgür bir dünyanın mümkün olduğuna dair, hapishanelerde, sürgünde ve memleket hasreti içinde bile eksilmeyen inancını karşılıyor.

“Bir Ömrün Seyrüseferi” alt başlığı da İstanbul’dan Anadolu’ya, Moskova’dan dünyanın farklı ülkelerine uzanan hareketli hayatın yanı sıra Nazım Hikmet’in düşünsel, duygusal ve sanatsal yolculuğunu da kapsıyor.

Sergide neler yer alıyor?

- 25 kişi, kurum, arşiv ve koleksiyon

“Romantika” için yaklaşık 25 kişi ve kurumla işbirliği yapıldı. Serginin önemli kaynakları arasında Nazım Hikmet’in Moskova’daki evi, Rusya Devlet Edebiyat ve Sanat Arşivi, Piraye Koleksiyonu, Ara Güler Arşivi ve Araştırma Merkezi, Moskova Nazım Hikmet Kültür ve Sanat Vakfı, İstanbul’daki Nâzım Hikmet Kültür ve Sanat Vakfı, Gürkan Us Koleksiyonu ile M. Melih Güneş’in kişisel arşiv ve koleksiyonu bulunuyor.

Nazım Hikmet’in oğlu Mehmet Hikmet’in Fransa’daki yaşamından ve aile arşivinden gelen materyaller de serginin önemli kaynakları arasında yer alıyor.

- Yüzlerce fotoğraf, el yazması ve nadir kitap

Sergideki malzemenin toplam parça sayısı henüz tek tek sayılmış değil. Ancak sergide yüzlerce fotoğraf, yüzlerce sayfa elyazması ve dosya ile yüzlerce nadir kitap bulunuyor.

Kitaplar arasında çok sınırlı sayıda basılmış özel yayınlar dikkat çekiyor. Çin’de yalnızca 100 adet basılan özel baskı bir kitap, Havana’da sadece 10 adet basılmış bir yayın ve Nazım Hikmet’in 1928 yılında Bakü’de yayımlanan “Güneşi İçenlerin Türküsü” sergide görülebilecek nadir eserlerden bazıları.

- Moskova’daki evinden İzmir’e gelen eşyalar

Serginin en önemli bölümlerinden biri Nazım Hikmet'in Moskova’da yaşadığı evden getirilen özgün materyallerden oluşuyor. Şairin daktiloları, duvar halısı, masa lambası, kilimi, heykelleri, belgeleri ve fotoğrafları İzmir’e getirildi. Çalışma odasının atmosferi de sergide yeniden kuruldu. Büyük hacimli mobilyaların tamamı getirilemediği için bazıları özgünlerine uygun biçimde yeniden üretildi. Buna karşılık odanın özgün parçalarının önemli bir bölümü Moskova’dan geldi. Çalışma odasının perdesi dahi orijinal.

- Giysileri, çakısı, paleti, ahşap kutuları...

Nazım Hikmet’in gündelik yaşamına ait çok sayıda özgün obje ziyaretçilerle buluşuyor.

Sergide şairin giysileri, çakısı, ölüm belgesi, nikâh belgesi, hapishanede ürettiği ahşap kutular ve resim yaparken kullandığı palet yer alıyor.

Küratör Melih Güneş’in kendisini kişisel olarak en çok etkileyen materyaller arasında, “Saman Sarısı” şiirinin dünyasını hatırlatan sedef düğmeler, “Seviyorum Seni” şiirinin yazıldığı mektup ve yayınlanmamış şiirler bulunuyor.

- Mezarının eskizleri ilk kez gün ışığında

Nazım Hikmet’in Moskova’daki mezarı için hazırlanmış eskiz projeleri ilk kez kamuoyunun karşısına çıkıyor. Moskova’ya gidemeyen ziyaretçilerin mezarı gerçek boyutlarıyla görebilmesi amacıyla kabir taşlarının aynı ölçekte replikaları hazırlandı.

- Çocukluk fotoğrafındaki tekerlekli bisiklet Amerika’da bulundu

Serginin en dikkat çekici araştırma hikâyelerinden biri Nazım Hikmet’in çocukluk fotoğrafındaki bir obje üzerinden gelişti. Şairin çocukken Halep’te bir fotoğraf stüdyosunda çekildiği düşünülen fotoğrafında görülen atlı üç tekerlekli bisiklet, Melih Güneş’in dikkatini çekti. Güneş, 1860’larda Fransa’da üretilen bu tür bisikletlerin izini sürdü ve Amerika'da bir örneğine ulaştı. O sırada Amerika’da bulunan Gürkan Us, büyük parçalar halindeki bisikleti paketleyerek Türkiye’ye getirdi. Bisiklet daha sonra birlikte monte edildi ve “Romantika”nın ziyaretçiyi Nazım Hikmet’in çocukluğuna götüren objelerinden biri oldu.

- Ara Güler Arşivi’nde yeniden bulunan fotoğraflar

Sergi hazırlıkları bazı önemli fotoğrafların yeniden bulunmasını da sağladı. “Memleketimden İnsan Manzaraları”nın bir bölümü “Şu 1941 Yılında” adıyla ilk kez İtalya’da basılırken Nazım Hikmet, kitaba Ara Güler’in bazı fotoğraflarının eklenmesini istedi. Ara Güler fotoğrafları seçerek gönderdi ancak dönemin siyasi koşulları ve kaygıları nedeniyle adını yayına koydurmadı.

“Romantika” hazırlıkları sırasında bu fotoğraflar Ara Güler Arşivi’nde yeniden bulundu ve yapılan arşiv çalışmasının ardından sergiye dahil edildi.

- Gölgesinde eseri sergide

Sergi için dijital artist Süleyman Yılmaz da “Gölgesinde” isimli eseriyle sergide yer alıyor. Yanmış Ağaçı ve Projeksiyon Haritalama Tekniği kullanılan eser Çanakkale yangınlarından kurtarılan kömürleşmiş bir ağaç gövdesinin yaşama yansımasını anlatıyor. Bu duruş, Nazım Hikmet'in "Yaşamaya Dair" şiirindeki o sarsılmaz, koşulsuz varoluş ısrarıyla doğrudan kesişiyor. 

- Celile Hanım’ın bilinen şair kimliği

Serginin dikkat çekici bölümlerinden biri, Nazım Hikmet'in annesi Celile Hanım’ın sanatçı ve entelektüel kimliğini görünür hale getiriyor.

Celile Hanım’ın ressamlığı biliniyor ancak sergide onun çok daha az bilinen şair kimliği de belgeleriyle ortaya konuyor. 19. yüzyılın sonlarında Selanik’te Fransızca gazetelerde şiirleri yayımlanan genç Celile Hanım’ın entelektüel dünyasının yanı sıra, oğlunun hapisten kurtulması için verdiği mücadele de anlatılıyor.

Celile Hanım’ın Atatürk’e ve Mevhibe İnönü’ye yazdığı mektuplar, bu mücadelenin önemli belgeleri arasında.

- Münevver Andaç’ın diploması da sergide

Sergi hazırlıkları sırasında ortaya çıkan yeni belgelerden biri Münevver Andaç’ın hukuk diploması. Nazım Hikmet ile oğlu Mehmet arasındaki yazışmalar, pusulalar ve kartpostallar da serginin aile ilişkilerini anlatan önemli parçaları arasında yer alıyor.

Neredeyse birbirini görmeden büyüyen baba ve oğul arasındaki ilişkinin izleri mektuplar üzerinden takip edilebiliyor. Sergide Mehmet Hikmet’in resim yapma yeteneğine de dikkat çekiliyor; böylece hem babası Nazım Hikmet’ten hem de babaannesi Celile Hanım’dan gelen görsel sanat çizgisi görünür oluyor.

- Hayatındaki kadınlar yalnızca “Nazım’ın aşkları” değil

“Romantika”, Nazım Hikmet’in hayatında önemli yer tutan kadınları yalnızca şairin aşk ilişkileri üzerinden anlatmıyor. Piraye, Münevver Andaç, Vera Tulyakova ve Yelena Yurçenko kendi üretimleri, entelektüel birikimleri ve hayata karşı tavırlarıyla serginin anlatısında yer buluyor. Sergi böylece Nazım Hikmet’in çevresindeki kadınları bir büyük şairin biyografisinin yan karakterleri olmaktan çıkararak kendi kimlikleri içinde görünür kılmayı amaçlıyor.

- “Güneşin Sofrası’ndaki Nazım

Şair, siyasi figür, mahkûm ve sürgün Nazım’ın yanı sıra sergide daha gündelik ve paylaşımcı bir Nâzım Hikmet de ziyaretçinin karşısına çıkıyor.

Dostlarıyla türkü söyleyen, birlikte olmaktan ve paylaşmaktan mutluluk duyan Nâzım’ın izleri mektuplarda, anılarda, fotoğraflarda ve müziklerde sürülüyor. “Mezarımı Yol Üstüne Kazsınlar”, “Yeşil Kurbağalar Öter Göllerde” gibi Nâzım Hikmet’in mektuplarında ya da anlatılarında beliren şarkılar da serginin müzikal hafızasının parçaları arasında.

- Şair, ressam, senarist, oyun yazarı ve tasarımcı

Sergi, Nazım Hikmet’in edebiyatın ötesine uzanan yaratıcı dünyasını da ortaya koyuyor.

Onun ressam, oyun yazarı, senarist, tasarımla ve mimariyle ilgilenen modernist bir yaratıcı olduğu farklı belgelerle anlatılıyor. Nazım Hikmet Kültür ve Sanat Vakfı’nda korunan bir kitabın arkasındaki tasarım eskizinden hareketle yaptırdığı ve kullandığı mobilyalar, şairin tasarım dünyasına ilgisinin önemli örneklerinden. Nazım Hikmet’in mimariye ilişkin eleştirel yazıları da serginin farklı katmanlarında ele alınıyor.

- 10 yönetmen ve 18 sanatçı

Sergide film alanındaki yaklaşık 10 yönetmenin çalışmalarının yanı sıra, yaklaşık 18 sanatçının eseri bulunuyor. Sanatçılar arasında Natalya Gonçarova, Doris Kahane, Abidin Dino, Avni Arbaş, Jak İhmalyan, Ara Güler, Fahri Petek, Jacques Six, Celile Hanım ve Sedat Girgin de bulunuyor. Pablo Picasso ise litografik baskılarıyla sergide yer alıyor. Nâzım Hikmet’i resmeden veya onun görsel belleğine katkıda bulunan eserler arasında Sedat Simavi, Vladimir Lemport ve Emin Öztürk’ün çalışmaları da bulunuyor. Sergide ayrıca çok sayıda anonim illüstrasyona yer veriliyor.

- Nazım Hikmet’in kendi resimleri de sergide

Nazım Hikmet yalnızca şair, romancı ve oyun yazarı olarak değil, resim yapan bir yaratıcı olarak da sergide karşımıza çıkıyor. Karalamaları dışında şaire ait 10’a yakın özgün resim sergide yer alıyor. Bunlar arasında küratör M. Melih Güneş’in özellikle önem verdiği sirk resimleri de bulunuyor. Şiirlerinde sinemanın etkileri, soyut sanat üzerine düşünceleri, sanatçı dostlarıyla ilişkileri ve yaşadığı dönemin modern sanat tartışmaları da farklı belgeler aracılığıyla sergiye taşınıyor.

SERGİ KÜNYESİ

Sergi Adı: NÂZIM HİKMET / Romantika: Bir Ömrün Seyrüseferi 

Yapım-Yönetim: Folkart

Evsahipliği: İzmir Büyükşehir Belediyesi

Direktör: Ünal Ersözlü

Küratör: M. Melih Güneş

Sergi Tasarımı: Ömer Durmaz

Danışman: Volkan Severcan

Kurumsal İletişim: Ceylan Özyiğit, Soner Çağlar

Koordinasyon: Ceren Eren

Sergi Yeri: Atlas Pavyonu, Kültürpark,

Bilindiği gibi, Tam mükellef kurumların kazancı ticari kazanç olarak yıllık beyanname ile beyan edilir. Dar mükellef kurumlarda ise kurum kazancının niteliğine göre kesinti yoluyla alınan vergiler nihai vergi niteliğindedir. Türkiye’de işyeri veya daimi temsilcisi bulunan dar mükellefler ise yıllık beyanname vermek durumundadır.

 10.09.2026 tarihinde yayınlanan EKONOMİ Gazetesi’nde yayınlanan yazımızda dar mükellef kurumlarda kurum kazancı üzerinde durmuştuk. Bugün yazımızda dar mükellef kurumların kazanç beyanı ve vergilerin ödenmesi konusunu ele alacağız.

Yıllık beyanname

Yıllık beyan esasında vergilendirilen dar mükellef kurumların vergilendirme dönemi, hesap dönemidir. Kendilerine özel hesap dönemi tayin edilenlerin vergilendirme dönemi ise özel hesap dönemleridir. Kesinti suretiyle ödenen vergilerde, istihkak sahiplerince ayrıca yıllık veya özel beyanname verilmeyen hallerde, vergi kesintisinin ilgili bulunduğu dönemler vergilendirme dönemi sayılır. Dar mükellef kurumlarca, özel beyanname ile bildirilmesi gereken kazançların vergilendirilmesinde, vergilendirme dönemi yerine kazancın elde edilme tarihi esas alınacaktır.

Dar mükellefiyette yıllık kurumlar vergisi beyannamesi, dar mükellef kurumun;

- Türkiye’deki işyeri veya daimi temsilcisinin bulunduğu yerin,

- Türkiye’de işyeri veya daimi temsilci bulunmaması halinde, yabancı kuruma kazanç sağlayanların bağlı olduğu yerin vergi dairesine verilecektir.

Beyannamenin verilme zamanı ve şekli

Kurumlar vergisi beyannamesi, hesap döneminin kapandığı ayı takip eden dördüncü ayın birinci gününden yirmi beşinci günü akşamına kadar mükellefin bağlı olduğu vergi dairesine verilecektir. Buna göre, kurumlar vergisi beyannamesinin hesap döneminin takvim yılı olduğu hallerde 1-25 Nisan tarihleri arasında, özel hesap dönemi uygulanıyorsa bu dönemin kapandığı ayı takip eden dördüncü ayın birinci gününden yirmi beşinci günü akşamına kadar verilmesi gerekmektedir. Ayrıca, dar mükellef kurumlarda tarhiyatın muhatabının Türkiye’yi terk etmesi halinde beyannamenin, dar mükellefin ülkeyi terk etmesinden önceki on beş gün içinde verilmesi gerekmektedir.

Beyannamelerin şekil, içerik ve ekleri Hazine ve Maliye Bakanlığı’nca belirlenir. Mükellefler beyanlarını bu beyanname ile yapmak veya bu beyannamelerde yazılı bilgilere uygun olarak bildirmek zorundadır.

Özel beyan zamanı tayin olunan gelirler

Dar mükellef kurumların, vergiye tabi kazancının Gelir Vergisi Kanunu’nda yazılı telif, imtiyaz, ihtira, işletme, ticaret unvanı, marka ve benzeri gayri maddi hakların satışı, devir ve temliki karşılığında alınan bedeller hariç olmak üzere, diğer kazanç ve iratlardan ibaret olması halinde bu kazançların; yabancı kurum veya Türkiye’de bunlar adına hareket eden kimseler tarafından kazancın elde edildiği tarihten itibaren 15 gün içinde, Kurumlar Vergisi Kanunu’nun 27’nci maddesinde belirtilen vergi dairesine beyanname ile bildirilmesi gerekmektedir.

Diğer kazanç ve iratların belirlenmesi konusunda Gelir Vergisi Kanunu’nun ilgili hükümlerinin uygulanması gerekmekte olup diğer kazanç ve iratlara ilişkin hükümlerde yer alan vergilendirilmeme konusunda getirilen kayıt, şart ve süreler ile istisnalar dar mükellef kurumlarca elde edilen diğer kazanç ve iratların belirlenmesinde dikkate alınmayacaktır. Bunun tek istisnası, Türkiye’ye bizzat getirilen nakdi ve ayni sermaye karşılığında elde edilen menkul kıymetler ile iştirak hisselerinin elden çıkarılması sırasında kur farkı kazancına dair hükümlerdir. Bu nedenle, Gelir Vergisi Kanunu’nda yer alan, diğer kazanç ve iratların tespitinde kur farkı kazancı ile ilgili belirlemeler, dar mükellef kurumlar için de geçerli olacaktır.

Beyannamenin verilme yeri

Kurumlar Vergisi Kanunu’nun 27’nci maddesinde özel beyan zamanı tayin olunan gelirlerle ilgili olarak kurumlar vergisi beyannamesinin verileceği vergi daireleri hakkında aşağıdaki düzenlemelere yer verilmiştir.

Dar mükellef kurumlar tarafından elde edilen diğer kazanç ve iratların türüne göre kurumlar vergisi beyannamesinin verileceği vergi daireleri;

- Taşınmazların elden çıkarılmasından doğan diğer kazanç ve iratlarda taşınmazın bulunduğu,

-Taşınırların ve hakların elden çıkarılmasından doğan diğer kazanç ve iratlarda mal ve hakların Türkiye’de elden çıkarıldığı,

- Ticari veya zirai bir işletmenin faaliyetinin durdurulması veya terk edilmesi karşılığında elde edilen diğer kazanç ve iratlarda işletmenin bulunduğu,

- Arızi olarak ticari işlemlerin yapılmasından veya bu nitelikteki işlemlere aracılıktan elde edilen kazançlar ile arızi olarak yapılan serbest meslek faaliyetleri dolayısıyla elde edilen kazançlarda faaliyetin yapıldığı,

-Arızi olarak Türkiye ile yabancı ülkeler arasında yapılan taşımacılık faaliyetlerinden elde edilen kazançlarda yolcu veya yükün taşıta alındığı,

- Zarar yazılan değersiz alacaklarla karşılık ayrılan şüpheli alacakların tahsili dahil olmak üzere terk edilen işlerle ilgili olarak sonradan elde edilen diğer kazanç ve iratlar ile ticari, zirai veya mesleki bir faaliyete hiç girişilmemesi veya ihale, artırma ve eksiltmelere iştirak edilmemesi karşılığında elde edilen diğer kazanç ve iratlarda ödemenin Türkiye’de yapıldığı,

- Diğer hallerde Hazine ve Maliye Bakanlığı’nca belirlenen yerin vergi dairesidir.

Dar mükellefiyette tarhiyatın muhatabı, tarh zamanı ve tarh yeri

Kurumlar Vergisi Kanunu’nun 28’inci maddesinde dar mükellefiyette tarhiyatın muhatabı, tarh zamanı ve tarh yeri ile ilgili düzenlemelere yer verilmiştir.

Tarhiyatın muhatabı

Dar mükellefiyete tabi yabancı kurumların vergisi, bu kurumların;

- Türkiye’deki müdür ve temsilcileri,

-Müdür ve temsilcileri mevcut değilse, kazanç ve iratları yabancı kuruma sağlayanlar,

adına tarh olunur.

Kurumlar vergisi, tarhiyatın zamanı

-Vergi dairesine beyannamenin verildiği günde,

- Beyanname posta ile gönderilmişse, vergiyi tarh edecek daireye geldiği tarihi izleyen üç gün içinde,

beyannamenin verildiği veya gönderildiği vergi dairesince tarh olunacaktır.

Ödeme süresi

Dar mükellefiyette kurumlar vergisi,

- Yıllık beyanname ile bildirilenlerde beyannamenin verildiği ayın sonuna kadar,

- Muhtasar beyanname ile bildirilenlerde beyannamenin verildiği ayın yirmi altıncı günü akşamına kadar,

-Özel beyannameyle bildirilenlerde beyanname verme süresi içinde,

-Tarhiyatın muhatabının Türkiye’yi terk etmesi halinde beyanname verme süresi içinde,

- Tasfiye veya birleşme hallerinde verilecek beyannamelerde ise beyanname verme süresi içinde

ödenir.

ABD Merkez Bankası (Fed) faiz kararını bu yazının kaleme alındığı 16 Eylül Çarşamba günü saat 21’de açıklayacak. Chicago Üniversitesi’nin Financial Times için düzenlediği ankete katılan 51 akademisyenden 50’si politika faizinin yükseltilmesi gerektiğini belirtmiş. Bunların yüzde 14’ü 0,50 puanlık bir artış önerirken, kalanı 0,25 puanın yeterli olacağını belirtmiş. Artış önerisinin arkasındaki temel neden, enflasyonun hedefe yakınsaması bir yana, petrol fiyatlarındaki artış nedeniyle hedefin daha da üzerine çıkması riski.

Faiz artışında kırılganlık belirleyici

Fed’in politika faizini artırmasının Türkiye’ye (ve benzeri ülkelere) etkisi iki unsura bağlı: Birincisi, Fed’in ne sıklıkta ve ne ölçüde artıracağına, ikincisi ekonomik kırılganlığımızın ne düzeyde olduğuna. Kırılganlığımız az olmasa bile, çok seyrek aralıklarla ve çok sınırlı ölçüde birkaç kezlik artışın bize kayda değer bir olumsuz etkisinin olmayacağını söylemek mümkün. Elbette bu savın geçerli olması için küresel finans piyasalarındaki faiz artırım sürecinin bu yönde gelişeceği beklenmeli. Ama kırılganlıklarımız az değilse, sık aralıklarla ve uzunca bir süreye yayılan faiz artırımlarının bizim gibi ülkelerin ekonomilerine darbe vurması beklenir. Çünkü Türkiye ve benzeri ülkeler dışarıdan borçlanmaya bağımlılar. Büyük merkez bankalarının faizleri yükseltmelerinin hem borçlanma maliyetini artırma hem de borçlanma miktarını azaltma gibi olumsuz etkileri var. Ama ekonomik temeller sağlamsa ve uygulanmakta olan ekonomi politikası o temelleri daha da güçlendirmeye çalışıyorsa, bu tür bir faiz artırımı bile fazla sorun yaratmayabilir.

2004-2006 dönemi ne söylüyor?

Şimdi geçmişe gidelim. Grafikte 2003’ün ilk iş gününden 2006’nın son iş gününe kadar olan dönemde Fed’in politika faizinin nasıl seyrettiği gösteriliyor. 25 Haziran 2003 – 26 Haziran 2004 arasında politika faizi yüzde 1 düzeyinde sabit tutulmuş. Bu tarihten sonra her biri 0,25 puanlık olmak üzere 17 artış yapılıyor. İlk faiz artışı 30 Haziran 2004’te. Son artış ise 25 Haziran 2006’da. Bu artışla faiz yüzde 5,25’e yükseliyor. Farklı bir ifadeyle, iki yıllık dönemde neredeyse her ay faiz yükseltiliyor.

Kırılganlığı azımsanmayacak düzeyde olan bir ekonomi için bu kadar sık yapılan ve uzun bir süreye yayılan faiz artırımları belirgin sorunlar yaratırdı. Oysa Türkiye 2001 krizinden sonra Güçlü Ekonomiye Geçiş adlı bir ekonomi programı uygulamaya başlıyor. Mayıs 2001’de yürürlüğe konulan program, Kasım 2002’de iş başına gelen AKP hükümeti tarafından da devam ettiriliyor. Elbette bazı değişiklikler yapılıyor ama programın özü korunuyor. Fed faiz artırımına başladığında, artık Türkiye’nin bankacılık sektörü sağlam ve kredi açabilir hâle gelmiş, kamunun borcu GSYH’ye oranla krizde ulaştığı zirve değerine göre 30 puan düşmüş ve bütçe açığı çok azalmış, bir dizi yapısal düzenleme yapılmış, enflasyon yıllar sonra tek haneye düşmüş ve büyüme 60 yıllık ortalamasının üç puan üzerinde.

İktisadi temeller sağlam olunca, bu tür bir faiz artırımı süreci başa bela olmuyor. Kıssadan hisse şu: Temel belirleyici sizin ne yaptığınız; ne ölçüde düzgün adım atıyorsanız o ölçüde başkalarının yaptıklarının size etkisi az oluyor.

Nasrettin hoca malum komşusundan bir kazan ödünç alır. İşi bitince de kazanı iade ederken içine küçük bir de minik kazan yerleştirir. Komşusu şaşırıp çok sevinince Hoca, “Kazanın Doğurdu” demiştir. Komşusu bu duruma sevinerek olaya inanır. Bir süre sonra hoca yine aynı kazanı ödünç alır, ancak uzun bir süre geri vermez. Artık sabrı tükenen komşusu kazanını geri almaya gittiğinde hoca, “Komşum başın sağolsun, kazanın öldü” cevabını verir. Komşu su şaşkınlıkla “Hiç kazan ölür mü hoca?” dediğinde ise, hoca o muhteşem cevabı verir. “Kazanın doğurduğuna inanıyorsun da öldüğüne neden inanmıyorsun?”

Sermaye piyasamızda son dönemde yaşananlar bana bu hikâyeyi hatırlamama bir vesile oldu. Geçtiğimiz yıllarda hisse senetleri ve yatırım fonları bazında yıllık “%1000, %2000, %4000”lere yaklaşan olağanüstü getirileri gördüğüne inanıyordunuz da şimdi “%50, %100” düşüşleri gördüğünüze neden inanmıyorsunuz?

Yaklaşık 20 yıl önce Sermaye Piyasası Kurulu (SPK) tarafından yayımlanan “Seri: V, No: 68 Aracı Kurumlarda Uygulanacak İç Denetim Sistemine İlişkin Esaslar Hakkında Tebliğ’in 4. maddesinde, aracı kurumların, bünyelerinde faaliyetlerinin kapsam ve yapısıyla uyumlu, değişen koşullara cevap verebilecek nitelikte, yeterlilikte ve etkinlikte iç denetim ve risk yönetim sistemlerini kurmak, idame ettirmek ve geliştirmek zorunda oldukları hükme bağlanmıştı.

Mesleki kariyerimde bankacılık sektöründe hazine, fon yönetimi ve risk yönetimi alanlarında geçirdiğim uzun yıllar sonrasında, 2006 yılında işte bu düzenlemenin yayınlanmasının ardından İş Yatırım’ın Risk Yönetimi bölümünü kurmak ve yönetmek üzere sektör değişikliği yapmıştım. Belki de bir gençlik hayali olarak kendimi Türkiye’de sermaye piyasalarının çok gelişeceğine inandırarak yüksek lisans tez konumu “Türkiye’de Yatırım Bankacılığı ve Ürünlerinin Analizleri” üzerine yapmıştım.

Kısa bir süre sonrasında 2007 yılında Sermaye Piyasası Kurulu (SPK), Yatırım Fonlarına İlişkin Tebliğde Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğ (Seri: VII, No:34) ile serbest yatırım fonlarının fiyat açıklama ve portföy esaslarına yönelik düzenlemeler yapmıştı.

İş Yatırım ve Garanti Yatırım olarak o tarihlerde kurumlarımızda SPK ile yoğun bir dirsek teması geçirmek suretiyle Türkiye’nin ilk serbest yatırım fon ihraçlarını (hedge fon) gerçekleştirmiştik.

Serbest yatırım fonlarının pay fiyatlarının hesaplanma sıklığı düzenleme kapsamında esnetilmiş ve en az ayda bir kez hesaplanıp bildirilmesine imkân tanınmıştı. O dönemde serbest fonlar, esnek yatırım stratejileriyle sadece nitelikli yatırımcı hedef kütlesine hizmet edecek şekilde yapılandırılmaktaydı.

İhraç edilen fonlara ilişkin olarak operasyon, muhasebe, takas/saklama, iç kontrol, iç denetim, risk yönetimi sistemleri, raporlama gibi uzayan iş süreçlerinin üzerlerinden aylarca geçmek suretiyle kendimizi ancak hazır hissetmiştik.

Fonlarda büyüklük 11 trilyon TL’ye yaklaştı

Aradan geçen 20 yıl gibi oldukça uzun bir zaman dilimi sonrasında sektör teknolojinin verdiği yeni imkanlar dahilinde çok hızlı gelişti. Eylül 2026 itibarıyla 2 bin 884 adet yatırım fonunda 11 milyonu aşkın sayıdaki yatırımcının 11 trilyon TL’ye yaklaşan miktarda yatırımı bulunmaktadır. Bu düzeydeki bir sistemin yönetmeliklere tam uygun bir şekilde, şeffaf ve basiretli bir biçimde yönetilmesi sermaye piyasasının gelişimi için çok önemlidir.

Bugün itibarıyla 11 trilyon TL’ye yaklaşan toplam yatırım fonları portföy değeri büyüklüğünün yaklaşık %58’ini Serbest Yatırım Fonları oluşturmaktadır. Dolayısı ile yaşanmakta olan mevcut risklerin SPK’nın getirdiği yeni değişiklikler neticesinde realize edilemesinin ardından sektör olması gerektiği düzene elbette ki kavuşacaktır.

Alınan irrasyonel riskler neticesinde bugünlerin yaşanması kaçınılmaz sonuç

SPK’nın yatırım fonlarına yönelik yapmakta olduğu düzenlemelerin temel amacı özellikle serbest fonlardaki portföy yoğunlaşmasını sınırlandırmak yanında portföy yönetim şirketlerini portföy çeşitlendirmesine zorlayarak risk yönetimi ilkelerini metazori biçimde uygulatmaya dayanmaktadır.

Bekli de söylenebilecek en iyi söz “her şerde bir hayır vardır” sözü olabilir. Son yıllarda göz göre göre alınan irrasyonel riskler neticesinde bugünlerin yaşanması kaçınılmaz bir sonuçtur.

Herhangi bir portföy yönetimi şirketinin yönetiminde olduğu serbest hisse senedi fonunun borsada likiditesi düşük 4-5 şirkete yatırım yaparak hisse senedinin piyasadaki kontrolünün eline geçirmesi neticesinde, ilgili hisse senetleri 1 yıl içerisinde bir kaç binli seviyelerde getiriler üretir olmuştur.

Aynı portföy yönetimi şirketinin yönetiminde olan para piyasası yatırım fonu da aynı şirketin serbest hisse yatırım fonu ile ters repo işlemleri (nakit veriş hisse senedini teminata alış) yapmak suretiyle günlük fon getirilerini piyasa ortalamasının üzerine çıkarabildi. Diğer yandan nakite kavuşan serbest hisse yatırım fonu da portföyündeki aynı 4-5 hisse senedine yatırım yapmak suretiyle fiyat yükselişlerinin sürekliliğini sağlamaktaydı.

Bu stratejiyi birkaç portföy yönetim şirketinin birlikte yapması neticesinde aynı hisse senetlerinin getirileri ve ilgili hisse senetlerini portföylerinde taşıyan yatırım fonlarının performansları 3 bine yaklaşan yatırım fon piyasasında en ön sıralara yerleşmekteydi.

Bu türdeki yatırım fonlarının düzenli olağanüstü getiri performansları yakaladıklarını izleyen yatırımcılara da haliyle tasarruflarını bu fonlara yönlendirmek suretiyle sistemin uzun bir süre işleyebilmesine destek vermiş oluyorlardı.

Ancak SPK düzenlemesi neticesinde sistemin aynı şekilde işletilmesi mümkün olmamıştır. Sistem bundan sonrası için devre dışında kaldığında serbest hisse yatırım fonunun değeri portföyünde yoğunlaşma risk taşıyan 4-5 hissedeki ani fiyat düşüşleri neticesinde hızla gerilemektedir. Aynı zamanda fonun hisse senedi teminatı karşılığında yapmış olduğu ters repo işlemleri sebebi ile para piyasası fonlarına hisse senedi teminat değer düşüklüğü kadar da borcu oluşmaktadır. Bu tür işlemlere aracılık etmekte olan diğer para piyasası fonlarının portföy varlıkları ters repo alacaklarındaki ani değer kayıpları sebebi ile performanlarında gerileme yaşanmaktadır.

Neticede kısaca yaşananları özetlediğim bu devridaim çarkı SPK’nın çok yerinde ancak oldukça geç kalmış bir şekilde (MSCI, FTSE gibi yabancı endeks sağlayıcıların Kasım 2026 tarihli verdikleri ültimatomları şayet olmasaydı acaba bugün ne olurdu? Sorusunu da elbette ki kendimize sormak lazım) taşların yerine oturmasını mutlaka sağlayacaktır.

SPK’nın 8 Eylül 2026 düzenlemesi ile kurumun hedefi aslında çok net bir şekilde tanımlanmıştır. Borsa’da kimin gerçekten ne kadar hisseye sahip olduğunu daha görünür hale getirmek.

Bundan sonrasında hisse senetlerinde fiili dolaşımın nasıl hesaplanacağını SPK gayet net bir şekilde ifade etmektedir. Artık bir kurucu ortağın hissesini doğrudan değil de bir serbest fon üzerinden tutması, artık onu fiili dolaşım hesabından kurtarmamaktadır.

Artık bir şirketin kağıt üzerinde %60-%70-%90 halka açık görünüp bunun büyük bölümünün aslında birbiriyle bağlantılı birkaç fon ve şirket elinde toplanmış olması mümkün olamayacaktır.

Böylece önümüzdeki dönemde borsada gerçek hisse senedi sahipliği oranları ve potansiyel yatırım fon riskleri daha şeffaf bir şekilde görünür olabilecektir. Bu gelişme de milyonlarca küçük yatırımcı için çok iyi bir gelişmedir.

Kamu otoritesinden gelen birçok düzenlemede olduğu gibi kurunun yanında yaşlar da maalesef yanmıştır. Yaklaşık 20 yıl önce minimum 500 bin TL ödenmiş sermaye ile yola çıkan portföy şirketlerinin asgari sermaye yükümlülükleri yeni yıldan itibaren 500 milyon TL’ye yükseltilmiştir.

Sektörde banka kökenli portföy yönetim şirketleri ve bir kaç büyük bağımsız portföy yönetim şirketleri üzerinden hızlı bir konsolidasyon eğilimini yaşayacağız. Benzer nitelikte olan yatırım fonlarının hızla birleşimini görmemiz mümkündür.

İşini layıkıyla yapan kurumlar zamanla daha öne çıkacak

İleri düzey sermaye piyasası lisanslarına sahip nitelikli personellerin değerinin bundan sonraki dönemde artacağı aşikârdır. İşini layıkıyla yapmakta olan kurumların zaman içerisinde daha da ön plana çıkacağını göreceğiz. Ancak düzgün çalışan butik, küçük portföy yönetim şirketlerinin yolları da yıl sonuna kadar olacaktır.

Geçmişte yaşananlardan bugün zarar görmekte olan küçük yatırımcılar için söylenebilecek söz ise başlıktaki şekilde tekrar ifade edilebilir. “Kazanın doğurduğuna inanıyorsun da öldüğüne neden inanmıyorsun?”

Suudi Arabistan ile Husiler arasındaki çatışma, Yemen sınırlarını aşarak Körfez güvenliği, petrol ticareti ve bölgesel ittifakların gerçek kapasitesi açısından yeni bir sınamaya dönüşüyor.

Suudi petrol altyapısına yönelik tehditler, Kızıldeniz ve Babülmendep’teki riskler ve Hürmüz Boğazı’nın kapanmasının yarattığı enerji baskısı, Riyad yönetimini aynı anda birden fazla cephede karar vermeye zorlamaya başladı.

İsrail krizi fırsata çevirme peşinde

İsrail basınında yer alan haber ve yorumlar, Husilerin yarattığı krizin İsrail tarafından "fırsata çevrilmeye" çalışıldığını gösterir nitelikte; İsrail basınına göre, Tel Aviv ile Riyad arasında Husilere karşı istihbarat paylaşımı başlamış durumda.

Axios’ta yer alan ve İsrailli yetkililere dayandırılan haberler, devreye ABD'nin de girdiği ve Amerikan Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM) üzerinden İsrail ile Suudi Arabistan arasında Husilere karşı iş birliğinin ilk adımlarının atıldığına işaret ediyor. İsrail’in bölgesel güvenlik mimarisinde kendisine yeni bir alan açmaya çalıştığı çok açık.

Almanya'daki gizli toplantı

Bu çerçevede İran savaşı ve bölgesel gerilimlerin ardından Almanya’da ABD öncülüğünde gerçekleştirildiği bildirilen askeri toplantı da dikkat çekici:

CENTCOM Komutanı Amiral Brad Cooper’ın ev sahipliğinde yapılan toplantıya İsrail, Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri, Katar, Kuveyt, Bahreyn, Mısır ve Ürdün’ün üst düzey askeri yetkilileri katıldı. Toplantı CENTCOM tarafından da doğrulandı, ancak toplantının tüm gündemi ve alınan kararlar kamuoyuna açıklanmadı.

Basına sızan haberler ise İsrail Genelkurmay Başkanı Eyal Zamir’in İsrail ordusunun farklı cephelerdeki operasyonları hakkında Arap komşularına brifing verdiği, Hürmüz Boğazı’ndaki deniz trafiğinin genişletilmesine yönelik planların da gündeme geldiği yönünde.

Belli ki İsrail, Suudi Arabistan’ın güvenlik açığını Türkiye ve Pakistan’ın yetersizliği üzerinden tanımlayan bir anlatıyı piyasaya sürme peşinde. Sosyal medyada epey karşılık da bulan bu anlatı, Mekke Paktı’nın siyasi etkisini zayıflatmayı ve İsrail’in güvenlik sağlayıcı rolünü öne çıkarmayı amaçlayan bir diplomatik çerçeve oluşturuyor.

Mekke Paktı'nın açıklanmayan sırrı; Siyasi mesaj mı, gerçek bir askeri cepheleşme mi?

Türkiye ve Pakistan'ın Suudi Arabistan'ın sıkışmışlığı karşısında sadece destek ve kınama mesajları ile yetiniyor olmaları, Mekke Anlaşması konusunda İsrail'in yaymaya çalıştığı imajı da destekler nitelikte.

Henüz kimsenin anlaşma metnini görmemiş olması, ortada dolaşanın sadece tek sayfalık "niyet beyanı" benzeri bir metin olması da Mekke Paktı'nın gerçekliğini sorgulatır nitelikte. En çok sorulan soru ise Mekke Paktı'nın üyelerine "hangi koşullarda ve ne tür bir destek öngördüğü" üzerine düğümleniyor.

Kısacası, Riyad’ın acil güvenlik ihtiyacı ile Mekke Paktı'nın uzun vadeye yayılan inşa süreci aynı takvimde ilerlemediği için, pakt konusundaki soru işaretleri de kaçınılmaz olarak artıyor.

Kızıldeniz koalisyonu da hareketsiz...

Suudi Arabistan’ın Süveyş Kanalı, Kızıldeniz ve Aden Körfezi’ndeki deniz trafiğini korumak amacıyla oluşturduğunu açıkladığı koalisyon da sahaya yansımış değil; Türkiye, Mısır, Pakistan, Kuveyt, Bahreyn, Katar, Ürdün, Yemen hükümeti, Sudan, Cibuti, Somali, Bangladeş ve bazı kaynaklara göre Nijerya veya Komorlar’ın yer alması beklenen bu yapı, geniş bir siyasi katılım öngörüyordu. Ancak Suudi Arabistan'ın petrol sevkiyatı Husi saldırıları altında erirken, Babülmendep Boğazı'ndaki trafik ciddi tehlike altına girmişken, çok sayıda ülkenin bulunduğu bu koalisyonda hiçbir hareket görülmemesi de manidar.

Bu hareketsizlik, bölge ülkelerinin tehdidin büyüklüğünün farkında olmadığını değil, doğrudan savaşa katılmanın maliyetlerini bildiğini gösterir nitelikte. Kızıldeniz’in açık tutulması konusunda ortak çıkar bulunmasına rağmen, Husilerle doğrudan çatışmanın İran’la gerilimi tırmandırma riski, ülkeleri daha ihtiyatlı davranmaya itiyor.

Kısacası, Yemen krizi, Orta Doğu’da yeni ittifakların ilan edilmesi ile bu ittifakların gerçek bir güvenlik kapasitesine dönüşmesi arasındaki farkı sahada açıkça ortaya koymuş durumda.

Mekke Paktı, Suudi Arabistan’ın güvenlik arayışında önemli bir siyasi girişim olsa da henüz acil askeri ihtiyaçlara cevap verecek ölçüde kurumsallaşmış değil.

İsrail ise bu boşluğu kendi istihbarat, hava savunma ve bölgesel güvenlik kapasitesi üzerinden doldurmaya başladı bile. Tel Aviv’in amacı yalnızca Suudi Arabistan’a yardım etmek değil; bu yardımı normalleşme sürecinin ve Körfez’deki güvenlik mimarisinin merkezine yerleştirmek.

Savaşın petrol boyutu en çok Avrupa'yı vuracak gibi...

Yemen ve Hürmüz kaynaklı güvenlik risklerinin sıkıştırdığı tek ülke Suudi Arabistan değil; Suudi Arabistan’ın Doğu-Batı Petrol Boru Hattı’nın devre dışı kalması Kızıldeniz’e uzanan Yanbu hattından yükleme yapılmasını engellerken, Ras Tanura’dan çıkan petrolün önemli bölümünün Asya’ya yönlendirildiğinin açıklanması, Avrupa'yı zor durumda bırakmaya aday.

Suudi Aramco’nun Eylül ayı Avrupa tahsislerini iptal ettiği ve Ekim boyunca Avrupa’ya ham petrol sevkiyatının durabileceği yönündeki haberler de bu baskıyı artırıyor.

Burada dikkat çekici olan, enerji akışlarının yalnızca üretim miktarına değil, güzergâh güvenliğine de bağlı hâle gelmesi. Suudi Arabistan üretim kapasitesine sahip olsa bile, petrolü hangi limandan, hangi boru hattıyla ve hangi deniz rotasından taşıyabildiği stratejik önem kazanıyor.

Husilerin yarattığı zararın asıl kazananı...

Suudi Arabistan'ın çok sıkıştığı böylesine bir çatışma ortamında ABD'den açıkça istediği desteğe ret yanıtı alması, bunun yerine Washington'daki Trump yönetimi tarafından adeta "yardım için İsrail'e başvur" mesajının verilmesi de manidar.

İran'a karşı savaş başlatarak bölgeyi istikrarsızlaştıran Başkan Trump, ara seçimler yaklaşırken ülkesini geri çekip yaratılan kaosu bölge ülkeleri üzerinden çözmenin peşinde bir görüntü veriyor.

Washington ayrıca petrol üzerinden de küresel gerginliklerde zemin kazanma peşinde gibi;

ABD’nin bölgesel enerji stratejisine ilişkin tartışmaların bir bölümü, Washington’ın amacının yalnızca petrol arzını güvence altına almak değil, Asya ülkelerinin İran ve Suudi Arabistan petrolüne bağımlılığını azaltmak ve Çin’in enerji tedarik kanallarını baskılamak olduğu yönünde. Belli ki İran ve Venezuela gibi yaptırım altındaki ülkelerden Çin’e yönelen düşük maliyetli petrol akışlarının sınırlandırılmasına, Suudi petrol arzının da savaş nedeniyle azalması eklenerek Pekin’in enerji maliyetlerini yükseltmek ve dış tedarik esnekliğini düşürmek amaçlanıyor.

ABD’nin petrol stratejisini yalnızca Çin’i çevreleme amacıyla açıklamak eksik kalır; enerji güvenliği, doların uluslararası rolü, müttefiklerin korunması, küresel fiyat istikrarı ve yaptırım politikaları aynı anda etkili olan unsurlar elbette.

Yemen’deki çatışmanın bundan sonraki seyri, yalnızca Riyad ile Husiler arasındaki askeri dengeyi değil, Orta Doğu’daki ittifakların güvenilirliğini ve enerji düzeninin dayanıklılığını da belirleyecek gibi...

1- SORUN: CB Yardımcısı Cevdet Yılmaz’ın dilinde fazlaca seslendirilen bir kavram var; faktör verimliliği… Kendisi bunu; “mümkün olan en düşük kaynak harcamasıyla en fazla çıktıyı elde etmek” diye tanımlıyor. Nitekim hükümetin de toplam faktör verimliliğini arttırmayı hedeflediğini söylüyor.

2- ETKİSİ: Faktör verimliliği, ekonomik üretim sürecinde kullanılan üretim faktörlerinin (emek, sermaye, doğal kaynaklar) ne kadar etkin, verimli bir şekilde kullanıldığını ölçen kavramdır. Belirli miktar girdiden (iş gücü, makine, hammadde) ne kadar çıktı (ürün, hizmet) elde edildiğini gösterir.

FAKTÖR VERİMLİLİĞİ: İŞİN BEREKETİ

3- ÇÖZÜM: Dilimizde bunu ifade eden kelime; “işin bereketi” olabilir. Türkçede “bereket” genellikle bir işin veya kaynağın beklenenden daha fazla çıktı, kazanç veya fayda sağlamasını ifade eder. Bu, halk dilinde bolluk, verim, uğur gibi kavramlarla ilişkilendirilir.  İşte faktör verimliliğinin Türkçesi…

4- YÖNTEM: Her ne kadar bereketi ölçemesek de bunu, işimizin çıktı verimiyle müşahede edebiliriz. Her ne kadar “bereket”, daha çok kültürel, duygusal ve manevi anlam içerse de işte faktör verimliliği; “bereketin ölçülebilir türüdür” diyebiliriz. Toplam faktörler ahenginin bereket getirdiği kesindir.

2 SORU 2 CEVAP / Berekete dair…

Faktör verimsizliğimizin nedeni?

Üretim sürecindeki girdilerin optimal verimlilikte kullanılmaması… İnsan kaynağının nepotizme kurban edilmesi, projelerin yandaşa peşkeş çekilmesi, zombi şirketlere kamu kaynağının gömülmesi…

Bereketli işin sırrı nedir?

İşi ehline vermek, kamu yararı gözetmek, hukuk devleti olmak, yetki ve sorumluluğu eşit paylaşmak, sadakat yerine liyakati esas almak. Yandaşı, candaşı kollamak yerine vatandaşı, yoksulu öncelemek.

NOT

BEREKETLİ TOPRAKLAR ÜZERİNDE…

Orhan Kemal’in 1954’te yazdığı roman, bu adı taşıyordu. Ekmeğini Çukurova’da aramak zorunda kalan üç köylü arkadaşın öyküsüdür ve bu kitabı oluşturan malzeme; “bir lokma ekmek için çok kötü şartlarda çalışmak zorunda olan insanlardan” derlendi. Tıpkı bizim bereketsiz işletmelerimiz gibi…

VERİMLİLİK LÛGATI:

Bereket: Az tohumla çok hasat. Az emekle çok iş. Sürecin değer üretme kabiliyeti

Faktör verimliliği: Girdilerin başarılı kavuşumundan yüksek çıktı elde etme süreci

Kâr: Bir işin neticesindeki hasılattan maliyet düşülünce geriye kalan kazanç

Verimlilik: Gün boyu otlayan kara inekten 2 kilo süt sağarken verimli inek 10 sağılır

Gerçi 22 Ekim’e daha çok var ve gerek dünyada gerek Türkiye’de neredeyse her gün değişiklikler oluyor ama gidişat pek hoş değil ve bunu herkes görüyor.

Bakın Karahan Budapeşte’deki zirvede yaptığı konuşmada enerji şoklarına ve bunun etkilerine değinirken mealen ne dedi:

“Enerji şokları başlangıçta alınan sıkı tedbirlerle sınırlandırılabilir. Ancak maliyet baskılarının ücretlere, fiyatlama davranışlarına ve döviz kuruna yansımasıyla süreç daha karmaşık hale gelebilir. Bu nedenle de ikinci tur etkilerin merkez bankaları açısından yakından takip edilmesi gerekir.”

Enflasyon çıpalanamazsa… 

Merkez Bankası Başkanı üç etki sayıyor; ücretler, fiyatlama davranışları ve döviz kuru. Karahan bu durumda şokları kontrol altına almanın zorlaşacağına vurguluyor.

Ama sonrasındaki ifadelerle sanki bu risk tanımlaması genelden özele kayıyor.

Karahan, dış şokların döviz kuru üzerindeki etkisinin enflasyon beklentilerinin yeterince çıpalanamadığı ekonomilerde daha güçlü olabileceğine dikkat çekiyor.

“Enflasyon beklentilerinin yeterince çıpalanamadığı ekonomi” tanımlaması da tabii ki akla Türkiye’yi getiriyor.

Benzeri başka ülkeler de vardır ama bizi ilgilendiren Türkiye.

Ne dersiniz; petrol fiyatlarının giderek arttığı, Türkiye’yi petrol fiyatlarından daha fazla ilgilendirir hale gelen motorin ve doğalgaz fiyatlarının çok daha hızlı artış gösterdiği bir dönemde Merkez Bankası Başkanı bu uyarıları herhalde durup dururken yapmıyor.

Mesaj açık sayılır 

Merkez Bankası Başkanı Fatih Karahan her ne kadar bu konuşmayı ve değerlendirmeleri Türkiye özelinde yapmadıysa da, aslında zirvede dile getirilenlerden Türkiye’ye de bir pay düşüyor tabii ki. Karahan Orta Doğu’daki jeopolitik gerilimlerin enerji fiyatları üzerinde yukarı yönlü baskı oluşturduğuna dikkat çektiği konuşmasında oluşan arz şoku karşısında daha sıkı para politikasının, enflasyon görünümündeki bozulmanın kalıcı hale gelme riskini sınırlayabilecek araçlardan biri olduğunu ifade etti.

Gerçi bu yeni bir görüş değil. Merkez Bankası’nın her PPK toplantı metninde zaten “Enflasyon görünümünde belirgin ve kalıcı bir bozulma olması durumunda para politikası duruşu sıkılaştırılacaktır” görüşüne yer verilir.

22 Ekim’de ne olur?

Biliyorum daha çok erken. Bir sonraki PPK toplantısının yapılacağı 22 Ekim’e daha beş hafta var ve köprülerin altından daha çok sular akar.

Eskiden piyasalarda oynaklığa yol açan ve tahmin yapmayı zorlaştıran siyasi ve ekonomik dalgalanmalar daha çok Türkiye’de yaşanır, hatta dünyadaki dinginlik bize biraz tuhaf gelirdi.

Oysa şimdi? Trump yüzünden tüm dünya o dingin günlerini arıyor. Örneğin enerji fiyatlarının yarın ne yönde ve ne kadar değişeceğini kimse kestiremez halde. Trump’ın bir gün söylediği ertesi gün söylediğini tutmadığı için tüm dünya ekonomileri müthiş bir dalgalanma yaşıyor.

Dışarıda böylesine kaotik bir ortam var. Türkiye bu tür ortamlar yaratmakta zaten kendi kendine yeten bir ülke. Dışarıda normale dönülse bile içerideki dalgalanmanın ne olacağı bilinmez. O yüzden de her ne kadar bir sonraki PPK toplantısına çok varsa da Merkez Bankası Başkanı Fatih Karahan’ın Budapeşte’de yaptığı konuşmayı 22 Ekim toplantısında “Faiz indirimi zor görünüyor” şeklinde okumak çok yanlış olmasa gerek.

Ama bu okuma, bu yorum bugün için geçerli. Biraz önce de vurguladım ya, gelişmeler öylesine hızlı ki dünya yarını bile göremez durumda.

Kaldı ki dünya ekonomilerinde öylesine gelişmeler yaşanır ve Türkiye de bundan öylesine etkilenir ki bir de bakmışsınız 22 Ekim’de faiz indirimi olur mu, olmaz mı ya da olursa ne kadar olur tartışması bir anda geride kalmış ve faiz artışı konuşulur olmuş.

Bu satırları FED’in faiz kararı belli olduktan sonra okuyorsunuz. Oradan çıkan karar ve verilen mesajlar tüm dünya ekonomilerini, tabii ki Türkiye’yi de yakından etkileyecek. ABD’de faizlerin yükselmesi ve tahvil faizlerinin mevcut düzeyi Türkiye’ye olan sıcak para girişini bıçak gibi kesebilir. Böyle bir ortamda faizi daha da aşağı çekmek mümkün olabilir mi? Hele hele sıcak para girişi yavaşlamış ve belki de durma noktasına gelmişken yurt içinde dövize talep yaratacak şekilde faiz indirimine gitmek… Şu aşamada çok zor görünüyor. Bir de eylül enflasyonu pek tahmin edilmemekle birlikte geçen yılki kadar olmasa da (yüzde 3,23) yüksek gelirse...

Aradan 24 yıl geçti. Türkiye ekonomisi elbette çok büyüdü. Fakat büyümenin nasıl gerçekleştiğine baktığımızda, o günkü sorunun hâlâ geçerliliğini koruduğunu görüyoruz.

Dünya Bankası’nın 2011-2022 dönemi hesabı bunu açık biçimde ortaya koyuyor. Yıllık ortalama yüzde 5’lik büyümenin 3,7 puanı sermaye stokundan, 0,9 puanı emekten geldi. Toplam faktör verimliliğinin (TFV) katkısı ise yalnızca 0,4 puan oldu. Yani büyümenin büyük bölümü, elimizdeki kaynakları daha verimli kullanmaktan değil, kaynakları artırmaktan geldi.

Oysa 2002-2007 döneminde tablo daha farklıydı. Strateji ve Bütçe Başkanlığı’nın hesaplamasına göre TFV’nin büyümeye katkısı 2,7 puandı. Ancak sonraki dönemde bu performans korunamadı. 2011-2022 döneminin tamamında ise ortalama katkı 0,4 puanda kaldı.

2024’te de benzer bir tablo gördük. Ekonomi yüzde 3,3 büyüdü. Sermaye stokunun katkısı 1,8 puan, istihdamın katkısı 1,9 puan oldu. TFV’nin katkısı ise eksi 0,4 puanda kaldı.

2025’in ilk yarısında ise farklı bir işaret geldi. Ekonomi yüzde 3,6 büyürken Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz, bunun yarısından fazlasının toplam faktör verimliliğindeki artıştan kaynaklandığını söyledi.

Bir başka dikkat çekici nokta da 2026 hedefi. Eylül 2026’da açıklanan Orta Vadeli Program’da yüzde 3,3’lük büyümenin 1,2 puanının toplam faktör verimliliğinden gelmesi bekleniyor. Bu, verimliliğin büyüme kompozisyonunda daha yüksek bir pay almasının hedeflendiğini gösteriyor.

Çünkü Türkiye’nin asıl meselesi yalnızca daha fazla üretmek değil, aynı kaynaklarla daha fazla üretmek. Daha fazla fabrika, makine ve çalışan büyümeyi bir yere kadar taşıyabilir. Kalıcı büyüme ise teknoloji, eğitim, inovasyon, yönetim kalitesi ve sermayenin doğru alanlara yönelmesiyle mümkün.

Bu nedenle 24 yıl önceki sorun bugün hâlâ karşımızda: Türkiye daha fazla kaynak kullanarak mı büyüyecek, yoksa elindeki kaynakları daha verimli kullanarak mı?

-          Turizmde başarıyı artık yalnızca turist sayısıyla ölçmemek gerekiyor. Esas konu daha uzun konaklayan, daha fazla harcama yapan ve Türkiye’nin farklı turizm ürünlerini deneyimleyen nitelikli ziyaretçi profilini büyütmek.

Mete Vardar, Volkan Ataman ve Mert Vardar, 150 ülkeden 10 bin turizm profesyoneliyle düzenledikleri anketten yansıyanlara baktı:

• Anket, Türkiye’nin geleneksel pazarlarımızın dışında da önemli bir büyüme potansiyeline sahip olduğunu gösteriyor.
• Özellikle Çin, Güney Kore ve Japonya başta olmak üzere Asya-Pasifik, ABD ve Latin Amerika ile Ortadoğu ve Kuzey Afrika pazarlarında önemli fırsatlar görülüyor.
• Anketten çıkan mesajlar, ülkemizde turizmi 12 aya yaymaya daha fazla odaklanmak gerektiğini ortaya koyuyor.

Ankette 2026 turizm sezonuna ilişkin şu değerlendirme öne çıktı:

• Bu yıl turizm sezonu bölgesel jeopolitik gerilimlerin gölgesinde geçiyor. Ancak, ülkemizdeki pazar çeşitliliği bu tür sıkıntılı dönemlere karşı direnç gösterilmesini sağlıyor.

2027 yılına ilişkin beklentiler de şöyle oluştu:

• İngiltere, Avrupa ülkeleri, BDT ve Ortadoğu gibi güçlü olduğumuz pazarlardaki konumumuzu korurken Asya-Pasifik, Uzak Doğu ve Amerika pazarlarında önemli bir büyüme potansiyeli görülüyor.
• Lüks turizm, MICE, incentive, gastronomi, kültür ve deneyim turizminin önemi ankette bir kez daha görülüyor. Bunlarla turizmde daha güçlü bir ekonomik değer yaratılabileceği ortaya çıkıyor.
• 2027’de de mevcut pazarlarımızı korurken, yüksek potansiyelli pazarlardan aldığımız payı artırmayı hedeflemek gerekiyor.

Dream Project Yönetim Kurulu Üyesi ve CEO’su Volkan Ataman’la İstanbul Turizm Fuarı’nı konuşmak üzere buluştuk. Ataman, anketin katılımcılarını dağılımını paylaştı:

-          Yüzde 44’ü Avrupa ve İngiltere, yüzde 24’ü Asya, yüzde 15’i Ortadoğu, yüzde 8’i Afrika ve yüzde 9’u da Amerika pazarından. Sonuçlar, Türkiye’nin farklı coğrafyalardan ilgi gören çok yönlü bir destinasyon yapısına sahip olduğunu ortaya koyuyor.

Volkan Ataman, anket sonrası İstanbul Turizm Fuarı’na ilgi konusuna geçti:

-          Fuarda talep patlaması yaşıyoruz. Bu yıl 10 bin metrekarelik alanda gerçekleşecek ITF’de 29 ülkeden 345’in üzerinde katılımcı ve 39 ülkeden 300 uluslararası satın almacı ağırlanacak.

Stantla katılım sağlayacak bazı ülkeleri sıraladı:

-          Karayipler, Bulgaristan, Bosna-Hersek, Sırbistan, Karadağ, Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri, Mısır, Güney Kore, Macaristan, Vietnam, İtalya, Hindistan, Birleşik Krallık, Rusya, Peru.

ITF’de bu yıl 17 bini aşkın profesyonel ziyaretçi beklediklerini bildirdi:

-          Bunun 2 bin 500 - 3 bininin uluslararası profesyonel ziyaretçi olabileceğini öngörüyoruz. Katılımcıların stantlarında 8 bin “B2B” görüşme yapabilmelerine dönük hazırlıklarımız tamam. Bu görüşmelerle ITF, yeni iş bağlantılarının adresi olacak.

Fuarda temsilcileri yer alacak uluslararası şirketlerden de örnekler aktardı:

• General Electric, Healthcare, Xiaomi, HelmsBriscoe, Kohler, MCI Group, Petronas, Nippon Electric Company, Xiamen C&D International Travel Service Group, Terramunds, Sinopharm, BCD Travel, American Express, Booking.com, Trip.com, Expedia.

ITF ile ilgili de şu noktaların altını çizdi:

• İlk yılımızdan bugüne metrekare bazında yüzde 49, Türkiye’ye kazandırdığımız nitelikli “Hosted Buyer” sayısında ise yüzde 80 büyüdük. Üçüncü yılımızda da Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği (TOBB) kriterlerini tamamlayarak uluslararası unvanı almaya hak kazandık.
• Önümüzdeki 5 yılda dünyanın en büyük ilk üç turizm fuarı arasına girmeyi hedefliyoruz. Sektörün lider kuruluşları ile kamu kurum ve kuruluşlarını güçlü desteği, nitelikli “Hosted Buyer” programımız ve uluslararası büyümenin bizi hedefe taşıyacağına inanıyoruz.

ITF kapsamında ayrıca “Turizm Zirvesi” de düzenleyeceklerini kaydetti:

-          Zirve, sektörün önde gelen ulusal ve uluslararası temsilcilerini İstanbul’da bir araya getirecek. İki günlük zirvede 18 farklı oturumda 83 yerli ve yabancı konuşmacı sektörün gündemini değerlendirecek.

ITF, öncelikle 3-4 gün İstanbul’un turizmini hareketlendirecek. 17 bini aşkın turizm profesyonelinin katılması, 8 bin “B2B” görüşmenin gerçekleşmesi, ülkemizin turizmine önemli katkı yapacak gibi görünüyor…

Geleceğe liderlik etmenin yolu fikirleri değere dönüştürmekten geçiyor

DANIŞMANLARI Mustafa Kaya’nın ajansından gelen davetiyeyi Yıldız Holding Yönetim Kurulu Üyesi Murat Ülker de, “Bekleniyorsunuz” mesajıyla ayrıca gönderdi:

• Şirketlerimizde hayata geçirilen başarılı projeleri ödüllendireceğimiz “18. Senenin Yıldızları” ödül töreninde bir araya geliyoruz…

İstanbul Valisi Davut Gül’ün de katıldığı “Ülker Spor ve Etkinlik Salonu”ndaki törene gittim. Törende önce “Senenin Yıldızları”yla ilgili bilgi aktarıldı:

• Bu yıl güncellenen ödül kategorileriyle kapsamı daha da genişleyen “Senenin Yıldızları”na 200’ün üzerinde proje başvurdu. En yüksek başvuru “Operasyonel Mükemmellik” kategorisinde gerçekleşti.
• Jüri değerlendirmesi ve çalışanların oyları sonucu 59 finalist arasından 21 proje ödül almaya hak kazandı. “Yönetim Kurulu Başkanı Özel Ödülü”yle toplam 8 kategoride 22 ödül sahiplerini buldu.

Yıldız Holding Yönetim Kurulu Üyesi Murat Ülker, “Senenin Yıldızları”nın global geleneğe dönüştüğünü belirtti:

-          Dünyanın dört bir yanındaki 80 bin çalışma arkadaşımız, aynı heyecan etrafında buluşuyor. Yıllar içinde büyüdük, dünyaya yayıldık ama bizi bir arada tutan değerlerimiz ve birlikte başarmanın heyecanı hiç değişmedi.

Yıldız Holding Yönetim Kurulu Başkanı ve CEO’su Mehmet Tütüncü, “Senenin Yıldızları”nın grup şirketlerine etkisi üzerinde durdu:

-          “Senenin Yıldızları”, güçlü kurum kültürünü yansıtan önemli bir buluşma. Yıldız Holding ve şirketlerimizde sürdürülebilir başarımızın arkasında, değişen ihtiyaçları öngörerek kendini sürekli yenileyen ve yeni fikirleri somut sonuçlara dönüştüren güçlü bir kültür var.

Bu yılki, “Teknolojiyle Değer Yaratanlar” temasına işaret etti:

-          Geleceğe liderlik etmek, fikirleri değere dönüştürmekten geçiyor. Teknoloji de bu dönüşümün stratejik kaldıracı.

Bu dönüşümü yalnızca takip etmediklerini vurguladı:

-          Teknolojiyi iş yapma biçimlerimizi geliştiren ve çalışma arkadaşlarımızın yetkinliklerini destekleyen bir araç olarak görüyor, faaliyet gösterdiğimiz sektörlerimizin geleceğini bu anlayışla şekillendirmeyi hedefliyoruz.

Yıldız Holding Yönetim Kurulu Başkanvekili, Dönüşüm ve Teknoloji Lideri Yahya Ülker, “dönüşüm”ü irdeledi:

-           Gerçek dönüşüm yeni bir teknolojiyi kullanmaya başlamaktan önce sorulan soruların değişmesiyle başlar. Yapay zeka ise bana göre insan muhakemesinin yerine geçen değil, düşünme alanını genişleten bir araçtır.

“18. Senenin Yıldızları”nde ödül kazanan bazı projeler şöyle:

Büyümeye Katkı:

• Pladis Birleşik Krallık ve İrlanda: Jaffa Cakes: Yeniden Başarıya
• Şok Marketler: Win Projesi
• Besler: Dondurulmuş Sebze ve Meyvede İvme Artışı
• Makina Takım: Gelecek, Yerli Üretimle Kanatlanıyor

Operasyonel Mükemmellik:

• Pladis Türkiye ve Orta Asya: Gofretin Yükselişi-Yağ-Lesitin ve Depolama Süreci Optimizasyonu
• Şok Marketler: Mobil Mağazacılık Uygulaması
• Polinas: FIXITGPT

Müşteriyi Kazanmak:

• Pladis Birleşik Krallık: 2025 Birleşik Krallık ve İrlanda Ticaret Anketi Sonuçları
• Besler:CrystalReform-Yeni Nesil Yağ Çözümleri
• Bizim Toptan:Algıyı Değiştir, Büyümenin Önünü Aç
• Penta Teknoloji: N.A.C.E. ile Hedef Odaklı Pazarlama

İnsana Yatırım:

• Pladis Birleşik Krallık ve İrlanda: Mühendislikte Kadın Temsilinin Artırılması
• Şok Marketler: Geleceğe Hazır Liderler: Yapay Zeka Destekli Yetenek Seçme Sistemi
• Continental Confectienry Company: Tiyatro ve Deneyimsel Öğrenme Yaklaşımlarıyla İş Sağlığı ve Güvenliği Kültürü Oluşturmak
• Besler: Üretimin Geleceğini Besler
• Yıldız Holding: Yapay Zeka Akademisi

Geleceği Şekillendirmek:

• Yıldız Tech: Bizim Atlas

Sinerji:

• Besler: Donuk Fırıncılık x Besler: İki Güç, Tek Model

Sürdürülebilir Etki:

• Pladis Türkiye ve Orta Asya: Net Sıfır 2050
• Şok Marketler: Tarladan Sofraya Sürdürülebilir Doğru Tarım

Ocak-ağustos bütçesinde tahakkuk eden para cezaları tutarı 1 trilyon 364 milyar liraya ulaştı. Özellikle vergi denetimleri ve artırılan trafik cezalarıyla birlikte tahakkukta ciddi artışlar yaşandı. Ancak tahakkuktaki artış tahsilata yansımadı. Ağustos sonu itibarıyla 1 trilyon 364 milyar liralık tahakkukun ancak yüzde 14,4’üne karşılık gelen 196 milyar liralık kısmı tahsil edilebildi. Bütçenin para cezaları kalemi, yargı, idari, pay ayrılan, vergi cezaları olmak üzere toplam 4 ana kalemden oluşuyor. 1 trilyon 364 milyar liralık gelirin, 64 milyar 920 milyon liralık kısmını yargı para cezaları oluşturdu. Bu kalemde tahsilat 6,2 milyar lirada kalırken, tahsilat oranı yüzde 9,6 oldu. İdari para cezalarında tahsilat oranı ise yüzde 10.5 oldu.

Pay Ayrılan İdari Para Cezaları

Tahsilatından sonra çeşitli kurumlara payların da ayrıldığı ‘Pay Ayrılan İdari Para Cezaları’ kaleminde 135 milyar liralık tahakkuka karşılık 61 milyar 536 milyon liralık tahsilat yapıldı ve tahsilat oranı yüzde 45,5 oldu. Bu kalemin alında takip edilen trafik para cezaları toplam cezaların yüzde 10’una karşılık geliyor ve toplam tahakkuk 135,3 milyar lira oldu. 

Yılın tamamında 73 milyar 344 milyon liralık gelir beklenen trafik para cezalarında 8 aylık tahakkuk, 8 bunun iki katına yaklaştı. Ancak tahsilat 61,5 milyar lirada kaldı ve tahsilat oranı yüzde 45,5 oldu. Bütçe gelirlerinin tahakkukuna cari yıl yanı sıra geçmiş yıllardan kalan alacaklar da dahil edildiği için, toplam tahakkuk tutarı, tahsilatın üzerinde oluşuyor.

Vergi cezası ödeme alışkanlığı yok! 

Cezaların en önemli kısmını ise vergi cezaları oluşturuyor. Ancak vergi cezalarında ödeme alışkanlığı diğer kalemlerin çok çok altında seyretti. Toplam 812 milyar 550 milyon liralık tahakkukun sadece yüzde 11’ine karşılık gelen 89 milyar 135 milyon liralık kısmı tahsil edilebildi. Bunun da tamamına yakını belge düzeni vs. dahil usulsüzlükleri içeren kalemden oluştu. Diğer vergi cezaları olarak adlandırılan bu kalemde 717 milyar 880 milyon liralık tahakkuka karşılık tahsilat 27 milyar lirada kaldı ve tahsilat tahakkuk oranı yüzde 3.8 seviyesinde gerçekleşti.

Borsa İstanbul endeksleri ne savaş ne deprem ne siyasi çalkantı hiçbir iç ve dış etken olmadan yakın dönemin en kötü gününü geride bıraktı. Çoğu endekste yüzde 7’nin üzerinde sert düşüşler olurken 60’ın üzerinde hisse taban seviyeyi gördü. Bankacılık endeksinde gün içi düşüş yüzde 8,5’i geçti, halka arz endeksi yüzde 9’u aşkın düştü, sanayi, BİST30 ve BİST100 endeksi yüzde 7,5’i geçen düşüşler yaşadı. Borsada sert düşüşler nedeniyle endekse bağlı devre kesici saat 16.04 itibariyle devreye girdi, işlemler 16.24’te yeniden başladı. BİST100 endeksi dünü yüzde 5,54 düşüşle 13 bin 122,5 puandan kapattı.

BİST100 endeksinde 95 hisse düştü bu hisselerin 40’ı taban fiyatı gördü, toplamda 586 hisse günü kayıpla kapattı. Peki ne oldu da dün Borsa İstanbul çöktü böylesi büyük bir panik satışı yaşandı? Bunun için 2 -3 yıl öncesine dönmek ve yatırım fonları ile bazı hisse senetleri arasında kurulan ilişkiyi ve küresel endeks sağlayıcılar ile piyasa uzmanlarından gelen uyarılara rağmen 28 Ağustos’a kadar atılmayan adımları hatırlamak gerekiyor.

Dedikodular yayıldı, endişeler arttı 

Borsa İstanbul’da yaşananları anlamak için öncelikle yakın tarihten başlayalım. Piyasada dün uzmanların EKONOMİ’ye verdiği bilgiye göre en önemli dedikodu BİST30 hissesi Destek Finans Faktoring’in yeni endeks düzenlemeleri kapsamında BİST30’dan çıkarılacağına yönelikti. Bu bazı para piyasası fonlarının teminat olarak gösterip ters repo işlemi yaptığı önemli bir hisse senedi. Bu hissenin BİST30’dan çıkarılması teminat durumunu etkileyeceği için para piyasası fonlarında sıkıntı yaratabilecek bir durum. Bir diğer dedikodu ise yine piyasa uzmanlarının verdiği bilgiye göre MSCI’nın Türkiye ile ilgili olumsuz bir karar alabileceğine yönelik olarak yayıldı. İkisi de dedikodu olarak sosyal medyada yayıldı ve bu yatırımcıları endişelendiren en önemli konulardan biri oldu.

Likidite sorunu çığ gibi büyüyor 

İkinci sorun ise temerrüt korkusu. Sermaye Piyasası Kurulu’nun 28 Ağustos’ta açıkladığı yeni yatırım fonu rehberiyle çıkışları hızlanan ve sert getiri kaybı yaşayan Pusula Portföy yatırım fonlarına yönelik önceki gün temerrüde düştüğünü açıkladı. Bu durum piyasada korkuyu arttırırken diğer portföy yönetim şirketlerine de sirayet edebileceği endişesi tüm yatırım fonlarında çıkışları hızlandırdı. Peki bu yatırım fonlarından çıkışlar yine borsaya sirayet ediyor.

Üçüncü sorun sosyal medyada da bu korku ve endişelerin körüklenmesiyle kartopu etkisi yaşanmaya başladı. Ve dördüncü önemli sorun da yatırım fonlarında çıkışların bu korkuyla hızlanmasıyla bir likidite sorunu oluşması oldu. Uzmanlara göre çok konuşulan fonların ağırlıklı hisse pozisyonları tek yönlü ve yüksek tutarlarda olduğundan satmak istediklerinde ya da yatırımcılardan gelen satış emirlerini karşılamak durumunda kaldıklarında pozisyonlar nakde dönemedi alıcı bulamadığından ve bu da bir likidite krizi yaratıyor. Likidite krizi de dünkü borsada sert satışları getirdi. Fonlarında nakit ihtiyacını karşılayabilmek için portföy yönetim şirketleri ellerindeki her hissede satışa geçerken domino etkisi gibi diğer yatırımcılar da satışa eşlik etti.

Açıklamalar kafaları karıştırdı 

Aslında bu dönemde iki kurumun kafa karıştıran açıklamalarını da dün Borsa İstanbul’da yaşanan sert satışa eklemek gerekiyor. Geçen hafta Tera Grubu, sorun yaşayan Pusula Portföy’ün dahil olduğu Pusula Finans Holding ve Katılımevim’i almak için harekete geçtiğini açıkladı önceki gün bu kurumların yönetim kurulu başkanlığına da Tera Holding Yönetim Kurulu Başkanı Emre Tezmen’in geçtiği duyuruldu kurumsal basın açıklamasıyla. Ancak aynı gün Pusula Portföy yatırım fonlarında temerrüde düştüğünü açıkladı, Tera Grubu ise devir tamamlanmadığı için bu konuda sorumluluğunun bulunmadığını duyurdu. Bu durum da yatırımcının paniğini körükleyen bir hamle oldu.

Hem SPK hem de Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek geçen yıl kasımdan bu yana yatırım fonlarına yönelik manipülasyonları önlemek için harekete geçeceklerini vurgularken bu adımlar mayısta başlayan küresel endeks sağlayıcı MSCI’nın uyarılarının sertleşmesine kadar atılmadı. SPK 28 Ağustos’ta yatırım fonlarını sil baştan düzenleyen köklü bir değişikliğe imza attı ve üzerine fiili dolaşım oranına yönelik yeni hesaplamayı devreye soktu. Üst üste gelen bu değişikliklere uyum bazı hisse senetlerinde kayıplara yol açtı bu durum da paniği artırdı. Gelecek üç ayda da SPK uyum süreci için portföy yönetim şirketlerinin çalışmaları devam edecek.

Toplam net çıkış 210.25 milyar lira 

28 Ağustos tam bir dönüm noktası oldu. O günden bugüne TEFAS’a açık ve kapalı yatırım fonlarında net para çıkışı 210 milyar 255 milyon 818,9 bin lira oldu. Yatırım fonlarının portföy büyüklüğü 9 trilyon 912,8 milyar liradan 9 trilyon 578,5 milyon liraya geriledi. 334.3 milyar liralık bir kayıp yaşandı. Bu çıkışlarda ilk sırayı temerrüde düştüğünü açıklayan Pusula Portföy’ün Para Piyasası Fonu aldı. Bu dönemde net çıkış 96.5 milyar liraya geldi. Yani tüm yatırım fonlarında yaşanan net çıkışın neredeyse yarısı tek bir fondan kaynaklandı. İkincilik Garanti Portföy İkinci Para Piyasası Fonu’nda oldu ve 61.6 milyar liralık net çıkış gerçekleşti. Tera Portföy Birinci Serbest Fonu’ndan aynı dönemde net çıkış 59.5 milyar lira oldu. Yüklü miktarda para çıkışlarının yaşandığı ilk on fonun 6’sı para piyasası fonu, dördü serbest fon oldu. En çok çıkış yaşanan Tera Portföy’ün fonlarına alım satım yasağı getirildi.

İbrahim Turhan’a soruşturma 

Öte yandın eski Borsa İstanbul Başkanı ve eski TCMB Başkanı Yardımcısı İbrahim Turhan hakkında İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı, sermaye piyasası araçları hakkında yatırımcıda korku ve paniğe sebep olacak nitelikte paylaşımlar yaptığı tespit edilen İbrahim Mustafa Turhan hakkında resen soruşturma başlatıldığını bildirdi.

Tera Portföy’ün fonlarındaki hisseler taban

Borsa İstanbul’da dün saat 11.42’ye kadar 382 pay bazında devre kesici işleme girdi. 60’yi aşkın şirket hissesi aynı saatlerde taban oldu. Destek Finans Faktoring, Anel Elektrik, Çitlekçi, Altınkılıç Gıda, Tera Yatırım, Tera Finansal Yatırımlar Holding, Tera Yatırım Teknoloji Holding, Işıklar Enerji, İzmir Fırça, Karsan Otomotiv, Kardemir Çelik, Peker GMYO, SASA, Ral Yatırım Holding, Çates Elektrik ise yüzde 10 düşüşle taban gördü. Taban olan hisselerin ise Pusula Finans Holding’i satın alma anlaşması yapan Tera Grubu’nun hisseleri olması veya Tera Portföy fonlarında çoğunlukla yer alan hisseler olması dikkat çekti. Destek Finans Faktoring BİST30’da yer aldığı için uzmanların verdiği bilgiye göre hem PPF fonlarında ters repo işlemlerinde teminat hisse olarak öne çıkıyor Tera Portföy fonlarında hem de hissi olarak fonlarda yer alıyor. Yüzde 10 düşerek taban olan şirketlerden Anel Elektrik, Altınkılıç Gıda, Tera Yatırım, Tera Finansal Yatırımlar Holding, Tera Yatırım Teknoloji Holding, Kardemir Çelik ve Peker GMYO Tera Portföy’ün dört fonunda yer alırken, Çitlekçi üç fonunda, Karsan Otomotiv ise bir fonunda bulunuyor. Yüzde 10 düşerek taban olan Işıklar Enerji ve İzmir Fırça ise Pusula Portföy’ün fonlarının portföyünde bulunan şirketlerden.

Atlas Portföy ödemeleri talepten 5 gün sonraya çekti

Pusula Portföy’ün önceki günkü yatırım fonları için temerrüt açıklamasının ardından dün de Atlas Portföy yatırım fonlarında çıkış ödemelerini talepten 2 iş günü sonrasında değil 5 iş günü sonrasında yapabileceğini açıkladı. Atlas Portföy’den Kamuyu Aydınlatma Platformu’na yapılan açıklamada SPK’nın 28 Ağustos’taki kararına işaret edilerek “Atlas Portföy Serbest Fon (DFI) portföyünün likidite yapısı, portföyde yer alan varlıkların mevcut piyasa koşullarındaki işlem hacmi ile katılma payı iade taleplerinin Fon portföyü üzerindeki etkileri birlikte değerlendirilmiştir” denildi. Yapılan değerlendirme sonucunda açıklamaya göre fon portföyünün likidite riskinin etkin şekilde yönetilmesi, katılma payı iade taleplerinin sağlıklı bir şekilde karşılanabilmesi, portföy varlıklarının yatırımcıların aleyhine olabilecek piyasa koşullarında elden çıkarılmasının önlenmesi ve fon katılma payı sahiplerinin menfaatlerinin korunması amacıyla, Fon’un birim pay değeri hesaplama sıklığı ile katılma payı iade esaslarının yeniden belirlenmesine karar verildi. Buna göre fon birim pay değeri her iş günü hesaplanarak katılma payı satım talimatları her iş günü kabul edilirken ve bedeller T+2 iş gününde yatırımcılara ödenirken artık yeni uygulama ile fon birim pay değeri ayda bir kez olmak üzere ayın on beşinci (15.) iş günü hesaplanacak. Katılma payı satım talimatları her iş günü kabul edilecek, talimatlar değerleme gününde hesaplanacak birim pay fiyatı üzerinden gerçekleştirilecek. Katılma payı satım bedelleri ise ilgili değerleme tarihini takip eden beşinci iş gününde yatırımcılara ödenecek. Yeni uygulama 16/09/2026 tarihinde Tefas kuralları gereği saat 13:30 (valör atlama saati) itibarıyla iletilecek katılma payı satım talimatlarından itibaren geçerli olacak.

Kahramanmaraş Ticaret ve Sanayi Odası ile UNIDO ITPO Tokyo iş birliğinde gerçekleştirilen program kapsamında Kahramanmaraş’a gelen Japon teknoloji firmalarının temsilcileri, Element Proje’yi ziyaret etti.

Gerçekleştirilen görüşmelerde; çevre ve altyapı teknolojileri, atık yönetimi ve geri dönüşüm, afetlere dirençli yapılar, sürdürülebilirlik ve yeşil dönüşüm başta olmak üzere farklı alanlarda karşılıklı bilgi ve deneyim paylaşımında bulunuldu.

Ziyarette Element Proje’nin mühendislik ve proje geliştirme çalışmaları hakkında Japon heyete bilgi verilirken, bölgenin ihtiyaçlarına yönelik geliştirilen çözüm ve uygulamalar da ele alındı.

Element Proje Yönetim Kurulu Başkanvekili Cem Sinan Bayazıt, Japon teknoloji firmalarının temsilcilerini Kahramanmaraş’ta ağırlamaktan duydukları memnuniyeti dile getirerek, uluslararası bilgi ve teknoloji paylaşımının bölgenin yeniden yapılanması ve sürdürülebilir kalkınması açısından önemli olduğunu söyledi.

Bayazıt, şu değerlendirmeyi yaptı: “Kahramanmaraş’ın özellikle deprem sonrası yeniden yapılanma sürecinde sürdürülebilir, çevreye duyarlı ve afetlere dirençli çözümlere ihtiyacı bulunuyor. Japonya’nın teknoloji, mühendislik ve afetlere dayanıklı yapılaşma konusundaki deneyimini son derece değerli buluyoruz. UNIDO ITPO Tokyo ve Kahramanmaraş Ticaret ve Sanayi Odası iş birliğiyle gerçekleştirilen bu buluşmanın, yeni iş birliklerinin ve ortak projelerin önünü açacağına inanıyoruz.”

Element Proje olarak bölgenin ihtiyaçlarını yakından takip ettiklerini belirten Bayazıt, mühendislik ve proje geliştirme alanındaki bilgi birikimlerini uluslararası deneyimlerle buluşturmanın, Kahramanmaraş’ın geleceğine yönelik daha nitelikli projelerin geliştirilmesine katkı sağlayacağını ifade etti.

Bayazıt, Japon teknoloji firmalarının temsilcilerine nazik ziyaretleri ve değerli paylaşımları için teşekkür ederek, Kahramanmaraş’ın sürdürülebilir ve dirençli bir kent olarak geleceğe hazırlanması için farklı ülkelerden teknoloji ve bilgi birikiminin bölgeye kazandırılmasının önemine dikkat çekti.

Bursa Ticaret ve Sanayi Odası (BTSO) Başkan Adayı Özer Matlı, oda yönetimine yönelik 34 soruyu resmi başvuruya dönüştürdü.

15 Eylül tarihli dilekçeyle BTSO Yönetim Kurulu Başkanlığı’na iletilen sorular; BTSO, oda iştirakleri, BTSO yönetimindeki TEKNOSAB ve Lojistik Park başlıklarında toplandı. Soruların 60 bin BTSO üyesinin gündeminden geldiğini vurgulayan Matlı, mevcut yönetimi seçim öncesinde sorulara bilgi ve belgelerle yanıt vermeye çağırdı. Matlı, “Bir sorunun cevabı varsa belgesini açıklarsınız; belgesi yoksa ‘yok’ dersiniz. Soruyu soran kişiye saldırmak cevap değildir. Şeffaf yönetimin temeli, soruların sahibini tartışmak değil, sorulara hesap verebilir biçimde cevap vermektir” dedi. Kişisel polemiklere girmek istemediklerini belirten Matlı, asıl konunun yönetim anlayışındaki farklılık olduğunu söyledi. Soruların doğrudan resmi kanallardan yöneltilmesinin bu nedenle tercih edildiğini ifade eden Matlı, BTSO’dan gelecek yanıtları kamuoyuyla paylaşacaklarını açıkladı. Matlı, “En çok sorulan 34 soruyu 4982 sayılı Kanun kapsamında, kendi imzamla BTSO Yönetim Kurulu Başkanlığı’na bir dilekçe ekiyle ilettim. Bize verilecek cevapları da kamuoyuyla paylaşacağız. Cevaplar bize ulaştığında tek kelime yorum eklemeden, olduğu gibi yayımlayacağız” diye konuştu.

"Gündem oda üyelerinin sorunları olmalı"

Ağustos ayında Bursa Ekonomisi Dönüşüm Planı Vizyon 2040’ı kamuoyuyla paylaştığı basın toplantısını da hatırlatan Matlı, toplantıda kendilerine yöneltilen sorulara açık şekilde yanıt verdiklerini belirtti. BTSO üyelerinin küresel ticaretteki belirsizlikler, enerji ve lojistik maliyetleri ile finansmana erişimdeki güçlükler başta olmak üzere önemli sorunlarla karşı karşıya olduğunu ifade eden Matlı, oda yönetiminin gündemini üyelerin ekonomik sorunlarına yöneltmesi gerektiğini söyledi. BTSO’nun kaynakları, kararları, yatırımları ve iştiraklerinin üyelerine açık olması gerektiğini savunan Matlı, şeffaflığın yalnızca bir iletişim söylemi olmadığını belirtti. Matlı, “Şeffaflık bir iletişim cümlesi değil, soru geldiğinde cevaplama iradesidir. Bağımsız denetim ve hesap veren yönetim, anlayışımızın temelidir” dedi.

Sorularda neler yer aldı?

Matlı’nın BTSO yönetimine yönelttiği 34 soru; BTSO yönetimi, oda iştirakleri, TEKNOSAB ve Lojistik Park olmak üzere dört başlıkta toplandı. Sorular arasında satın alma ve ihale süreçlerinin şeffaflığı, projelerin finansman kaynakları ve BTSO özkaynak payları, yönetici ve personel atama kriterleri, çıkar çatışması kayıtları, 2013’ten bu yana gerçekleştirildiği açıklanan 60 makro projenin listesi, Bursa Business School ile GUHEM ve KFA Fuarcılık’ın yatırım ve mali yapıları, TEKNOSAB’da parsel tahsisleri, üretime geçmeyen alanlar, açıklanan 25 milyar dolarlık yatırımın gerçekleşme düzeyi, genişleme alanlarının büyüklüğü ve planlama dayanakları ile Lojistik Park’ın ortaklık, arazi tahsisi ve finansman modeli yer aldı. Başvuruda ayrıca her soruya ayrı yanıt verilmesi; karar, tutanak, rapor, sözleşme, tablo ve yazışmaların elektronik ortamda paylaşılması, kayıt bulunmayan konularda ise bunun açıkça bildirilmesi talep edildi.

Bursa’da 26 yıldır mobilya üretimi gerçekleştiren Saloni Mobilya, yurt içindeki en büyük mağaza yatırımını kentin Nilüfer ilçesinde hayata geçiriyor. 4 bin metrekare kapalı alana sahip yeni mağaza, 18 Eylül'de Harmony Towers yanında hizmete açılacak.

Saloni Marka ve Pazarlama Müdürü Mimar Sinan Özbek, mağazanın yalnızca bir perakende noktası değil, aynı zamanda markanın ürün, tasarım ve yaşam alanı yaklaşımını bütüncül biçimde sergilediği bir “örnek mağaza” olarak tasarlandığını söyledi. Bursa’da 8 üretim tesisinde 700’ü aşkın çalışanıyla yatak odasından yemek odasına, oturma gruplarından duvar ünitelerine ve bahçe mobilyalarına kadar geniş bir ürün gamı üreten Saloni, yeni mağazayla özellikle Bursa’daki marka temsiliyetini güçlendirmeyi hedefliyor. Özbek, “Biz bir Bursa markasıyız. Amiral mağazamızın Bursa’da, doğru bir lokasyonda olması bizim için önemliydi. Burası Bursa’nın en iyi lokasyonlarından biri. Burayı bir örnek mağaza olarak tasarladık. Yurtdışından gelen yatırımcı burada markanın bütüncül yapısını gördüğünde, kendi ülkesinde de aynı konsepti uygulamak isteyebiliyor. Bu yatırım aynı zamanda uzun vadeli stratejimizin önemli adımlarından biri. Her zaman uzun vadeli düşündük. 50, 100, 150 yıl yaşayacak bir marka yaratmak istiyoruz” dedi.

“Mağaza ürün değil, yaşam alanı sunuyor”

Yeni mağazanın klasik bir mobilya mağazası anlayışının ötesinde kurgulandığını belirten Özbek, mağazada yaşam alanları, oturma grupları, yatak odaları, bahçe mobilyaları ve markanın “modüler yaşam sistemleri” olarak tanımladığı ürün gruplarının bir arada sunulduğunu söyledi. Saloni’nin tasarım yaklaşımında ürünlerin farklı modüller, renkler, malzemeler ve aksesuarlarla kişiselleştirilebildiğini anlatan Mimar Sinan Özbek, “Sadece bir ürün değil, bütün yaşam alanını tüketiciye sunmaya çalışıyoruz. Bu nedenle ‘entegre yaşam alanları’ diyoruz” ifadelerini kullandı. Mağazanın alt katında yaşam odaları ve bahçe mobilyaları, üst katında ise yatak odası grupları konumlandırılırken; gerçek ahşap kaplamalar, farklı modüler duvar sistemleri, Türk-İtalyan seramik detayları ve çeşitli renk alternatifleriyle tüketiciye farklı kombinasyonlar sunuluyor.

“Tüketici ürünü satın almadan önce inceliyor”

Premium mobilya segmentindeki tüketicinin ürün konusunda giderek daha bilinçli hale geldiğine dikkat çeken Özbek, bu nedenle mağazanın dijital kanallarla başlayan müşteri deneyiminin devam ettiği bir alan olarak değerlendirildiğini söyledi. Özbek, ürünlerin mağaza ortamında tüketici tepkileri gözlemlenerek geliştirildiğini belirterek, mobilya sektörünün sürekli değişen ve yenilik gerektiren dinamik bir yapıya sahip olduğunu vurguladı. Mimar Sinan Özbek, “Mobilya bizim segmentimizde çok hareketli ve dinamik bir iş. Sürekli canlı kalmanız, dünyayı takip etmeniz gerekiyor. Mağazalarımız da tüketiciyle buluştuğumuz için bizim deneme alanlarımız” diye konuştu.

75 ülke, 200 satış noktası

İhracata 2002 yılında Yunanistan ile başlayan Saloni, bugün 75 ülkeye ürün gönderiyor. Markanın toplam 63 mağaza ve 200 satış noktası bulunurken, Türkiye’de 43 mağazası faaliyet gösteriyor. Şirket, yurtiçindeki mağaza sayısını yıl sonuna kadar 45’e çıkarmayı hedefliyor. Özbek, son yıllarda yalnızca ürün ihracatı yapmak yerine, Saloni markasını yurtdışında kendi mağazalarıyla daha güçlü biçimde konumlandırmaya odaklandıklarını belirtti. Bu kapsamda Turquality programının da yurtdışı büyüme stratejisine katkı sağlayacağını ifade etti. 

Manhattan’da yeni mağaza hazırlığı

Saloni’nin yurtdışı büyüme planlarında yeni mağaza yatırımları da bulunuyor. Markanın ABD’de New York Manhattan’ın Chelsea bölgesinde yeni bir mağaza için de yatırım sürecini başlattığını belirten Özbek, mağazanın 2027 yılının ilk aylarında açılmasının planlandığını aktardı. Avrupa’da Viyana’da opera binası çevresinde bir mağazalarının bulunduğunu aktaran Özbek, geçen yıl ayrıca Londra’da ve Amerika Kuzey Virginia’da birer mağaza açtıklarını hatırlattı. Saloni’nin yurtdışındaki büyümesinde mağazaların yanı sıra otel, rezidans ve villa gibi büyük ölçekli projeler de önemli yer tutuyor. Özbek, özellikle Körfez Bölgesi ile Avrupa kıtasında çeşitli projeler gerçekleştirdiklerini kaydetti. 

Fed'den yapılan açıklamada, faiz artırım kararının oy birliğiyle alındığı bildirildi.

Açıklamada, Federal Açık Piyasa Komitesinin (FOMC) ikili görevini desteklemek amacıyla federal fon oranı hedef aralığını 25 baz puan artırarak yüzde 3,75-4 seviyesine yükseltme kararı aldığı belirtildi.

Ekonomik faaliyetin sağlam bir hızda genişlediğine işaret edilen açıklamada, kısmen jeopolitik gelişmeler nedeniyle belirsizliğin yüksek seviyelerde kalmaya devam etmesine rağmen yurt içi harcamaların dirençli seyrettiği kaydedildi.

Açıklamada, verimlilik artışının güçlü, sermaye yatırımlarının ise sağlam olduğu belirtilerek, istihdam artışlarının iş gücündeki artışla aynı hızda olduğu ve işsizlik oranının önemli ölçüde değişmediği aktarıldı.

Enflasyonun yüksek kalmaya devam ettiğine dikkat çekilen açıklamada, "Bugünkü politika hamlesi, Komite'nin yüzde 2'lik hedefine daha zamanlı bir dönüşü destekleyecektir. Komite, fiyat istikrarını sağlayacaktır." ifadeleri kullanıldı.

Fed en son 2023'te faiz artırmıştı

Fed, politika faizinde geçen yıl eylül, ekim ve aralık aylarında toplam 75 baz puan indirime gitmesinin ardından bu yılın ilk beş toplantısında da politika faizini sabit tutmuştu.

Son dönemde ülkede iş gücü piyasasının güçlü, enflasyonun ise hedefin üzerinde kalmaya devam ettiğine işaret eden veriler, faiz artışı beklentilerini güçlendirmişti.

Para piyasalarındaki fiyatlamalarda Fed'in eylül toplantısında politika faizini 25 baz puan artırmasına kesin gözüyle bakılıyordu.

Banka, en son Temmuz 2023’te yüksek enflasyonla mücadele kapsamında politika faizini 25 baz puan artırarak yüzde 5,25-5,50 aralığına yükseltmişti.

Yıl sonu tahmini yüzde 4,1'e yükseldi

Politika faizini yüzde 3,75-4 aralığına yükselten Fed, ekonomiye yönelik tahminlerini de açıkladı.

Fed, federal fon oranına ilişkin yıl sonu tahminini haziran ayında öngördüğü yüzde 3,8'den yüzde 4,1'e yükseltti.

Banka, federal fon oranına ilişkin 2027 tahminini yüzde 3,6'dan yüzde 4,1'e ve 2028 tahminini yüzde 3,4'ten yüzde 3,9'a yükseltti, 2029 için de yüzde 3,6 olarak belirledi. Fed uzun dönem ortalama faiz beklentisini ise yüzde 3,1'den yüzde 3,2'ye revize etti.

Söz konusu tahminler, Fed'in 2026'da bir faiz artışı daha yapılabileceğinin sinyalini verdi.

Çoğu yetkili bu yıl bir faiz artışı daha öngörüyor

FOMC üyelerinin gelecekteki faiz beklentilerini gösteren nokta grafiği de 18 yetkiliden 16'sının bu yıl en az bir faiz artışı daha öngördüğünü ortaya koydu.

Nokta grafiğine göre, sadece dört yetkilinin 2027'de faiz oranının yüzde 4'ün altında olmasını beklediği görüldü.

Enflasyon tahmini bu yıl için yükseltildi

Bankanın enflasyon tahminleri ise bu yıl için yüzde 3,6'dan yüzde 3,7'ye yükseltilirken, 2027 için yüzde 2,3 olarak korundu. Enflasyon tahminini 2028 için yüzde 2'den yüzde 2,1'e revize eden Fed, 2029 için yüzde 2 olarak belirledi.

Değişken enerji ve gıda fiyatlarını içermeyen çekirdek enflasyona ilişkin tahminler de bu yıl için yüzde 3,3'ten yüzde 3,4'e çıkarılırken, 2027 için yüzde 2,5'te bırakıldı. Bankanın çekirdek enflasyon tahmini 2028 için yüzde 2,1'den yüzde 2,2'ye yükseltilirken, 2029 için yüzde 2 oldu.

Bu yılki büyüme tahmininde yukarı yönlü revizyon

ABD ekonomisine ilişkin büyüme tahmini, bu yıl için yüzde 2,2'den yüzde 2,3'e ve 2027 için yüzde 2,3'ten yüzde 2,4'e çıkarıldı. Büyüme tahmini 2028 için yüzde 2,2 olarak korunurken, 2029 için yüzde 2,1 olarak belirlendi.

İşsizlik oranına ilişkin tahminler bu yıl ve 2027 için yüzde 4,3'ten yüzde 4,1'e, 2028 için yüzde 4,2'den yüzde 4,1'e indirildi. İşsizlik oranı tahmini 2029 için de yüzde 4,1 oldu.

"Temel odağımız görev alanımızın fiyat istikrarı tarafında"

Fed Başkanı Kevin Warsh, Federal Açık Piyasa Komitesi'nin politika faizi kararının ardından basın toplantısı düzenledi.

Bankanın kararının ABD ekonomisinin güçlendiğinin görüldüğü bir dönemde alındığını belirten Warsh, yeni işe alımlar, özel sektör kazançları, işletmelerin sermaye yatırımları gibi göstergelerin son aylarda iyileştiğini ve olumlu bir yöne işaret ettiğini söyledi.

Warsh, özellikle şirketler açısından kredi akışının güçlü olduğuna işaret ederek, "Jackson Hole'deki politika sempozyumunda söylediğim gibi genel finansal koşulları kısıtlayıcı olarak tanımlamakta zorlanırım. Bu görüş, Komite tarafından da geniş ölçüde paylaşıldı. Dolayısıyla, destekleyici duruşu bir miktar azalttık." dedi.

Fed'in Kongre tarafından belirlenen görev alanlarından istihdam alanında iyi durumda olduğunu aktaran Warsh, buna karşın enflasyonun 5 yıldan uzun süredir hedefin üzerinde seyrettiğini dile getirdi.

Warsh, "Dolayısıyla temel odağımız görev alanımızın fiyat istikrarı tarafında. Gerçek şu ki enflasyon çok yüksek ve çok uzun süredir böyle." diye konuştu.

Bu yaz açıklanan enflasyon verilerinin temel eğilimlerin anlamlı ölçüde iyileştiğini göstermediğini belirten Warsh, Jackson Hole'de genel emtia fiyatlarının da takip edilmesi gerektiğine dikkati çektiğini anımsatarak, toplantılar arasındaki dönemde bu temel girdilerin birçoğunun fiyatlarının yükseldiğini aktardı.

Warsh, enflasyonun temel eğiliminin hedefe doğru açık ve yeterli hızda ilerlediğinden emin olunması gerektiğini vurguladı.

Komitenin bugün bu standardın karşılanmadığına karar verdiğini belirten Warsh, oybirliğiyle alınan kararın fiyat istikrarına daha hızlı ulaşma konusundaki kararlılığını gösterdiğini ifade etti.

"Enflasyon riskleri yukarı yönlüyken, iş gücü piyasasına ilişkin riskler kabaca dengeli"

Warsh, bankanın ekonomik projeksiyonlarına da değinerek, bunların Komite üyelerinin görüşlerini yansıttığını ancak haziran ayında olduğu gibi kendisinin bir projeksiyon sunmadığını aktardı.

Fed Başkanı Warsh, "Enflasyon riskleri yukarı yönlüyken, iş gücü piyasasına ilişkin riskler kabaca dengeli." değerlendirmesinde bulundu.

Son birkaç haftada, gelişmiş ekonomilerin çoğunun fiyat baskılarıyla karşı karşıya olduğunun açıkça görüldüğüne işaret eden Warsh, merkez bankalarının kendi görev alanlarıyla uyumlu şekilde değerlendirmelerini yaptığını aktardı.

Warsh, "Bugünkü kararımız, görev alanımız doğrultusunda yaptığımız en iyi değerlendirmeyi yansıtıyor." dedi.

"Yaz aylarındaki enflasyon eğilimlerinin arzu edilen kriterleri karşılamadığı kanaatindeyim"

Basın mensuplarının sorularını da yanıtlayan Warsh, petrol fiyatları dahil herhangi bir bireysel fiyatı etkileyemeyeceklerini ancak bunların genel fiyat düzeyine yayılmamasını sağlayacaklarını anlattı.

Warsh, "İleriye dönük yönlendirme işinde değilim. Gelecekte alacağımız kararlar hakkında şimdiden bir yargıya varmayacağım." diye konuştu.

Bugünkü kararı, istihdamın seyrine ve ekonominin gücüne dair değerlendirmeleri doğrultusunda aldıklarının altını çizen Warsh, piyasalarda zaman zaman olası adımların fiyatlandığını ancak kararlarını bu doğrultuda vermediklerini vurguladı.

Warsh, ABD Başkanı Donald Trump'ın Fed'e faizleri düşürme çağrısına yönelik soru üzerine, "Bugün aldığımız karar, Kongre'nin fiyat istikrarını sağlama yönünde bize verdiği görevi yerine getirmek adına atılmış doğru bir adımdı." dedi.

Fed'in son toplantıdan bu yana nelerin değiştiğine dair soruya cevaben de Warsh, iş gücü piyasasının durumu, enflasyon eğilimleri ve jeopolitik gelişmelere işaret etti.

Warsh, "Birkaç hafta önceki değerlendirmem, yaz aylarındaki enflasyon eğilimlerinin arzu edilen kriterleri karşılamadığı yönündeydi. O zamandan bu yana bu görüşümü değiştirmemi gerektirecek çok az veri gördüm, dolayısıyla aynı kanaati koruyorum." ifadelerini kullandı.

"Verileri 'nefesimi tutarak' beklemiyorum"

Herhangi bir veriyi "nefesini tutarak" beklemediğini vurgulayan Warsh, önemli olanın "gürültü" içeren tekil veriler değil, trendler olduğuna dikkati çekti.

Warsh, "Tekil veriler yanıltıcı dalgalanmalar barındırır. Bunlara aşırı odaklanmak tehlikeli bir saplantıdır. Bu, benim kaygı duyduğum bir konu değil." ifadelerini kullandı.

Tahvil faizlerindeki yükselişi de üç nedene bağlayan Warsh, bunları ekonomik güç, sermaye harcamalarındaki artış ve jeopolitik gelişmeler olarak sıraladı.

Warsh, haziranda fiyat istikrarını sağlama taahhüdünü yeniden teyit ettiğini, ağustos ayında da bir karara değil bir disipline bağlı olduklarını vurguladığını anlattı.

Bugünkü kararın da bu konudaki ciddiyetlerini ve fiyat istikrarı hedefini gerçekleştireceklerini göstermeye başladığının altını çizen Warsh, "Önümüzdeki haftalar ve aylar boyunca görüşmelerimizi sürdürürken bu konuda daha fazla şey söyleyeceğiz, ancak gelecekteki eylemler hakkında şimdiden peşin hükümde bulunmaya pek hazırlıklı değilim." şeklinde konuştu.

(AA)

Bu yazı yazıldığında henüz belli olmamıştı ama Çarşamba gecesi ABD Merkez Bankası’nın faiz kararını öğrendik. Siz yazıyı okuduğunuz sırada Fed toplantısının sonucu belli olmuş olacak. Eğer beklendiği gibi politika faizi 25 baz puan artırıldıysa, ilk bakışta ortada çok büyük bir değişiklik yok. Bir çeyrek puanlık artış hepsi o kadar. Finans piyasalarının alışık olduğu türden küçük bir adım. Ama bazen küçük bir faiz hareketi, dünyanın geri kalanında büyük dalgalar yaratabilir. 

Çünkü söz konusu olan yalnızca ABD’nin faiz oranı değil. Doların fiyatını, küresel sermayenin yönünü, gelişmekte olan ülkelerin borçlanma maliyetlerini ve yatırımcıların risk iştahını etkileyen dünyanın en önemli faiz oranından söz ediyoruz. Üstelik Japonya'dan İngiltere'ye kadar tüm merkez bankalarının faiz arttırmaya hazırlandıkları bir dönemde...

Fed’in faiz artırmasının arkasında önemli bir mesaj var. Enflasyon konusunda henüz iş bitmedi.

ABD’de enflasyon ağustosta yüzde 3,4’e yükseldi. Enerji fiyatlarındaki artış ve İran’la süren gerilim petrol ve doğalgaz fiyatlarını yukarı çekerken, enflasyonun yeniden hızlanması ihtimali Fed’in önündeki işi zorlaştırıyor. Merkez bankasının hedefi yüzde 2. Bu nedenle Fed Başkanı Kevin Warsh’ın, enflasyonu yeniden kontrol altına alma konusunda kararlı olduğunu göstermesi şaşırtıcı değil.

Asıl önemli olan Fed’in bundan sonra ne yapacağı.

Küresel para musluğu kısılacak mı?

ABD faizleri yükseldiğinde dolar cinsinden varlıkların cazibesi artar. Yatırımcı, daha yüksek faiz karşılığında parasını ABD tahvillerinde tutmayı tercih edebilir. Bu da gelişmekte olan ülkelerden ABD’ye doğru sermaye akımlarını güçlendirebilir.

Doların değer kazanması ise gelişmekte olan ülkeler açısından genellikle iyi haber değildir. Yerel para birimleri üzerinde baskı yaratır, dış borcun maliyetini artırır ve ithal enflasyonu besleyebilir.

Üstelik mesele yalnızca 25 baz puan değildir. Piyasalar Fed’in kararından çok, kararın arkasındaki mesajı satın alır. Eğer Fed “enflasyonla mücadele için gerekirse daha uzun süre yüksek faiz” diyorsa, piyasanın faiz indirim beklentileri de ötelenir. İşte o zaman tek bir faiz artışından çok daha büyük bir finansal sıkılaşmadan söz edebiliriz.

Bu nedenle ABD tahvil faizleri, dolar ve gelişmekte olan ülke varlıkları yakından izlenecek. Sadece Fed değil diğer merkez bankalarından da sıkılaşama adımları geliyor. Avrupa Merkez Bankası geçen hafta faiz arttırmıştı. Japonya Merkez Bankası'nın da cuma günü sona erecek iki günlük toplantısında politika faizini 25 baz puan artırarak yüzde 1,25’e yükseltmesi bekleniyor. Böylece Japonya'da faizler 30 yılın zirvesine çıkmış olacak. İngiltere Merkez Bankası da bugünkü toplantısında faiz artırmasa bile sıkılaşma mesajları verecektir.

Bunlar dünya ekonomisi için kötü haber mi? Evet iyi haber olmadığı muhakkak. Yüksek faizlerin uzun süre devam etmesi küresel büyüme açısından fren etkisi yaratabilir. Şirketlerin yatırım kararları ertelenebilir, tüketici kredileri pahalanabilir, konut ve otomotiv piyasaları yavaşlayabilir.

Türkiye nasıl etkilenir?

ABD’de bunun ilk etkilerinden biri tüketici kredilerinde görülecek. Fakat küresel açıdan daha önemli bir başka kanal var, borç kanalı. Pandemi sonrasında hem devletlerin hem şirketlerin borçları ciddi ölçüde arttı. Şimdi küresel faizlerin uzun süre yüksek kalması, bu borçların çevrilmesini pahalılaştırıyor. Özellikle dolar borcu yüksek gelişmekte olan ülkeler için tablo daha da zorlaşıyor.

Her ne kadar kamu borcunun gayri safi yurtiçi hasılaya oranı diğer ekonomilere göre düşük olsa da Türkiye bu hikâyenin dışında değil. Doların güçlenmesi ve küresel faizlerin yüksek kalması, Türkiye gibi dış finansmana ihtiyaç duyan ekonomiler açısından dikkatle izlenmesi gereken bir gelişme. Küresel yatırımcı daha yüksek ABD ve Japonya faizi karşısında riskli ülke varlıklarından daha yüksek getiri talep edebilir.

Bu durum Türkiye açısından bir yandan sermaye girişlerini zorlaştırabilirken, diğer yandan risk priminin ve finansman maliyetlerinin yükselmesi ihtimalini artırabilir. Buna karşılık Türkiye’nin yüksek faiz politikası uyguladığı bir dönemde olması, TL cinsi varlıkların küresel yatırımcı açısından cazibesini koruyabilir. Dolayısıyla Fed’in kararı tek başına “Türkiye’den para çıkar” anlamına gelmez. Önemli olan Türkiye’nin sunduğu reel getiri, risk primi ve ekonomi politikasına duyulan güvenin küresel koşullarla birlikte nasıl değişeceğidir.

Bir de petrol meselesi var. Enerji fiyatlarının yükseldiği bir ortamda Fed’in faiz artırması, dünyada enflasyonla mücadeleyi daha da karmaşık hale getiriyor. Merkez bankaları bir taraftan büyümeyi desteklemek, diğer taraftan enerji kaynaklı enflasyonu kontrol etmek zorunda kalabilir.

Küçük artış, büyük mesaj

Bu nedenle çarşamba günkü Fed kararını yalnızca “25 baz puan artırdı” diye okumamak gerekiyor.

Asıl soru Fed'in dünyaya verdiği mesajın ne olduğudur.

“Enflasyonla mücadele bitmedi, faizler daha uzun süre yüksek kalabilir” mesajı çıktıysa, küresel finansal koşullar bir miktar daha sıkılaşacak demektir. Doların güçlenmesi, tahvil faizlerinin yüksek kalması ve gelişmekte olan ülkelere yönelik risk iştahının zayıflaması bunun doğal sonuçları olabilir.

Ama Fed aynı zamanda bu artışı tek seferlik, ölçülü ve enflasyonu yeniden kontrol altına almak için atılmış bir adım olarak çerçevelediyse, piyasaların korktuğu kadar sert bir dalga da oluşmayabilir. Hatta uzun vadeli tahvil faizlerinin düşmesi halinde konut kredilerinden hisse senetlerine kadar bazı alanlarda olumlu bir fiyatlama bile görülebilir.

Sonuçta küresel ekonomi açısından mesele 25 baz puandan çok daha büyük. Dünyanın en güçlü merkez bankası, enflasyon ile büyüme arasındaki terazide yeniden faiz tarafına biraz daha ağırlık koydu. Acaba bu, son fren mi, yoksa daha sert frenlerin habercisi mi?

Eğer çarşamba günü Fed bütün bu beklentileri boşa çıkarıp faiz artırmadıysa, bu yazıyı da boş verin. O zaman asıl hikâye çok daha ilginç demektir.

Ege Genç İş İnsanları Derneği (EGİAD), üyelerinin yeni pazarlara ve iş birliklerine erişimini desteklemek, bölgesel ekonomik ilişkileri güçlendirmek ve üretimde dönüşüm modellerini yerinde incelemek amacıyla Denizli’de kapsamlı bir program gerçekleştirdi. Denizli Genç İş İnsanları Derneğİ (DEGİAD) Üye İlişkileri Komitesi tarafından düzenlenen, EGİAD İş Geliştirme Komisyonu organizasyonuyla  DEGİAD ev sahipliğinde gerçekleştirilen program kapsamında Denizli Model Fabrika ziyaret edilirken, EGİAD–DEGİAD Ticaret Köprüsü Buluşması” gerçekleştirildi.

Kaan Özhelvacı: Kartvizit değil, fırsat ve güven ağı kuruyoruz

Ege Bölgesi’nin güçlü üretim altyapısının kentler ve kurumlar arasındaki iş birlikleriyle daha yüksek bir ekonomik değere dönüştürülebileceğini belirten EGİAD Yönetim Kurulu Başkanı Kaan Özhelvacı, “İzmir ve Denizli, farklı sektörel yetkinlikleri ve girişimci iş dünyasıyla birbirini tamamlayan iki önemli üretim ve ticaret merkezi. Bu potansiyeli ortak akıl ve güçlü bağlantılarla harekete geçirdiğimizde yalnızca şirketlerimizin değil, bölgemizin rekabet gücünü de artırabiliriz. Genç iş insanlarının birbirleriyle daha fazla temas ettiği, birlikte üretip yatırım yaptığı ve yeni pazarlara birlikte açıldığı bir Ege ekonomisinin çok daha güçlü olacağına inanıyoruz” diye konuştu.

Kemal Sözkesen: Bölgesel dayanışma yeni fırsatların kapısını açıyor

DEGİAD Yönetim Kurulu Başkanı Kemal Sözkesen de genç iş insanları arasında kurulan güçlü bağların bölgesel ekonomik gelişim açısından önem taşıdığını belirterek, EGİAD ve DEGİAD arasındaki iş birliğinin farklı sektörler arasında yeni fırsatlar yaratacağını ifade etti. Sözkesen, ortak akıl ve dayanışma kültürüyle gerçekleştirilen bu tür buluşmaların genç iş dünyasının etkileşimini artırırken, kentler arasındaki ekonomik ilişkilerin gelişmesine de katkı sunduğunu vurguladı.

Karacabey Ticaret ve Sanayi Odası’nda 2 Ekim 2026 Cuma günü gerçekleştirilecek seçimler öncesinde başkan adayı Gökhan Tüydeş, adaylık vizyonunu kamuoyuyla paylaştı. Tüydeş’in açıklamasında, Karacabey ekonomisinin temel dinamikleri olan tarım, sanayi, ticaret, esnaf ve girişimcilik alanlarının birlikte ele alınması gerektiği vurgulandı. Tüydeş, oda yönetiminin yalnızca seçim dönemlerinde gündeme gelen bir yapı olmaktan çıkarılması ve üyelerle sürekli iletişim halinde olan, sorunların çözümüne katkı sağlayan daha etkin bir kurumsal yapıya dönüştürülmesi gerektiğini belirtti.

“Yatırım ve istihdam gündemde”

Karacabey’in sahip olduğu tarım ve sanayi altyapısının ekonomik büyümenin temel unsurlarından biri olduğunu ifade eden Tüydeş, ilçenin ticaret hacminin artırılması ve yeni yatırımların önünün açılması gerektiğine dikkat çekti. Açıklamada; yatırımların artırılması, istihdamın güçlendirilmesi, gençler ve girişimciler için yeni projeler geliştirilmesi ve Karacabey’in Bursa ile Türkiye ekonomisindeki konumunun güçlendirilmesi öncelikli başlıklar arasında sıralandı. Tüydeş, üretici, tüccar, sanayici, esnaf ve girişimcilerin farklı ihtiyaçları bulunduğunu belirterek, oda yönetiminin bu kesimlerin tamamıyla iletişim halinde olması gerektiğini ifade etti.

“Ben değil, biz” vurgusu

Adaylık açıklamasında yönetim anlayışının merkezine ortak akıl, istişare ve dayanışmayı koyan Tüydeş, farklı sektör ve görüşlerden iş insanlarının Karacabey ekonomisinin geleceği konusunda ortak zeminde buluşabileceğini belirtti. Tüydeş, “Bizim anlayışımızda ‘ben’ değil, ‘biz’ vardır. Makam değil, hizmet vardır. Ayrışma değil, dayanışma vardır” ifadeleriyle yönetim anlayışını ortaya koydu. Geçmiş dönemlerde odaya hizmet veren başkan, yönetim kurulu ve meclis üyelerine teşekkür eden Tüydeş, geçmiş deneyimlerden yararlanırken gelecek kuşakların beklentilerinin de dikkate alınması gerektiğini kaydetti.

“Üyelere seçim çağrısı”

Tüydeş, farklı görüşlerin dışlanmadığı, üyelerin fikirlerinin dikkate alındığı ve ortak aklın esas alındığı bir çalışma modeli hedeflediklerini belirterek, Karacabey’in ekonomik potansiyelinin daha etkin değerlendirilmesi gerektiğini ifade etti. Karacabey Ticaret ve Sanayi Odası seçimlerinin 2 Ekim 2026 Cuma günü yapılacağını hatırlatan Tüydeş, oda üyelerini seçimde oy kullanmaya ve ilçenin ekonomik geleceğine ilişkin tercihlerini sandıkta ortaya koymaya davet etti.

Antalya Ticaret Borsası (ATB) BM İlkim Değişikliği Zirvesi COP 31 öncesi Antalya’da su yönetimini tartışmak amacıyla 23 Eylül 2026’da Su Zirvesi Çalıştayı düzenleyecek. Zirve öncesi, STK, kamu, özel sektör ile suyu en çok kullanan tarım, turizm ve sanayi sektör temsilcileriyle su kullanımı ve yönetimi konusunu masaya yatırıldı.

ATB Başkanı Ali Çandır, Antalya’nın su geleceğinin yalnızca kamu kurumlarının ya da belirli sektörlerin sorumluluğunda olmadığını, kentte yaşayan herkesin ortak sorumluluğu olduğunu söyledi. Tarımdan turizme, sanayiden kent yaşamına kadar tüm alanlarda suyun verimli, ölçülü ve sürdürülebilir kullanılmasının önemine dikkat çeken Çandır, şunları kaydetti:

‘’“Biz sadece sorunları konuşmak istemiyoruz. Antalya’nın su geleceği için uygulanabilir, ölçülebilir ve ortak akla dayanan bir yol haritası ortaya koymak istiyoruz. Gelecek nesillere suyu eksiltmeden ulaştırmayı hedefliyoruz. Antalya olarak kendi üzerimize düşeni yapacağımızı, suyu koruyan ve geleceğe taşıyan bir anlayışı birlikte ortaya koyacağımızı COP31’de dünyaya deklare etmek istiyoruz.’’

Antalya’nın geleceğinin, suyun geleceğinden ayrı düşünülemeyeceğini anlatan Çandır, şöyle devam etti:

‘’Antalya’nın geleceğini konuşacaksak, önce suyunu konuşmalıyız. Çünkü, Antalya’yı Antalya yapan değerlerin başında tarım, turizm, ticaret ve sanayi geliyor. Bu sektörlerin ortak paydası su. Su, tarımdır, turizmdir, üretimdir, ticarettir, kent yaşamıdır. En önemlisi Antalya’nın geleceğidir. İklim değişikliği, değişen yağış rejimi, artan kuraklık riski ve nüfus artışı, su kaynakları üzerindeki baskıyı artırıyor.  Çandır, artık yalnızca “Ne kadar suyumuz var?” sorusunun yeterli olmadığını vurguladı. Çandır, “Asıl sorumuz, sahip olduğumuz suyu ne kadar doğru ve ne kadar verimli kullandığımız olmalı.’’

Suyun tek bir sektörün meselesi olmadığını anlatan Ali Çandır, ‘’Tarımda sulama verimliliğini artırmadan, turizmde su tüketimini azaltıp yeniden kullanımı geliştirmeden, sanayide su verimliliğini sağlamadan, kentimizde kayıp ve kaçakları azaltmadan ve su kaynaklarımızı korumadan Antalya’nın su geleceğini güvence altına almamız mümkün değildir” dedi.

Toplantıların sonunda Antalya Su Eylem Planını ortaya koymayı hedeflediklerini anlatan Çandır, şöyle devam etti:

‘’Planda ne yapılmalı, kim yapmalı, nasıl ve ne zaman yapılmalı ve sonuçlar nasıl izlenmeli sorularına yanıt verilmesi gerekiyor. Artık plan yapıp rafa kaldırma zamanı değil, eyleme geçme zamanıdır. 23 Eylül’de Su Zirvesi’nde Antalya’nın ortak su iradesi daha güçlü ve somut bir çerçeveye dönüştürülecek. COP31’in Antalya’da düzenlenmesi önemli bir fırsat olacak. Antalya, yalnızca COP31’e ev sahipliği yapan değil; su sorunlarını ele almış, önceliklerini belirlemiş ve bu doğrultuda harekete geçmiş örnek bir kent olabilir. Su; ortak değerimiz, ortak sorumluluğumuz, ortak geleceğimizdir. Artık Antalya için suyu koruma, suyu verimli kullanma ve su için birlikte harekete geçme zamanı.’’

"Su kullanımında sektörler birlikte çözüm üretmeli"

Antalya OSB Başkanı Hasan Ali Gönen de, Antalya için suyun, tarımsal üretimin, turizmin, sanayinin, ekosistemlerin ve şehir hayatının ortak paydası olduğunu söyledi.

İklim değişikliğinin ve kuraklık baskısının arttığı bir dönemde suyu yönetmenin yalnızca bir çevre meselesi değil, ekonomik dayanıklılık, gıda güvenliği, şehir güvenliği ve kalkınma meselesi olduğuna dikkat çeken Gönen, şunları kaydetti:

‘’Tarımda suyun verimli kullanılması, kentlerde kayıpların azaltılması, turizmde kaynak yönetiminin güçlendirilmesi ve sanayide döngüsel su kullanımının yaygınlaştırılması birbirinden ayrı meseleler değil. Bunların tamamı aynı geleceğin parçaları. Bu nedenle Antalya’nın su meselesine sektörlerin birbirinden pay istediği bir konu olarak değil, birlikte çözüm üretmesi gereken ortak bir sorumluluk olarak bakmalıyız. Antalya OSB olarak su tasarrufuyla ilgili çalışmalarımız sürüyor. Biz suyu yalnızca daha az tüketmek istemiyoruz. Suyu daha akıllı yönetmek istiyoruz. Suyun sahibi yok; hepimiz onun emanetçisiyiz.’’

"Yeraltı su kaynakları derinleşiyor"

Antalya Su ve Atıksu (ASAT) Genel Müdürü Cengiz Gülebay ise , iklim değişikliğinin yağış rejimlerini değiştirdiğine, kuraklık ve aşırı yağışların aynı anda yaşanabildiğine dikkat çekti. Antalya’da yeraltı su seviyelerinin de giderek derinleştiğini belirten Gülebay, ‘’ASAT içme suyunun büyük bölümünü derin sondaj kuyularından temin ediyor. Yeni kaynaklara yönelmek tek başına çözüm olmayacak. Mmevcut suyun daha verimli kullanılması gerekiyor.. ASAT, su da kayıp-kaçak oranını yüzde 34,57’ye kadar düşürdü. Hedefimiz bu oranı yüzde 25 seviyesine indirmek. Son 6 yılda içme suyu altyapısına yaklaşık 27 milyar liralık yatırım yapıldı. Arıtma tesislerinden çıkan su yeniden değerlendirilmesi Antalya için önemli bir potansiyel. Günlük yaklaşık 750 bin metreküp arıtılmış su denize deşarj ediliyor. Bu su gerekli arıtma süreçlerinden geçirilerek tarımda kullanılması hem su kaynaklarının korunmasına hem de tarımsal üretime katkı sağlayacak’’ diye konuştu.

Narenciye ihracatının büyük bölümünü Rusya’ya gerçekleştiren yaş meyve sebze ihracatçıları, Rusya-Ukrayna savaşı nedeniyle Karadeniz’de gemilerin vurulduğunu belirterek, bunun can ve mal güvenliğinin yanı sıra ihracat açısından da tehlike oluşturduğunu ifade ediyor.

Karadeniz’de deniz yolunun tehlikeli olması, Avrupa üzerinden Rusya’ya ulaşılmasının da uzun süre alması, ihracatçıları alternatif yollara yöneltiyor. Yaş meyve sebze ihracatçıları, Mersin’den Rusya’ya yapılacak ihracatta, Bakü-Tiflis – Kars demiryolunun alternatif rota olarak kullanılmasını istiyor.

Usta Export Zirai ürünler A.Ş Yönetim Kurulu üyesi Ferda Tekin, yaş meyve sebze ihracat sezonunda, enflasyon baskısı, döviz kurları, akaryakıt fiyatlarının sürekli artması nedeniyle Türkiye’nin rekabette çok zorlandığını belirtti.

Türkiye’nin başta narenciye olmak üzere ürettiği ürünlerin çoğunu Rusya’ya ihraç ettiğine dikkat çeken Tekin, ‘’Bir TIR’ın 1600-1700 kilometrelik yolun maliyeti de 12 bin dolara çıktı. Tabi TIR bulabilirsen’’ dedi.

Rusya’ya ihracatın sürdürülebilir olması için demiryolları hattının mutlaka işlemesi gerektiğini anlatan Tekin, şunları kaydetti:

‘’Savaş nedeniyle şu anda narenciye elde kaldı. Karayoluyla TIR bulabilen malını gönderebiliyor. Maliyetler çok yüksek. İhracatçı, pazarları kaybetmemek adına mal gönderiyor. İç piyasada da tüketim zor görünüyor. Karadeniz’de gemiler vuruluyor. Mısır da Rusya’ya ihracat yapıyor. Mısır da Rusya’ya ihracat yapamayacak. Gemilerin Karadeniz de vurulması nedeniyle Mısır da ihracatta Avrupa’ya yönelecek. Mısır, Avrupa’da Türk ihracatçısını fiyatlarıyla tehdit edecek. Bu nedenlerden dolayı Mersin’den Rusya’ya ulaşmak için Bakü-Tiflis-Kars demiryolu alternatif rota olabilir.’’

"Soğuk hava depolarında 20 bin tona yakın portakal var"

Narenciye hasat ve ihracat sezonu başladığını ancak, portakal ve narenciyenin dalında kaldığını ifade eden Ferda Tekin, ‘’Soğuk hava depolarında geçen yıldan kalan 20 bin tona yakın Valencia portakal var. Yeni hasat dönemi de başladı. Ancak alıcı yok’’ dedi.

"Karadeniz’de ‘güvenli koridor’ oluşturulmalı"

Batı Akdeniz İhracatçı Birliği (BAİB) Yönetim Kurulu üyesi ve Finike Meysan Tarım Gıd. San. ve Tic. Ltd. Şti sahibi Akın Veziroğlu da, Bakü-Tiflis-Kars demiryolu hattında vagon sayısının artırılması gerektiğini söyledi. Demir yolunda frigo bulunmadığını vurgulayan Veziroğlu, mutlaka alternatif hatların oluşturulması gerektiğini kaydetti.

Rusya’ya ihracat için Türkiye’nin savaşan ülkelerle anlaşarak en azından gıda ürünleri konusunda ‘Güvenli Koridor’ oluşturulması gerektiğini ifade eden Veziroğlu, ‘’Karadeniz’de Rusya ve Ukrayna savaşı nedeniyle gemiler vuruluyor. Rusya ve Türkiye arasında ‘Güvenli Koridor’ oluşturulmalı. Ukrayna da bunu imzalamalı. Türkiye’nin çözmesi gereken sorunu bu. En azından gıda ürünlerinde bu yapılmalı. Bu sağlanamıyorsa demiryolu hattı oluşturulmalı ama burada da frigolu vagonlara ihtiyaç var’’ dedi.

St. Petersburg hattı çok uzun

Rusya’ya ihracat için ikinci seçeneğin Mersin limanından Cebelitarık Boğazı üzerinden ST. Petersburg hattı olabileceğini anlatan Akın Veziroğlu, şöyle konuştu:

‘’Mersin Limanı’ndan St. Petersburg’a Avrupa üzerinden hat oluşturulabilir ama bu da çok uzun sürüyor. Tabi bu da transit geçiş olursa. Cebelitarık Boğazı’ndan geçip İngiltere, Norveç ve Finlandiya üzerinden transit St. Petersburg’a karayolu ile ulaşılabilir. Ancak yine başka bir sıkıntı daha ortaya çıkıyor. Çünkü o kadar çok TIR yok. TIR’lar Rusya’ya giderse Ortadoğu ve Avrupa’ya giden TIR’larda navlun fiyatları artar. Bu hat çok uzun. Türkiye’den Rusya’ya 3 günde ulaşabiliyoruz.’’

Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurulundan (BDDK) yapılan açıklamaya göre Kurul, Golden Global Yatırım Bankası'nın Emir Kaya'ya ait yüzde 53,98, Salih Berberoğlu'na ait yüzde 32 ve Recep Kaba'ya ait yüzde 14 oranındaki hisselerine ilişkin temettü dışındaki ortaklık haklarının TMSF tarafından kullanılmasını kararlaştırdı.

Sakarya'da Mithatpaşa’dan Adapazarı Gar Meydanı’na kadar uzanan yaklaşık 2,2 kilometrelik demir yolu hattının 1,6 kilometrelik bölümü yerin altına alınıyor.

Sahaya inen ekipler rayların sökümüne başlarken, Gar Meydanı'na kadar gelecek olan trenlerin şehir merkezine kapalı bir tünelden ulaşacağı bildirildi.

Yapılan açıklamaya göre, bu çalışmayla birlikte ADARAY’ın ilçelere ulaşması için altyapı da oluşturulmuş olacak. Mevcut durumda gidiş-geliş hizmeti tek hat üzerinden sağlanıyordu. Tren Garına gidiş ve gelişlerin iki hatta çıkarılması, Sakarya’nın gelecekteki ulaşım vizyonuna önemli katkı sağlayacak. Adapazarı Garı’nın yer altına alınmasıyla birlikte gar, 4 peronlu modern bir yapıya kavuşacak. Büyükşehir Belediyesi’ne tahsis edilecek 2 peron sayesinde Sapanca, Pamukova, Karasu ve Hendek ilçelerine ulaşım sağlayacak demiryolu ağının ön hazırlığı yapılmış olacak.

Yapımına başlanan proje ile ilgili olarak bilgiler veren Sakarya Büyükşehir Belediyesi Başkanı Yusuf Alemdar, ADARAY’ı ilçelere ulaştırma hedefi ile Karasu Demiryolu ve mevcut tüm hatları baz alarak geniş perspektifli bir raylı taşıma planı oluşturmaya çalıştıklarını belirtti.

Yeşil koridor ve Adapazarı Tren Garı

Alemdar, Adapazarı ve Mithatpaşa arasındaki 2,2 kilometrelik demiryolu hattının geçitlerden, sıkışıklıktan ve bölünmüş bir yaşamdan kurtulacağını söyledi.

Başkan Alemdar, yapılan çalışmalarla ilgili şu bilgileri verdi: “Tek olan hattı çifte çıkararak tren ulaşımını şehrin merkezine kadar yerin altına alarak bir tünel içerisinden sağlayacağız. Mevcut altyapıyı söküp hizmet dışı bırakıyoruz. Çalışmayı kısa sürede tamamlayıp şehrin merkezine nefes aldıracak projeyi hizmete sunmak istiyoruz. Proje tamamlandığında tren 1,6 metre eğimle yeraltına inecek ve güzergahın en derin noktası 12 metreye kadar ulaşacak. Proje kapsamında Aziz Duran Parkı ve Adapazarı Garı olmak üzere iki yer altı istasyonu yapılacak. 2 kilometrelik koridor Sakarya’nın nefes aldığı yeşil bir koridora dönüşecek. İçerisinde bisiklet yolları, yeşil alanlar, dinlenme noktaları yer alacak. 4 farklı hemzemin geçit şehrin gündeminden kalkacak ve mevcut gar binası yıkılmadan, aslına uygun şekilde korunarak şehre hizmete devam edecek."

BloombergHT ve HaberTürk ortak yayınında soruları yanıtlayan Şimşek, Orta Vadeli Program'ın (OVP) kamu açısından bir politika taahhüdü içerdiğini, özel sektör açısından ise daha çok bir yol haritası ve rehber niteliğinde olduğunu vurgulayarak, "Temel hedefimiz dezenflasyondur. Dezenflasyon var. Arzuladığımız hızda mı, değil. Bir sürü iç ve dış faktör var. Özellikle bu aralar dış faktörler ön planda." dedi.

Dünyada bir enerji şoku yaşandığını, ayrıca bütün emtia fiyatlarında da ciddi artış olduğunu dile getiren Şimşek, bunun Türkiye'de de dünyada da enflasyonu olumsuz etkilediğini söyledi.

Şimşek, OVP hedeflerine değinerek, şöyle konuştu:

"OVP açısından en bağlayıcı hedef bütçedir. Neden? Çünkü o, önemli ölçüde kamunun kontrolündedir. Gelirler değil ama giderler kamunun kontrolündedir. 2023'te biz bütçe açığı olarak yüzde 6,4'lük bir hedef koymuşuz, daha iyi bir performans göstermişiz, yüzde 5,1. 2024'te yüzde 6,4'lük bir hedef koymuşuz yüzde 4,7 ile çok daha iyi bir performans göstermişiz. 2025'te hedeften çok daha iyi bir performans sergilemişiz. Geçen sene bütçe açığını yüzde 2,9'a düşürmüşüz. Bize benzer ülkelerin ortalaması yüzde 5,9. Yani biz, bize benzer ülkelerin yarısı kadar bile açık vermemişiz. 2026'da eşel mobil sistemini uyguluyoruz. Şimdiye kadar gelirden ciddi feragat ettik. Türkiye ekonomisi dış şokların etkisiyle biraz daha yavaş gidiyor. Buna rağmen 2026 için yüzde 3,5'lik bütçe açığı hedefimiz vardı. Biz yüzde 3,5 değil, yüzde 3,1'lik performans göstereceğimizi söylüyoruz."

Geçen seneki OVP'de 2026 yılı için yüzde 3,8'lik büyüme öngörüldüğünü, yurt dışındaki bu kadar şoka rağmen büyümenin bu sene yüzde 3,3 civarı olmasını beklediklerini aktaran Şimşek, "Yaşanan şoka oranla buradaki sapma çok ciddi boyutlarda değil. Burada tutmayan net bir hedef var, o da enflasyon hedefi. Kısmen savaşın etkisi var ama Türkiye'de belli ki enflasyonda bizim öngördüğümüzden veya modelin öngördüğünden daha fazla atalet ve katılık var. Bu bir sorun tabii. O zaman daha çok zamana ihtiyaç var. Nitekim hedefler de bu çerçevede revize edildi." değerlendirmesinde bulundu.

"OVP hedefleri büyük oranda tutuyor"

OVP sayesinde birçok hedefin başarıldığına işaret eden Şimşek, kur korumalı mevduatın sona erdiğini, rezervleri endişe kaynağı olmaktan çıkardıklarını, mali disiplini tesis etme hedeflerini gerçekleştirdiklerini, büyümenin de dünyaya oranla makul olduğunu bildirdi.

Şimşek, "OVP hedeflerinin tutmadığı" yönündeki eleştirilere şu yanıtı verdi:

"OVP hedeflerinin tutmadığı yaklaşımı doğru değil, hedefler büyük oranda tutuyor. Hedeflerin bir kısmı niteliksel, bir kısmı sayısal hedeflerdir. Zaten bütün dünyada tam olarak mükemmel bir şekilde tutturulması söz konusu değil. Önemli olan yöndür ve yönde de bir değişiklik yoktur."

"Enflasyon artış oranında ciddi yavaşlama var"

Dezenflasyonun 2024'ün ikinci çeyreğinden itibaren başladığını anımsatan Şimşek, "Bu sene savaş etkisi arındırılırsa çok büyük ihtimalle enflasyon yüzde 20-22 arası bir noktada olurdu. Geçen sene yüzde 31 civarıydı, bir önceki sene 44, daha önceki sene yüzde 65. Dolayısıyla, enflasyon artış oranında ciddi yavaşlama var. Bu da aslında programın sonuç verdiğini ortaya koyuyor. Sadece belki başlangıçta öngördüğümüz zaman çerçevesi bir miktar daha uzayacak." dedi.

Ölçüm metodolojisinin EUROSTAT'ta neyse Türkiye'de de öyle olduğunu belirten Şimşek, Türkiye İstatistik Kurumunun uluslararası normlarda veri ürettiğini söyledi.

"Seçim sürecinde de dezenflasyondan vazgeçmeyeceğiz"

Şimşek, dezenflasyon sürecine ilişkin şu mesajları verdi:

"Hayat pahalılığıyla mücadele bizim en büyük önceliğimiz. Biz seçim sürecinde de dezenflasyondan vazgeçmeyeceğiz. Çünkü dezenflasyon gelir dağılımını iyileştiriyor. Dezenflasyon demek hayat pahalılığıyla mücadele demek. Zaten vatandaşımız bunu istiyor. Dolayısıyla sürdürülebilir yüksek büyüme için dezenflasyona ihtiyacımız var. Seçim sonuçlarını etkileyecek en önemli faktör dezenflasyonun devam etmesidir. Vatandaşın çok daha güçlü şekilde hissettiği çerçevede enflasyonun yavaşlamasıdır. Onun için bu programın ana hedefi fiyat istikrarıdır. Bu konuda maliye politikası ve diğer alanlarda en güçlü desteği verdik, vermeye devam edeceğiz. Ücretli kesimin en az enflasyon oranında alım gücünün korunması kadar değerli ve önemli bir şey yok. Bu bizim temel hedefimizdir. Biz her zaman memura, emekliye, ücretlimize, kamu çalışanlarına en az enflasyon artışı kadar artış verdik, vermeye de devam edeceğiz. Bütün kamu çalışanlarının ve emeklilerimizin maaşları her zaman en az enflasyon kadar artacak."

"Tek yönlü piyasa varsa 'yönetilen kur rejimi' ile karşı karşıyasınız"

Türkiye'de normalde olması gerekenin "dalgalı kur rejimi" olduğunu vurgulayan Şimşek, bunun şokları absorbe etmeye, şoklara karşı doğru tepki vermeye zemin hazırladığını anlattı.

Şimşek, kur rejiminin günübirlik işlemesinin Merkez Bankasının uhdesinde olduğunu belirterek, şu değerlendirmede bulundu:

"Tek yönlü bir piyasa varsa o zaman 'yönetilen kur rejimi' ile karşı karşıyasınız. Uzun bir süredir çalkantılı dönemler hariç, genelde Türk lirasına rağbet var. Bırakırsanız piyasaya, Türk lirası o dönemlerde aşırı değerlenir. Yok eğer piyasada olursanız, onu da yönetmeniz gerekir. Şimdi şartlar bunu gerektiriyor. Aslında ideal olarak, enflasyonun tek hanelere doğru evrildiği bir ortamda, ihracatçıların zorunlu döviz satışı yükümlülüğü kaldırılarak daha esnek bir kur rejimine geçilebilir. Fakat henüz piyasada bu şartlar oluşmuş değil. Zamanı gelince bakarız. Ama kur tartışmaları bu ülkede her zaman olmuştur, yeni bir şey değildir. Kurla ilgili tartışmalar da baz yılınıza bağlı. 2010 yılını baz alın, 2010 eşittir 100 deyin. Hiçbir ölçümde şu anda reel kur 100'de değil, 100'ün altında. 2000 yılını baz alın, hangi veriyi ve seriyi kullanırsanız kullanın, reel kur 100'ün altında. Ama 2020'yi baz alırsanız reel kur 100'ün üstünde."

- Rekabette dış talep etkisi

Şimşek, rekabet gücünü belirleyen faktörün sadece kur olmadığına dikkati çekerek, girdi maliyetlerinin önemli olduğunu bildirdi.

Orta Doğu kenara bırakılırsa rakiplere oranla sanayiye en ucuz doğal gazı ve elektriği Türkiye'nin verdiğini belirten Şimşek, diğer önemli faktörün de "dış talep" olduğunu ifade etti.

"Bu tartışmaları dış talepten bağımsız okursak yanlış okuruz." ifadesini kullanan Şimşek, şunları kaydetti:

"Orta Doğu bizim önemli bir pazarımız. Bu sene Orta Doğu ve Kuzey Afrika ekonomileri küçülüyor. Avrupa Birliği'nde, Avro Bölgesi'nde büyüme çok uzun süredir yüzde 1-1,5 arası. Bu sene dünya yüzde 3 civarı büyüyecekken bizim ticaret ortaklarımız yüzde 1,5-1,6 büyüyecek. Bunun etkisini ortaya koymak yorumcular açısından zordur ama bu da etkilidir. Mesela ikinci Çin şoku önemli bir gelişmedir. 2000'li yılların başında Çin, Dünya Ticaret Örgütüne girdiğinde daha çok düşük katma değerli, orta-düşük veya düşük teknoloji ürünlerinde ciddi bir kırılma yaşandı. Şimdi gelinen noktada geçen seneki ticaret savaşı ile birlikte dünyada ikinci şoktan bahsediliyor. Çünkü ABD'nin yükselttiği gümrük vergilerine karşı Çin üretimi azaltmadı, kapasiteyi düşürmedi. Tam aksine Afrika'ya ihracatını dolar bazında yüzde 27 artırdı. Asya zaten kendi pazarı. Avrupa Birliği'ne yüzde 13-14 artış var. Bunlar bizim de pazarlarımız, biz de oralara mal satıyoruz. Dolayısıyla Çin etkisi burada yine dikkate alınmıyor."

_______

 "Gelecek seneki bütçe planlamamızda, eşel mobilin devamı yok. Bu yıl sonuna kadar kısmi olarak mazotta devam ediyor, çünkü mazot rekabet gücünde önemli bir faktör"
- "Gündemimizde kurumlar ya da gelir vergisinde bir değişiklik yok. Cari açığı yönetme dışında dolaylı vergilerde de şu anda bir değişiklik gündemi yok"
ANKARA (AA) -

Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, "Gelecek seneki bütçe planlamamızda eşel mobilin devamı yok. Yıl sonuna kadar kısmi olarak mazotta devam ediyor." dedi.

Şimşek, BloombergHT ve HaberTürk ortak yayınında, gündeme ilişkin soruları yanıtladı.

Reformlar üzerinden verimliliğin, rekabet gücünün nasıl artırılacağı, enerji maliyetleri ve ham maddeye erişim gibi konuları önemli gördüklerini anlatan Şimşek, bütüncül bir yaklaşım içerisinde olacaklarını söyledi.

Şimşek, bugün en büyük darboğazın birçok ülkede petrol ürünleri, doğal gaz ve türevlerinde olduğuna işaret ederek,"Şu anda mesela Umman çıkışlı petrol, diyelim ki 108 dolar. Bu sabah itibarıyla Şanghay'da petrol fiyatı muhtemelen 138 dolardır, Umman'da muhtemelen 150 dolardır. Mazotun fiyatlaması, muhtemelen bugün çok büyük ihtimalle 150 doların altında değildir varil başına. Mesela motorinde uzun vadeli marjlar 20 dolarsa, bugün 80 doların üzerine çıkmış durumda. Bunları niye konuşuyoruz? Çünkü, Türkiye şu anda enerji arz güvenliğinde bir sorun yaşamıyor. Ham madde temininde bir sorun yok, hatta muhtemelen fiyatları da bu bahsettiğimiz fiyatlara göre çok daha makul. Doğal gaz ve elektrikte bir sorun yaşamıyor ve çok rekabetçi." ifadelerini kullandı.

Dünya ticaretinin, bu yıl yüzde 3-3,5 büyümesinin öngörüldüğünü ve Türkiye'nin ihracatının da yüzde 4 arttığını aktaran Şimşek, reel sektörün rekabet gücünü önemsediklerini, rekabetçi kalmaları için Orta Vadeli Program'da özel bir alan açtıklarını, sanayiyi ve reel sektörü çok güçlü şekilde destekleyeceklerini belirtti.

İhracatçılara tam destek

Şimşek, tarıma güçlü destekler verdiklerini vurgulayarak, temmuz itibarıyla son bir yılda yaklaşık 1 milyon çiftçiye yaklaşık 800 milyar lira kredi verildiğini açıkladı.

"Kredinin faizi yüksek" eleştirilerine değinen Şimşek, "Hayır, değil. Ziraat Bankası yüzde 40,5'ten bize veriyor diyelim ki, biz onu çiftçiye ortalama yüzde 12'den veriyoruz." diye konuştu.

Şimşek, ihracata gelindiğinde ise bunun yüzde 95'ten fazlasının sanayi ürünü olduğuna dikkati çekerek, sanayiciye de ihracat üzerinden çok güçlü destek verdiklerini dile getirdi. İhracatçılara 2023'te verilen reeskont kredilerinin, günlük 300 milyon lira olduğunu anımsatan Şimşek, "Bunu 17 kat artırdık ve günlük 5 milyara çıkarttık. Son 1 yılda verilen kredi hacmi, 1,4 trilyon. Yüzde 24'ten ihracatçıya finansman sağlıyoruz. Eximbank'ın sermayesini de 7 kat artırdık. Eximbank'ın bu sene vereceği toplam kredi, 60 milyar dolar. İhracatın toplam krediler içindeki payı, program öncesinde uzun vadeli ortalaması yüzde 6 civarındayken, bugün yüzde 12'ye ulaştı. İhracatçının toplam krediler içerisinde aldığı kredi neredeyse iki kata çıkmış. Biz faizi enflasyonun oldukça altında bir seviyede belirleyip ihracatçımızı, dolayısıyla sanayiyi ve reel sektörü destekliyoruz. Asya'nın, Çin'in rekabet üzerinden yarattığı bir tahribat var, bunu görmemiz lazım. Dolayısıyla dönüp dolaşıp bu konuları sadece programla ilişkilendirmek çok adil değil." değerlendirmesinde bulundu.

"Reel sektörün kaygılarını gideriyoruz"

Esnaf, yatırımcı ve çiftçiye önemli destekler verdiklerini anlatan Şimşek, turizm dahil çeşitli sektörlerde çalışan başına, işletmelere her ay yaklaşık 5 bin lira istihdam desteği sağladıklarını hatırlattı.

Şimşek, yeni dönemde atılacak adımlara işaret ederek, "İmalat sanayisine, işletme sermayesi desteği vereceğiz. İşletme sermayesinde 250 milyar liralık bir paket açıkladık, 6 ay ödemesiz, 36 ay vadeli. TLREF+ 2 puandan 12 puan düşeceğiz. Yani yüzde 27'den imalat sanayisine işletme kredisi vereceğiz ve bu programı devam ettireceğiz. Bu sene 250 milyar lirayla başladık, gelecek sene bu programı büyütebiliriz. Bizim amacımız, sanayinin üretim kapasitesini güçlendirmek. Hiçbir dönemde bu kadar devletin aktif rol aldığı, devletin bu kadar bütçe imkanlarını seferber ettiği bir dönem bulamazsınız." ifadelerini kullandı.

Seçici ve hedefli kredi programlarıyla, reel sektörün kaygılarını gidermeye çalıştıklarının altını çizen Şimşek, bütçede son 3 yıldır hedefleri sürekli tuturduklarını söyledi.

"Kayıt dışılıkla mücadelede büyük başarı elde ettik"

Şimşek, vergide bir artış olup olmayacağı konusuna ilişkin "Bizim şu an itibarıyla gündemimizde kurumlar vergisinde bir değişiklik yok. Gündemimizde gelir vergisinde bir değişiklik yok. Cari açığı yönetme dışında, dolaylı vergilerde de şu anda bir gündem yok." bilgisini paylaştı.

Akaryakıtta uygulanan eşel mobil sisteminin devam edip etmeyeceği konusunu da değerlendiren Şimşek, şöyle devam etti:

"Gelecek seneki bütçe planlamamızda, eşel mobilin devamı yok. Yıl sonuna kadar kısmi olarak mazotta devam ediyor, çünkü mazot rekabet gücünde önemli bir faktördür. Son birkaç yıldır kayıt dışılıkla mücadelede büyük başarı elde ettik. Programın önceliklerinden biri buydu. Gelir vergisi beyanname veren mükellef sayısı, 3,8 milyondan 5,5 milyona yükseldi. Her 100 büyük firmadan, şu anda 31'i denetleniyor ama orta büyüklüktekilerin denetim oranı yüzde 7 civarı. Özetle 2027'de gelir artışı var, bunun önemli bir kısmı Gayri Safi Yurt İçi Hasılanın nominal büyümesi ile ilişkilidir, geriye kalanı da önemli ölçüde eşel mobilin devam etmeyeceği varsayımı ve tabii ki kayıt dışı mücadelenin getirisi üzerine kurgulanmış bir bütçe."

⁠"Türkiye büyümede G20 içerisinde ilk sıralarda"

Şimşek, ekonomi programının uzun ve orta vadeli ana hedefinin "sürdürülebilir yüksek büyüme" olduğunu vurgulayarak, son dönemde büyümede yaşanan yavaşlamanın hem iç dengelenme adımlarından, hem de küresel konjonktürden kaynaklandığını ifade etti. Türkiye ekonomisinin küresel büyüme ortalamasının üzerinde performans sergilediğine işaret eden Şimşek, "Türkiye ekonomisi G20 içerisinde de büyümede ilk sıralardaki yerini koruyor." dedi.

Büyüme ile dezenflasyon arasında kısa vadeli bir etkileşim olsa da orta ve uzun vadede bir çatışma bulunmadığının altını çizen Şimşek, Türkiye'nin son 30 yıllık dönemine bakıldığında, düşük enflasyon dönemlerinde büyümenin daha yüksek gerçekleştiğini hatırlattı.

Şimşek, programın başladığı 2023 yılında 12 aylık cari açığın yaklaşık 55 milyar dolar, dış ticaret açığının ise 120 milyar dolar seviyesinde olduğunu anımsatarak, makroekonomik dengesizliklerin giderilmesi için iç talepteki dengelenmenin kaçınılmaz olduğunu söyledi. Büyümenin kompozisyonunda yatırımların, özellikle de makine ve teçhizat yatırımlarının payının arttığına dikkati çeken Şimşek, "Büyümeyi aşağı çeken temel faktör, net ihracattır. İç talepteki zayıflama emareleri dezenflasyon ve cari denge için olumlu olmakla birlikte, biz bu süreçte üretimi, yatırımları ve imalat sanayisinin işletme sermayesi ihtiyacını daha güçlü şekilde desteklemenin gayreti içindeyiz." şeklinde konuştu.

ABD ile iş birliği sürüyor

ABD'nin, bir Türk yatırım bankasına yönelik yaptırım kararına ilişkin soruyu da yanıtlayan Şimşek, ABD ile en üst düzeyde güçlü diyalog ve işbirliğinin sürdüğünü, bu karardan Türkiye geneline yönelik bir risk algısı çıkarılmasının yanlış olacağını vurguladı.

Şimşek, Türkiye'nin bankacılık altyapısının 2000'li yılların başından bu yana yapılan yapısal reformlar sayesinde, şoklara karşı son derece dayanıklı olduğunu belirterek, sözlerini şöyle tamamladı:

"Bankacılık sektörümüzün Basel III kapsamındaki sermaye yeterlilik oranı, yüzde 16,6 seviyesindedir. Bu, uluslararası standartların gerektirdiğinin iki katı bir orandır. Sorunlu kredi oranları ticari kredilerde yüzde 2, toplam portföyde ise yüzde 3 civarında olup, uluslararası piyasalara göre oldukça makuldür. Varlık kalitemiz ve denetim çerçevemiz güçlüdür. Dünyadan kaynak çeken bir ülke olarak uluslararası norm ve kurallara uymaya kararlılıkla devam edeceğiz."

Gebze Ticaret Odası (GTO) ile Enerjisa Üretim’in markası QuickCarbon arasında, GTO üyelerinin yeşil dönüşüm ve sürdürülebilirlik süreçlerini desteklemeye yönelik iş birliği protokolü imzalandı.

Protokol, GTO Yönetim Kurulu Başkanı Abdurrahman Aslantaş, Yönetim Kurulu Başkan Yardımcısı Mikdat Aydın ve Enerjisa Üretim QuickCarbon Satış ve Pazarlama Müdürü Zeynep Durak’ın katılımıyla imzalandı.

İş birliği kapsamında Gebze Ticaret Odası üyelerinin, kurumsal ve ürün bazlı çevresel etkilerin ölçülmesi, raporlanması ve yönetilmesine yönelik hizmetlerden özel indirim avantajıyla yararlanabileceği bildirildi. Protokol kapsamında üyelere; kurumsal karbon ayak izi yazılımı ve danışmanlığı, Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (SKDM) yazılımı ve danışmanlığı, ürün karbon ayak izi yazılımı ve danışmanlığı, Yaşam Döngüsü Değerlendirmesi (LCA) danışmanlığı ile su ayak izi danışmanlığı hizmetleri sunulacak.

İmzalanan protokolle, GTO üyelerinin karbon emisyonlarını doğru ve ölçülebilir veriler üzerinden belirlemeleri, raporlamaları ve emisyon azaltımına yönelik yol haritaları oluşturmaları desteklenecek. İş birliğinin, işletmelerin çevresel sürdürülebilirlik hedeflerine ulaşmalarına, yeşil dönüşüm süreçlerini daha etkin yönetmelerine ve değişen ulusal ve uluslararası pazar koşullarına uyum sağlamalarına katkı sunması hedefleniyor.

“Üyelerimizin yeşil dönüşüm süreçlerine uyumunu destekleyeceğiz”

Gebze Ticaret Odası Yönetim Kurulu Başkanı Abdurrahman Aslantaş, “Üyelerimizin karbon ve su ayak izlerini ölçmelerine, raporlamalarına ve azaltım hedeflerini belirlemelerine katkı sağlayacak önemli bir iş birliğini hayata geçirdik. Bu protokol sayesinde üyelerimiz, sürdürülebilirlik çalışmalarında ihtiyaç duydukları yazılım ve danışmanlık hizmetlerine özel avantajlarla erişebilecek. İşletmelerimizin yeşil dönüşüm süreçlerine uyum sağlamalarını ve rekabet güçlerini artırmalarını destekleyen çalışmalara devam edeceğiz” ifadelerini kullandı.

Tire Organize Sanayi Bölgesi (TOSBİ), kuruluşunun 32. yılında sanayicileri geleneksel buluşmada bir araya getirdi. Artan maliyetler, finansmana erişim ve üretimin sürdürülebilirliği gündemlerinin öne çıktığı gecede, sanayicilerin dayanışma mesajlarının yanı sıra su geri kazanımı, yeşil dönüşüm, mesleki eğitim ve yeni yatırımlara ilişkin hedefler de paylaşıldı.

TOSBİ Yönetim Kurulu Başkanı Kosat Gürler, sanayicilerin artan maliyetler ve finansmana erişimde yaşanan güçlükler nedeniyle zorlu bir dönemden geçtiğini söyledi. Üreticilerin maliyet artışlarını satış fiyatlarına yansıtamadığını belirten Gürler, birçok işletmenin kâr elde etmekten çok borçlarını ödeyebilmek ve üretimini sürdürebilmek için mücadele ettiğini ifade etti. Özellikle süt ve süt ürünleri sektöründe ham madde maliyetleri ile satış fiyatları arasındaki dengesizliğe dikkat çeken Gürler, sanayicilerin birbirine destek olmasının önemini vurguladı.

Akdaş: Geleceğin OSB’si

EBSO Yönetim Kurulu Başkan Yardımcısı ve TOSBİ Müteşebbis Heyet Başkanı Metin Akdaş, 21 sektör ve 12 ülkeden yatırımı buluşturan bölgede 10 bine yakın kişinin çalıştığını belirterek, “İnsanlarımızın doğdukları yerde gelecek kurabilmesine imkân sağlıyoruz” dedi. Akdaş, beşi İSO İlk 500, dördü İSO İkinci 500 listesine giren dokuz firmanın sanayicilerini ve çalışanlarını kutladı.

Su geri kazanımına 360 milyon liralık yatırım

Dünya Bankası kredisi destekli, günlük 7 bin metreküp kapasiteli ileri arıtma tesisi ve iletim hattı için yaklaşık 360 milyon lira artı KDV bedelle sözleşme imzaladıklarını açıklayan Akdaş tesisi 2027 sonunda çalışır hâle getirmeyi hedeflediklerini belirtti. Akdaş, “Suyu yeniden üretime kazandırarak sanayimizin ihtiyacını karşılamaya ve Küçük Menderes Havzası’nın yeraltı su kaynaklarını korumaya katkı sağlayacağız” dedi.

İzmir Büyükşehir Belediyesi iş birliğiyle 24 saat hizmet veren itfaiye istasyonunu açtıklarını, TIR bekleme alanı ve sosyal tesislerde sona yaklaştıklarını dile getiren Akdaş, bakanlığın uygun bulması hâlinde Yeşil Dönüşüm Merkezi’ni hayata geçirmeyi hedeflediklerini belirtti.

Mesleki eğitim iş birlikleriyle gençleri üretime hazırladıklarını ifade eden Akdaş, kreş ve TOSBİ Sanayi Enstitüsü projeleri üzerinde çalıştıklarını da hatırlattı.

Tarım ve Orman Bakanı İbrahim Yumaklı, buradaki konuşmasında, Almanya'nın Türkiye'nin en önemli ekonomik ve ticari ortaklarından biri olduğunu ifade ederek, "Ülkelerimiz arasındaki güçlü ilişkilerin tarım ve gıda alanında da sahip olduğumuz potansiyele uygun şekilde gelişmesini istiyoruz. 2025'te Almanya'ya tarımsal ürün ihracatımız yaklaşık 2,2 milyar dolar, Almanya'dan tarımsal ürün ithalatımız ise yaklaşık 753 milyon dolar seviyesinde gerçekleşti." diye konuştu.

İki ülkenin ekonomik büyüklüğü ve tarım ve gıda sektörlerindeki kapasiteleri dikkate alındığında potansiyelin çok daha büyük olduğuna inandığını dile getiren Yumaklı, şöyle devam etti:

"Bu doğrultuda bugün önemli bir hedef ortaya koyuyoruz, iki ülke tarımsal ticaret hacmini yakın gelecekte 5 milyar dolar seviyesine ulaşmasını mümkün görüyoruz. Bunun için karşılıklı ticaretimizin önündeki teknik meseleleri çözmeye, firmalarımızın yeni iş bağlantıları kurmasını desteklemeye ve yatırım imkanlarını geliştirmeye devam edeceğiz."

İmzalanan Ortak Niyet Beyanı'yla mevcuttaki Tarım Alanında Mutabakat Zaptı'nı daha ileri bir aşamaya taşımayı ve işbirliğinin özellikle tarımsal ticarete olan etkisini artırmayı amaçladıklarını belirten Yumaklı, sadece belge imzalamayı veya kamu kurumları arasındaki diyaloğu artırmayı amaçlamadıklarını, işbirliğinin üreticiye, ihracatçıya ve özel sektöre somut olarak yansımasını istediklerini söyledi.

Yumaklı, Türk ve Alman firmaları arasında yeni ticaret ve yatırım imkanlarının oluşturulmasını, teknoloji transferinin artırılmasını ve ortak üretim modellerinin geliştirilmesini hedeflediklerini de bildirdi.

Özellikle tarım teknolojileri, gıda sanayisi, dijitalleşme, sürdürülebilir üretim ve tarımsal AR-GE alanlarında önemli bir işbirliği potansiyeli bulunduğunu vurgulayan Yumaklı, şunları kaydetti:

"Sayın Rainer'in ülkemizdeki programının özel sektör ayağını da bu nedenle son derece önemsiyoruz. Sayın Bakan bugün, Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği'nde iş dünyamızın temsilcileriyle bir araya gelecek. Programının devamında ise tarım teknolojileri ve gıda sektöründe faaliyet gösteren firmalarımızı ziyaret ederek Türkiye'nin üretim, teknoloji ve girişimcilik kapasitesini yerinde görme imkanı bulacak."

Bakan Yumaklı, gelecekteki diğer önceliklerinin Türkiye-Almanya Tarım Yürütme Komitesini yeniden aktif hale getirmek olacağına işaret ederek, "Teknik ekiplerimizi sık sık bir araya getirerek, bugün ortaya koyduğumuz hedeflerin takibini yapacağız. Bugün imzaladığımız Niyet Beyanı ve gerçekleştirdiğimiz görüşmeler, ülkelerimiz arasındaki tarım ve gıda işbirliğine yeni bir ivme kazandıracak, özel sektörlerimiz arasında yeni ve somut ortaklıkların kurulmasına önemli katkı sağlayacaktır." diye konuştu.

Bakan Rainer de, tarım ve gıda alanında ikili ilişkileri daha da derinleştirmek istediklerini söyledi.

(AA)

Dünyanın önde gelen plastik ambalaj ve geri dönüşüm şirketlerinden ALPLA'nın, Adana ve İzmir’de toplam 30 milyon euroluk iki yeni üretim tesisiyle Türkiye’deki üretim ağını genişlettiği bildirildi. Şirket açıklamasına göre, yatırımlarla şirketin yıllık işleme kapasitesinin 90 bin tondan 120 bin tona çıkması hedeflenirken, yaklaşık 20 milyon euroluk yatırımla 2026’da devreye alınan İzmir tesisi, 50 bin metrekare arazi üzerinde 26 bin metrekare kapalı alana sahip. İlk etapta yıllık 15 bin ton PET preform ve 5 bin ton kapak üretim kapasitesiyle faaliyet gösteren tesisin uzun vadede kapasitesini artırması ve yaklaşık 120 kişiye istihdam sağlaması bekleniyor.

Türkiye’nin ALPLA için uzun vadeli ve stratejik bir büyüme pazarı olduğunu belirten ALPLA Group CEO’su Philipp Lehner, “Türkiye pazarında her geçen yıl büyüyor, yatırımlarımızı ve üretim çeşitliliğimizi artırıyoruz. Türkiye’nin gelişen sanayisi, güçlü üretim kültürü ve ihracat potansiyeliyle ALPLA’nın global ağı içindeki öneminin önümüzdeki yıllarda daha da artacağına inanıyoruz. Türkiye operasyonumuzun ortaya koyduğu başarılı büyüme performansı da yatırım kararlarımızı olumlu yönde destekliyor. Adana ve İzmir yatırımlarımız, Türkiye’ye duyduğumuz uzun vadeli güvenin ve bu ülkede büyümeye devam etme kararlılığımızın güçlü bir göstergesi” dedi.

Türkiye, AMET operasyonunun yaklaşık yüzde 35’ini temsil ediyor

Yatırımların ALPLA’nın Afrika, Orta Doğu ve Türkiye’yi kapsayan AMET bölgesindeki büyüme stratejisinin önemli bir parçası olduğunu belirten ALPLA Afrika, Orta Doğu ve Türkiye Bölge Genel Müdürü Javier Delgado Villanueva, “Türkiye; kapasitesi, ürün çeşitliliği ve müşteri portföyüyle AMET bölgesinin öne çıkan pazarlarından biri ve bugün bölge operasyonumuzun yaklaşık yüzde 35’ini temsil ediyor. Güçlü sanayi altyapısı ve stratejik coğrafi konumuyla Türkiye’yi bölgenin önemli üretim üslerinden biri olarak görüyoruz. Adana ve İzmir yatırımlarımızı da bu potansiyelin üzerine inşa ettik. Yeni tesislerimiz farklı üretim teknolojilerini, modern otomasyon altyapısını ve yüksek operasyonel esnekliği bir araya getiriyor. Bu yatırımlarla Türkiye’nin AMET bölgesindeki üretim gücünü ve stratejik ağırlığını daha ileri bir seviyeye taşımayı hedefliyoruz.” dedi.

Canoğlu: Büyümemizin temelinde müşteriye yakınlık var

ALPLA Türkiye Genel Müdürü Emre Canoğlu, yatırımlarla Türkiye operasyonlarını büyütürken müşteriye yakınlık, hızlı yanıt ve tedarik güvenliğini güçlendirmeyi hedeflediklerini belirterek, “Büyüme hızımızı yatırımlarla destekleyerek Türkiye’nin üretim, ihracat ve istihdam kapasitesine katkı sunmak istiyoruz. Bu yatırımlarla ürün ve teknoloji portföyümüzü genişletiyor, yerel tedarik zincirini destekliyor ve Türkiye operasyonumuzu

geleceğe hazırlıyoruz” dedi. Sürdürülebilirlikte 4R yaklaşımını benimsediklerini aktaran Canoğlu, 2025’te global ölçekte yüzde 23,7 tüketici sonrası geri dönüştürülmüş malzeme kullandıklarını ve geri dönüştürülebilir ambalaj oranını yüzde 92,7’ye çıkardıklarını söyledi. “Plastiğe yalnızca kullanılıp atılan bir malzeme olarak bakmıyoruz. Doğru tasarlandığında ve geri dönüştürüldüğünde değerini döngü içinde koruyabilen önemli bir kaynak” diyen Canoğlu, geri dönüştürülmüş hammadde kullanımını artırmaya odaklandıklarını ifade etti.

Tebliğle, çiğ et, kıyma, kanatlı kıyma, hazırlanmış et karışımları, mekanik ayrılmış kanatlı eti ve et ürünlerinin, tekniğine uygun olarak üretilmesi, ambalajlanması ve piyasaya arzına ilişkin hususlar belirlendi.

Buna göre ürünlere et, süt, yumurta ve yoğurt haricinde protein ve azot kaynağı olabilecek diğer bileşenlerin eklenmesi engellendi.

Sucuk, pastırma ve kavurma gibi geleneksel ürünlerde tütsüleme işlemi ile fıstık ve peynir gibi çeşni maddelerinin kullanımı yasaklandı. Burger ürününün tanımı ve kriterleri belirlenerek köfte kriterlerine uygun şekilde üretilmesi sağlandı.

Döner adının etikette üretim şekline bağlı olarak "yaprak döner", "yaprak-kıyma döner" ve "kıyma döner" şeklinde belirtilmesi zorunlu hale getirildi.

Hazırlanmış kanatlı eti karışımları ile kanatlı eti dönerinin yağ oranı yüzde 20'den yüzde 15'e indirildi. Nişasta ve soya gibi dolgu maddelerinin ürün ağırlığını artırmak amacıyla kullanılmasını önlemek için kısıtlamalar getirildi.

Tebliğin yayımlanma tarihinden önce faaliyet gösteren gıda işletmecilerinin, 31 Mart 2027'ye kadar düzenleme hükümlerine uyum sağlamaları gerekiyor.

"Güvenilir gıda için kararlı adımlar atmaya devam ediyoruz"

Tarım ve Orman Bakanı İbrahim Yumaklı, da söz konusu düzenlemeyi sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımla değerlendirdi.

Türk Gıda Kodeksi ile güvenilir gıda için kararlı adımlar atmaya devam ettiklerini, et ürünlerine yönelik yeni standartlar belirlediklerini ifade eden Yumaklı, şunları kaydetti:

"Ürün ağırlığını artırmak için etin içine soya ve nişasta katılması gibi uygulamalara son veriyoruz. Sucuk ve pastırma gibi geleneksel lezzetlerimizin içine farklı katkılar katarak özünü bozanları engelliyor, dönerimizi 'yaprak' ve 'kıyma' olarak şeffafça etiketliyoruz. Tavuk dönerdeki yağ oranını da yüzde 15'e çekerek hem sağlığı koruyor hem de standartları netleştiriyoruz. Sofralarımıza gelen her lokmanın güvenilir ve hak ettiği kalitede olması için denetimlerimizi ve düzenlemelerimizi kararlılıkla sürdüreceğiz."

Buna göre, 1 milyon 150 bin 191 firmanın sektörlere göre dağılımında, toptan ve perakende ticaret sektörü 356 bin 973 ile birinci oldu. İmalat sektöründeki toplam firma sayısı 185 bin 933 olarak kayıtlara geçti.

Firmaların toplulaştırılmış bilançosuna göre 2025'te toplam aktif büyüklükleri 123 trilyon 970 milyar 539 milyon lira oldu. Kısa ve uzun vadeli yabancı kaynakların toplamı 67 trilyon 229 milyar 429 milyon lira, öz kaynakların toplamının 56 trilyon 741 milyar 110 milyon lira olduğu belirlendi.

İmalat sektörü 33 trilyon 54 milyar 231 milyon lira aktif büyüklüğüyle tüm sektörler arasında ilk sırada yer aldı. Aktif büyüklükte, 25 trilyon 89 milyar 616 milyon lira ile toptan ve perakende ticaret sektörü ikinci oldu. Öz kaynaklar bakımından imalat sektörü 15 trilyon 425 milyar 939 milyon lira ile ilk sırada bulunurken onu 8 trilyon 793 milyar 885 milyon lira ile toptan ve perakende ticaret sektörü, 8 trilyon 446 milyon lira ile mesleki, bilimsel ve teknik faaliyetler sektörü takip etti.

En yüksek net kâr imalat sektöründe

Firmaların toplulaştırılmış gelir tablosu verisine göre, geçen yıl tüm sektörlerin toplulaştırılmış dönem net karı 2 trilyon 237 milyar 612 milyon lira oldu. İmalat sektörünün 873 milyar 989 milyon lira ile en yüksek net kar elde eden sektör olduğu görüldü. Toptan ve perakende ticaret sektörü 676 milyar 724 milyon lira, inşaat sektörü ise 229 milyar 69 milyon lira net kar elde etti. Ulaştırma ve depolama sektörü söz konusu yılı 107 milyar 223 milyon lira, gayrimenkul faaliyetleri sektörü ise 43 milyar 693 milyon lira net zarar ile tamamladı.

Sektör bilançoları kapsamında bulunan tüm firmaların 2025 yılı toplam net satışları 107 trilyon 724 milyar 696 milyon lira, toplam faaliyet karı ise 5 trilyon 571 milyar 364 milyon lira olarak gerçekleşti.

Yapılan açıklamaya göre, Erdem’in yönetim kurulunda yer almasıyla birlikte İstanbul Finans Merkezi, uluslararası finans merkezleri arasındaki iş birliğinin geliştirilmesine yönelik çalışmalarda daha aktif bir rol üstlenecek.

İstanbul Finans Merkezi ayrıca 2027 yılında gerçekleştirilecek WAIFC Yıllık Genel Kurul Toplantısı’na da ev sahipliği yapacak.

İstanbul Finans Merkezi Genel Müdürü Ahmet İhsan Erdem, yeni göreviyle ilgili değerlendirmesinde, “İFM olarak WAIFC çatısı altında farklı finans merkezleriyle ilişkilerimizi daha da geliştirmeyi, deneyimlerimizi paylaşmayı ve ortak çalışmalarda daha etkin görevler üstlenmeyi hedefliyoruz. İstanbul’un bölgesel konumunun ve farklı pazarlarla kurduğu güçlü ilişkilerin, finans merkezleri arasındaki ekonomik ve ticari bağların güçlenmesine önemli bir katkı sağlayacağına inanıyoruz. Bu görevi, İstanbul’u ve Türkiye’nin finans ekosistemini uluslararası platformlarda daha güçlü şekilde temsil etmek açısından da önemli bir fırsat olarak görüyoruz. 2027 yılında WAIFC Genel Kurulu’na İstanbul’da ev sahipliği yapacak olmaktan da ayrıca memnuniyet duyuyoruz.” dedi. 

İstanbul 2027’de küresel finans merkezlerini ağırlayacak

Açıklamada, dünyanın önde gelen uluslararası finans merkezlerini bir araya getiren WAIFC'nin, finans merkezleri arasında bilgi ve deneyim paylaşımını güçlendiren küresel bir platform olduğu belirtilirken, İstanbul Finans Merkezi’nin Yönetim Kurulu’nda yer almasının, Türkiye’nin finans alanındaki deneyimini uluslararası düzeyde paylaşması açısından önem taşığı vurgulandı. Gelecek yıl WAIFC Genel Kurulu’nun İstanbul’da düzenlenmesinin Türkiye’nin finans piyasalarının uluslararası yatırımcılarla temasını güçlendirmesi ve İstanbul’un küresel finans ağındaki rolünü pekiştirmesi için fırsat sunacağı ifade edildi.

Türkiye’nin şeftali ve nektarin ihracatı 2026 yılının ocak - ağustos döneminde 146,7 milyon dolardan 343,4 milyon dolara yükseldi.

Türkiye, 2026 yılını 400 milyon doların üzerinde şeftali-nektarin ihracatıyla tamamlamayı hedefliyor. Türkiye, 2025 yılının ilk sekiz aylık döneminde 82 bin 375 ton şeftali-nektarin ihraç etmişken, 2026 yılının aynı döneminde 184 bin 356 ton şeftali-nektarin ihracatına imza attı. Şeftali-nektarin ihracatı miktar bazında yüzde 124, döviz getirisinde yüzde 134’lük artış yakaladı. Şeftali-nektarin ihracatı 2026 yılında yakaladığı ihracat başarısıyla domates, biber ve limon ihracatını geçerek yaş meyve sebze ihracatı kategorisinde mandalinanın ardından ikinci sıraya tırmandı.

2026 yılının ocak – ağustos döneminde şeftali ihracatı 154,2 milyon dolar olurken, nektarin ihracatının 189,2 milyon dolar olarak kayıtlara geçtiği bilgisini veren Ege Yaş Meyve Sebze İhracatçıları Birliği Başkanı Cengiz Balık, 60 ülkeye şeftali, 58 ülkeye nektarin ihraç ettiklerini dile getirdi.

2025 yılında şeftali ve nektarin üretiminin soğuk hava koşullarından olumsuz etkilendiğini paylaşan Balık, “2026 yılında güzel bir sezon geçiriyoruz. 1 milyon tonun üzerinde rekoltemiz oluştu. Sezona 250 milyon dolar ihracat hedefiyle girmiştik. Şimdiden hedefimizi geçtik. Sezonu 400 milyon doların üzerinde ihracatla kapatacağımızı öngörüyoruz” şeklinde konuştu.

Şeftali ve nektarin üretiminde dünya üçüncüsüyüz

Şeftali ve nektarin ihracatında rekolte artışına rağmen ortalama ihraç fiyatının dolar bazında yüzde 4 artmasının mutluluk verici olduğunu ifade eden Balık sözlerini şöyle sürdürdü; “Türkiye şeftali üretiminde son 22 yılda büyük gelişim gösterdi. 2002 yılında 455 bin ton olan şeftali ve nektarin üretimimiz 25 yılda yüzde 159’luk artışla 1 milyon 180 bin tona ulaştı ve üretimde dünya üçüncülüğüne yükseldik. Şeftali ve nektarin üretimimiz 2025 yılında iklim krizi nedeniyle 642 bin tona gerilemişti. 2026 yılında şeftali ve nektarin rekoltemiz tekrar 1 milyon tonun üzerine çıktı. 2024 yılında 255 milyon dolar olan şeftali ve nektarin ihracatımız bu sene büyük gelişim gösterdi. Şeftali ve nektarin ihracatında yeni hedefimiz 500 milyon doları aşmak olacak.”

Türkiye’nin şeftali ve nektarin ihracatını Rusya ve Irak domine etti. Şeftali ihracatında Irak, 72,5 milyon dolarla zirvede yer alırken, Rusya Federasyonu’na 65,5 milyon dolarlık şeftali ihraç ettik. Ukrayna ve Romanya 3,5 milyon dolarlık Türk şeftalisi talep ettiler. Nektarin ihracatında Rusya Federasyonu 97 milyon dolarlık ihracatla Türk nektarinini en çok talep eden ülke olurken, Irak’a 69 milyon dolarlık nektarin ihraç edildi. Bu ülkeleri 6,8 milyon dolarla Romanya ve 5,2 milyon dolarla Ukrayna takip etti.

Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü tarafından duyurularak, yürürlüğe giren Sürdürülebilir Havacılık Yakıtı Talimatı'na (SHT-SAF) işaret eden Uraloğlu, Türkiye'nin havacılıkta düşük karbonlu dönüşüm sürecine önemli bir adım attığını belirtti.

Uraloğlu, Türkiye'nin bu alandaki hedefleri doğrultusunda çalışmalarına devam ettiğini vurgulayarak, sürdürülebilir havacılık yakıtı kullanımının yaygınlaştırılmasıyla havacılıkta çevresel etkilerin azaltılmasının amaçlandığını ifade etti.

Sürdürülebilir havacılık yakıtı kullanımına yönelik yıllık emisyon azaltım hedeflerini aktaran Uraloğlu, şu değerlendirmelerde bulundu:

"2026 yılı için litre başına düşen asgari karbondioksit emisyon miktarını, 13 gram olarak belirledik. Böylece litre başına emisyonlarda, yüzde 0,5 azaltım hedefliyoruz. 2030 yılı hedefimiz sürdürülebilir havacılık yakıtı ile karbondioksit emisyonunu yüzde 5 azaltmaktır. Sürdürülebilir havacılık yakıtı, mevcut uçak motorlarında ilave teknoloji değişikliği gerektirmeden kullanılabiliyor. Böylece filoların yenilenmesini beklemeden, karbon emisyonlarının azaltılmasına katkı sağlanabiliyor."

Uraloğlu, elektrikli ulaşım çözümlerinin birçok ulaşım modunda yaygınlaşmasına rağmen, ticari havacılıkta mevcut teknolojiyle uygulanabilir olmadığını, batarya sistemlerinin ağırlığı ve enerji yoğunluğu nedeniyle uzun menzilli uçuşlarda sıvı yakıtların önemini koruduğunu bildirdi. Bugünkü teknolojiyle 50 ton yakıt tüketen uzun menzilli bir uçağın, aynı uçuşu gerçekleştirebilmesi için yaklaşık 2 bin 500 ton batarya taşıması gerektiğine değinen Uraloğlu, bu nedenle sürdürülebilir havacılık yakıtının, havacılık sektörünün karbon ayak izini azaltacak en önemli çözümlerden biri olarak öne çıktığına dikkati çekti.

"Sürdürülebilir bir üretim modeli oluşturuluyor"

Türkiye'de sürdürülebilir havacılık yakıtı üretimine yönelik çalışmaların kamu ve özel sektör işbirliğiyle hız kazandığını aktaran Uraloğlu, farklı aşamalarda yürütülen yatırımlarla üretim ekosisteminin güçlendiğini belirtti.

Uraloğlu, üretim, pilot tesis, fizibilite ve planlama aşamasındaki projelerin hayata geçirilmesiyle, Türkiye'nin sürdürülebilir havacılık yakıtı alanında bölgesel üretim ve teknoloji merkezlerinden biri olmasının hedeflendiğini vurgulayarak, şunları kaydetti:

"Sürdürülebilir havacılık yakıtlarının yalnızca teknik standartları karşılaması yeterli değil, üretim süreçlerinde uluslararası sürdürülebilirlik kriterleri esas alınıyor. Sürdürülebilir havacılık yakıtı üretiminde sera gazı emisyonlarının azaltılmasının yanı sıra, su kaynaklarının korunması, biyolojik çeşitliliğin sürdürülmesi gibi kriterler de gözetiliyor. Böylece, çevresel ve sosyal açıdan sürdürülebilir bir üretim modeli oluşturuluyor."

Buna göre, ağustosta trafiğe kaydı yapılan taşıt sayısı, geçen yılın aynı ayına kıyasla yüzde 20,1 azalarak 171 bin 887 oldu. Ağustosta kaydı silinen taşıt sayısı ise yüzde 34,8 artışla, 4 bin 678'den 6 bin 305'e yükseldi. Böylece trafikteki toplam taşıt sayısı, ağustosta 165 bin 582 artış gösterdi.

Ağustos ayında trafiğe kaydı yapılan taşıtların yüzde 47,5'ini motosiklet, yüzde 38,4'ünü otomobil, yüzde 9,6'sını kamyonet, yüzde 1,6'sını traktör, yüzde 1,6'sını kamyon, yüzde 0,8'ini minibüs, yüzde 0,4'ünü otobüs ve yüzde 0,1'ini özel amaçlı taşıtlar oluşturdu.

Söz konusu ayda trafiğe kaydı yapılan taşıt sayısında, bir önceki aya göre yüzde 17,2 azalış gerçekleşti.

Trafiğe kaydı yapılan taşıt sayısı bir önceki aya göre minibüste yüzde 12,2, otobüste yüzde 0,3 artarken özel amaçlı taşıtta yüzde 39,5, kamyonda yüzde 32, motosiklette yüzde 18,2, otomobilde yüzde 16,1, kamyonette yüzde 15,7 ve traktörde yüzde 15,5 azalış gösterdi.

Ağustosta geçen yılın aynı ayına göre trafiğe kaydı yapılan taşıt sayısı otobüste yüzde 12,9, minibüste yüzde 0,7 artarken otomobilde yüzde 30,5, özel amaçlı taşıtta yüzde 14, motosiklette yüzde 13,6, traktörde yüzde 11,7, kamyonda yüzde 10,4 ve kamyonette yüzde 4,7 geriledi.

Kayıtlı araç sayısı 34,9 milyonu geçti

Trafiğe kayıtlı araç sayısı, ağustosta geçen yılın aynı ayına göre yüzde 6,3 artarak 32 milyon 828 bin 821'den 34 milyon 911 bin 879'a yükseldi.

Ağustos sonu itibarıyla trafiğe kayıtlı taşıtların yüzde 51,7'sini otomobil, yüzde 21,8'ini motosiklet, yüzde 14,3'ünü kamyonet, yüzde 6,7'sini traktör, yüzde 3'ünü kamyon, yüzde 1,6'sını minibüs, yüzde 0,6'sını otobüs ve yüzde 0,3'ünü özel amaçlı taşıtlar oluşturdu.

Devri yapılan araçlar

Devri yapılan toplam 917 bin 143 taşıtın yüzde 66,4'ü otomobil, yüzde 13,7'si kamyonet, yüzde 12,5'i motosiklet, yüzde 3'ü traktör, yüzde 1,9'u kamyon, yüzde 1,8'i minibüs, yüzde 0,5'i otobüs ve yüzde 0,2'si özel amaçlı taşıtlar olarak kayıtlara geçti.

Ağustosta trafiğe kaydı yapılan otomobillerin yüzde 12,3'ü Renault, yüzde 8,5'i Volkswagen, yüzde 8,4'ü Hyundai, yüzde 7,3'ü Togg, yüzde 7,2'si Toyota, yüzde 5,8'i Peugeot, yüzde 5,2'si Skoda, yüzde 4,6'sı Mercedes-Benz, yüzde 4,3'ü Citroen, yüzde 4,2'si Kia, yüzde 3,7'si Fiat, yüzde 3,4'ü Nissan, yüzde 3,1'i Opel, yüzde 2,8'i Volvo, yüzde 2,4'ü Dacia, yüzde 2,4'ü BMW, yüzde 2,3'ü Chery, yüzde 2'si Audi, yüzde 1,5'i Honda, yüzde 1,2'si Jeep ve yüzde 7,4'ü diğer markalardan oluştu.

Ocak-ağustos döneminde geçen yılın aynı dönemine göre trafiğe kaydı yapılan taşıt sayısı yüzde 14,1 azalarak, 1 milyon 342 bin 134 adet olarak kayıtlara geçti. Trafikten kaydı silinen taşıt sayısı yüzde 23,1 artarak, 41 bin 641 adet oldu. Böylece ocak-ağustos döneminde trafikteki toplam taşıt sayısında, 1 milyon 300 bin 493 artış gerçekleşti.

Ocak-ağustos döneminde trafiğe kaydı yapılan 600 bin 859 otomobilin yüzde 40,8'ini benzin, yüzde 32,1'ini hibrit, yüzde 18,1'ini elektrikli, yüzde 7,8'ini dizel ve yüzde 1,2'sini LPG yakıtlılar oluşturdu.

Ağustos sonu itibarıyla trafiğe kayıtlı 18 milyon 37 bin 907 otomobilin ise yüzde 32'sinin dizel, yüzde 31'inin benzinli, yüzde 29,2'sinin LPG'li, yüzde 5'inin hibrit ve yüzde 2,6'sının elektrikli olduğu belirlendi. Otomobillerin yüzde 0,2'sinin ise yakıt türü bilinmiyor.

Ocak-ağustos döneminde trafiğe kaydı yapılan otomobillerin yüzde 31,5'i 1300 ve altı, yüzde 16,7'si 1401-1500, yüzde 14,3'ü 1501-1600, yüzde 10,6'sı 1301-1400, yüzde 7,9'u 1601-2000, yüzde 1'i 2001 ve üstü motor silindir hacmine sahip bulunuyor.

Söz konusu dönemde, trafiğe kaydı yapılan otomobillerin yüzde 41,5'i gri, yüzde 25,5'i beyaz, yüzde 12'si siyah, yüzde 9,9'u mavi, yüzde 5,7'si yeşil, yüzde 3,2'si kırmızı, yüzde 1,3'ü kahverengi, yüzde 0,3'ü turuncu, yüzde 0,3'ü sarı ve yüzde 0,1'i diğer renkteki araçlardan oluştu.

Kocaeli Sanayi Odası Başkanı Ayhan Zeytinoğlu, Hazine ve Maliye Bakanlığı nın açıkladığı ağustos ayı bütçe gerçekleşmeleri hakkında değerlendirmelerde bulundu.

Zeytinoğlu, “Ağustos ayında merkezi yönetim bütçe giderleri geçen yılın aynı ayına göre yüzde 37,8 artışla 1 trilyon 642,1 milyar TL, bütçe gelirleri ise yüzde 28,5 artışla 1 trilyon 654,9 milyar TL oldu. Bütçe ağustos ayında 12,9 milyar TL fazla verdi. Ağustos ayında bütçenin fazla vermesini olumlu buluyoruz” dedi.

Ocak-ağustos dönemine ilişkin gerçekleşmeleri de değerlendiren Zeytinoğlu, “Yılın ilk sekiz ayında bütçe giderleri yüzde 36,8 artarak 12 trilyon 162,7 milyar TL’ye, bütçe gelirleri yüzde 36 artarak 10 trilyon 854,6 milyar TL’ye yükseldi. Bütçe açığı bu dönemde 1 trilyon 308,1 milyar TL olarak gerçekleşti. Yılın kalan döneminde gelirlerdeki artışın devam etmesi ve harcamaların kontrollü seyriyle bütçe dengesinde daha olumlu bir görünüm oluşmasını bekliyoruz” şeklinde konuştu.

Türkiye'deki konutların kalite etkisinden arındırılmış fiyat değişimlerini izlemek amacıyla hesaplanan KFE (2023=100), ağustosta bir önceki aya göre yüzde 0,9 artarak 236,8 seviyesinde gerçekleşti.

Bir önceki yılın aynı ayına göre yüzde 23 artan KFE, aynı dönemde reel olarak yüzde 6,5 azaldı.

KFE ağustosta aylık bazda İstanbul'da yüzde 1,9, Ankara’da yüzde 1,5 ve İzmir’de yüzde 2,7 artış gösterdi.

Endeks değerleri ağustosta yıllık bazda İstanbul'da yüzde 26,3, Ankara'da yüzde 24,8 ve İzmir’de yüzde 23,3 arttı.

İstatistiki Bölge Birimleri Sınıflamasına göre bölgelerin yıllık konut fiyat endeksi değişimleri incelendiğinde, ağustos ayında en yüksek yıllık artış yüzde 27 ile Bingöl, Elazığ, Malatya, Tunceli, Van, Bitlis, Hakkari, Muş bölgesinde, en düşük yıllık artış ise yüzde 13 ile Edirne, Kırklareli ve Tekirdağ bölgesinde gözlendi.

Ağustos ayında bir önceki aya göre yüzde 2,3 artan YKKE, bir önceki yılın aynı ayına göre nominal olarak yüzde 26,4 yükselirken reel olarak yüzde 3,9 azaldı.

YKKE, ağustosta İstanbul'da yüzde 4,9, Ankara’da yüzde 2,6 ve İzmir’de yüzde 5,4 artış kaydetti.

Endeks değerleri bir önceki yılın aynı ayına göre, İstanbul'da yüzde 34,5, Ankara'da yüzde 28,3 ve İzmir’de yüzde 25,5 artış kaydetti.

İstatistiki Bölge Birimleri Sınıflamasına göre bölgelerin yıllık yeni kiracı kira endeksi değişimleri incelendiğinde, ağustosta en yüksek yıllık artış yüzde 34,5 ile İstanbul bölgesinde, en düşük yıllık artış ise yüzde 17,3 ile Edirne, Kırklareli ve Tekirdağ bölgesinde görüldü.

Bursa’nın 2025 vergilendirme dönemine ilişkin kurumlar ve gelir vergisi rekortmenleri belli oldu.

Kurumlar vergisinde Sütaş Süt Ürünleri AŞ, 1 milyar 274 milyon 372 bin lira vergi tahakkukuyla zirvede yer aldı. Otomotiv sektörünün güçlü temsilcilerinden Oyak Renault Otomobil Fabrikaları AŞ ise 735 milyon 122 bin lira ile ikinci sıraya yerleşti. Listenin dikkat çeken unsurlarından biri, ilk 10’daki şirketlerin büyük bölümünün isimlerinin kamuoyuyla paylaşılmaması oldu. İlk 10’da yalnızca Sütaş, Oyak Renault ve 10’uncu sıradaki Ermaksan’ın isimleri açıklanırken, 3’üncü ile 9’uncu sıralar arasındaki 7 şirket bilgilerini gizli tuttu. Kurumlar vergisinde açıklanan şirketler arasında üçüncü sırada yer alan isimlerin bilgileri gizli tutulduğu için, 10’uncu sıradaki Ermaksan 311 milyon 164 bin liralık tahakkukla listenin açıklanan üçüncü büyük vergi mükellefi oldu. Onu 308 milyon 714 bin lirayla Erbak-Uludağ Pazarlama Satış ve Dağıtım AŞ, 236 milyon 702 bin lirayla Gemport Gemlik Liman ve Depolama İşletmeleri AŞ izledi. 

Tarım-gıda, otomotiv ve sanayi öne çıktı

Bursa’nın kurumlar vergisi listesinde kentin üretim yapısının farklı sektörlere yayıldığı da görüldü. Sütaş’ın ardından Oyak Renault’un gelmesiyle otomotiv ve gıda sektörleri listenin zirvesinde karşı karşıya geldi. İlk 20’de Keskinoğlu Yumurta, Göli̇plik Şeremet Tekstil, Pro Yem, Yazaki Systems Technologies Turkey ve Hastavuk gibi şirketler de yer aldı. Listenin ilerleyen sıralarında Tofaş 137,8 milyon liralık tahakkukla 34’üncü, Sege Taşıt Koltukları 123,4 milyon lirayla 37’nci, Rudolf Duraner 116,7 milyon lirayla 41’inci sırada yer aldı. Çemtaş 150,7 milyon lira ile 32’nci, Hastavuk Yumurtacı Damızlık Hayvancılık ise 149 milyon lira ile 33’üncü sırada bulunuyor. Listenin son bölümünde de sanayi ve otomotiv bağlantılı şirketlerin ağırlığı dikkat çekti. Çelikform Gestamp Otomotiv 73,1 milyon lira, Leoni WS Turkey Kablo Sistemleri 49,8 milyon lira, Epsan FZ Kimya Plastik 49,2 milyon lira ve Uzman Kataforez Yüzey Kaplama 48,3 milyon lira vergi tahakkukuyla ilk 100 içerisinde yer aldı.  

Gelir vergisinde Şankaya zirvede

Bursa’nın gelir vergisi rekortmenleri listesinde ise açıklanan isimler arasında Şenol Şankaya 57 milyon 216 bin liralık vergi tahakkukuyla ilk sırada yer aldı. Şankaya’yı 52 milyon 170 bin lirayla Muharrem Yılmaz, 40 milyon 755 bin lirayla Egemen Egemenoğlu izledi. Ancak gelir vergisinde de ilk 10 sıralamasının 7’sinde mükellef bilgileri açıklanmadı. Gelir vergisi listesinin dikkat çeken bir diğer özelliği ise gayrimenkul gelirlerinin ağırlığı oldu. 

Buna göre, Temmuz 2025'te 16 milyon 114 bin 128 kişi olan sanayi, inşaat ve ticaret-hizmet sektörleri toplamında ücretli çalışan sayısı, temmuzda yüzde 1,7 artışla 16 milyon 393 bin 563 kişiye yükseldi.

Söz konusu ayda ücretli çalışan sayısı, sanayi sektöründe yıllık bazda yüzde 1,5 azaldı, inşaat sektöründe yüzde 3,5 ve ticaret-hizmet sektöründe yüzde 3,1 arttı.

Aylık değişim

Sanayi, inşaat ve ticaret-hizmet sektörleri toplamında ücretli çalışan sayısı, temmuzda hazirana göre yüzdesel olarak değişim göstermedi.

Bu dönemde ücretli çalışan sayısı, sanayi sektöründe yüzde 0,1 azalırken, inşaat sektöründe yüzdesel olarak değişim göstermedi, ticaret-hizmet sektöründe ise yüzde 0,1 yükseldi.

Tebliğle, yaprak sigara kağıdının teknik düzenlemelere uygunluğunun belirlenmesine ilişkin usul ve esaslar düzenlendi.

Tebliğ, iç piyasaya arz edilen yaprak sigara kağıdını kapsarken Türkiye'de ihraç amacıyla üretilen söz konusu sigara kağıdı kapsam dışında tutuldu.

Düzenlemeye göre, Türkiye'de üretilerek veya ithal edilerek piyasaya arz edilecek mamulat çeşidinin teknik düzenlemelere uygunluğu, mamulat çeşidi için beyan edilen girdilerin ve piyasaya arz ambalajının düzenlemelere uygunluklarının incelenmesi suretiyle belirlenecek.

Kullanılan girdiler Türkçe isimleriyle belirtilecek

Yaprak sigara kağıdında aroma verici, şeker ve/veya tatlandırıcı ile kağıdı beyazlaştırmak için kullanılanlar hariç olmak üzere üretimde renklendirici kullanılamayacak.

Yaprak sigara kağıdına ait girdi bildirim ve toksikolojik veri tabloları Bakanlık internet sitesinde yayımlanan açıklama kılavuzu ve tablolarına uygun düzenlenecek. Bu tablolarda, mamulat çeşidinde kullanılan girdilerin isimleri Türkçe olarak yazılacak, varsa Latince isimleri parantez içinde belirtilecek.

Yaprak sigara kağıdı üretiminde, sigara kağıdında, sigara kağıdı üzerinde kullanılan mürekkepte, yapıştırıcılarında ve/veya üründe herhangi bir şekilde listede belirtilen girdiler yer alamayacak.

Bakanlık, tüketicinin bilgilendirilmesini sağlamak amacıyla sağlanan girdileri, özellikle ürün formülü bilgilerinin oluşturduğu ticari sırların korunmasına özen göstererek halkın bilgisine sunacak.

Ambalajlamada dikkat edilecek hususlar

Birim paket ve grupmanın, dış yüzey rengi ve tonu, Pantone 448 C Mat bitişli, parlaklık derecesi yüzde 20'nin altında, iç yüzey renginin de aynı tonda veya beyaz olması gerekecek.

Ayrıca, birim paket ve grupmanın iç ve dış yüzeyi düz ve pürüzsüz olacak, kabartma ve desen bulunmayacak, mamulün kendisinin görünürlüğünü sağlayan pencere içermeyecek.

Birim paket ve grupman dikdörtgen prizma şeklinde kağıt ya da karton malzemeden olacak.

Yaprak sigara kağıdının piyasaya arz ambalajı ve koli bandı ile yaprak sigara kağıdı üzerinde markanın logosu, simgesi veya sair işaretleri dahil olmak üzere zorunlu kılınanların haricinde metin, yazı, ibare, şekil, çizgi, sembol, resim, figür, desen ve işaret bulunamayacak. Ayrıca yaprak sigara kağıdı beyaz mat bitişli olacak.

Birim paket ve grupman, ses çıkaran ve/veya kokulu malzemeden üretilemeyecek, haricen kılıf, kutu, çıkartma içeremeyecek.

Birim pakette, "Tütün içmek öldürür-hemen bırakın" genel uyarısı, grupmanda, "Tütün içmek öldürür-hemen bırakın" genel uyarısı ile "Tütün dumanı, kansere yol açtığı bilinen 70'ten fazla madde içerir" şeklinde bilgi mesajı yer alacak. Öte yandan, üretim tarihi, kodlama bilgisi, "ALO 171 Sigara Bırakma Danışman Hattı" ve sağlık uyarıları gibi çeşitli bilgi ve uyarılar bulundurulacak.

Başvurular 30 Ekim'e kadar yapılacak

Tebliğe uyum amacıyla yapılacak piyasaya arz uygunluk belgesi güncelleme başvuruları en geç 30 Ekim'e kadar yapılacak. Güncelleme izni başvurusu yapılmayan ya da güncellenmeyen piyasaya arz uygunluk belgeleri 20 Şubat 2027 itibarıyla iptal edilmiş sayılacak.

Tebliğin yayımı tarihi itibarıyla piyasaya arz izni bulunan ve tebliğe uygun olmayan mamulat çeşitleri 20 Şubat'a kadar piyasaya arz edilebilecek, 20 Ağustos'tan sonra piyasada bulundurulamayacak.

Tarım ve Orman Bakanı İbrahim Yumaklı, düzenlemeler hakkında bilgi verdi.

Yazılı açıklamasında gıda güvenilirliğinin temini, tüketicinin yanıltılmasının engellenmesi ve gıda işletmeleri arasında haksız rekabetin önlenmesi amacıyla önemli değişikliklere gidildiğini vurgulayan Yumaklı, düzenlemeyle "süt bazlı içecek" tanımının çıkarıldığını bildirdi.

Yumaklı, "Süt bazlı içecek, 'Miktar olarak son üründe en az yüzde 50 içme sütü içeren içecek' şeklinde tanımlanıyordu. Ancak piyasada süt bazlı içecek olarak isimlendirilen herhangi bir ürün bulunmuyor. Süt içeren piyasaya arz edilmiş ürünler ya çeşnili-aromalı içme sütü veya süt içeren içecek olarak tanımlanıyor. Bu sebeple tanımı tebliğden çıkardık." ifadelerini kullandı.

Yumaklı, tüketicilerin yanıltılmasının önlenmesi için içme sütlerinin yağlılık sınıflandırılmasına yönelik de önemli değişiklik yaptıklarını aktardı.

Daha önce yağlılık sınıflandırılmasında "tam yağlı", "yarım yağlı", "yağsız" sınıflarına uymayan ve etikete yağ miktarı "Yüzde … yağlı" şeklinde yazılarak piyasaya arz edilen ara yağ sınıflandırmalarını ortadan kaldırdıklarını vurgulayan Yumaklı, değişiklikle "tam yağlı", "yağlı", "yarım yağlı" ve "yağsız" şeklinde düzenlemeye gidildiğini kaydetti.

Yumaklı, yeni sınıflandırmayla içme sütlerinin yağ sınıflandırmasının tüketiciler açısından daha anlaşılır hale getirildiğinin altını çizerek, "Bu sınıflandırma haricinde içme sütlerinde yağ sınıflandırması yapılması yasaklandı. Böylece tüketicinin yanıltılmasına sebep olabilecek çok farklı yağ oranlarıyla piyasaya içme sütü arz edilemeyecek." değerlendirmesinde bulundu.

"Sadece doğal aroma vericiler kullanılacak"

Çeşnili içme sütlerinde kullanılacak toplam çeşni oranına, kütlece en az yüzde 1 olacak şekilde ilk kez alt sınır getirildiğine dikkati çeken Yumaklı, içme sütlerine ilave edilebilecek şeker oranının, kütlece en fazla yüzde 5, ürünün toplam şeker oranının ise yüzde 9,5 olacak şekilde ilk kez sınırlandırıldığını anlattı.

Yumaklı, içme sütlerine ilave edilecek şekerin, Türk Gıda Kodeksi Şeker Tebliği'nde tanımlanan "yarı beyaz", "beyaz" ve "ekstra beyaz" şekerle sınırlandırıldığına işaret ederek, şu bilgiyi verdi:

"İçme sütlerine sakkaroz harici glukoz ve fruktoz şurubu gibi şeker türevlerinin eklenmesi artık engelleniyor. İçme sütlerinde aroma verici madde olarak sadece 'doğal aroma vericilerin' kullanılması yönünde düzenleme yapıldı. Ayrıca içme sütlerinde 'doğal' ifadesinin kullanımına ilişkin düzenleme yapılarak sadece tam yağlı ve yağlı içme sütlerinde 'doğal' ifadesi kullanılabilecek. Doğal ifadesinin kullanılacağı içme sütleri katkı maddesi, çeşni maddesi, aroma verici ve benzeri hiçbir ilave bileşen içermeyecek, laktozsuz ya da laktozu azaltılmış içme sütlerinde 'doğal' ifadesi kullanılamayacak. Yeni düzenlemelerimizin tüketicilerimiz ve sektörümüz için hayırlı, uğurlu olmasını temenni ediyorum. Gıda güvenilirliğinin temini, tüketicilerimizin yanıltılmasının engellenmesi ve gıda işletmeleri arasında haksız rekabetin önlenmesi amacıyla çalışmalarımız aralıksız devam ediyor. Tebliğin yayımından önce faaliyet gösteren gıda işletmeleri, yeni düzenlemeye 31 Mart 2027'ye kadar uyum sağlayacak."

Buna göre, kesimhane veya hayvan satış yerine getirilen tanımlanmamış hayvanlar, resmi veteriner hekim tarafından kesime uygun bulunması halinde bekletilmeksizin tüm masrafları sahibi tarafından karşılanacak şekilde kesilerek sahibine teslim edilecek. Kesime uygun bulunmayan hayvanlar ise karantina altına alınacak.

Tanımlanmamış sığır, koyun ve keçi türü hayvanların, nakil sırasında yakalanması durumunda ise hayvanlar karantinaya alınmak üzere, sahibinin bildirdiği varış işletmesine sevk edilecek. Hayvanların programlı aşılamaları, karantina süresince Bakanlıkça tamamlanacak.

Buna göre, 2027'de uygulanacak iletim ek ücreti, Türkiye Elektrik İletim AŞ'nin (TEİAŞ) iletim tarifesinin yüzde 0,7'si (binde yedisi) olacak.

İletim ek ücretleri, TEİAŞ tarafından aylık hesaplanacak ve takip eden ayın 25'ine kadar EPDK hesabına yatırılacak.

Karar, 1 Ocak 2027'den itibaren geçerli olmak üzere yayımı tarihinde yürürlüğe girdi.

EYT düzenlemesinin ardından emeklilik sisteminde yeni bir tartışma başlığını oluşturan  kademeli emeklilik düzenlemesine AK Parti mesafeli duruyor. AK Parti’nin gündeminde şu anda kademeli emeklilikle ilgili bir yasal düzenleme bulunmuyor. EYT düzenlemesi de ‘doğru bir düzenleme değildi’ değerlendirmesi yapan kaynaklar,  emeklilik sisteminde yük getirecek yeni bir adıma şimdilik kapıyı kapatıyorlar. 

2023 seçimlerinin hemen öncesinde yasallaştırılan EYT düzenlemesinin çok büyük yük getirdiğini dile getiren AK Parti kaynakları, popülist bir yaklaşım içinde olmayacaklarını belirtiyorlar. Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek de Orta Vadeli Program toplantısında enflasyon görünümünü değerlendirirken 2023 yılında depremler, Kur Korumalı Mevduat ve EYT’nin ekonomi üzerindeki etkilerine dikkat çekti. Şimşek,“Bu zorlu konjonktürde enflasyonun, dış koşulların yanı sıra özellikle 2023’te deprem, KKM ve EYT’nin etkileri de var. Böylesine zorlu bir konjonktürde, enflasyonun kontrolden çıkmaması önemliydi” değerlendirmesi yaptı.   OVP’de ve ekonomi yönetiminin açıklamalarında da kademeli emekliliğe ilişkin bir düzenlemeden ve takvimden de söz edilmedi. 

Seçime yakın gelir mi? 

Kademeli emekliliğe ilişkin taleplere yanıt verecek bir düzenleme şu anda hükümetin gündemde olmamakla beraber kulislerde bu konuda verilecek kararın netleşmesinde seçimlerin belirleyici olacağı değerlendirmeleri yapılıyor. Seçim sathına girildiğinde sahadan yansıyacak anket sonuçlarının belirleyici olacağı dile getirilirken,  EYT’de olduğu gibi son dakika da bir adım atılabileceği de ihtimali de konuşuluyor. 

Emeklilikte Adalet Derneği (EMADDER) geçtiğimiz ay Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakan Yardımcısı Sayın Ahmet Aydın’ la bakanlıkta bir araya gelerek,  kademeli emekliliğe ilişkin taleplerini ve çözüm önerilerini anlattı, ancak bu görüşmede de  yasal düzenleme konusunda Bakanlık tarafından bir çalışma gündeme getirilmezken bir takvimde verilmedi.

EYT düzenlemesinden faydalanamayan, 8 Eylül 1999 sonrasında sigorta başlangıcı olan çalışanlar, yaş ve prim şartları dikkate alınarak kademeli emeklilik sisteminin getirilmesini istiyorlar. Emeklilikte Adalet Derneği’nin verilerine göre; düzenleme yaklaşık 4.5 milyon çalışanı ilgilendiriyor. 

Mobilya sektöründe yüksek maliyetler ve finansmana erişim sıkıntısı rekabet gücünü zayıflatıyor. Mobilya Dernekleri Federasyonu’nun (MOSFED) 24-26 Eylül’de İstanbul Fuar Merkezi’nde üçüncü kez düzenleyeceği Furnishings & Design Istanbul’ın (FDI) tanıtım toplantısında konuşan MOSFED Başkanı Ahmet Güleç, sektörde 49 bin 179 üretici işletmenin faaliyet gösterdiğini, 500 bin kişiye istihdam sağlandığını söyledi. Üretim büyüklüğünün 14 milyar dolar düzeyinde olduğunu ve yaklaşık 200 ülkeye ihracat yapıldığını belirten Güleç, artan maliyetlerin rekabet koşullarını ağırlaştırdığını ifade etti.

"5 milyar dolarda çakılı kaldık"

Sektörün 2022 sonrasında dış pazarlarda miktar bazında yaklaşık yüzde 10 kayıp yaşadığını belirten Güleç, kilogram başına ihracat fiyatındaki artışın gelir kaybını sınırladığını ancak bunun sürdürülebilir olmadığını söyledi. Güleç, “Türkiye’nin yaklaşık 30 ülkede pazar birinciliği bulunuyor. Ancak bu birincilikleri de kaybediyoruz. 7-7,5 milyar dolar ihracat yapmamız gerekirken 5 milyar dolarda takılıp kaldık” dedi. 

"Kârımız finansman giderine gidiyor" 

Yüksek faiz ve finansman maliyetlerinin emek yoğun sektörlerde baskıyı artırdığını vurgulayan Güleç, ekonomi yönetimine çağrıda bulundu. “Bu son üç yıldaki programla devam etme şansımız yok. Kayıpları tolere edecek vaktimiz kalmadı” diyen Güleç, “Kârımızın hepsi finansman giderine gidiyor. Hepimiz finansmana çalışıyoruz” ifadelerini kullandı.

"İşçilik maliyeti yüzde 50’yi geçti" 

Güleç, işçilik maliyetinin toplam maliyet içindeki payının yüzde 15-20 seviyesinden yüzde 50’nin üzerine çıktığını söyledi. Yurt dışındaki müşterilerin Türkiye’deki yüksek enflasyondan kaynaklanan maliyet artışlarını fiyatlara yansıtmayı kabul etmediğini belirten Güleç, yatırımcıların da emek yoğun alanlardan uzaklaştığını ifade etti. İmalat sektöründe istihdamı teşvik edecek vergi ve benzeri uygulamaların gündeme alınması gerektiğini söyledi.

Çıkış yolu tasarım ve markalaşma 

Yüksek maliyet ortamında yalnızca fiyatla rekabet etmenin mümkün olmadığını belirten Güleç, çıkış yolunun tasarım, markalaşma, inovasyon ve yüksek katma değer olduğunu söyledi. Türkiye’nin mobilyada kullanılan hemen her malzemeyi üretebildiğini vurgulayan Güleç, “Sadece büyümek yetmiyor. Tasarımla büyümemiz gerekiyor. Böylece rekabet gücümüz ve katma değerimiz artacak” dedi. 

FDI, 24-26 Eylül’de üçüncü kez düzenlenecek

MOSFED’in tasarım odaklı dönüşümün araçlarından biri olarak konumlandırdığı FDI, 24-26 Eylül’de üçüncü kez düzenlenecek. İlk iki yılda 150 markanın yer aldığı organizasyonu Türkiye dahil 64 ülkeden 39 bin 567 kişi ziyaret etti, Designer-to- Business programında 625 görüşme gerçekleştirildi. Bu yıl 90 markanın yeni tasarımlarıyla katılacağı FDI’da farklı ülkelerden alıcılar İstanbul’a getirilecek. Güleç, uzun vadeli hedeflerinin İstanbul’u dünyanın önde gelen tasarım merkezlerinden biri haline getirmek olduğunu söyledi. 

Bir gencin önüne iki iş ilanı koyduğunuzu düşünün.

Birinde temiz bir ofis, bilgisayar, esnek çalışma, dijital araçlar ve şehir merkezinde bir çalışma ortamı var. Diğerinde ise vardiya, ağır ekipmanlar, gürültü, toz, saha koşulları, üretim baskısı ve yüksek sorumluluk.

Sonra o gence soruyoruz:

“Hangisini tercih edersin?”

Cevabı yalnızca “Z kuşağı çalışmak istemiyor” diyerek açıklamak kolay.

Ama yanlış. Çünkü asıl soruyu henüz sormadık.

Biz gençlere ağır sanayiyi nasıl anlatıyoruz?

Onlara yalnızca bir iş mi teklif ediyoruz, yoksa geleceğin sanayisini kurabilecekleri bir meslek mi?

Türkiye'nin ağır sanayisinin önündeki en kritik sorunlardan biri belki de tam burada başlıyor.

Gençler yok değil, geçişi yönetemiyoruz

2025 yılında Türkiye'de 15-24 yaş grubunda genç işsizlik oranı %15,3 oldu. Aynı yaş grubundaki gençlerin %23,3'ü ise ne eğitimde ne istihdamda yer aldı.

Öte yandan istihdam edilen gençlerin %30,5'i sanayi sektöründe çalışıyor.

Yani ortada ilginç bir çelişki var:

Gençlerin önemli bir bölümü sanayide çalışıyor; ancak yeni neslin sanayiye sürdürülebilir biçimde nasıl kazandırılacağı hâlâ yeterince konuşulmuyor.

Sorunu yalnızca “gençler ağır sanayiyi sevmiyor” şeklinde tanımlamak bu nedenle yetersiz.

Asıl mesele; eğitimden işe geçiş, işe girişten saha adaptasyonuna geçiş, sınıftaki bilgiden gerçek üretim ortamına geçiş ve nihayet genç çalışanın üretim sisteminin güvenli ve yetkin bir parçası hâline gelmesidir.

Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO) ve OECD de gençlerin çalışma hayatına geçişinin yalnızca istihdam yaratmakla değil, gençleri değişen iş dünyasına hazırlayan sürdürülebilir geçiş mekanizmalarıyla ele alınması gerektiğine dikkat çekiyor.

Bir genç ilk kez şantiyeye girdiğinde ne olur?

Bir üniversite mezununun diplomasını aldığını düşünelim.

Dört yıl boyunca dersler aldı. Formüller öğrendi. Projeler hazırladı. Sınavlara girdi.

Ve bir sabah ilk kez gerçek bir ağır sanayi tesisinin kapısından içeri girdi.

Karşısında dev makineler var. Kamyon trafiği var. Konveyörler var. Gürültü var. Üretim baskısı var.

Aynı anda onlarca kararın verildiği dinamik bir çalışma ortamı var.

İşte tam o anda eğitim ile gerçek hayat arasındaki mesafe görünür hâle geliyor.

Çünkü genç çalışanın ihtiyacı yalnızca teknik bilgi değildir. Ortamı okumayı öğrenmesi gerekir.

Riskleri fark etmesi gerekir. Ekiple iletişim kurması gerekir. Ekipmanı tanıması gerekir. Kendisinden ne beklendiğini anlaması gerekir. Hata yaptığında nasıl davranacağını bilmesi gerekir.

Ve belki de en önemlisi: “Burada benim yerim ne?” sorusunun cevabını bulması gerekir.

Bu cevap verilmediğinde genç çalışan sadece işi öğrenmeye çalışmaz. Aynı zamanda sektörde kalıp kalmayacağına karar vermeye başlar.

Ağır sanayide ilk 90 gün neden önemli?

Bir çalışanın işe alınması, adaptasyon sürecinin bittiği anlamına gelmez.

Tam tersine, asıl süreç o zaman başlar.

Özellikle ağır sanayide yeni çalışan için ilk dönem; öğrenme + gözlem + uygulama + hata yönetimi + güvenlik + aidiyet sürecidir.

Bu nedenle “işe aldık, oryantasyon yaptık” yaklaşımı artık yeterli olmayabilir.

Çünkü ağır sanayide yanlış öğrenilen küçük bir davranış, ileride çok daha büyük bir operasyonel veya iş güvenliği problemine dönüşebilir.

Yıllar önce şantiyede, sadece hızlıca “şu düğmeye bas, şurayı izle” denilerek sahaya sürülen genç bir teknisyenin, konveyör bandındaki olağandışı sesi anlamlandıramayıp sistemi durdurmaması yüzünden koca bir vardiyanın üretimine mal olacak mekanik bir felaketin eşiğinden nasıl dönüldüğüne bizzat şahit oldum.

Aynı şekilde doğru yönlendirilen genç bir çalışan ise birkaç yıl içinde yalnızca işi yapan kişi olmaktan çıkıp; ekipmanını tanıyan, riski önceden gören, üretim sürecini anlayan, teknoloji kullanabilen ve zamanla karar verebilen bir profesyonele dönüşebilir.

Aradaki farkı çoğu zaman yalnızca çalışanın yeteneği değil, işletmenin adaptasyon sistemi belirler.

YENAE: Genç çalışanı sahaya bırakmak değil, sahaya hazırlamak

Tam bu noktada Yeni Nesil Endüstriyel Adaptasyon Ekosistemi (YENAE) yaklaşımı önem kazanıyor.

YENAE'nin temel yaklaşımı basit. Genç çalışanı doğrudan üretim sisteminin içine bırakmak yerine, onu üretim sisteminin bir parçası hâline getirecek bütünsel bir adaptasyon ekosistemi oluşturmak.

Bu sistem yalnızca eğitimden oluşmuyor. Çünkü genç bir çalışanın ihtiyacı yalnızca “iş nasıl yapılır?” sorusunun cevabı değil.

Aynı zamanda;

-  Neden böyle yapıyoruz?

- Bu risk nereden geliyor?

- Bu ekipmanın davranışı değişirse ne olur?

- “Bir sorun gördüğümde kime, nasıl ve ne zaman bildirmeliyim?

- Benim verdiğim karar üretimin başka hangi noktasını etkiliyor?

Sorularının cevaplarını da öğrenmesi gerekiyor.

Bu nedenle YENAE'yi yalnızca bir eğitim programı olarak değil, insan kaynağını üretim sistemine entegre eden bir ekosistem olarak düşünmek gerekiyor.

Dijital eğitim tek başına yetmez

Bugün sanayide dijitalleşmeden çok söz ediyoruz.

Sensörler. Otomasyon. Yapay zekâ. Dijital ikizler. Veri analitiği. Uzaktan izleme.

Bunların tamamı önemli. Fakat burada da kritik bir soru var: Bu teknolojileri kim kullanacak?

Dijital dönüşümün insan boyutu kurulmadığında, teknoloji yatırımı ile saha gerçekliği arasında yeni bir boşluk oluşabilir. Bu nedenle genç çalışanın eğitiminde dijital teknik eğitim ile saha deneyiminin birlikte ilerlemesi gerekiyor. Örneğin bir genç çalışan önce ekipmanı dijital ortamda tanıyabilir. Sonra simülasyonla belirli senaryoları görebilir. Ardından kontrollü saha uygulamasına geçebilir. Sonrasında deneyimli bir çalışan veya mühendis eşliğinde gerçek operasyonu gözlemleyebilir. Ve en sonunda yetkinliği ölçülerek sorumluluk alanı kademeli olarak genişletilebilir. Bu yaklaşımın amacı genç çalışandan korkmamak değil.

Genç çalışana güven verecek sistemi kurmaktır.

ESG'nin ‘S’si sadece raporlama değildir

Bugün şirketlerin sürdürülebilirlik raporlarında çevresel göstergeleri, karbon emisyonlarını ve enerji tüketimini konuşuyoruz. Bunlar elbette önemli. Ancak ESG'nin “S” boyutunu yalnızca sosyal yardım, çalışan memnuniyeti veya kurumsal iletişim başlığına sıkıştırmak da yeterli değil. Ağır sanayide gerçek sosyal sürdürülebilirlik; insanın işe güvenli başlaması, mesleki gelişimini sürdürebilmesi, teknolojiye uyum sağlayabilmesi, adil biçimde sorumluluk kazanması ve çalıştığı sektörde geleceğini görebilmesiyle ilgilidir. Bu açıdan bakıldığında genç iş gücünün adaptasyonu, yalnızca insan kaynaklarının problemi değildir. Doğrudan ESG meselesidir. Çünkü sürdürülebilir sanayi yalnızca kaynakları tüketmeden üretim yapmak değildir. İnsanı da üretim sisteminin sürdürülebilir bir parçası hâline getirmektir.

Gençleri sanayide tutmak için ne yapmalıyız?

Bence artık “gençler neden sanayiye gelmiyor?” sorusundan çıkıp başka bir soruya geçmeliyiz:

“Sanayiyi gençler için nasıl daha anlaşılır, güvenli, gelişime açık ve anlamlı hâle getirebiliriz?”

Bunun için birkaç temel değişiklik gerekiyor:

- Eğitim ile saha arasındaki mesafe azaltılmalı: Üniversite ve meslek eğitimi, işletmelerin gerçek ihtiyaçlarıyla daha fazla temas etmeli.

- Adaptasyon bir günlük oryantasyon olmaktan çıkarılmalı. Genç çalışanın ilk haftası, ilk üç ayı ve ilk yılı farklı aşamalarla yönetilmeli.

- Dijital beceriler teknik eğitimin parçası hâline getirilmeli: Yeni nesil madencinin yalnızca makineyi değil, makinenin ürettiği veriyi de okuyabilmesi gerekiyor.

- Mentorluk sistemi kurulmalı: Tecrübeli çalışanların yıllar içinde biriktirdiği saha bilgisi, genç kuşağa sistematik biçimde aktarılmalı.

- Yetki kademeli verilmelidir: Genç çalışana ilk günden sınırsız sorumluluk vermek de, yıllarca karar mekanizmasının dışında tutmak da doğru değildir.

- Başarı yalnızca üretim rakamıyla ölçülmemeli: Güvenlik davranışı, öğrenme kapasitesi, teknik yetkinlik, ekip iletişimi ve problem çözme becerisi de gelişimin parçası olmalı.

Çünkü sanayinin en büyük riski makine eskimesi değil

Bir makine eskirse yenilenebilir. Bir yazılım eskirse güncellenebilir. Bir tesisin otomasyon sistemi değiştirilebilir. Ama bir sektörün insan sermayesi zayıflarsa, bunun telafisi çok daha uzun sürer.

Türkiye'nin ağır sanayisi önümüzdeki dönemde yalnızca daha fazla otomasyona, daha büyük tesislere veya daha yüksek üretim kapasitesine ihtiyaç duymayacak. Daha iyi yetişmiş insanlara ihtiyaç duyacak.

Çünkü geleceğin fabrikasında, madeninde ve üretim tesisinde insanın rolü ortadan kalkmayacak. Tam tersine değişecek. Bugünün operatörü yarının dijital sistem kullanıcısı olabilir. Bugünün teknisyeni yarının bakım analisti olabilir. Bugünün genç mühendisi yarının proses tasarımcısı olabilir.

Ama bunun gerçekleşmesi için genç çalışanı yalnızca işe almak yetmez.

Onu mesleğe kazandırmak gerekir.

Yeni nesil sanayi, yeni nesil adaptasyon gerektiriyor

Ağır sanayinin geleceği yalnızca daha fazla makine satın almakla kurulmayacak.

Yeni nesil sanayinin; yeni nesil eğitim, yeni nesil mentorluk, yeni nesil güvenlik anlayışı ve yeni nesil insan kaynağı politikası olmak zorunda.

YENAE'nin temel iddiası da tam burada ortaya çıkıyor:

Genç iş gücünü sanayiye uydurmaya çalışmak yerine, sanayinin genç iş gücünün öğrenme biçimine ve değişen yetkinliklerine uyum sağlayabileceği bir ekosistem kurmak.

Çünkü gençleri yalnızca üretimin içine sokmak yetmez. Onlara üretimin neden önemli olduğunu anlatmak gerekir. Sadece makineyi öğretmek yetmez. Sistemi okumayı öğretmek gerekir.

Sadece işi vermek yetmez. Mesleki bir gelecek göstermek gerekir.

Ve yalnızca “çalışan” yetiştirmek yetmez. Geleceğin sanayisini taşıyacak insanı yetiştirmek gerekir.

Belki de ağır sanayinin önündeki en büyük soru artık şu: Geleceğin fabrikalarını kurabilecek miyiz?

Bence asıl soru bundan bir adım daha ileride: O fabrikalarda çalışacak geleceğin insanını yetiştirebilecek miyiz? Geleceğin karbonsuz ve temiz sanayisini, eski nesil bir insan kaynağı anlayışıyla kuramayız. Yeşil dönüşüm, ancak bu değişimi omuzlayacak gençleri üretim sistemine güvenle entegre edebildiğimizde gerçek bir sürdürülebilirliğe dönüşecek. Çünkü makinelerin nesli değişiyor.

Teknolojinin nesli değişiyor. Ve şimdi sıra insan kaynağının neslini değiştirmekte.

Kaynaklar:

- TÜİK, İstatistiklerle Gençlik – 2025: Genç işsizlik, NEET ve genç istihdamının sektörel dağılımı.

- TÜİK, Yıllık ve Bölgesel İşgücü İstatistikleri – 2025: Türkiye genelinde istihdamın sektörel dağılımı ve genç işgücü göstergeleri.

- ILO/OECD, Fostering Youth Transitions to Decent Work: Gençlerin çalışma hayatına geçişinde sürdürülebilir ve nitelikli geçiş politikalarının önemi.

Yapay zekânın (YZ) geleceğine dair uyarılar artıyor. Köşenin takipçileri, YZ’nin karanlık tarafı ile ilgili yazılarımı hatırlar. Nükleer bomba dâhil tarihin en tehditkâr teknolojisiyle karşı karşıyayız.

Tespitimizi doğrularcasına Coxon, tarihi itiraflarda bulunuyor: “Yapay zekâ yakında her şeyi hackleyebilen, her alanı bir gecede altüst edebilen, gerçek güç ile kaynak elde edebilen süper sistemlere dönüşecek. İleri düzeyde işin içinde olan herkes bunu biliyor, fakat kamuya açık şekilde konuşmuyor. Kendi aramızdaki sohbetlerde, insanlık tarihinin en tehlikeli tehdidi ile karşı karşıya olduğumuzu hepimiz kabul ediyoruz.”

Ki Claude, YZ modeli geliştiren şirketler arasında en insancılı diyebiliriz. Esasında Claude, ana akımın bildiği modelin adı. Firma ismi Anthropic, kurucusu ise Dario Amodei. Amodei, kamuoyunda Trump önderliğinde ABD hükümeti ile işbirliğini reddetmesiyle daha çok tanındı. Kendisine sorumlu (etik) YZ modelleri geliştirmek gibi bir misyon edinmiş durumda. Kendi çalışanı Coxon’un çok ses getiren istifası sonrası, biraz da kamuoyu baskısı nedeniyle bir makale kaleme aldı. Ana fikir, YZ çalışmalarının yavaşlaması yönünde. Sonrasında Elon Musk ve Sam Altman’dan destek geldi.

Fakat günün sonunda Anthropic bile yavaşlayamıyor çünkü ChatGPT, Grok gibi rakiplerinin gerisinde kalmak istemiyor. ABD hükümeti herhangi bir regülasyonda ya da devlet müdahalesinde bulunmak istemiyor çünkü Çin’e karşı YZ savaşını kaybetmek istemiyor. Amaç, ilk AGI’yi (genel YZ) ve sonrasında süperzekâyı başaran ülke olmak. O noktaya ilk ulaşan devlet, büyük bir avantaja sahip olarak dünyada tam bir dominasyon kuracak.

Coxon yalnız değil. Geoffrey Hinton, Bertrand Russell gibi YZ’nin Godfather’ı olarak bilinen isimler benzer uyarıları yıllardır yapıyor. Yapay zekâ ve inovasyon alanında çalışan bir akademisyen olarak benzer endişeleri maalesef taşıyorum.

Temkinli olmamızın nedeni, bu modelleri fonlayanların insanlığın geleceği gibi bir kaygı taşımamaları. Kapitalizmin hiçbir zaman insanlık gibi bir derdi olmadı. Bilakis makinelerin hükmettiği bir dünyada, temel motivasyonları olan parayı daha kılçıksız kazanabilirler. İnsan, sonuçta her an arıza çıkarabilecek bir varlık. Her an isyan edebilir yerleşik düzene. Makineler, insan yerine satın alma kararını verebildiğinde, müşteri memnuniyeti, ikna süreçleri, reklam ve promosyon çalışmaları gibi dertler olmayacak.

İnsan ortadan kalkarsa, para neye yarar diye düşünebilirsiniz. Bu, sizin hâlen hümanist olduğunuza bir işaret. Onlar farklı bir paradigmaya sahip. Kapitalistler, “Bize bize yeteriz ve robotlarla çalışırız, evleniriz ve yaşarız.” diyorlar (Transhümanist proje). Fakat çok önemli bir nokta kaçıyor: Makineler kontrolden çıkarsa kapitalist babalarına da tanımayacak.

Bana göre tek bir çıkış var. Onu da gelecek yazılara bırakalım.

Ülkelerin ekonomik refah düzeylerini karşılaştırırken en sık başvurulan göstergelerden biri, satın alma gücü paritesine göre kişi başına gelirdir. Ancak bu gösterge, ülkeler arasındaki ekonomik ve sosyal refah farklılıklarını anlamak için her zaman yeterli olmayabilir.

Nitekim 2025 yılı ön sonuçlarına göre Türkiye'nin satın alma gücü paritesine göre kişi başına GSYH endeksi 67 iken, AB-27 ortalaması 100'dür. Başka bir ifadeyle Türkiye, bu ölçüte göre AB ortalamasının yaklaşık üçte biri kadar gerisindedir. Kişi başına gerçek bireysel tüketim göstergesinde de Türkiye'nin endeksi 70'tir.

Fakat burada önemli bir soru ortaya çıkmaktadır:

Gelir düzeyini insanların günlük hayatında gerçekten ne kadar satın alabildiği üzerinden ölçersek aynı sonucu elde eder miyiz?

Bence bu soruya verilecek cevap, ekonomik refahın ölçülmesi konusunda önemli bir tartışmayı beraberinde getirmektedir.

Ekmek neden önemli bir ölçüttür?

Ekonomik karşılaştırmalarda otomobil, cep telefonu, bilgisayar, restoran yemeği veya hamburger gibi ürünler kullanılabilir. Ancak bunların hiçbiri toplumun tamamının günlük tüketimini aynı ölçüde temsil etmez.

Ekmek ise çok daha farklı bir üründür.

Ekmek, gelir seviyesi ne olursa olsun toplumun geniş kesimleri tarafından tüketilen temel bir gıdadır. Bu nedenle kişinin geliriyle kaç kilogram ekmek satın alabildiği, günlük hayatın satın alma gücünü anlamak açısından oldukça basit ama dikkat çekici bir gösterge olabilir.

Başka bir ifadeyle:

Bir insanın ekonomik gücünü yalnızca kaç hamburger alabildiğiyle değil, temel ihtiyaçlarından kaç kilogram satın alabildiğiyle de değerlendirmek gerekir.

Genel fiyat endeksi ile günlük hayat arasındaki fark

Türkiye'nin 2025 yılında toplam tüketim mal ve hizmetleri fiyat düzeyi endeksi 60'tır. Yani AB-27 ortalamasında 100 Euro’ya satın alınabilen aynı mal ve hizmet sepetinin Türkiye'de yaklaşık 60 Euro karşılığı bir fiyatla satın alınabildiği hesaplanmaktadır. Gıda ve alkolsüz içeceklerde Türkiye'nin fiyat düzeyi endeksi ise 77'dir.

Bu durum bize çok önemli bir şey söylemektedir: Türkiye'de gelirler AB ülkelerine göre daha düşük olmakla birlikte, bazı temel mal ve hizmetlerin fiyatları da AB'ye göre önemli ölçüde daha düşüktür.

Dolayısıyla yalnızca kişi başına gelirin AB ortalamasına oranına bakarak Türk vatandaşının refahını değerlendirmek eksik kalabilir.

Tam burada ekmek örneği devreye girmektedir.

Eğer AB ülkelerinde ortalama bir kilogram ekmek Türkiye'dekinin yaklaşık üç katı fiyatına mal oluyorsa, Türkiye'deki gelir düzeyi AB ortalamasının altında olsa bile, gelirle satın alınabilen ekmek miktarı arasındaki fark aynı oranda olmayacaktır.

Örneğin, tamamen açıklayıcı bir varsayımla Türkiye'de bir kişinin gelirinin AB ortalamasının yüzde 67'si olduğunu düşünelim. Eğer aynı kilogram ekmeğin AB'deki fiyatı Türkiye'nin üç katıysa, gelir-fiyat ilişkisi bakımından Türkiye'deki kişinin ekmek satın alma kapasitesi beklenenden çok daha yüksek çıkacaktır.

Bu basit örnek, gelir ile fiyatın birlikte değerlendirilmesinin neden önemli olduğunu göstermektedir.

Hamburger ile ekmek arasındaki fark

Son yıllarda ülkelerin satın alma gücünü karşılaştırmak için hamburger gibi ürünler üzerinden yapılan endeksler kamuoyunda oldukça ilgi görmektedir.

Ancak hamburger, ekonomik karşılaştırma açısından sınırlı bir göstergedir.

Çünkü hamburger yalnızca ekmekten oluşmaz. İçinde et, sebze, sos, işçilik, kira, enerji, marka değeri ve restoran hizmeti gibi çok farklı maliyet unsurları bulunmaktadır. Dolayısıyla hamburger fiyatındaki fark, yalnızca insanların gelir seviyesini değil, hizmet sektöründeki ücretleri, kira maliyetlerini ve işletme giderlerini de yansıtır.

Ekmek ise daha temel bir tüketim maddesidir.

Bu nedenle, toplumların temel gıda maddelerine erişim gücünü karşılaştırmak, özellikle düşük ve orta gelirli ülkelerde, ekonomik refahın anlaşılmasına farklı bir pencere açabilir.

Fakat ekmek göstergesinin de sınırları vardır

Burada dikkat edilmesi gereken önemli bir nokta vardır.

Ekmek alım gücü, tek başına ülkelerin refah düzeyini ölçmek için yeterli değildir.

Çünkü bir insanın gelirinin tamamını ekmeğe harcamadığını biliyoruz. Konut, enerji, ulaşım, sağlık, eğitim, giyim ve diğer ihtiyaçların fiyatları da yaşam standardını belirlemektedir.

Dolayısıyla ekmek göstergesi, GSYH veya gerçek bireysel tüketim göstergelerinin yerine geçirilmemelidir.

Bunun yerine onları tamamlayan bir gösterge olarak düşünülmelidir.

Eurostat'ın satın alma gücü paritesi çalışmalarının da temel amacı zaten ülkeler arasındaki fiyat düzeyi farklılıklarını dikkate alarak ekonomik göstergelerin daha anlamlı biçimde karşılaştırılmasını sağlamaktır.

Asıl mesele: İnsan ne kadar tüketebiliyor?

Ekonomik refahı ölçerken bana göre temel soru şudur:

Bir ülkede kişi başına düşen gelir ne kadar ve bu gelirle temel ihtiyaçlardan ne kadar satın alınabiliyor?

Bu nedenle Türkiye ile AB arasındaki gelir farkını değerlendirirken yalnızca "Türkiye'nin kişi başına geliri AB'nin yüzde 67'sidir" demek yeterli değildir.

Buna;

- Konut fiyatlarını,

- Gıda fiyatlarını,

- Enerji maliyetlerini,

- Ulaşım giderlerini,

- Sağlık ve eğitim harcamalarını,

- Temel tüketim maddelerinin fiyatlarını

da eklemek gerekir.

Özellikle ekmek gibi toplumun geniş kesimleri tarafından tüketilen temel ürünlerde “gelir/fiyat” oranının hesaplanması, satın alma gücünün günlük hayattaki karşılığını daha anlaşılır hale getirebilir.

Yeni bir karşılaştırma önerisi

Bu nedenle Türkiye ile Avrupa ülkelerini karşılaştırırken yalnızca "kişi başına gelir" değil, "kişi başına gelir / temel tüketim maddesi fiyatı" şeklinde yeni bir gösterge setinin de kullanılmasını öneriyorum.

Örneğin:

Kişi başına yıllık gelir ÷ 1 kg ekmek fiyatı = yıllık ekmek satın alma kapasitesi

şeklinde basit bir hesap yapılabilir.

Böylece her ülkenin ortalama vatandaşının yıllık geliriyle kaç kilogram ekmek satın alabildiği bulunabilir.

Aynı yöntem;

ekmek + süt + yumurta + pirinç + et

gibi temel gıda maddelerinden oluşan bir sepet için de uygulanabilir.

Böyle bir "temel tüketim sepeti satın alma gücü endeksi", klasik kişi başına gelir karşılaştırmalarının yanında oldukça ilginç sonuçlar ortaya çıkarabilir.

Küresel veri tabanına göre Kg. Fiyatı olarak ABD'de ekmek fiyatı 7.28 dolar, İtalya'da 4.48 dolar, Almanya'da 4.44 dolar, Fransa'da 4.28 dolar iken Türkiye'de ortalama olarak 1.95 dolardır. İsrail’de 7.14 dolar. Ülkemizde kişi başı olarak yıllık ekmek tüketimimizin 199.4 Kg. ile dünyada en fazla olduğunu hatırlatalım.

Sonuç;

Türkiye'nin AB ortalamasına göre kişi başına gelirinin daha düşük olduğu açıktır. 2025 verilerinde PPP'ye göre kişi başına GSYH endeksi 67'dir. Ancak Türkiye'deki fiyat düzeyinin de AB'ye göre daha düşük olması, gelir farkının günlük tüketim gücüne bire bir yansımamasına neden olmaktadır.

Bu nedenle Türkiye'nin ekonomik refahını değerlendirirken yalnızca "Avrupalının geliri kaç, Türk vatandaşının geliri kaç?" sorusunu sormak yerine;

"Avrupalı kendi geliriyle ne kadar temel ihtiyaç satın alabiliyor, Türk vatandaşı kendi geliriyle ne kadar satın alabiliyor?" sorusunu da sormamız gerekir.

Ekmek bu açıdan son derece basit fakat güçlü bir ölçüdür.

Çünkü ekonomik büyüklüklerin arkasında nihayetinde insan vardır. İnsan açısından önemli olan ise yalnızca gelirinin rakamsal büyüklüğü değil, o gelirle hayatını ne ölçüde sürdürebildiğidir.

Bu nedenle Türkiye'nin ekonomik durumunu değerlendirirken, GSYH'nin yanında gerçek tüketim gücünü ve temel ihtiyaçlara erişim kapasitesini de dikkate alan daha kapsamlı bir refah ölçümüne ihtiyacımız vardır.

Çalışma hayatı büyük bir dönüşümden geçiyor. Teknolojinin hızla gelişmesi, yapay zekânın üretimden hizmet sektörüne kadar hayatın her alanına girmesi ve işletmelerin rekabet koşullarının değişmesi, çalışanların yaptığı işlerin niteliğini de doğrudan etkiliyor. Artık sadece bir işi yapmak yeterli değil. Önemli olan, değişen ekonomik ve teknolojik şartlara uyum sağlayabilecek bilgi, beceri ve yetkinliklere sahip olmak.

Bu nedenle önümüzdeki dönemin en önemli başlıklarından birinin çalışanların daha nitelikli işlere yönelmesi olduğunu düşünüyorum. Çünkü Türkiye’nin ekonomik büyümesini sürdürülebilir hale getirebilmesi, yalnızca daha fazla insanın çalışmasına değil, çalışanların daha yüksek katma değer üreten işlerde istihdam edilmesine de bağlı.

Geleneksel çalışma düzeninde birçok iş, belirli görevlerin tekrar edilmesine dayanıyordu. Ancak bugün teknoloji, özellikle rutin ve tekrarlanan görevleri giderek daha fazla üstleniyor. Yapay zekâ, otomasyon ve dijital sistemler sayesinde bazı işler daha kısa sürede ve daha düşük maliyetle yapılabiliyor. Bu durum ilk bakışta çalışanlar açısından bir tehdit gibi görünse de aslında önemli bir fırsatı da beraberinde getiriyor.

Burada asıl mesele, teknolojinin insanların işlerini tamamen ortadan kaldırması değil, insanların yaptığı işlerin niteliğini değiştirmesidir. Bir başka ifadeyle bazı meslekler azalırken yeni meslekler ve yeni uzmanlık alanları ortaya çıkıyor. Çalışanların bu dönüşüme hazırlanması gerekiyor.

Nitelikli işlere geçişin en önemli şartı ise eğitim. Ancak burada yalnızca üniversite eğitimi anlaşılmamalı. Mesleki eğitim, teknik beceriler, dijital yetkinlikler, yabancı dil, veri analizi, yapay zekâ kullanımı, iletişim becerileri ve problem çözme kapasitesi de günümüz çalışma hayatının önemli unsurları haline geliyor.

Çalışan açısından bakıldığında, kendisini sürekli geliştiren kişinin iş gücü piyasasında daha güçlü bir konuma gelmesi mümkün. Artık “bir meslek öğrendim ve hayatım boyunca aynı şekilde devam ederim” anlayışının yerini “sürekli öğrenme” anlayışının alması gerekiyor. Çünkü teknolojinin ve ekonomik koşulların değişim hızı, geçmişe göre çok daha yüksek.

İşverenler açısından da önemli bir sorumluluk bulunuyor. Şirketlerin yalnızca hazır nitelikli iş gücü araması yeterli değil. Çalışanlarının eğitimine ve gelişimine yatırım yapmaları gerekiyor. Kurum içi eğitim programları, mesleki gelişim olanakları ve çalışanların yeni teknolojilere uyum sağlaması için verilen destekler, işletmelerin gelecekteki rekabet gücünü belirleyecek.

Burada devletin rolü de büyük önem taşıyor. Eğitim sistemi ile iş gücü piyasası arasındaki bağın güçlendirilmesi gerekiyor. Üniversitelerde verilen eğitim ile işletmelerin ihtiyaç duyduğu beceriler arasında önemli farklar oluşabiliyor. Bu farkın kapatılması için mesleki eğitim kurumları, üniversiteler, özel sektör ve kamu arasında daha güçlü bir iş birliği kurulmalı.

Özellikle gençlerin geleceğin mesleklerine hazırlanması büyük önem taşıyor. Gençlere yalnızca diploma kazandırmak yerine, onların iş dünyasının gerçek ihtiyaçlarına uygun beceriler kazanmasını sağlamak gerekiyor. Bunun yanında mevcut çalışanların da meslek değiştirmesine veya yeni beceriler edinmesine imkân sağlayacak programların yaygınlaştırılması gerekiyor.

Nitelikli işlere geçişin ekonomi açısından da önemli sonuçları olacaktır. Daha yüksek katma değer üreten işlerin artması, çalışanların gelir seviyesinin yükselmesine katkı sağlayabilir. Verimlilik artışı işletmelerin maliyetlerini kontrol etmesine ve rekabet gücünü artırmasına yardımcı olabilir. Bu süreç aynı zamanda ihracatta teknoloji yoğun ürünlerin payının yükselmesine de katkı sağlayabilir.

Ancak burada önemli bir noktaya dikkat etmek gerekiyor. Teknolojik dönüşüm sırasında düşük nitelikli işlerde çalışan insanların sistemin dışında bırakılmaması gerekir. Her çalışanın aynı hızda eğitim alması veya yeni teknolojilere uyum sağlaması mümkün olmayabilir. Bu nedenle dönüşümün sosyal boyutu da mutlaka dikkate alınmalıdır.

Çalışanların daha nitelikli işlere yönelmesi, sadece bireysel bir kariyer tercihi değildir. Bu konu Türkiye’nin üretim yapısını, verimliliğini, rekabet gücünü ve gelir dağılımını doğrudan ilgilendiriyor. Daha nitelikli çalışan, daha verimli işletme ve daha güçlü bir ekonomi anlamına geliyor.

Önümüzdeki yıllarda iş dünyasında en değerli unsurun yalnızca sermaye olmayacağı kanaatindeyim. Bilgiyi kullanabilen, teknolojiyle birlikte çalışabilen, kendisini yenileyebilen ve sorunlara çözüm üretebilen insan kaynağı çok daha önemli hale gelecek.

Sonuç olarak çalışma hayatında yeni bir dönem başlıyor. Bu dönemde çalışanların teknolojiden korkmak yerine teknolojiyi kullanmayı öğrenmesi gerekiyor. İşverenlerin insan kaynağına yatırım yapması, devletin ise eğitim ve istihdam politikalarını geleceğin ihtiyaçlarına göre şekillendirmesi şart.

Türkiye’nin hedefi yalnızca daha fazla istihdam yaratmak olmamalı. Aynı zamanda daha nitelikli, daha verimli ve daha yüksek katma değer üreten istihdam oluşturulmalı. Çünkü geleceğin ekonomisinde kazanan ülkeler, sadece daha çok çalışan insanlara sahip olanlar değil; çalışanlarının bilgi ve becerisini ekonomik değere dönüştürebilen ülkeler olacaktır.

Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy’un katılımıyla Kahramanmaraş Ticaret ve Sanayi Odasında (KMTSO) gerçekleştirilen program; deprem bölgesinde yer alan 11 ilin valilerini, belediye başkanlarını, milletvekillerini ve il başkanlarını Kahramanmaraş’ta buluşturdu.

KMTSO Yönetim Kurulu Başkanı Mustafa Buluntu’nun da katıldığı programda Bakan Ersoy, 6 Şubat depremlerinin ardından bölgede yürütülen çalışmalar ile devam eden süreçlere ilişkin basın açıklamasında bulundu.

Depremden etkilenen şehirlerin yeniden ayağa kaldırılmasına yönelik ortak iradenin ortaya konulduğu buluşmada; merkezi yönetim, yerel yönetimler ve şehirlerin temsilcileri arasındaki koordinasyonun önemi bir kez daha vurgulandı.

Deprem bölgesindeki 11 ilin temsilcilerini aynı çatı altında buluşturan KMTSO, bölgenin geleceğini yakından ilgilendiren önemli programa ev sahipliği yaptı. Geniş katılımla gerçekleştirilen program, şehirler arasında bilgi ve tecrübe paylaşımının güçlendirilmesine katkı sunarken, deprem sonrası ihya ve yeniden yapılanma sürecindeki dayanışmayı da gözler önüne serdi.

Bakan Ersoy, KMTSO’nun yeni hizmet binasını inceledi

Programın ardından KMTSO Yönetim Kurulu Başkanı Mustafa Buluntu ile birlikte Odanın yeni hizmet binasını ve bahçesini gezen Bakan Ersoy, gerçekleştirilen çalışmaları yerinde inceledi. 6 Şubat depremlerinde hasar gören eski hizmet binasının yerine yeniden inşa edilerek modern bir yapıya kavuşturulan KMTSO hizmet binası hakkında Bakan Ersoy’a bilgi veren Başkan Buluntu; binanın mimari yapısını, kullanım alanlarını ve deprem sonrası yeniden inşa sürecini anlattı.

İncelemeleri sırasında KMTSO’da yer alan ve Kahramanmaraş’ın önemli tarihî değerlerinden Germenicia’nın kültürel mirasını yansıtan figürlere yakın ilgi gösteren Bakan Ersoy, eserler hakkında Başkan Buluntu’dan bilgi aldı.

Kahramanmaraş’ın tarihî ve kültürel zenginliğini kurumsal mimariyle buluşturan figürleri inceleyen Bakan Ersoy, ziyaretinin ardından KMTSO’dan ayrıldı.

KMTSO’nun ev sahipliğinde gerçekleştirilen program, deprem bölgesinin 11 ilini Kahramanmaraş’ta buluşturmasının yanı sıra şehrin yeniden yapılanma kararlılığını ve köklü kültürel mirasını da ön plana çıkardı.

Ziyaretin sonunda KMTSO Yönetim Kurulu Başkanı Mustafa Buluntu, Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy’a günün anısına hediye takdim etti.

COP31’e iki aydan az bir süre kaldı. Kasım ayında Antalya’da dünyanın iklim gündemine yön vermeye hazırlanan Türkiye’nin önündeki en önemli konulardan biri, kendi emisyon karnesi olacak.

Avrupa Komisyonu’nun Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) ile birlikte derlediği, Küresel Atmosferik Araştırmalar için Emisyon Veritabanı (EDGAR) değerlerine dayanan yeni bir rapora göre COP31 Başkanı Türkiye, en fazla emisyona neden olan ülkeler arasında 13. sıraya yükseldi. COP31 Müzakereler Başkanı Avustralya ise Türkiye’nin hemen ardından 14. sırada yer alıyor.

Türkiye ayrıca, en büyük 16 emisyon kaynağı arasında, emisyonlarını en hızlı artıran (+ yüzde 4,2) ülke olarak dikkat çekiyor.

Ortak Araştırma Merkezi’nin (Joint Research Centre, JRC) “Tüm Dünya Ülkelerinin Seragazı Emisyonları 2026” başlıklı raporu; emisyonlarda COVID19 sonrası yükseliş eğiliminin, önceki yıla kıyasla daha düşük bir hızla olsa da devam ettiğini gösteriyor.

Rapora göre 2025 yılında küresel seragazı emisyonları, 2024’e kıyasla yüzde 0,7 artarak rekor bir seviye olan 54 gigaton (Gt) karbondioksit eşdeğerine (CO2’ye) ulaştı.

2009 küresel finans krizi ve 2020 COVID- 19 pandemisi dışında, dünya sera gazı emisyonları 21’inci yüzyıl boyunca neredeyse kesintisiz biçimde arttı. Fosil yakıtlardan kaynaklanan CO2 ise hâlâ toplam sera gazı emisyonlarının yüzde 73,8’ini oluşturuyor.

Sonuçta, yenilenebilir enerji yatırımları hızlanıyor, elektrikli araçlar yaygınlaşıyor, şirketler net sıfır hedefleri açıklıyor, ancak atmosfer açısından bakıldığında küresel eğri hâlâ aşağı dönmüş değil.

Altı büyük kirletici emisyonların yüzde 62’sinden sorumlu

Emisyonların dağılımında da ciddi bir yoğunlaşma var. Çin, ABD, Hindistan, Avrupa Birliği, Rusya ve Endonezya, 2025 yılında küresel sera gazı emisyonlarının yüzde 62’sinden sorumlu oldu. Bu altı ekonomi aynı zamanda dünya nüfusunun yaklaşık yarısını, küresel GSYH’nin yüzde 62,3’ünü ve fosil yakıt tüketiminin yüzde 63’ünü temsil ediyor.

Ancak 2025 verilerinde dikkat çekici bazı yön değişiklikleri var. Çin’in emisyonları yüzde 0,1 artışla neredeyse sabit kaldı. Hindistan emisyonlarını yüzde 0,2 azalttı. Avrupa Birliği ve Rusya’da da düşüş kaydedildi.

ABD ise farklı bir yönde ilerledi. Emisyonlarını yüzde 2,2 artırarak 2025 yılında dünyadaki en büyük mutlak emisyon artışını gerçekleştirdi. ABD’nin emisyonlarına bir yılda 131,5 milyon ton CO2 eşdeğeri eklendi.

AB 1990’ın yaklaşık yüzde 36 altında

Türkiye açısından en dikkat çekici karşılaştırma Avrupa Birliği ile ortaya çıkıyor. AB’nin 2025 sera gazı emisyonları arazi kullanımı ve ormancılık hariç 3,1 milyar ton CO2 eşdeğerine geriledi. Bu rakam 1990 seviyesinin yaklaşık yüzde 36 altında. AB yalnızca uzun vadede değil, 2025 yılında da emisyonlarını yüzde 0,2 azalttı. Küresel emisyonlardaki payı da yüzde 5,9’dan yüzde 5,8’e geriledi.

Türkiye’de ise yön tersine. 1990 yılında 225,95 milyon ton olan sera gazı emisyonu 2025’te 610,78 milyon tona ulaştı. Başka bir ifadeyle Türkiye’nin yıllık emisyonları 35 yılda yaklaşık 2,7 katına çıktı.

Bu karşılaştırma özellikle Avrupa ile ekonomik entegrasyonu yüksek olan Türkiye açısından önemli. Çünkü iklim politikası giderek yalnızca çevre politikasının değil; ticaretin, finansmanın, sanayi politikasının ve rekabet gücünün de parçası haline geliyor.

İKLİM AĞI: COP31’DE İKLİM LİDERLİĞİ İDDİASI FOSİL YAKIT YATIRIMLARINI SONLANDIRMAKTAN GEÇİYOR

 EDGAR raporunun Türkiye açısından anlamı yalnızca bir emisyon sıralamasından ibaret değil. Türkiye 9-20 Kasım’da Antalya’da COP31’e başkanlık ederken, masanın bir tarafında küresel iklim diplomasisini yönetmeye çalışacak; diğer tarafında ise kendi ekonomisinin dönüşümünü hızlandırmak zorunda olacak. Türkiye’de faaliyet gösteren uzman sivil toplum kuruluşlarının bir araya gelmesiyle kurulan İklim Ağı, rapora ilişkin değerlendirmesinde bu çelişkiye dikkat çekiyor: “Avrupa Komisyonu’nun verileri, Türkiye’nin sera gazı emisyonlarını hızla artırdığını ortaya koyuyor. İklim Ağı olarak daha önce de vurguladığımız gibi, emisyonların bugün hâlâ artıyor olması, Türkiye’nin 2053 net sıfır hedefiyle uyumlu, gerçek bir emisyon azaltım politikasına acilen ihtiyaç duyduğunu gösteriyor. Türkiye’nin COP31 Başkanlığı döneminde iklim liderliği iddiasının hakkını vermesinin yolu, fosil yakıtlara dayalı yatırımları sonlandırmaktan ve emisyonları bugünden itibaren azaltmaktan geçiyor.”

RAPORDAN ÖNE ÇIKAN BULGULAR

● En büyük altı kirletici (Çin, ABD, Hindistan, AB, Rusya ve Endonezya), 2025’te küresel emisyonların yüzde 62’sinden sorumluydu.

● Emisyonlarını 2024’e kıyasla yüzde 2,2 artıran ABD, dünya çapında en büyük mutlak artışı kaydetti.

● Çin ve Hindistan, emisyon seviyelerini ilk kez sabit tuttu veya azalttı (sırasıyla + yüzde 0,1 ve – yüzde 0,2).

● En büyük 16 kirleticinin altısı (Hindistan, AB, Rusya, Brezilya, Japonya ve Avustralya), 2025’te emisyonlarını azalttı.

● AB de LULUCF (Arazi kullanımı, arazi kullanım değişikliği ve ormancılık) hariç seragazı emisyonlarını 2024 yılına kıyasla yüzde 0,2 azalttı. Mevcut miktar, 1990 seviyelerine kıyasla yüzde 35,6’luk bir düşüşe denk geliyor.

● Büyük kirleticiler arasında, emisyonlarını oransal olarak en çok artıran ülke Türkiye oldu (+yüzde 4,2). Türkiye’nin yanı sıra İran’ın ve Suudi Arabistan’ın da emisyonları kayda değer oranda arttı (sırasıyla +yüzde 1,7 ve +yüzde 1,3).

Kaldı ki küresel rekabette de maliyet, kalite ve teslimat kadar enerji ve karbon performansı da belirleyici. Özellikle Avrupa Birliği’nin Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (SKDM) 2026 itibarıyla kalıcı uygulama dönemine geçince, ihracatçı sektörler için karbon yoğunluğu daha görünür bir rekabet başlığına dönüştü.

Rekabetin yeni maliyet kalemi 

OVP’de sanayide elektrik, doğal gaz ve lojistik maliyetlerinin rekabetçilik üzerindeki etkilerinin izleneceği, enerji yoğun sektörlerde verimlilik yatırımlarını hızlandıracak desteklerin yaygın biçimde uygulanacağı belirtiliyor. Çünkü enerji maliyeti, enerji yoğun sektörlerde fiyatlama, kârlılık, ihracat pazarı ve yatırım iştahı üzerinde doğrudan etkisi olan stratejik bir unsur.

Enerji verimliliği bu nedenle OVP’nin rekabetçilik dili içinde ayrı bir yere sahip olmalı. Daha az enerjiyle aynı üretimi yapan işletme faturasını düşürür, emisyon yoğunluğunu azaltır ve daha dayanıklı bir üretim yapısı kurar. Atık ısı geri kazanımı, verimli buhar ve kazan sistemleri, soğutma grubu yenilemeleri, basınçlı hava iyileştirmeleri, otomasyon ve izleme yatırımları doğrudan rekabet aracıdır.

İhracat karbonla sınanacak 

OVP’de Türkiye Emisyon Ticaret Sistemi’nin SKDM ile uyumunun güçlendirileceği, emisyon yoğun sektörlerin yeşil dönüşümü ve ihracat rekabetçiliğinin destekleneceği ifade ediliyor. Karbon yönetimi artık satış, ihracat, finans, satın alma ve üst yönetim gündemine giriyor.

Özellikle çimento, demir çelik, alüminyum, gübre, elektrik ve hidrojen gibi alanlarda rekabetin dili değişiyor. Ancak etki bu sektörlerle sınırlı kalmayacak. Büyük üreticiler tedarikçilerinden daha fazla veri, daha düşük enerji yoğunluğu ve ölçülebilir iyileşme talep edecek. Bu da KOBİ’ler için yeni bir rekabet eşiği anlamına geliyor.

Veri finansmanın diline giriyor 

Programın en önemli mesajlarından biri de çevresel performans verilerinin finansal karar alma süreçlerine entegre edilmesi ve yeşil finansman mekanizmalarında kullanılması. Enerji tüketimini ölçmeyen, emisyonunu izlemeyen, tasarrufunu doğrulamayan ve çevresel performansını güvenilir veriyle ortaya koyamayan işletmeler için yeşil finansmana erişim kolay olmayacak.

Türkiye Yeşil Taksonomisi kapsamında raporlama altyapısının geliştirilmesi ve bankaların yeşil dönüşüm yatırımları için temin ettikleri fonlamanın teşvik edilmesi bu açıdan kritik. Bu başlıklar, iyi hazırlanmış verimlilik ve düşük karbonlu üretim projelerinin finansmana erişimini kolaylaştırabilir.

Sanayicinin çıkarması gereken sonuç açık. Bugünden veri altyapısını kurmak, enerji tüketimini düzenli izlemek, tasarruf potansiyelini belirlemek ve projeleri ölçülebilir faydayla hazırlamak gerekiyor. Finansman artık yalnızca bilançoya bakmayacak. Projenin çevresel etkisini, enerji tasarrufunu, emisyon azaltımını ve uygulanabilirliğini de görmek isteyecek.

Sahaya inen dönüşüm 

OVP’de düşük karbonlu üretim, kaynak verimliliği, döngüsel ekonomi, sürdürülebilir finansman ve yeşil teknoloji uygulamalarının tüm sektörlerde yaygınlaştırılacağı belirtiliyor. Ayrıca sanayi kaynaklı atık ısının etkin kullanımı ve enerji verimliliği yüksek binaların yaygınlaştırılması hedefleniyor.

Bu başlıklar birbirinden bağımsız görülmemeli. Sanayi tesisindeki atık ısı, binadaki verimli iklimlendirme, işletmedeki su ve kaynak verimliliği, yenilenebilir enerji yatırımı ve karbon verisi aynı rekabet denklemine bağlanıyor.

Son söz

OVP’nin yeşil dönüşüm başlıkları Türkiye için doğru bir yön tarif ediyor. Asıl değer, bu başlıkların rekabet gücüne nasıl çevrileceğini anlamakta yatıyor. Enerji maliyetini düşüren, karbon yoğunluğunu azaltan, kaynak kullanımını iyileştiren ve verisini güvenilir biçimde yöneten işletmeler yeni döneme daha hazırlıklı girecek.*** Yeşil dönüşüm artık ayrı bir çevre dosyası değil. Her zaman dediğimiz gibi sanayinin maliyet, ihracat, finansman ve dayanıklılık hesabının parçası. OVP’nin iş dünyasına verdiği en net mesaj da burada. Rekabetin yeni dili yeşil dönüşümden geçiyor.

TBMM’de 467 kabul oyu ile hukuki çerçevesi tamamlanan ‘Terörsüz Türkiye’ süreci, Doğu ve Güneydoğu illerimizdeki özel sektör yatırımlarına ivme kazandırdı. Elite World Hotels&Resorts, yılbaşından beri Van, Diyarbakır ve Midyat’ta 3 yeni otel açtı. Şanlıurfa ve Gaziantep otelleri de yakında hizmete başlayacak. Bu yatırımların en güzel tarafı ise yatırımcılarıyla çalışanlarının bölgeden olması. Turizm sektöründe 50’inci yılını kutlayan Elite World, 4 yıldır franchising ağırlıklı olarakhızlı bir büyüme stratejisi uygularken son dönemde Doğu ve Güneydoğu illerinden gelen yoğun talepleri karşılamak için özel bir çaba içinde. 2030 yılına kadar büyük bölümü yurt içinde olmak üzere 70 otelli bir zincir haline gelmeyi planlayan markanın faaliyette 20 oteli, anlaşmaları tamamlanmış 17 otel projesi bulunuyor. Marka çatısı altında çalışan sayısı 6 bin 500 kişiye ulaştı.

‘Yakında yurt dışında 4 otelimiz olacak’

Elite World Hotels & Resorts Operasyon Direktörü Bünyamin Öztürk’ün verdiği bilgiye göre markanın yurt dışında açılacak ilk yatırımları da son aşamaya geldi. Öztürk, “Kazakistan, Hollanda ve Fildişi Sahili’nde anlaşması tamamlanan 4 yeni otel projemiz bulunuyor. Kazakistan’da Elite World Shymkent ve Elite World GO Shymkent, Hollanda’da Elite World Comfy Amsterdam Airport Schiphol, Fildişi Sahili’nde ise Elite World Grand Yamoussoukro markamızın ilk yurt dışı otelleri olacak” dedi.

200 MİLYON LİRALIK YATIRIM

Elite World Comfy Midyat’ın yatırımcısı yerel Gürbay Enerji A.Ş oldu. Bay ailesinin ikinci kuşak isimlerinden Özcan Bay, Midyat’ın turizm potansiyeline inandıklarını ve turizm sektörüne de yatırım kararı aldıklarını belirterek, “Misafirlerimizi, en güzel şekilde ağırlamaya hazırız. Bu proje için yaklaşım 200 milyon liralık yatırım yaptık. Mimari açıdan Mardin’e özgün çizgilere dikkat edildi. 65 odalı, 120 yataklı otelimizde 400 metrekarelik spa ve fitness merkezimizle de iddialıyız. Otelimiz, kültür turları, bireysel ve kurumsal misafirler için bölgenin en nitelikli konaklama ve gastronomi adreslerinden biri olacak” dedi.

HANGİ İLLERDE YENİ OTELLER AÇILACAK?

Mardin Midyat’taki yatırımın tanıtımı sırasında sohbet ettiğimiz Elite World Hotels & Resorts Satış ve Pazarlamadan Sorumlu Yönetim Kurulu Üyesi Emel Elik Bezaroğlu, 2026 yılında Ocak ayında Elite World Comfy Diyarbakır’ı açtıklarını belirterek, “Şimdi de Mardin’de Elite World Comfy Midyat’ı açtık. Gaziantep ve Şanlıurfa’da da yeni otel anlaşmalarına imza attık. Böylece Güneydoğu Anadolu illerimizdeki otel sayımızı 4’e çıkarıyoruz. Yine bu yıl içinde Doğu Anadolu’da bizim memleketimiz Van’da da üçüncü otelimizi hizmete açmıştık. Hem Doğu ve Güneydoğu illerimizden hem de tüm ülke genelindeki yerel yatırımcılarımızdan çok yoğun talep alıyoruz” dedi. Emel Elik Bezaroğlu, diğer bölgelerde açılacak yeni oteller hakkında da şu bilgileri aktardı:

“Marmara Bölgesi’nde İstanbul ve Sapanca, Ege Bölgesi’nde Marmaris, Kuşadası, Assos ve Behramkale, Akdeniz Bölgesi’nde Silifke ve Antalya, Karadeniz Bölgesi’nde Samsun ve Düzce’de, İç Anadolu Bölgesi’nde Sivas, Ankara ve Kayseri’de yeni projelerimizin açılışlarını gerçekleştireceğiz.”

BIST Temettü Endeksi’ndeki lokomotif şirketlerde 2026 yılı ikinci çeyrek hasılatları belli oldu. Endekste yer alan 99 şirketten 18’i cirosunu 100 milyar TL’nin üzerine çıkardı. Koç Holding 1,69 trilyon TL ve İş Yatırım 1,10 trilyon TL ile trilyonluk gelirleriyle diğerlerin hayli üzerinde konumlandılar. Hasılatını en fazla büyütenlerin başında %74 artışla Akbank gelirken; Ford Otosan ve Doğuş Otomotiv ciro kaybı yaşadı. Borsada yüksek gelir rakamlarına odaklanmak cazip görünse de, artan ciroların kâra ve nakit temettüye dönüşüp dönüşmediğine mutlaka bakmak gerekiyor.

Temettü ödeme oranını artırdı

Son iki yıldır artan temettü dağıtım oranıyla öne çıkan Koç Holding, 2026’nın ilk yarısında hasılatını %9 artırarak 1,69 trilyon TL’ye çıkardı. En yüksek ciroya sahip firma, martta yıllık kârın %79’unu yatırımcıyla paylaştı. Geçen yıl ise kârın %1.258’ine denk gelen tutarı kâr payı olarak ödedi. Hisse iki aydır yukarı yönlü bir ivme sergiliyor. Listede cirosu düşen üç firmadan biri olan Doğuş Otomotiv, yılın ilk yarısında gelirini %18,21 gerileterek 113,1 milyar TL’ye indirdi. Şirket son iki yıldır güçlü bir kâr dağıtım oranına sahip. 2026’nın nisan ve ağustos aylarında iki taksitle toplam kârın %112’sini nakit temettü olarak ödedi. Geçen yıl da kârın %92’sini dağıtmıştı. Hisse ise tabanda dalgalı bir seyir izliyor.

Kârı ticaretine aktarıyor

Akbank, yılın ilk yarısında %73,84 ile listeye giren şirketler arasında en güçlü ciro artışını gerçekleştiren firma oldu. İlk yarıda kârını 34,3 milyar TL’ye çıkardı. Geçtiğimiz martta elde ettiği kârın %20 ’sini ortaklarıyla paylaşan banka, sektörün diğer oyuncuları gibi oluşan nakdi ticari faaliyetlerde kullanıyor. Hisse, yılbaşından bu yana yatay hareket ediyor.

ZEYNEP'E SOR

SERBEST MARJ MI, KULLANILAN MARJ MI?

Serbest marj; fırsat, zarar emilimi, düşük stres, esneklik, teminat koruması. Atıl sermaye, enflasyon erimesi, fırsat maliyeti, düşük hacim, odak kaybı.

Kullanılan marj; yüksek gelir, kaldıraç, verimlilik, disiplin. Yüksek risk, tasfiye tehlikesi, hareketsizlik, aşırı stres, hata telafisi imkansızlığı.

Toplam 10 milyon dolarlık yeni tesis yatırımının ilk fazı yıl sonuna kadar tamamlanıyor

Kuzey Boru’nun Gaziantep fabrika yatırımı ne zaman tamamlanacak? ● Hatice Kaya

Hatice, Kuzey Boru haziranda yaptığı açıklamada Gaziantep’te termoplastik boru fabrikası kurmak için 30 bin metrekarelik bir tesisi kiraladığını duyurdu. Aylık 1,5 milyon TL bedelle on yıllığına kiralanan fabrikaya toplam 10 milyon dolarlık bir yatırım öngörülüyor. İki aşamada gerçekleşecek yatırımda projenin birinci fazının bu yılın sonuna kadar, ikinci fazının ise 2027’de devreye girmesi hedefleniyor. Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nde gerçekleştirilen adım, şirketin üretim kapasitesini artırırken bilançosuna etkisi önümüzdeki yıl hissedilecek.

Gelir ve kârı artsa da işletme giderine takviye için hakim ortak nakit desteği veriyor

CW Enerji’nin gelir ve kâr sorunu yokken ortak neden para veriyor?

● Yavuz Kafadar

Yavuz, CW Enerji ilk yarı kârını %90 artırarak 1,28 milyar TL’ye çıkardı. Kârlılıktaki artışa rağmen şirketin büyük ortağı, sattığı hisse geliriyle birlikte bugüne kadar 3,2 milyar TL sermaye avansı ödemesi yaptı. Gerçekleştirilen nakit aktarımının sebebi hakkında doğrudan bir gerekçe belirtilmese de ortağın ödemeleri farklı zamanlarda yapıyor olması düzenli nakit ihtiyacının bir sonucu olduğu izlenimimi veriyor. Altı aylıkta 9,9 milyar TL’ye çıkan finansal borçları, maliyet oluşmaması için kredi yerine öz kaynak fonlamasını öne çıkarmış görünüyor.

YATIRIM FONLARI

ST1 zayıf seyriyle taban oluşturmaya çalışırken yıllık %16 getiride kaldı

Strateji Portföy’ün idare ettiği Birinci Hisse Senedi Fonu (ST1), geçtiğimiz mayısta en yüksek 207 TL’yi test ettikten sonra geriledi. Son iki aydaysa tabanda yatay bir hareket gözleniyor. Fonun toplam değeri aşağı bir eğilim sergiliyor. Hacim eylülün üçüncü haftasında 629,13 milyon TL seviyesinde. Geçtiğimiz nisandan bu yana her ay düzenli para çıkışı yaşandı. Son iki ayda çıkan nakit artarken eylülde miktar 14,09 milyon TL oldu. Yatırımcı sayısı sürekli azalan fonun şimdilerde 2.344 yatırımcısı bulunuyor. Temel stratejisi, fon varlıklarının hisse senetlerinde değerlendirilmesi üzerine kurulu. Portföyünün %90’ı hisse senedi ve %5,74’ü ters repodan oluşuyor. Yüksek volatiliteyi göze alan yatırımcıya hitap ediyor. Son bir yılda ancak %15,50 yükselirken, %37,25 yükselen endeksinin gerisinde kaldı.

TAHVİL

Yapı Kredi Faktoring, %43,11 bileşik faizle 4,5 milyar TL borçlandı

Yapı Kredi Faktoring, 15.09.2026 vade başlangıç tarihli finansman bonosu ihracını tamamladı. Toplam tutarı 4.500.000.000 TL olan bononun yıllık basit faizi %39,25, bileşik faizi %43,11 olarak belirlendi. 182 gün vadeli ve tek kupon ödemeli bono, 16.03.2027 tarihinde itfa edilecek. Kupona isabet eden faiz oranı %19,57 düzeyinde. 14 Eylül itibarıyla TLREF %36,9 seviyesinde bulunuyor. Firmanın verdiği %39,25 basit faiz, TLREF’in yaklaşık 2,35 puan üzerinde yer alıyor. Belirlenen oran, piyasa koşullarıyla kıyaslandığında yatırımcı açısından makul bir getiri seviyesi olarak değerlendirilebilir. Bunun yanı sıra ihraç, şirketin kısa vadeli finansman ihtiyacını destekleyecek. Bono, piyasada TRFYAKF32718 ISIN kodu ile işlem görecek.

ŞİRKET PANOSU

Şirket haberlerinde bugün önemli ne var?

VESTEL ELEKTRONİK

İştiraki vasıtasıyla sahip olduğu Manisa’daki altın madeni ruhsatını devretti

Vestel’in %50 paya sahip olduğu iştiraki Meta Nikel, Manisa Gördes’te bulunan altın madeni işletme ruhsatını Polimetal şirketine devretmek için bağlayıcı bir sözleşme imzaladı. Ruhsatın devri MAPEG onayıyla tamamlanacak ve altın çıkarım faaliyetlerinin bitirilmesinin ardından en geç bir yıl sonra bedelsiz olarak tekrar Meta Nikel’e iade edilecek. Şirket, stratejik öncelikler arasında bulunmadığını belirttiği altın ruhsatının devrinin etkin portföy yönetimi amacı taşıdığını ifade etti. Açıklamada işlemin konsolide finansal tablolarına etkisinin olmadığı belirtildi.

DOF ROBOTİK

İçerde şirket alımı için görüşürken Dallas’ta teşviklerden yararlanmak istiyor

Eylül 2025’te borsaya gelen Dof Robotik, büyüme hedefi doğrultusunda hem yurt içi hem de yurt dışında eş zamanlı girişimlerde bulunuyor. Şirket, Dallas’ta kuracağı yaklaşık 16 milyon dolarlık teknoloji tecrübe merkezi için eyaletin ekonomi geliştirme kurumlarıyla irtibata geçerken; sağlanabilecek hibe, vergi indirimi ve diğer teşvik mekanizmalarını değerlendirmek istiyor. Yurt içinde de sektöründe faaliyet gösteren bir üretici ile bir işletmeci firmayı satın almak üzere ön anlaşma sağladı. Devir teknik konular ve ayrıntıların giderilmesinin ardından gerçekleşecek.

ENDA ENERJİ

Urla rüzgar santralinin kapasite artışı iznini aldı. İki türbin ilave edilecek

Enda Enerji’nin %66,33 bağlı ortaklığı konumundaki İyte RES, İzmir Urla’da bulunan rüzgar enerjisi santrali için iki yeni türbinin yapı ruhsatını aldı. Mevcut 13 MWe kapasiteye sahip santral, planlanan 8,4 MWe kapasite artışıyla birlikte toplam 21,4 MWe seviyesine çıkarılacak. Şubat 2025’te borsada işlem görmeye başlayan Enda Enerji, yılın ilk yarısında gelirini %9 düşürerek 791,6 milyon TL’ye geriletti. Yüksek giderlerden kaynaklı olarak esas faaliyet kârı %46 azalan firmanın dönem sonu kârı %426 artarak 178,9 milyon TL’ye yükseldi. Fiyat ise ilk işlem rakamının altında.

HİSSEDEKİ FON PAYLARI

Dyo Boya ağustostan bu yana tabanda dalgalı seyrederken bir fonun alımı gözlendi

Dyo Boya’da kurumsal bir yatırımcının alım yöneliminde bulunması dikkat çekti. Fonların portföylerindeki miktar %4,48 ile toplamda 1,87 bin lot artarak 43,62 bine çıktı. Hisseyi bulunduran fon sayısı birken ikiye çıktı ve GNH 1.869 lot alım yaptı. Diğer fon hareketsiz kaldı. Dyo için öneride bulunan herhangi bir kurum bulunmuyor. Hissede sınırlı da olsa Global MD Portföy’ün ilgisi dikkat çekti. Kurumun yönettiği GNH ilk defa alırken OKH sahip olduğu 41,75 bin lot ile en fazla hisseyi elinde tutan fon konumunda.

Türkiye’de enflasyonun önemli kaynaklarından birisi olan gıda kaleminin en önemli unsurlarından birisini de yaş meyve sebze oluşturuyor. Bu konuda da yıllardır ürünlerin çiftçiden sofraya ulaşana kadar aracılar yüzünden fiyatlarının çok artığı tartışılıyordu. Son dönemlerde bir çok operasyon gerçekleştiren Adalet Bakanlığı’nın, dün erken saatlerde bu kez yaş meyve sebze piyasasında faaliyet gösteren büyük işletmelere yönelik başlattığı operasyonda ortaya çıkan bulgular, enflasyonun kaynaklarından önemli bir kısmını göz önüne serdi. İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından yürütülen operasyonda; yaş meyve ve sebze piyasasında faaliyet gösteren 41 firmanın yöneticisine sahte belge düzenleyerek piyasayı manipüle ettikleri gerekçesiyle gözaltı kararı verildi.

Soruşturma, fiyatı etkileme, Vergi Usul Kanuna muhalefet, belgede sahtecilik ve suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama suçları yönünden başlatılmıştı. Bu kapsamda sektörde faaliyet gösteren 41 büyük dağıtıcı firmanın 41 şüpheli yöneticisi hakkında gözaltı kararı verilirken, 22 ilde 109 işyeri ve evde eş zamanlı olarak arama başlatıldı.

8 liralık ürüne 24 liralık makbuz 

Soruşturma kapsamında 1029 çiftçi ile görüşme yapıldı ve ürünleri hangi fiyattan sattıkları, buna karşılık makbuzların ne kadardan düzenlendiği tespit edildi. Bazı örneklerde ürünlerin gerçek satış fiyatıyla müstahsil makbuzları arasında fahiş fiyatlar tespit edildi. Örneğin Adanalı bir çiftçi inceleme yapılan bir şirketin aracısına 8-9 liradan sattığı kapya biber için firmanın 18.7-23.95 lira arasında müstahsil makbuzu düzenlediği tespit edildi. Bir başka çiftçi 11.5 liraya sattığı biber için 18.7 liralık müstahsil makbuzu düzenlendiğini bildirdi. Bir başka çiftçi ise üretmediği ve satmadığı bir ürüne yönelik adına makbuz düzenlendiğini beyan etti.

Ölü şahıslar adına işlem yapıldı 

Bir başka aracı ise 1 Ocak 2025 ile 31 Mart 2026 tarihleri arasında çok sayıda ölü şahıs adına müstahsil makbuzu düzenlediği tespit edildi. Soruşturma dosyasında tutarı 29 bin lira ile 118 bin lira arasında değişen tutarlarda ölü şahıslar adına düzenlenen müstahsil makbuzlarına ilişkin liste yer aldı. Ürünlerin alış ve satış fiyatları arasında neredeyse fark bulunmayan bir firmanın alım satımlarına ilişkin görüşlerine başvurulan çiftçilerin tamamına yakını bu firmaya ürün satmadığını bildirdi.

6 ton portakal alıp 10 ton satmış 

Bir başka firma 2026 yılı ilk çeyreğinde müstahsil makbuzu ile 6.7 ton portakal satın alırken, aynı dönemde 9 ton portakal satışı gerçekleştirmiş. Bu firmanın bilançosu ile varlığı arasında büyük fark tespit edildi. Aynı kategoride hal kayıt sistemi verilerinde de uyumsuzluk tespit edildi. Örneğin bir firma 13 bin 488 kg limon, mandalina, nar ve portakal satışı yapmasına rağmen hal kayıt sistemine 8 bin 384 kg ürün gösterdi.

“Mücadelemizi kararlılıkla sürdürüyoruz” 

Operasyona ilişkin açıklama yapan Adalet Bakanı Akın Gürlek, üretici emeğini, vatandaş bütçesini ve piyasanın adil işleyişini koruduklarını söyledi. Gürlek, fiyatları manipüle ederek haksız kazanç sağlayan ve ekonomik düzeni bozan suçlarla mücadelenin Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın desteğiyle kararlılıkla sürdürüldüğünü aktardı ve “Üreticimizin emeğini, vatandaşımızın bütçesini ve piyasanın adil işleyişini korurken, fiyatları manipüle ederek haksız kazanç sağlayan ve ekonomik düzeni bozan suçlarla mücadelemizi kararlılıkla sürdürüyoruz” dedi. İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı’nın “tarladan markete fiyat yolculuğunu” mercek altına aldığını dile getiren Gürlek, “Ticaret Bakanlığımızdan Hal Kayıt Sistemi, Tarım ve Orman Bakanlığımızdan Çiftçi Kayıt Sistemi verileri temin edildi; Hazine ve Maliye Bakanlığı Vergi Denetim Kurulu Başkanlığınca kapsamlı rapor hazırlandı. Yaklaşık 1.029 çiftçinin beyanına başvurularak ürünlerin üreticiden hangi bedelle çıktığı ve tedarikçilere hangi şartlarda ulaştığı incelendi” dedi.

“Piyasadaki hakimiyetlerini kullanıyorlar” 

Bakan Gürlek yapılan incelemelerde, hallerin büyük tedarikçileri konumundaki bazı firmaların piyasadaki hâkimiyetlerini kullanarak ürün arzını olduğundan düşük, maliyetleri ise gerçeğinden yüksek gösterdikleri; sahte müstahsil makbuzları düzenleyerek gerçeğe aykırı maliyet oluşturdukları ve bu yöntemlerle yaş sebze ve meyve piyasasında fiyatları yukarı yönlü manipüle ederek haksız kazanç sağladıkları yönünde tespitlere ulaşıldığını anlattı. Gürlek’in verdiği bilgilere göre 41 büyük dağıtıcı firmanın 41 şüpheli yöneticisi hakkında gözaltı kararı verilirken, 22 ilde 109 işyeri ve evde eş zamanlı arama başlatıldı. Gürlek soruşturmayı yürüten İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı, İstanbul İl Emniyet Müdürlüğü yanı sıra soruşturmaya veri, analiz ve raporlarıyla katkı sunan Hazine ve Maliye Bakanlığı, Tarım ve Orman Bakanlığı ve Ticaret Bakanlığına teşekkür etti.

Fiyat üreticiden tüketiciye, tarladan sofraya kadar 9 kez artış gösteriyor

Adalet Bakanlığı’nın soruşturma dosyasında yer alan bir şema, gıda enflasyonundaki temel sebeplerden birisi olarak ortaya kondu. Buna göre bir tarım ürünü tarladan sofraya gelene kadar 9 kez fiyatlandırılıyor. Bir başka ifade ile fiyatı 10 kez artıyor. Ancak şunu da belirmek gerekir ki 10 aşamadan oluşan bu zincirin önemli bir bölümü işleyişteki zorunluluktan kaynaklanıyor. Yani olmazsa olmaz unsurlar var ki bunların başında üreticiler geliyor. Bir çok üründe üreticiler emeklerinin karşılığını alamamaktan yakınırken, hatta satış fiyatlarının maliyeti bile karşılamadığından şikayetçi olurken, tüketiciler de aynı ürünü çok pahalıya tüketiyor. Bakanlığın şemasına göre bu zincirde; üretici, üretici örgütü, hal dışı tüccar, hal içi tüccar, komisyoncu, sevkiyatçı, tüketim halindeki komisyoncu, perakendeci olmak üzere 9 kez fiyatlandırılıyor.

İndirim ve istisna sırasının önemi

Kurumlar vergisi matrahının hesaplanmasında çok sayıda indirim ve istisna var. İndirim ve istisnaların hem nitelikleri farklı, hem yasal düzenlemesi farklı... Bunlardan bir kısmı kazancın varlığı halinde kullanılabiliyor, bir kısmı kazanç yoksa sonraki yıllara aktarılabiliyor. Bir kısmı sonraki yıllarda belli bir oranla endekslenerek devrediliyor, bir kısmı endekslenmeden. Sonraki yılarda kullanılabilenlerin bir kısmı süre sınırı olmaksızın ilerideki yıllarda kullanılabiliyor, bir kısmı belli bir süre indirim konusu yapılmazsa indirim olanağı son buluyor.

İndirim sırasının konusunu bağış ve yardımlar ile Ar-Ge ve tasarım indirimi için ifade etmek gerekirse, şu söylenebilir. Bağış ve yardımların sadece ilgili dönem kazancıyla sınırlı olması ve sonraki dönemlere devredilememesi, buna karşılık Ar-Ge ve tasarım indiriminin dönem sınırı olmaksızın ve devredilen tutarın sonraki yıllarda yeniden değerleme oranında artırılarak dikkate alınabilmesi, bağış ve yardım indirimleriyle Ar-Ge ve tasarım indiriminin sıralamasını önemli hale getiriyor.

Beyanname dizaynı

Kurumlar vergisi beyanname dizaynına göre, ticari bilanço kârına kanunen kabul edilmeyen giderler eklendikten sonra, safi kurum kazancına ulaşmak için sırasıyla aşağıdaki indirim ve istisnaların dikkate alınması gerekiyor.

- Zarar olsa dahi indirilecek istisna ve indirimler (iştirak kazançları, yurt dışı inşaat ve onarım işlerinden elde edilen kazançlar, serbest bölgelerde elde edilen kazançlar vb).

- Geçmiş yıllara ilişkin zararlar.

- Kazancın bulunması halinde indirilecek istisna ve indirimler (Ar-Ge ve tasarım indirimi, sponsorluk harcamaları, bağış ve yardımlar, nakdi sermaye artırımından kaynaklanan faiz indirimi, yatırım indirimi istisnası, vb).

Kurumlar Vergisi Kanunu madde 10’da yer alan indirimlerde sıra

Kurumlar Vergisi Kanunu’nun 10. maddesinin birinci fıkrası hükmü gereği, kurumlar vergisi beyannamesi üzerinde ayrıca gösterilmek şartıyla, maddede sayılan indirimlerin, maddedeki sırasıyla indirim konusu yapılması gerekiyor. Maddede sayılan indirimlerin sırası konusunda kurumların tercih olanağı yok.

2016 yılında 6728 sayılı Kanun’la yapılan düzenleme öncesinde, Ar-Ge indirimi hem 5746 sayılı Kanun’da hem de Kurumlar Vergisi Kanunu’nun 10. maddesinde yer alıyordu. 2016 yılında yapılan düzenlemeyle Kurumlar Vergisi Kanunu’nun 10. maddesinde yer alan Ar-Ge indirimi bu maddeden çıkartıldı, 5746 sayılı Kanun’a taşındı. Bu değişiklik sonrasında Ar-Ge indirimine ilişkin bütün düzenleme 5746 sayılı Kanun’da yer alır hale geldi. Bu düzenleme sonrasında Ar-Ge indiriminin sırasına ilişkin bir hüküm de kalmadı.

Ar-Ge indirimi düzenlemesinin yeri ve sıralama açısından düzenleme yerinin önemi

Kurumlar Vergisi Kanunu’nun 10/1-a maddesinde yer alan indirimden hala yararlanılacak bir bakiye kalmış mıdır bilmiyorum, muhtemelen kalmamıştır ama kaldıysa bu indirimin sırası konusunda bir tereddüt yok. Yukarıda da belirttiğim gibi, 10. maddenin birinci fıkrasında açıkça maddede sayılan indirimlerin sırasıyla yapılacağı hükme bağlandığı için, varsa ilk sırada bu indirimin yapılması gerektiği açık.

5746 sayılı Kanun’un 3 ve 3/A maddelerinde yer alan Ar-Ge ve tasarım indirimine gelince, yukarıda da belirttiğim gibi bu maddelerde, Ar-Ge ve tasarım indiriminin sırasına ilişkin bir hüküm yok. Konu tartışmaya açık. Aşağıdaki açıklama, görüş ve değerlendirmeler, 5746 sayılı Kanun’da yer alan indirimle sınırlı.

Gelir İdaresi’nin görüş ve uygulaması

Beyanname dizaynından anlaşılan, Gelir İdaresi, önce Ar-Ge ve tasarım indiriminin dikkate alınması, sonra diğer indirimlerin yapılması gerektiğini düşünüyor. Kurumlar vergisi Beyannamesinin “Kazancın bulunması halinde indirilecek istisna ve indirimler” bölümü, risturnlarla başlıyor, arkasından gelen üç satır Ar-Ge indirimine (Kurumlar Vergisi Kanunu madde 10/1-a, 5746 sayılı Kanun madde 3 ve 3/A), bir satır da tasarım indirimine ilişkin. Daha sonra ise bağış ve yardımlar, girişim sermayesi fonu ve benzeri indirimler sıralanıyor.

Konuyla ilgili tespit edebildiğim bir tebliğ açıklaması veya özelge yok. Ancak Gelir İdaresince Şubat 2026 tarihinde yayınlanan “Vergi Mevzuatı Yönünden Bağış ve Yardımlar” rehberinde, konuyla ilgili şu açıklama yer alıyor:

“Kurumlar vergisi beyannamesinde yer alan sıraya göre, öncelikle risturnlar, Ar-Ge indirimi, tasarım indirimi ve sponsorluk harcamalarının indirime konu edilmesi sonrasında bir kazanç kalmış ise bu tutardan bağış ve yardımların indirilmesi gerekmektedir.”

Bu açıklamadan ve beyanname dizaynından, Gelir İdaresinin özetlediğim görüşünün net olduğu anlaşılıyor.

Yargı kararları ne diyor?

Konuyla ilgili tespit edebildiğim üç Danıştay kararı var. Her biri ayrı bir Daireye ait kararların üçünde de Vergi Mahkemesi, Gelir İdaresi görüşünün aksine, kurum kazancının tespitinde önce bağış ve yardım tutarının, sonra Ar-Ge indiriminin dikkate alınması gerektiğine karar vermiş. Her üç Vergi Mahkemesi kararı, Bölge İdare Mahkemesi ve Danıştay’ın ilgili Dairesi tarafından hukuka uygun bulunarak onaylanmış ve kesinleşmiş. (Danıştay Dördüncü Dairesi’nin 21.02.2023 tarih ve E:2022/1600 K:2023/867 sayılı, Danıştay Üçüncü Dairesi’nin 28.02.2025 E:2023/6396 K:2025/982 sayılı, Danıştay Dokuzuncu Dairesi’nin 29.04.2025 tarih ve E:2023/4916 K:2025/1692 sayılı kararları.)

Kararlarda, Ar-Ge indiriminin Kurumlar Vergisi Kanunu'nun 10. maddesinin 1/a bendi kapsamında ilk sırada matrahtan indirim konusu yapılmakta iken, 2016 yılında yapılan değişiklikle, Ar-Ge indirimlerinin sadece 5746 sayılı Kanun kapsamında düzenlendiği, bu değişiklikle, belli bir sıraya tabi tutulmaksızın her zaman kurum kazancının tespitinde indirim konusu yapılması sağlanarak Ar-Ge projelerinin daha fazla teşvik edilmeye çalışıldığı ve gerek Kurumlar Vergisi Kanunu’nda gerekse 5746 sayılı Kanun'da Ar-Ge indiriminin sırasına ilişkin bir hükme yer verilmediği gerekçeleri yer alıyor.

Kişisel değerlendirmem

Safi kurum kazancına (kurumlar vergisi matrahına) ulaşırken, öncelikle zarar olsa dahi dikkate alınacak indirim ve istisnaların indirim konusu yapılması gerekiyor. Bu indirimden sonra pozitif bir tutarın kalması halinde, zarar mahsubu yapılıyor. Bu sıralama konusunda benim de farklı bir değerlendirmem yok.

Kurumlar Vergisi Kanunu’nun 10. maddesinde yer alan düzenleme gereği, maddede sayılan indirimlerin, maddedeki sırayla indirim konusu yapılması gerekiyor. Ancak 5746 sayılı Kanun’da yer alan Ar-Ge ve tasarım indirimiyle ilgili bir hüküm ne bu Kanun’da ne de Kurumlar Vergisi Kanunu’nda yer almıyor. Dolayısıyla kurumların, bağış ve yardımlarla Ar-Ge indirim sırasını serbestçe belirlemelerinde yasaya aykırı bir durum yok. Bu çerçevede yukarıda özetlediğim Danıştay kararlarına katılıyorum. Konunun açık olduğunu, madde lafzının bunu söylemek için yeterli olduğunu, indirimin tamamen 5746 sayılı Kanun’a taşınması amacına bile bakmaya gerek olmadığını değerlendiriyorum.

Geçen hafta bir istifa mektubu gündemi epey meşgul etti. Anthropic araştırmacısı Jacob Coxon, yapay zekâ şirketlerinin insanlığın geleceğiyle sorumsuzca kumar oynadığını söyleyerek, görevinden ayrıldı. Mesajı bir günde yüz milyondan fazla kez görüntülendi.

Cumartesi günü şirketin CEO’su Dario Amodei uzun bir güvenlik yazısı yayımladı. Yapay zekâ yeteneklerinin, güvenlik çalışmalarının yetişemeyeceği kadar hızlı ilerlediğini ve bu nedenle öncü modellerdeki kapasite artışının yavaşlatılması gerektiğini savundu. Üç aşamalı bir plan önerdi: “Şirketlerin içine bağımsız değerlendiriciler yerleştirmek, demokratik ülkelerde ortak güvenlik standartları oluşturmak ve ardından Çin dahil diğer devletlerle uluslararası sınırlamalar üzerinde uzlaşmak.” Ve şimdilik yalnızca ilk adımı tek taraflı olarak uygulamayı taahhüt etti.

Bu arada, tüm bunlar olurken, masada aylardır hazır duran bir belge daha var. Anthropic'in halka arz dosyası. Şirketin, 2 trilyon dolara varan değerleme beklentisiyle, ekim gibi borsaya açılabileceği konuşuluyor. Böylece istifa mektubu da güvenlik çağrısı da aynı kurumsal hikâyenin içine düştü. Bir tarafta "çok hızlı gidiyoruz" uyarısı, diğer tarafta bu hızı finanse edecek, tarihin en büyük halka arzlarından biri.

Buradaki çelişki yalnızca ikiyüzlülükle açıklanamaz. Daha ilginç bir mekanizma işliyor. Tehlikeyi itiraf etmek, tehlikeyi üretmeye devam etmenin ahlaki ruhsatına dönüşüyor.

İtiraf, devam etmenin ruhsatıdır

Davranış bilimlerinde buna “ahlaki ruhsat etkisi” deniyor. İnsanlar önce erdemli bir tutum sergilediklerinde, bu davranışı sonraki tartışmalı tercihleri için bir tür ahlaki kredi olarak kullanabiliyor. Önce iyi insan olduğumuzu kendimize ve başkalarına kanıtlıyor, ardından sınırları biraz daha kolay esnetiyoruz.

Bu bulgu bireyler üzerine; etkinin büyüklüğü de hâlâ tartışma konusu. Dolayısıyla burada bilimsel bir eşitlikten değil, kurumsal davranışı okumaya yarayan bir benzetmeden söz ediyorum.

Bir yapay zekâ lideri, geliştirdiği teknolojinin kontrolden çıkabileceğini, siber saldırılar düzenleyebileceğini, biyolojik silah üretimini kolaylaştırabileceğini, hatta insanlığın geleceğini tehdit edebileceğini söylediğinde ne oluyor? Normal koşullarda bu sözlerin ürüne olan güveni azaltması beklenir. Yapay zekâda çoğu zaman tersi gerçekleşiyor. Uyarı, şirketin sorumluluk duygusunun kanıtı sayılıyor. Lider “riskleri herkesten iyi gören kişi”, şirket ise “tehlikenin farkında olan güvenli aktör” konumuna yerleşiyor.

Uyarıyı yayımlamış bir şirket, ertesi hafta modelini büyütürken artık "uyarmış" bir şirkettir. İtiraf, devam etmenin ruhsatı olur.

Riskler, değerlemenin bir parçası

Yapay zekâda risk uyarılarının tuhaf bir çift işlevi var. Ahlaki yüzü topluma "bu teknolojinin tehlikelerinin farkındayız" derken, ticari yüzü yatırımcıya "elimizde gerçekten çok güçlü bir şey var" diyor.

Bir CEO’nun “modellerimiz altı ay içinde internetin tamamını tehdit edebilecek yeteneklere ulaşabilir” demesi yalnızca güvenlik uyarısı değildir. Aynı zamanda ürünün gücüne ilişkin olağanüstü iddialı bir beyan niteliği taşır. Başka sektörlerde ürünün ölümcül olabileceğini söylemek piyasa değerini taban yapar. Yapay zekâda ise teknolojik üstünlüğün kanıtı gibi okunur. Riskler böylece yatırım anlatısının parçası haline gelir.

Şirket hem tehlikenin kaynağı hem de o tehlikeden bizi koruyabilecek tek uzman olarak konumlanır. Önce problemi ölçeklendirir, sonra çözüm üzerindeki otoritesini büyütür. Risk yükseldikçe güvenlik bilgisinin değeri, güvenlik bilgisinin değeri yükseldikçe de şirketin stratejik önemi artar.

Safety-washing

Yeşil dönüşümde şirketlerin eylem-söylem boşluğuna greenwashing diyoruz. Yapay zekâ ekonomisinde bunun yeni bir türü ortaya çıkıyor: Safety-washing.

Safety-washing, güvenlikten hiç söz etmemek değil. Güvenlik dilinin somut, doğrulanabilir ve maliyet doğuran önlemlerin yerini alması.

Elbette her güvenlik açıklaması washing değil. Amodei’nin önerdiği, dış değerlendiricilere erişim verilmesi gibi adımlar önemli. Sorun, bu uyarının hangi kurumsal sonuçları ürettiğinde.

Çünkü “yavaşlamalıyız” cümlesi ile gerçekten yavaşlamak aynı şey değil. Birincisi söylem, ikincisi maliyet doğuran bir karar. İlki itibar kazandırır; ikincisi pazar payından, değerlemeden, rekabet avantajından vazgeçmeyi gerektirir. Aradaki fark, taahhüt borcudur. Şirket her güvenlik vaadinde geleceğe bir yükümlülük yazar. Bağımsız denetim, model yayımlamama, kapasite artışını sınırlama, olayları açıklama… Bunlar yerine getirilmediğinde borç birikir. Fakat finansal borç bilançoda görünürken, taahhüt borcu dipnotlara bile girmez.

Önemli olan itiraf değil, bedel

Mesele, yapay zekâ liderlerinin uyarılarında samimi olup olmadıkları değil, bu uyarıların bir bedel doğurup doğurmadığı…

Bu uyarının şirkete maliyeti ne oldu? Bir model ertelendi mi? Bir eğitim çalışması durduruldu mu? Bağımsız denetçiye gerçek erişim verildi mi? Bulgular kamuoyuna açıklandı mı? Yönetici primleri güvenlik performansına bağlandı mı? Halka arz izah namesinde güvenlik taahhütlerinin ihlali maddi risk olarak yer aldı mı?

Bu sorular cevapsız kalıyor veya verilen taahhütler doğrulanamıyorsa, uyarı bir güvenlik önleminden çok bir sinyale dönüşür. Topluma “sorumluyuz”, yatırımcıya ise “teknolojimiz düşündüğünüzden de güçlü” der.

Bir zamanlar itiraf, bedel ödemeyi gerektirirdi. Şimdi, samimi bile olsa, onu üreten kurumsal düzen içinde meşruiyet üretip, değerlemeyi besleyebiliyor. Sonunda risk topluma, kazanç şirkete kalıyor.

Fed’in toplantısı sadece ABD açısından değil, bütün dünya açısından önemli. Çünkü masada üç ihtimal var: faize hiç dokunmamak, 25 baz puan artırmak ya da çok daha sert bir mesaj verip 50 baz puanlık artışa gitmek. Piyasaların bugünkü fiyatlaması 25 baz puanlık artışı öne çıkarıyor. Faize dokunmama ihtimali tamamen masadan kalkmış değil, 50 baz puan ise düşük olasılıklı ama gerçekleşirse etkisi çok büyük olacak bir senaryo.

İlk ihtimal, Fed’in faizi sabit bırakması. Böyle bir kararın ilk etkisi piyasalar açısından rahatlatıcı olur. ABD tahvil faizlerinde bir miktar gerileme, dolarda zayıflama ve özellikle teknoloji hisselerinde toparlanma görülebilir. Gelişmekte olan ülkeler de bundan olumlu etkilenir. Ancak burada asıl mesele Fed’in ne yaptığı değil, neden yaptığı. Faizi sabit bırakıp “enflasyon konusunda hâlâ endişeliyiz, gerekirse bir sonraki toplantıda artırırız” derse, piyasalardaki rahatlama kısa sürebilir. 

Türkiye açısından Fed’in faize dokunmaması en rahat senaryo. Doların küresel olarak güçlenmemesi, gelişmekte olan ülkelere yönelik sermaye akımlarının bozulmaması ve ABD tahvil faizlerinin sakin kalması TCMB’nin elini rahatlatır. Ancak buradan “Fed artırmadı, TCMB artık rahatça faiz indirir” sonucu çıkmaz. Türkiye’nin kendi enflasyon, kur ve beklenti sorunları devam ediyor. Dolayısıyla bu senaryo TCMB’ye faiz indirimi için doğrudan yeşil ışık yakmaz; sadece dışarıdan gelen baskılardan birini azaltır.

İkinci ve en olası senaryo 25 baz puanlık faiz artışı. Bu karar, piyasa tarafından büyük ölçüde fiyatlandığı için ilk anda büyük bir sarsıntı yaratmayabilir. ABD tahvil faizleri bir miktar yükselir, dolar güçlenir, gelişmekte olan ülke para birimleri üzerinde baskı oluşur. Borsalarda özellikle faiz hassasiyeti yüksek şirketlerde satış görülebilir. Ancak burada da kritik nokta Fed’in mesajıdır. 25 baz puan artırıp “şimdilik yeter” derse piyasalar bunu kolayca sindirebilir. Fakat “devamı gelecek” mesajı verirse, 25 baz puanın piyasa etkisi çok daha büyük olur.

Türkiye açısından bu senaryonun karşılığı oldukça basit: biraz daha dikkat, biraz daha bekleyiş. Fed faizi artırdığında Türkiye ile ABD arasındaki nominal faiz farkının 25 baz puan azalması tek başına önemli değil. Önemli olan, yatırımcının ABD’de daha yüksek risksiz getiri elde etmeye başlaması. Böyle bir ortamda Türkiye gibi ülkelere gelmek için daha yüksek risk primi talep edilir. Doların güçlenmesi de TL üzerinde baskı yaratır. Bu nedenle 25 baz puanlık Fed artışı TCMB’yi yeniden faiz artırmaya zorlamaz ama faiz indirimini daha ileri bir tarihe öteleyebilir. Özellikle petrol fiyatları yüksek kalır, kur üzerindeki baskı artar ve enflasyon beklentileri tam olarak düzelmezse TCMB’nin faiz indirmesi zorlaşır.

Üçüncü senaryo ise Fed’in 50 baz puan artırması. Bugün için düşük ihtimal ama piyasanın asıl korkacağı karar bence budur. Çünkü 50 baz puan, “Fed enflasyon konusunda bizim sandığımızdan daha fazla endişeli” mesajı verir. O noktada mesele artık faiz oranındaki değişiklik olmaktan çıkar, küresel risk algısı değişir. ABD tahvil faizleri daha sert yükselir, dolar güçlü biçimde değer kazanabilir, borsalarda satış derinleşebilir ve gelişmekte olan ülkelerden sermaye çıkışı hızlanabilir.

Türkiye için 50 baz puanlık senaryo belirgin biçimde daha büyük zorluk demek. TL üzerindeki baskı artar, CDS ve Eurobond faizleri yükselebilir, yabancı yatırımcı daha yüksek getiri talep eder. Böyle bir ortamda TCMB açısından faiz indirimi büyük ölçüde gündemden çıkar. Önce likidite koşulları sıkılaştırılır, gerekirse makro ihtiyati araçlar devreye alınır. Kur hareketi enflasyon beklentilerini yeniden bozacak kadar sertleşirse yeniden faiz artışı tartışması bile gündeme gelebilir. Bu benim baz senaryom değil ama 50 baz puanlık Fed artışı ile yüksek petrol fiyatları aynı anda yaşanırsa artık dışlanamayacak bir ihtimal olur.

Dolayısıyla üç senaryoyu çok basit özetlemek mümkün... Fed faize dokunmazsa küresel piyasalarda kısa süreli rahatlama olur ve TCMB’nin hareket alanı bir miktar genişler. Fed 25 baz puan artırırsa dünya bunu büyük ölçüde sindirebilir ama Türkiye’de faiz indirim takvimi biraz daha gecikebilir. Fed 50 baz puan artırırsa mesele tamamen değişir; o zaman Türkiye faiz indirimini değil, kur istikrarını ve enflasyon beklentilerini nasıl koruyacağını konuşmaya başlar.

Bu nedenle ben Fed toplantısına yalnızca “kaç baz puan?” diye bakmıyorum. Asıl önemli soru, Fed’in yeniden bir faiz artırma döngüsüne başlayıp başlamadığıdır. Çünkü tek seferlik 25 baz puan başka, arkasından yeni artışların geleceği bir dönem bambaşka sonuç yaratır.

Küresel piyasalarda endişelenecek konu sayısı gittikçe artıyor. Orta Doğu’daki savaştan Rusya-Ukrayna savaşına, savaşların enerji ve gıda fiyatları üzerinden yarattığı enflasyonist baskıdan merkez bankalarının yeniden faiz artırımı sürecine yönelmesine, artan kamu borçlarından küresel bono ve tahvil faizlerindeki yükselişe kadar birçok konu finansal piyasalar açısından risk ve tehdit oluşturmaya devam ediyor.

Birkaç ay öncesine göre piyasaların havasını oldukça değiştiren bir tabloyla karşı karşıyayız. Yaz aylarına girerken petrol fiyatları 70 doların altını zorluyor, savaşın sona ereceği ve 60 günlük anlaşma sürecinin olumlu sonuçlanacağı bekleniyordu. Enerji fiyatlarındaki gerilemeye bağlı olarak enflasyonist baskıların azalacağı beklentisi de başta Fed olmak üzere merkez bankalarının faiz artıracağı yönündeki öngörüleri zayıflatıyordu.

Aradan geçen birkaç ay içerisinde ise savaşın adım adım derinleştiğini ve petrol fiyatlarının yeniden 100 dolar seviyesine ulaştığını gördük. Savaşın yarattığı maliyet baskısına ABD’nin artan kamu açıkları ve kamu borcundaki hızlı yükseliş de eklendi. ABD kamu borcunun 40 trilyon dolar sınırını aşarak yılsonuna doğru 42 trilyon dolar civarına ulaşabileceği beklentisi, Hazinenin artan borçlanma ihtiyacı ve buna bağlı tahvil arzı, yükselen enflasyon beklentileriyle birleşerek tahvil faizleri üzerinde ciddi bir yukarı yönlü baskı oluşturuyor.

Bir taraftan tedarik zincirine ilişkin sorunlar, diğer taraftan artan enflasyon beklentileri, önümüzdeki süreçte küresel ekonominin yeniden bir stagflasyon riskiyle karşı karşıya kalabileceğine işaret ediyor. Kaygılanacak konuların sayısını daha da artırabiliriz. Fakat bunlar bile piyasaların modunu bozmaya fazlasıyla yetiyor.

Piyasaların modunu değiştiren iki gelişme

Aslında piyasaların havasını asıl değiştiren iki önemli gelişmenin temmuz ayında gerçekleştiğini düşünüyoruz. Birincisi, Trump’ın yeniden sıcak savaşa yöneliş sinyali veren açıklamalarıydı. İkincisi ise Fed’in temmuz toplantısında belirsizliği artıran tutumu ve toplantı sonrasındaki açıklamaların Fed açısından bir kredibilite tartışmasına yol açmasıydı. Fed’in enflasyona karşı harekete geçmekte geç kaldığı algısının güçlenmesi, finansal piyasalar açısından önemli bir risk unsuruna dönüştü.

Dolayısıyla mevcut olumsuz havanın aşılabilmesi için iki gelişmeye ihtiyaç var: Savaşın yeniden durulması ve Fed’in kredibilite sorununu ortadan kaldıracak güçlü bir politika çerçevesi ortaya koyması.

Bugünkü Fed toplantısında şahin bir duruş göreceğimizi tahmin ediyoruz. Üstelik bugün gelebilecek bir faiz artırımı muhtemelen tek başına bir hamle olmaktan ziyade yeni bir faiz artırım sürecinin başlangıcı olabilir. Bu süreç, 25 baz puanlık üç, hatta dört faiz artırımına kadar uzanabilecek bir patikaya işaret edebilir.

Kritik eşik: ABD 10 yıllık tahvil faizi

ABD’de 10 yıllık tahvil faizinin yüzde 5 seviyesini aşması ve özellikle bu seviyenin üzerinde kalıcı hale gelmesi finansal sistem açısından ciddi riskler yaratabilecek bir potansiyel taşıyor. Son dönemde ABD Hazinesi’nin tahvil geri alım programları, Japon yeni üzerindeki baskıya karşı atılan ortak adımlar ve Fed’in uzun vadeli tahvil piyasasındaki stresi azaltmaya yönelik hamleleri, ekonomi yönetiminin yüzde 5 seviyesinin yaratabileceği risklerin farkında olduğuna işaret ediyor. Ya da en azından böyle bir farkındalık olduğunu temenni ediyoruz.

Ancak borcun 40 trilyon doları aştığı bir piyasada birkaç milyar dolarlık müdahalelerin tek başına kalıcı sonuç yaratması kolay değil. Bugün Fed’den güçlü bir adım kadar, ABD uzun vadeli tahvil faizlerini aşağı çekebilecek daha kapsamlı politikalara da ihtiyaç bulunuyor. Bunun için tahvil piyasasına yönelik daha güçlü likidite hamlelerinin yanı sıra ABD bütçe açığının ve kamu borcundaki artışın kontrol altına alınacağına ilişkin güven veren bir maliye politikası çerçevesinin ortaya konması gerekiyor.

Eğer savaşın sona ermesine yönelik güçlü sinyallerle Fed ve ABD Hazinesi’nden gelecek adımlar aynı döneme denk gelirse, piyasalar önümüzdeki haftalarda çok daha pozitif bir senaryonun içerisinde kendisini bulabilir. Aksi durumda mevcut risklerin birbirini beslediği daha olumsuz bir noktaya doğru ilerleme ihtimali artacaktır.

ABD seçimlerini de dikkate aldığımızda Trump’ın seçim öncesinde borsalarda pozitif bir hava görmek isteyeceğini düşünüyoruz. Çok sıcak bir savaş ortamında seçime gitmenin mevcut ekonomik ve finansal riskleri daha da artıracağının da farkında olması beklenir. Bu nedenle ağırlıklı senaryomuz, önümüzdeki dönemde hem savaşın tansiyonunu düşürmeye hem de finansal piyasalardaki baskıyı azaltmaya yönelik hamlelerin geleceği yönünde.

Japonya riski de gözden kaçmamalı

Son bir nokta da Japon Yeni... Japonya kaynaklı gelişmeler küresel finansal piyasalar açısından küçümsenmemesi gereken bir başka risk oluşturuyor. Yenin hızlı değer kaybı ve Japon yatırımcıların ABD tahvillerindeki pozisyonlarını azaltma ihtimali, zaten baskı altında bulunan ABD tahvil piyasası açısından ilave bir risk yaratabilir.

ABD Hazinesi ve Japonya Merkez Bankası’nın attığı adımlar bu baskıyı kısmen hafifletmiş görünüyor. Fakat burada temel mesele Japonya’nın enflasyon ve kur dinamiklerinin gerektirdiği ölçüde faiz artırım sürecini devam ettirip ettirmeyeceği olacak. Hem ABD Başkanı Trump hem de Japonya yönetimi büyümeyi önceleyen politikaları tercih ediyor. Ancak piyasalar, enflasyon ve tahvil faizlerindeki yükseliş karşısında gerekli adımların geciktirilmesinin ciddi maliyetler yaratabileceğini gösteriyor.

Bugüne kadar bono -tahvil piyasalarının girdikleri bilek güreşinde başarı oranlarının çok yüksek olduğunu biliyoruz.  Yine öyle olacağını tahmin ediyoruz. Bugünkü Fed faiz kararı ve ardından gelecek açıklamalar bunun ilk önemli testlerinden biri olacak.

Kazakistan Türk Dili Konuşan Gazeteciler Derneği’nin “İpek Yolunu Canlandıracak Türk Markası Oluşturmak” panelindeyiz. Başkan Naziya Zhoyamergenovna; “aynı kültür coğrafyasında işbirliği yaparsak, küresel marka oluşturabiliriz” diyor. Haklıdır da… Marka olmayı bekleyen değerlerimiz var.

Panel moderatörü Fügen Toksü; “İş dünyası ipek yolu hikâyesinde nerede, neler yapmalı?  Markalar ipek yoluna nasıl açılacak? İşbirliği modelleri ne olmalı?” gibi soruları irdelerken kültür diplomasisi ihtiyacının altı çiziliyor. Aslında markalaşma yolunda “herkesin maksudu bir ama rivayet muhtelif.”

MARKA OLMANIN 3 TEMEL ŞARTI

Şu anda İpek Yolu’nda ve ülkemizde marka olmak için gayretkeş binlerce şirketimiz var. Fakat markalaşma sürecinin sacayağını oluşturmada sorunlarımız var. Marka olmak için; 1-Değer üretmelisin, 2- Özgün olmalısın ve 3- Sabırlı olmalısın. Üçü, aynı anda var ise marka olabiliyorsun.

Marka olmak; çınar işine benzer. Ürettiğin “özgün değeri” yıllarca etkin iletişim ve stratejiyle beslediğinde marka olabiliyorsun. Ama markalaşmayı marul tarımı gibi algılarsan; “bugün ek, yarın biç” mantığıyla paranı da zamanını da ziyan edersin. Tıpkı ülkemdeki binlerce markalaşamayan gibi…

İKİ SORU İKİ CEVAP / Markalaşmaya dair…

Neden bizden az marka çıkıyor?

Çünkü “bugün ürün yarın marka” anlayışı var. Aile şirketlerimizin sürdürülemeyişi var. Biz Türkler, “ATA BİNER ATAYI UNUTUR, ATTAN İNER ATI UNUTUR” zihin yapısındayız, kuruyor; sürdüremiyoruz.

Hiç mi küresel markamız yok?

Var ama sayısı çok az. Misal THY, KOÇ gibi… Kızılay’ı 100 yılda marka yaptık ama bağışlarımızla var ettiğimiz kurumun marka değerini, tarikatlara kaynak aktaran ve dolandırılan kuruma dönüştürdük.

NOT

HİÇ BİRİMİZ, HEPİMİZ KADAR GÜÇLÜ VE BİLİNİR DEĞİLİZ

Arnika’dan Senur Biçer, markanın nesiller boyu yönetimi, Yerkon’dan Sertaç Ersayın, yaratıcı endüstrilerin Türk ülkelerindeki rolü ve Avrasya’dan Ahmet Tüzün; Türk ülkelerinde etnoturizm ve ekoturizm konularını sunarken anladım ki bunca değere rağmen markalaşamamak, iletişimsizlikten…

MARKALAŞAMAMA LÛGATI

Stratejisizlik: Sıradan işler yaparak sıradışı olma yanlışıyla bir marka stretejisi belirleyememiş olmak

Sabırsızlık: Markanın kamuoyu zihninde yer edebilmesi için gereken zamanı hesaba katamamak

Marka kibri: Mevcut markanın artık değer üretmeye gerek duymayarak algı mirasını harcaması

PR ile yetinmek: Sürekli reklam ve tanıtım yapmanın markalaşmayı sağlayacağı gaflet ve dalaleti

Fiyatlar, buralarda yapılan üretim tüketimi karşılamaktan uzak olduğu, arz-talep dengesi sağlıklı oluşmadığı için mi çok yüksek seyretmektedir; yoksa tarladan, seradan çıkış fiyatı makuldür de tüketiciye ulaşma sırasında mı denge bozulmakta ve perakende fiyat fırlayıp gitmektedir?

Bu sorunun yanıtını herhalde herkes biliyor. Tarladan, seradan çıkış fiyatının özellikle bazı dönemlerde ve bazı ürünlerde ne kadar düşük olduğu, bu ürünlerin tarlada kalmasından zaten belli. Ayrıca bu konuda resmi veriler de açıklanıyor, yani tarım ürünlerinin toptan satış fiyatı.

TÜİK, her ne kadar TÜFE kapsamındaki madde fiyatlarını açıklamıyorsa da tarım ürünlerinde toptan satış fiyatlarını ilan ediyor. Bu ürünlerin pazarda markette kaç liraya satıldığını da bilmeyen yok.

Dolayısıyla iki fiyat da belli; çiftçinin resmen ilan edilen satış fiyatı da, tüketicinin alış fiyatı da. Aradaki o devasa fark da kendiliğinden ortaya çıkıyor.

Ama TÜİK madde fiyatlarını açıklamaktan vazgeçerken dile getirdiği o tuhaf gerekçeleri bir kenara koyup yeniden geçmişteki uygulamaya dönse ve TÜFE kapsamındaki fiyatlar açıklansa da toptan ve perakende fiyatlar arasındaki makas çok daha sağlıklı ve tereddüde yer vermeyecek şekilde ortaya çıksa. 

TÜİK’e bir çağrı 

Bu aşamada bir orta yol bulmak gerekiyor. TÜİK madem madde fiyatlarını açıklamıyor en azından başka bir adım atabilir. Bu konuda daha önce de dile getirdiğim çağrımı tekrarlamak isterim. Bu köşede 2 Temmuz’da kaleme aldığım “TÜİK’e açık mektup” başlıklı yazımda da ifade etmiştim:

“Madde fiyatlarını açıklamıyorsunuz hiç olmazsa tüm maddelerin ağırlıklarını ve her bir madde için her ay endeksi açıklayabilirsiniz. Zaten şimdi 174 grup başlığında endeks açıklanıyor. Buna ek olarak madde endekslerini açıklamak daha şeffaf davranma adına bir adım olur. Hem madde fiyatını hiç açıklamıyor değilsiniz; işte tarım ürünleri üretici fiyat endeksi kapsamındaki fiyatlar... Vatandaş satın aldığı bir meyvenin, sebzenin tarladan kaç liraya çıktığını ve değişim oranını zaten görebiliyor. Perakende fiyattaki değişim de görülebilirse bir kıyaslama yapılarak nakliyeciye, komisyoncuya ne kadar ödeme yapıldığı hesaplanabilir.”

Toptan fiyatlarda düşüş var 

TÜİK’in dün yaptığı açıklamaya göre tarım ürünleri üretici fiyat endeksi ağustos ayında yüzde 0,93 geriledi. Sekiz aylık artış yüzde 9,20, yıllık artış ise yüzde 21,91 düzeyinde. 

Tarım ürünleri üretici fiyat endeksi kapsamındaki kalemlerin tam karşılığını TÜFE’de bulma şansımız yok. Maddeleri bulsak bile TÜFE’de fiyat görme şansımız yok. Ancak piyasadaki perakende fiyatlar belli.

Tabloda yer alan fiyatların vergisiz fiyatlar olduğunu dikkate almak gerekiyor ama bu ürünlere yüzde 1 KDV uygulandığı için çok büyük bir oynama söz konusu olmaz.

Aslında burada bakılması gereken ağustos ayı itibarıyla toptan ve perakende fiyat arasındaki makas kadar son bir yılda kaydedilen değişimin oranı…

Örneğin yeşil mercimek bir yıl öncesine göre yüzde 30 ucuz mu?

Vatandaş marulu geçen yılın ağustosuna göre yüzde 41 ucuza alabildi mi?

Şeftali, nektarin, erik, çilek; bu meyvelerde yüzde 50’ye yaklaşan ucuzlama görüldü mü?

Aslında görülmüş; tarladan çıkış fiyatında görülmüş.

Ama çarşıda pazarda? Ne gezer!

Tüm ürünlerin fiyatı düşmedi tabii ki, fiyatı fırlayıp gidenler de var.

Örnek mi; yüzde 338 artışla kuru soğan, yüzde 182 artışla patates, yine yüzde 100’ün üstündeki artışlarla biber çeşitleri.

Soğandaki artışı durdurmak amacıyla gümrük vergisi oranının yüzde 49’dan yüzde 5’e indirildiği de biliniyor. 

Büyük tedarikçilere dönük soruşturma 

Bu arada yaş sebze ve meyve piyasasında fiyatları yapay şekilde yükselterek haksız kazanç sağladıkları iddia edilen tedarikçilere yönelik soruşturma açıldı ve bu çerçevede 41 şüpheli hakkında gözaltı kararı verildi.

Adalet Bakanı Akın Gürlek bu konudaki açıklamasında “Yapılan incelemelerde, hallerin büyük tedarikçileri konumundaki bazı firmaların piyasadaki hâkimiyetlerini kullanarak ürün arzını olduğundan düşük, maliyetleri ise gerçeğinden yüksek gösterdikleri; sahte müstahsil makbuzları düzenleyerek gerçeğe aykırı maliyet oluşturdukları ve bu yöntemlerle yaş sebze ve meyve piyasasında fiyatları yukarı yönlü manipüle ederek haksız kazanç sağladıkları yönünde tespitlere ulaşıldı. Bu kapsamda; fiyatları etkileme, Vergi Usul Kanunu’na muhalefet, belgede sahtecilik ve suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama suçları yönünden yürütülen soruşturmada, 41 büyük dağıtıcı firmanın 41 şüpheli yöneticisi hakkında gözaltı kararı verildi; 22 ilde toplam 109 iş yeri ve ikamette eş zamanlı arama başlatıldı” dedi.

Zaten TÜİK’in açıkladığı ve tabloda yer alan toptan fiyatlarla perakende fiyatlar arasındaki makas normal maliyet artışıyla izah edilemeyecek boyuttaydı ve bu durum uzun yıllardır böyleydi. Bakalım bu soruşturmadan ne gibi sonuçlar çıkacak…

Türkiye’de 2026’da yürürlüğe giren Varlık Barışı ile yurtdışındaki para, altın, döviz ve menkul kıymetler yüzde 5 vergiyle sisteme alınabiliyor. Varlıkların belirli yatırım araçlarında tutulacağının taahhüdü durumunda süreye bağlı olarak 0’a kadar inebiliyor. Daha çarpıcı olan ise Gelir Vergisi Kanunu’na eklenen mükerrer 20/D maddesi. Buna göre son üç takvim yılında Türkiye’de ikametgâhı bulunmayan ve Türkiye’ye yerleşen kişiler, dışarıda elde ettikleri kazanç ve iratları 20 yıl boyunca gelir vergisinden istisna edebiliyor.

Yunanistan’ın modeli farklı. Belirli varlıklı yabancılara yıllık 100 bin euroluk sabit vergi uygulanıyor. Hedge fon ve özel sermaye yöneticileri için bonus ve kâr payı vergisi yüzde 5’e indiriliyor. Ancak gelen fonun ülkede yılda en az 3 milyon euro harcayarak gerçek bir operasyon kurması gerekiyor.

İşte Türkiye’nin sorunu burada başlıyor.

Avantaj sağlıyoruz ama dünyanın zenginlerine “Neden İstanbul?” sorusunun güçlü cevabını henüz veremiyoruz. Vergi önemli ama tek başına yeterli değil. Yatırımcı hukuk sisteminin öngörülebilirliğini, finans merkezinin derinliğini, okulları, ofisleri ve kuralların yarın değişip değişmeyeceğini de hesaplıyor.

FT, Atina’nın uluslararası bir finans merkezi olarak görülmediğini vurguluyor. Buna rağmen Atina’nın yaptığı çok net: Sadece teşvik hazırlamıyor, gidip sermayeyi bizzat davet ediyor.

Türkiye de yatırımcıların ayağına gidiliyor olabilir. Ancak önemli fark şu: Yapılıyorsa bile çoğu zaman bundan haberimiz olmuyor. Yunanistan ise bu çabayı görünür hale getiriyor; büyük hedge fonlarının kapısını çalıp teklifini anlatıyor. Türkiye’nin paketi daha cömert olsa bile mesele sadece vergi değil. Sermayeyi çekmek için önce sermayenin kapısını çalmak gerekiyor. Yunanistan bunu yapıyor. Dünyanın zenginleri İstanbul’a değil, kendisini davet eden ülkeye gitmeyi tercih ederse, vergi avantajının cömertliğinin pek bir anlamı kalmıyor.

• Kalyon Holding bünyesinde görev devir teslimleri ve yeni atamalar gerçekleşti…

Web sitesinin açılış sayfasındaki açıklamanın detayları şöyle:

• Kurumsallaşma yönündeki adımlarını hızlandırarak hem yerel hem küresel alanda büyümesini sürdüren; genç ve vizyoner yönetim kadrosuyla geleceğe emin adımlarla ilerleyen Kalyon Holding’te görev devir teslimler ile yeni atamalar gerçekleşti.
• Kalyon İnşaat Yönetim Kurulu Başkanlığını başarıyla yürüten Mehmet Kalyoncu, görevini kardeşi Murathan Kalyoncu’ya devretti.
• Mehmet Kalyoncu, İGA İstanbul Havalimanı’ndaki ilave yatırımlara, İstanbul’un nitelikli konut arzına ve depremden büyük hasar gören şehirlerin yeniden ihyasına yoğunlaştı.
• Kalyon Vakfı Yönetim Kurulu Başkanlığına getirilen Mehmet Kalyoncu’nun İGA’daki ve Kalyon Holding’teki Yönetim Kurulu üyelikleri devam ediyor.

Mehmet Kalyoncu, Kalyon Holding ve Kalyon İnşaat’taki aktif görevlerini bıraktıktan sonra London School of Economics’te şehircilik alanında yüksek lisansa başladı.

Mehmet Kalyoncu, aynı dönemde babası Cemal Kalyoncu’dan müsaade istedi:

-          Kendi şirketimi kurup farklı projeler üzerinde çalışmayı planlıyorum.

Mehmet Kalyoncu, aile işlerinden ayrı bir yola çıkma hazırlığı için kardeşi Murathan Kalyoncu ile birlikte 2015 yılında kurdukları “Kalyon Kentsel Proje Yatırımları”nda paylaşımı gündemine aldı. Bu şirketin yüzde 51’i kendisine, yüzde 49’u da kardeşine aitti. Şirket, Nevbahar Üsküdar, Nevbahar Kemer Evleri projelerini hayata geçirmiş, Riva’daki bir proje için de hazırlıklara girişmişti.

İki kardeşin ortak olduğu şirket ayrıca Florentia Village projesini hayata geçiriyordu. Mehmet Kalyoncu, bu projedeki yüzde 25’lik payını kardeşi Murathan Kalyoncu’ya devretti. İstanbul Havalimanı’nda yeme-içme alanlarının ana işletmesinin TUM’daki yüzde 30 hissesini de Element Portföy’e sattı.

Bu hisse devir ve satışlarının ardından kendi şirketi “ION”u kurdu. “Kalyon Kentsel Proje Yatırımları”ndaki 1000 konutluk Riva projesini “ION Riva” markasıyla hayata geçirmek üzere yola koyuldu. Şirketin İstanbul Havalimanı yakınındaki outlet projesini de kardeşine bıraktı.

Mehmet Kalyoncu, şirketinin adını belirlerken önce soyadının yurt dışında daha kolay kullanılmasından hareket etti:

• Kalion…

Sonra Kandinski’nin “Her şey bir nokta ile başlar” sözünden ilham alıp kısalttı:

• ION…

Kurduğu ekip, onun çizdiği strateji ile “ION”u şöyle tanımladı:

• “ION”, Mehmet Kalyoncu’nun küratörlüğünde dünyanın en iyi mimarları, plancıları ve tasarımcılarını bir araya getirerek mahallelerden otellere, sağlık merkezlerine, kafelerden çocuk kitaplarına geniş alanda insan bağlantılarını güçlendiren fikirleri hayata geçiriyor.

Riva projesi için de şu çerçeve çizildi:

• “ION”un en büyük yatırımı İstanbul Riva’da kurduğu yeni mahalle ve topluluk projesi doğayla, kültürle ve insanla bağ kuran, kendi kendine yetecek, sürdürülebilir bir yaşam oluşturuyor.

Benzeri mesaj bundan sonraki tüm proje ve işler için de verildi:

• Tüm “ION” projelerinde benzer veya farklı unsurları dengeli bir şekilde bir araya getirme teması önemli. İnsan ve doğa, toprak ve su, yaratıcılık ve sükunet ve tabi insanların bir araya gelmesi, paylaşması ve birlikte yaşaması.

“ION”un Kurucusu Mehmet Kalyoncu, “Ion Conversations” başlığıyla 2 ayda bir gerçekleştirdikleri buluşmaların Kopenhag’da (Danimarka) dünyada önde gelen mimarlık kuruluşu “BIG”in merkezine davet edince gittim. “ION”un öyküsünü anlatan Mehmet Kalyoncu, yatırım planlarıyla ilgili ipuçları da verdi:

-          Londra’da bir proje için hazırlık içindeyiz. Londra’da otel planımız var. Otel, “ION”un ana yatırım alanları arasında yer alıyor. 2027 yılında 2 otel markası için lansman planlıyoruz. İlk otelimizi 2027’nin ikinci yarısında Londra’da hizmete açmayı hedefliyoruz.

Otel konusunda iki adres daha gösterdi:

-          Londra’daki otelimiz hizmete girdikten sonra İstanbul ve Norveç’te de otel projelerimiz hızlanacak.

Kalyon Holding bünyesindeki şirketlerden Kalyon İnşaat başta olmak üzere icra görevlerini bıraktıktan sonra daha çok Türkiye Tasarım Vakfı’na odaklanan, iş konusunda geri planda duran Mehmet Kalyoncu, “ION”la gayrimenkul sektöründe fark yaratacak iddialı çıkış yaptı…

“ION”un önümüzdeki dönemde yurt içi ve yurt dışında adından söz ettirecek projelere imza atacağı anlaşılıyor…

Atalay Gümrah ION Başkanı oldu

ION’un Kurucusu Mehmet Kalyoncu’nun davetiyle “Ion Conversations” buluşması için Kopenhag’a gittiğimde iş dünyasının önde gelen profesyonel üst düzey yöneticilerinden Atalay Gümrah’la karşılaştım.

Mehmet Kalyoncu, Atalay Gümrah’la ilgili taze bilgiyi paylaştı:

-          Atalay Bey, eylül ayı itibariyle ION’un Yönetim Kurulu Başkanı oldu. Atalay Bey’le İGA İstanbul Havalimanı CEO’su iken yakın çalışmıştık. Bir süre önce o görevinden ayrılmıştı. Tecrübesiyle bize önemli katkıları olacak.

Galatasaray Lisesi’nden sonra Boğaziçi Üniversitesi Endüstri Mühendisliğini bitiren Atalay Gümrah, kariyerine 1992 yılında Eczacıbaşı Topluluğu’nun dış ticaret şirketinde başladı. 2017-2024 yılları arasında Eczacıbaşı Grubu’nun CEO’luğu görevini yürüttü.

Mimar ve tasarımcılarla 6’ncı zirveyi Kopenhag’da yaptı

MEHMET Kalyoncu’nun kurucusu olduğu “ION”, iki ayda bir gerçekleştirdiği “ION Conversations” (ION Konuşmalar) buluşmalarının 6’ncısını Kopenhag’da (Danimarka) yaptı.

“ION”un başlattığı bu buluşmalar, Mehmet Kalyoncu’nun dünyanın önde gelen farklı mimarlık, tasarım şirketlerinin ortak aklının projelerine yansıması düşüncesiyle gündeme geldi.

Kopenhag’da iki gün süren buluşmaya Mehmet Kalyoncu’nun geçmişten beri bağlantıda olduğu dünyanın önde gelen mimarlık ve tasarım ofislerinin önemli isimleri katıldı.

Mehmet Kalyoncu, “ION”u her alanda dünyanın önde gelen isimleriyle çalışmaya özen gösterdiğini belirtip sıraladı:

• Dünyanın en saygın mimarlık ofisleri BIG, Snohetta ve MVRDV
• Ülkemizin önde gelen mimarları Bilgin Studio ve DB Architects
• Şehir planlaması alanında Prior & Partners ve Keym
• Peyzaj tasarımında Planit
• Ürün tasarımında Pentagram
• Tasarım yönetimi alanında Arup
• Enerji ve sürdürülebilirlik alanında Transsolar
• Su yönetimi alanında IB Kraft
• Mobilite alanında MIC-HUB

Zengine lüks, vatandaşa ‘uygun’ yaşamı bir arada Sunmayı hayal ediyor

ION’daki ekibi Mehmet Kalyoncu’yu şöyle tanımladı:

• Mimar, müzisyen bir girişimci…

“ION”la ilgili de şu noktaların altı çizildi:

• Kalyoncu Ailesi’nin kökü Trabzon’dan geliyor. Mehmet Kalyoncu’nun Gaziantep’te doğup İstanbul’da büyümesi, “ION”un projelerine Karadeniz, Anadolu ve İstanbul kültürlerinin füzyonu olarak yansıyor.

Mehmet Kalyoncu, Ümraniye Anadolu Lisesi’nden mezun oldu. İstanbul Teknik Üniversitesi’nde (İTÜ) mimarlık eğitiminin ardından pek çok alanda dünyanın değişik ülkelerinde farklı eğitimler aldı, tecrübeler edindi. İstanbul Havalimanı’nın kuruluş sürecinde bulundu.

Mehmet Kalyoncu, gayrimenkul projeleriyle ilgili benimsediği modeli şöyle anlattı:

-          Mekanların kimlik ve ruh sahibi olmasının insan bağlantılarıyla mümkün olduğuna inanıyorum. Bu yüzden hem şirketimizde hem sivil toplum kuruluşlarında hayal, tasarım ve uygulama aşamalarında katılımcı ve işbirlikçi bir yönetişim modelini benimsiyorum.

Ardından “ION Riva” ile ilgili hayalini aktardı:

-          Riva’daki projemizde zengine lüks, vatandaşa da “uygun fiyatlı konut” sunarak birlikte bir yaşam, mahalle kültürü oluşmasını düşünüyoruz.

Antakya şehir merkezinin yeniden hayat bulması için sorumluluk üstlendi

DÖNEMİN Gayrimenkul Yatırımcıları Derneği (GYODER) Başkanı Mehmet Kalyoncu, 6 Şubat 2023 Kahramanmaraş depremlerinden bir ay sonra aradı:

-          Uzman bir heyetle deprem bölgesine gidiyoruz.

Londra merkezli Foster & Partners’ın 3 ortağı, Kentsel Yenileme Merkezi (KEYM) Başkanı Cem Yılmaz ve YTÜ Mimarlık Fakültesi Mğretim Üyesi Doç. Serhat Başdoğan’ın yer aldığı heyetle Hatay’a giderken gündemi özetledi:

-          Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı liderliğinde, TOKİ ve Emlak Konut yürütücülüğünde, sivil toplum kuruluşlarının desteği ile ortak akla, depremin vurduğu şehirlerin ihtiyacına, kültürüne, yaşayışına uygun planlama çalışmaları başladı.

Kalyoncu, GYODER’in rolünü de ortaya koydu:

-          Deprem bölgesinde yeni şehir merkezlerinin “master plan tasarımı” için gönüllü olarak tabiatla uyumlu, tasarıma değer veren, en uygun tekniği baz alan ve toplum menfaatlerini önceleyen bakışla elimizden gelen desteği sunacağız.

Heyet Antakya’da yıkılan alanları, yeni kentleşme bölgesini inceledi. Samandağ, Belen, İskenderun, Osmaniye, Kahramanmaraş, Türkoğlu, Dulkadiroğlu, Pazarcık, Gölbaşı, İslahiye ve Nurdağı üzerinde helikopter turu yaptı.

Aradan bir yılı aşkın zaman geçti, Kalyoncu 2024 yılı Nisan ayı sonlarına doğru mesaj gönderdi:

-          Türkiye Tasarım Vakfı, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, Kültür ve Turizm Bakanlığı ile yapılan protokoller kapsamında, Hatay kent merkezi için tasarım ve planlama süreci tamamlandı.

Kalyoncu, GYODER Başkanlığını 1.5 yıl erken bırakmış, 2016’da kurucuları arasında yer aldığı, Mütevelli Heyeti Üyesi olduğu Türkiye Tasarım Vakfı’nın (TTV) Hatay’a dönük çalışmalarına odaklanmıştı. 1000 dolayında şehir plancısı, mimar ve mühendisi bir araya getirdiklerini bildirmişti:

-          Projenin tamamını Bünyamin Derman hocamız yapabilirdi ama 53 mimarlık ve planlama ofisi TTV çatısı altında buluştu. Gönüllülük bilinciyle çalışıldı.

Kopenhag’daki sohbet sırasında Mehmet Kalyoncu, Bünyamin Derman ve Cem Yılmaz’la Türkiye Tasarım Vakfı öncülüğünde Antakya şehir merkezinin yeniden hayat bulması için üstlendikleri sorumlulukları da konuştuk:

-          Şehircilik tarihinde sivil katılımla tasarlanmış ender örneklerden olan projeler bugün Antakya’da Atatürk Caddesi, Kurtuluş Caddesi ve Kemal Paşa Caddesi hayat bulmuş hali ile gün yüzüne çıkmış durumda.

TBMM gündemine gelen düzenleme, yabancı dijital seyahat platformları için yeni bir dönem başlatmaya hazırlanıyor. EKONOMİ gazetesinin edindiği bilgiye göre Booking.com gibi küresel şirketlerin iç pazarda yasal zeminde hizmet vermesine olanak tanıyacak teklif, sektör kaynaklarına göre Alibaba Grubu’nun seyahat platformu Fliggy de Türkiye pazarına girmek için hazırlık yapıyor.

Düzenleme, bir yandan şirketlerin önünü açarken diğer yandan Türkiye Seyahat Acentaları Birliği (TÜRSAB) üyesi yerli acentelerin tepkisini çekiyor.

Agresif giriş planı hazırlığı 

Sektör kulislerine göre Fliggy, vize süreçlerindeki rahatlama ve Çin-Türkiye uçuşlarının artmasıyla Türkiye’yi büyüme alanlarından biri olarak görüyor. Düzenlemenin yasalaşması halinde şirketin pazara hızlı bir giriş yapabileceği belirtiliyor. Alibaba’nın Türkiye’deki en büyük yatırımı Trendyol’un dijital altyapısı, fintek çözümleri ve geniş kullanıcı tabanı, Fliggy’nin avantajları arasında. Çinli grubun, Çin’den Türkiye’ye gelen yüksek harcama potansiyelli turistleri kendi platformuna yönlendirmeyi ve Türkiye’de yerli turistlere hizmet vermeyi hedeflediği ifade ediliyor.

Yabancı platformların pazara yeniden girmesi yerli acentelerde kaygı yaratıyor. Sektör temsilcileri, yabancı şirketlerin lisans ve izin yükümlülükleriyle pazara girmesinin rekabet eşitliği için yeterli olmayacağını savunuyor. Güçlü özkaynak, reklam bütçesi ve teknoloji altyapısına sahip küresel şirketlerin küçük ve orta ölçekli yerli acenteler üzerinde baskı oluşturacağı belirtiliyor. Vergi, ofis ve istihdam maliyetleriyle çalışan yerli firmalar, yabancı dijital temsilciliklerin avantajlı konuma gelebileceğini düşünüyor. Büyük platformların zamanla dominant hale gelerek oteller ve acenteler üzerindeki komisyon baskısını artırmasından da endişe ediliyor.

Düzenlemeyi destekleyenler ise yabancı platformların geri dönmesi ve Fliggy gibi yeni oyuncuların girmesiyle tüketici lehine rekabetin güçleneceğini, fiyatların şeffaflaşacağını ve turizm gelirlerinin artacağını savunuyor.

Platformlara yüzde 17 komisyon sınırlaması 

10 Ağustos 2026’da TBMM Başkanlığı’na sunulan “Yabancı Dijital Konaklama Platformları Kanunu Teklifi” ile yabancı dijital konaklama ve seyahat platformları için yeni bir yasal çerçeve öngörülüyor. Teklife göre platformların Türk Ticaret Kanunu’na göre kurulmuş bir sermaye şirketi statüsünde yasal temsilci ataması gerekecek. Şirketlerin Kültür ve Turizm Bakanlığı’ndan iki yıl süreli İzin Belgesi alması zorunlu olacak. Belge ücreti ilk yıl için 5 milyon TL olarak belirlenirken, tutarın her yıl yeniden değerleme oranında artırılması planlanıyor. Platformların konaklama tesislerinden alabileceği komisyon KDV hariç yüzde 17 ile sınırlandırılacak, uyuşmazlıklarda Türk mahkemeleri yetkili olacak. Yasa yürürlüğe girdikten sonra mevcut yabancı platformlara lisans başvurusu için üç ay süre tanınacak. Şartları yerine getirmeyenlerin erişimi BTK tarafından engellenecek; şartları sağlayanlar Türkiye’deki kullanıcıların yurt içindeki tesislere rezervasyon yapmasına yeniden aracılık edebilecek.

Petrol fiyatındaki yükseliş yalnızca akaryakıt pompalarını değil, enerji şirketlerinin bilançolarını uçurdu. Hürmüz Boğazı’ndaki arz kesintileri ve Ortadoğu’daki üretim kaybının küresel petrol ürünleri piyasasında yarattığı sıkışma, üreticilerden rafinerilere kadar enerji zincirinde gelirleri yukarı taşıdı. Hükümetler de, savaşın yarattığı ekstra kazançtan ve servetten payını almak için harekete geçti.

Savaşın ardından petrol fiyatlarının 100 doların üzerine çıktığı ilk tam mali çeyrekte, sekiz büyük petrol şirketinin yaklaşık 93 milyar dolar kar ettiği hesaplanıyor. Petrol ve doğalgaz arzının savaş öncesi seviyelere dönmesinin aylar alması ve petrolün 100 dolar civarında kalması halinde, bu şirketlerin yıl sonuna kadar elde edeceği toplam karın 234 milyar dolara ulaşabileceği öngörülüyor.

Rafinerilerde kar marjı sıçradı

İran savaşı rafineriler için de büyük bir kar fırsatı yarattı. Hürmüz Boğazı'ndaki kesinti ve Ortadoğu'daki rafinerilere yönelik saldırılar ham petrol arzını sıkıştırırken, benzin, motorin ve jet yakıtında kıtlık riskini artırdı.

İkinci çeyrekte savaş nedeniyle küresel rafineri üretiminin yaklaşık yüzde 6'sı, yani günde yaklaşık 5 milyon varillik kapasite devre dışı kaldı. Asya'daki bazı rafineriler ham petrol tedarikindeki sorun nedeniyle üretimi düşürürken, Çin de ithalattaki kaybı dengelemek için rafineri faaliyetlerini ve yakıt ihracatını kıstı.

Arzın daralması rafine ürün fiyatlarını yukarı iterken, çalışan rafinerilerin fiyatlama gücünü artırdı.

Bu tablo hükümetleri harekete geçiriyor. Çünkü şirketlerin maliyetleri aynı hızda yükselmeden petrol ve rafine ürün fiyatlarının artması, “savaş kaynaklı ekstra kazanç” tartışmasını büyütüyor.

Enerji şirketlerine yönelik doğrudan “aşırı kâr” vergisinin fiilen yürürlükte olduğu en net örnekler Birleşik Krallık ve Romanya. İtalya ise 2026’da enerji şirketlerine yönelik ek vergi yükü getirdi. Portekiz ve Polonya yeni olağanüstü kâr vergilerini yasama sürecine soktu. Almanya, Avusturya, İspanya, İtalya, Portekiz ve Polonya ise ayrıca Ortadoğu savaşından kaynaklanan petrol şirketi kârlarının AB çapında vergilendirilmesini resmen talep ediyor.

İNGİLTERE ÖNCÜ, % 38 VERGİLİYOR 

Olağanüstü kâr vergisinin en belirgin örneği İngiltere. Rusya’nın Ukrayna’yı işgalinin ardından 2022’de getirilen Energy Profits Levy, petrol ve gaz şirketlerinin ekstra kazançlarını hedefliyor. Oran Kasım 2024’te yüzde 38’e çıkarıldı. Mevcut vergi yüküyle birlikte Kuzey Denizi petrol ve gaz faaliyetlerinde efektif marjinal oran yüzde 78’e kadar çıkıyor. Düzenlemenin 2030’a kadar sürmesi planlanıyor.

İngiltere'nin modeli artık daha kalıcı hale de geliyor. 2030'dan itibaren uygulanması planlanan yeni sistem, petrol ve gaz gelirlerinde fiyatların yükseldiği dönemlerde ek vergi alınmasını öngörüyor. Ancak sektör temsilcileri, yüksek verginin yeni yatırımları caydırabileceğini savunuyor. Kuzey Denizi şirketleri levy’nin 2027’de sona erdirilmesini istiyor.

ROMANYA KÂRDAN DEĞİL CİRODAN ALIYOR 

Romanya farklı bir yöntem uyguluyor. Petrol ve doğal gaz çıkarımı, rafinaj, akaryakıt ticareti, gaz dağıtımı ve boru hattı taşımacılığını kapsayan özel düzenleme kapsamında şirketlerin ilgili net cirolarına yüzde 0,5 vergi uygulanıyor. Böylece doğrudan kâr fazlasını ölçmek yerine enerji zincirinin gelirinden kamu payı alınıyor. Düzenlemenin 2026 sonuna kadar sürmesi öngörülüyor.

İTALYA'DAN 2 PUANLIK EK YÜK

İtalya ise 2026 ve 2027 vergi dönemlerinde enerji şirketlerinin bölgesel üretim vergisi IRAP’a 2 puanlık ek yük getirdi. Hükümetin yaklaşımı, savaşın elektrik ve doğal gaz maliyetlerini artırmasının ardından şirketlerden daha fazla kamu payı almak ve enerji maliyetlerini tüketici açısından dengelemek. 

PORTEKİZ’DE % 33 VERGİYİ ONAYLADI 

Portekiz, 2026 petrol ve rafineri kârlarının 2024-2025 ortalamasının yüzde 20’sinden fazla üzerine çıkan bölümüne yüzde 33 oranında dayanışma katkısı getirecek düzenlemeyi hükümet düzeyinde onayladı. Ancak düzenleme henüz parlamentonun onay sürecinde; dolayısıyla yürürlükteki vergi olarak değerlendirilmemeli.

POLONYA %60 VERGİYİ GÜNDEME ALDI 

Polonya’nın modeli ise çok daha sert. Yakıt üreten, ticaretini yapan veya ithal eden şirketlerin 2025 satış gelirlerinin yüzde 120’sini aşan bölümüne yüzde 60 vergi öngörülüyor. Teklif parlamentonun alt kanadından geçti ve Senato ile cumhurbaşkanı onayını bekliyor. Kabul edilirse Mayıs-Aralık 2026 dönemini kapsaması ve yaklaşık 920 milyon euro gelir sağlaması bekleniyor. 

ALMANYA, İSPANYA, AVUSTURYA VERGİ ÇAĞRISI YAPIYOR 

Altı ülke, petrol şirketlerinin savaş kaynaklı olağanüstü kârlarının AB çapında vergilendirilmesini istiyor. Maliye bakanları, konunun 18-19 Eylül’de Dublin’de yapılacak AB maliye bakanları toplantısının gündemine alınmasını talep etti. Bakanların önerisi yalnızca Avrupa’daki kârları değil, çok uluslu petrol şirketlerinin yurtdışında elde ettiği olağanüstü kazançların da daha hedefli biçimde vergilendirilmesini kapsıyor.

ABD’DE DE “BÜYÜK PETROL” HEDEFTE

Tartışma ABD’ye de taşındı. Demokrat Senatör Sheldon Whitehouse ve Temsilciler Meclisi üyesi Ro Khanna’nın desteklediği tasarı, savaş öncesi petrol fiyatıyla mevcut fiyat arasındaki farktan doğan ekstra kazancı hedefliyor. Öneriye göre belirli büyüklüğün üzerindeki petrol üreticileri ve ithalatçıları vergilendirilecek; elde edilen gelirin bir bölümünün düşük gelirli tüketicilere vergi iadesi olarak aktarılması planlanıyor. Ancak tasarının yasalaşması siyasi açıdan zor görünüyor. ABD petrol sektörü ise böyle bir verginin yatırım iştahını ve enerji arzını zayıflatacağını savunuyor. 

Türk devlerin de kârı sıçradı

Dünyada petrokimya şirketleri ve rafinerilerin karlarındaki artışa paralel şekilde Türkiye’de de karlan yükseliyor. Tüpraş, 2026’nın ilk yarısında ana ortaklığa ait net kârını 49,8 milyar TL’ye çıkarırken, bu şirket tarihindeki en yüksek ilk 6 aylık net kâr olarak kayıtlara geçti. Petkim Petrokimya Holding A.Ş. de 2026 yılının ikinci çeyreğinde 36,4 milyar TL hasılat elde ederken, net kar bir önceki çeyreğe göre yüzde 26, yıllık bazda ise yüzde 38 artış kaydetti. 

Antalya Ticaret ve Sanayi Odası (ATSO) Başkan Adayı Berkay Bahar, seçim ofisinin açılışında, 18 Ekim tarihinde ANFAŞ Fuar merkezinde gerçekleştirilecek seçimler öncesi projelerini ve hedeflerini Antalya iş dünyasına anlattı.

‘GastroAntalya’, ‘365 gün ATSO’, ‘ATSO Pazar’ gibi birçok projesi iş dünyasına anlatan Bahar, şunları kaydetti:

‘’ATSO Pazar Projesi ile Antalya şirketlerinin kendi aralarındaki ticari bağları güçlendirilecek. Kent içindeki yatırımların tedarik süreçlerinde öncelik yerel firmalara verilecek. Meslek liseleri stratejik öncelik haline getirilecek. Ara eleman değil, aranan eleman vizyonuyla sanayi ve sektörlerin ihtiyaç duyduğu nitelikli iş gücü yetiştirilecek. Turizm faaliyetleri 365 güne yayılacak. Oluşturulacak ekonomik iklim sayesinde genç nüfustaki beyin göçü tersine çevrilecek. Altın Portakal Film Festivali, Piyano Festivali ve Kaleiçi gibi tarihi-kültürel simgeler kent kimliğinin ayrılmaz bir parçası olarak daha güçlü biçimde desteklenecek. 

ATSO 365 projesi ile üyesine kazandıran, ekonomiyi 12 aya yayan, kentin tarihi mirasına sahip çıkan ve geleceğe hazır bir Antalya hedefliyoruz. ATSO üyelerinin kendi aralarında alışverişi hareketlendirmek istiyoruz. Çözüm Masası, ATSO Pazar ve İşletme Destek Masası ile üyelerin ticari faaliyetleri güçlendirilecek.’’

"Antalya iş dünyasının gücünü harekete geçirmek istiyoruz"

Antalya’nın güçlü bir iş dünyasına sahip olduğunu, hedeflerinin bu potansiyeli daha etkin şekilde harekete geçirmek olduğunu söyleyen Bahar, ‘’Bizim meselemiz bir makam değil. Bizim meselemiz Antalya iş dünyasının sahip olduğu muazzam gücü harekete geçirmek. 49 komite, 49 sektör tek Antalya hedefliyoruz. Biz beklemek için burada değiliz” dedi.

ATSO Pazar ile üyelerinin ihracata yönelmesini, yeni pazarların yaratılması yönünde çalışmalar yapılacağını ifade eden Bahar, GastroAntalya Projesi ile de Antalya mutfağını dünyaya açmak istediklerini kaydetti. Berkay Bahar, şöyle devam etti:

‘’Antalya’ya 17 milyon turist geliyor. Ancak, Antalya mutfağını bilmiyor, tanımıyor. ATSO olarak göreve geldiğimizde Antalya mutfağının tanıtımını yapmak ve dünyaya açmayı hedefliyoruz. Antalya yemek kültürüne dinamik kazandırmak istiyoruz.’’

Oysa Kütahya’nı fabrikaları, OSB'leri, madenleri var.

Seramiği, porseleni, çinisi var.

İhracatı var. Üreten insanı var.

Kütahya, Türkiye'nin önemli sanayi merkezlerinden biri. Seramik ve porselende Türkiye'nin en önde gelen üretim merkezi.

Otomotiv yan sanayi gelişiyor. Makine, metal, tekstil ve gıda sektörlerinde üretim var.

Altı organize sanayi bölgesinde yaklaşık 20 bin kişi çalışıyor.

Kütahya ihracat yapıyor! Kütahya'nın üretim kabiliyeti var.

Bu rakamlara baktığımızda Kütahya gelişmişlik düzeyinde 3. Bölgede ve 31. Sırada yer alması pek hakkaniyetli değil!

Kütahya'nın önündeki en büyük sorun bu sanırım.

Kütahya Ticaret ve Sanayi Odası (KUTSO) Yönetim Kurulu Başkanı Esin Güral Argat, bu konuyla ilgili birçok kez hedeflerinin ne olduğunu açıkça ortaya koydu:

-2033 yılına kadar Kütahya’nın sosyoekonomik gelişmişlik sıralamasında ilk 20 il arasında yer almasını hedefliyoruz.

Sanayinin büyümesi için sadece fabrika yetmiyor.

Mühendis, teknisyen, yazılımcı gerekiyor.

Tasarımcı, Ar-Ge çalışanı gerekiyor.

En önemlisi ise bu insanların Kütahya'da yaşamak istemesi gerekiyor. Kütahya kendi başarılı gençlerini elinde tutmakta pek mahir değil! Üst düzey yöneticilerin, mühendislerin bir kısmı Eskişehir’de yaşayıp Kütahya’da çalışmayı tercih ediyor.

Sanayi politikası ile şehir politikası birbirinden ayrı düşünülemez. Kütahya’nın komşu şehirleri Bursa ve Eskişehir gelişmişlik sıralamasında ilk 7 içerisinde yer alıyor. İki şehirde de sanayi politikası ile şehir politikaları birbirine uyumlu şekilde ilerliyor.

Kütahya’nın bu “uyumu” daha yukarıya taşıması gerekiyor!

Bir soru, Kütahya, sahip olduğu potansiyelin büyüklüğü kadar kendini dışarıya anlatabiliyor mu? Kimi zaman dışardan bakıldığında Kütahya, kendi içine dönük bir şehir görüntüsü veriyor.

Şehirler, kendini anlatarak yetenek çekerek ve dünyaya açılarak büyüyor.

Kütahya’da üniversiteler, sanayi kuruluşları, yerel yönetimler, meslek örgütleri ve sivil toplum kuruluşları daha fazla ortak proje üretmeli. Günümüzde yatırımcı sadece fabrikaya bakmıyor. Şehrin insan kaynağına, Üniversitesine, ulaşımına, yaşam kalitesine bakıyor.

Kentin dünyayla kurduğu ilişkiye çok önemsiyor.

…/…

Kütahya'yı sadece fabrikalar üzerinden değerlendirmek pek doğru değil!

Aizanoi, Frig Vadisi, çinicilik, Termal kaynaklar, tarihi ve kültürü…

Kütahya'nın hizmet ekonomisini büyütebilecek önemli değerler. Sanayi şehri olan Kütahya’nın gelirlerini turizm ve hizmet sektörleriyle çeşitlendirmeli!

Daha gelişmiş sağlık, eğitim ve sosyal yaşam...

İlk 20'ye girmek isteyen Kütahya'nın bunu başarması gerekiyor.

Kütahya'nın 31. sırada olmasını eksiklik olarak da değerlendirmemek gerekiyor. Sonuçta yukarıya doğru ilerleyen bir gelişmişlik grafiği var. Bu Kütahya için bir fırsat!

Kütahya’nın hazır bir sanayi altyapısı var. Üretim kültürü, ihracat deneyimi var.

Kütahya'nın bundan sonraki hedefi, sanayide kazandığı gücü şehrin gelişmişliğine dönüştürmek olmalı.

İlk 20 şehir arasında yer alma hedefini OSB’lerde, fabrikalarda aramamak gerekiyor. Fabrika ile şehir arasındaki bağı kuvvetlendirerek başarmak gerekiyor.

Bazı İşler Yapay Zekâya Karşı “İnsanlara Ayrılmalı”

Microsoft’un kurucu ortağı Bill Gates, yapay zekânın işgücü üzerindeki etkisine karşı bazı mesleklerin gelecekte AI ve robotlardan bilinçli olarak korunması gerektiğini savunuyor.

Doğal yaşam alanlarının korunmasına benzettiği “Human Reserved” modelinde, yapay zekânın teknik olarak yapabileceği bazı işlerin yine de insanlar tarafından yapılmasına karar verilebileceğinden bahsediyor. Özellikle bakım, sağlık ve eğitim gibi insan ilişkisi ve empati gerektiren alanları örnek buna örnek.

Mesele artık yalnızca “AI hangi işleri yapabilir?” sorusu değil; “AI yapabiliyor olsa bile hangi işleri insanlara bırakmalıyız?” sorusu olacak.

Otomasyonun hızını yavaşlatmak ve ortaya çıkacak sosyal maliyetleri karşılamak için şirketlerin insan çalışanlar yerine robotları ve AI sistemlerini tercih etmesini vergilendirmek de başka bir nokta. “Robot vergisi” olarak gündeme gelen bu yaklaşımın, yeniden eğitim ve sosyal güvenlik programları için kaynak yaratabileceği düşünülüyor.

ABD’de gelirden emeğe düşen pay dipte, şirket kârları zirvede

ABD ekonomisinde şirket kârlarının milli gelirden aldığı pay yükselirken, emeğin payı tarihi düşük seviyelere geriledi. 2026’nın ilk çeyreğinde emeğin gayrisafi yurtiçi gelirden aldığı pay %51’e düşerken, şirket kârlarının payı %12,1’e yükseldi. Bu, sırasıyla 1947 ve 1950’den bu yana kaydedilen en düşük ve en yüksek seviyeler.

Bu ayrışma ücretler ile şirket kârlılığı arasındaki farkta da görülüyor. 2019’un sonundan bu yana enflasyondan arındırılmış saatlik ücretler yalnızca %3 artarken, şirket kârları %50 yükseldi. Aynı dönemde ABD’deki en büyük 500 şirketin kârları da ilk çeyrekte yıllık bazda %28 arttı.

Bu tablo, borsadaki yükseliş ile çalışanların ücretlerindeki artış arasındaki farkı da açıklamaya yardımcı oluyor. Hanehalklarının hisse senedi ve emeklilik fonları üzerinden şirketlere ortak olması, ücretlerden ziyade varlık değerlerindeki artış yoluyla ekonomik büyümeden pay almalarını sağlıyor. Ancak bu fayda eşit dağılmıyor: hisse senedi sahipliği yüksek gelir gruplarında yoğunlaştığı için borsa yükselişinden elde edilen kazançlar da daha çok varlıklı kesimlerde toplanıyor.

Öne çıkan nokta: ABD ekonomisinde büyümenin meyveleri giderek ücretlerden ziyade sermaye üzerinden dağılıyor. Bu durum, çalışanların maaşları ile yatırım portföylerinin değeri arasındaki farkın, ekonomik refahı anlamada giderek daha önemli hale geldiğine işaret ediyor.

Türkiye’de 100 dolarlık satın alma gücü 7 yılda 10,93 dolara geriledi

Aralık 2019’da 100 dolar değerindeki bir mal ve hizmet sepetinin satın alma gücü, Nisan 2026 itibarıyla ülkeler arasında önemli ölçüde farklılaştı. Türkiye, incelenen 35 ülke arasında en büyük kaybın yaşandığı ülke oldu.

Türkiye’de aynı sepetin satın alma gücü 10,93 dolara kadar geriledi. Bu, yaklaşık %89’luk bir kayıp anlamına geliyor. Türkiye’de Aralık 2019–Nisan 2026 döneminde tüketici fiyatları %814’ün üzerinde arttı.

Karşılaştırmada Macaristan 63,09 dolar, Kolombiya 65,62 dolar ve Estonya 66,14 dolarla Türkiye’nin ardından en fazla satın alma gücü kaybı yaşayan ülkeler. ABD’de 100 doların satın alma gücü 77,16 dolara, Birleşik Krallık’ta 76,51 dolara gerilerken, İsviçre 93,28 dolarla en yüksek değeri koruyan ülke.

ABD’de kayıp yaklaşık %23 seviyesinde kalırken, İsviçre’de %7’nin altında gerçekleşti. Türkiye’nin %89’luk kaybı ise listenin geri kalanından belirgin biçimde ayrışıyor.

Enflasyonun yavaşlaması, geçmiş yıllarda gerçekleşen fiyat artışlarını geri almıyor. Bu nedenle satın alma gücündeki erimeyi yalnızca güncel enflasyon oranıyla değil, fiyat seviyesinin birkaç yıl içinde ne kadar yükseldiğiyle birlikte değerlendirmek gerekiyor.

Para kaygıları her dört çalışandan birinin performansını olumsuz etkiliyor

İngiltere'deki çalışanların yaklaşık dörtte biri finansal stresin işlerini iyi yapma becerilerini olumsuz etkilediğini belirtiyor. Çalışanların yüzde 22'si para kaygılarının iş performanslarını olumsuz yönde etkilediğini söylüyor.

Bu bulgular, yaşam maliyeti baskılarının işgücü üzerinde ağır bir yük oluşturmaya devam ettiği bir dönemde işverenler için büyüyen bir zorluğa dikkat çekiyor.

Finansal refah, çalışan verimliliği ve bağlılığında kritik bir faktör haline geldi. Çalışanlar maddi sorunlarla meşgul olduğunda odaklanma, motivasyon ve verimlilik kaçınılmaz olarak düşüyor..

Finansal stres ile iş performansı arasındaki bağlantı, ileri görüşlü işverenler için hem bir zorluk hem de bir fırsat.

ABD'de maaş bütçeleri 2027'de yüzde 3,3 artacak

Amerikalı işverenler, 2027 yılına girerken çalışan maaş bütçelerinde ılımlı ancak istikrarlı artışlar planlıyor ve şirketler, önümüzdeki yıl maaş bütçelerini ortalama yüzde 3,3 oranında artırmayı öngörüyor.

Planlanan maaş bütçesi artışları, işverenlerin çalışan bağlılığı öncelikleri ile maliyet baskıları arasında denge kurması gereken bir işgücü piyasasını yansıtıyor. Yüzde 3,3'lük artış, enflasyona ayak uydururken genel işgücü maliyetlerini yönetmeye yönelik ölçülü bir yaklaşımı temsil ediyor.

Ancak değişken ücretler konusundaki görünüme göre şirketlerin büyük çoğunluğu, teşvik ödemelerinin hedef seviyelerin altında kalmasını bekliyor. 

Temel maaş artışları ile teşvik beklentileri arasındaki bu ayrışma, toplam ücretlendirme açısından karışık bir tablo oluşturuyor. 

Ücret şeffaflığı dönemi başlıyor

AB’nin Ücret Şeffaflığı Direktifi ile şirketler için maaşların nasıl belirlendiği daha görünür hale geliyor. 7 Haziran 2026’da sona eren uyum süreciyle birlikte adayların işe başlamadan önce ücret aralığını öğrenebilmesi, işverenlerin mevcut maaşı sormasının sınırlandırılması ve çalışanların kendi ücretlerini benzer pozisyonlarla karşılaştırabilmesi hedefleniyor.

Düzenleme yalnızca aynı unvanları değil, beceri, çaba, sorumluluk ve çalışma koşulları açısından eşit değerde işleri de kapsıyor. Şirketlerin ücret ve zam kararlarını objektif kriterlerle açıklayabilmesi gerekecek. Böylece “piyasa koşulları”, “performans” veya “kritik rol” gibi gerekçelerin arkasındaki ücret farkları daha fazla sorgulanabilecek.

Öne çıkan nokta: Direktif Türkiye’yi doğrudan bağlamasa da küresel şirketler üzerinden Türkiye’deki işverenlere de baskı yaratabilir. Ücret şeffaflığı yaygınlaştıkça, maaşın kendisinden çok maaşın neden o seviyede olduğunun açıklanabilir olması yeni işveren standardına dönüşebilir.

Türkiye’de gençlerin %27,1’i ne eğitimde ne istihdamda

OECD verilerine göre Türkiye’de gençlerin %27,1’i ne istihdamda ne eğitimde ne de mesleki eğitimde (NEET). Türkiye bu oranla karşılaştırılan ülkeler arasında ilk sırada yer alıyor.

Türkiye’yi %24,3 ile Kolombiya, %18,6 ile Meksika ve %17,4 ile Yunanistan takip ediyor. Listenin diğer ucunda ise Norveç (%6,2), İsveç (%7,9) ve Avustralya (%9,4) bulunuyor.

Öne çıkan nokta: Türkiye’de yaklaşık her dört gençten biri eğitim ve çalışma hayatının dışında. Bu tablo yalnızca genç işsizliğini değil, gençlerin iş gücü piyasasına geçişindeki yapısal sorunları da gösteriyor.

Yapay zeka destek hizmetlerini stratejik kariyer yoluna dönüştürüyor

Yapay zekanın müşteri destek çalışanlarının rolleri tamamen ortadan kalkmak yerine, destek profesyonellerinin yaptığı işler ve başarı için ihtiyaç duydukları beceriler köklü bir dönüşüm geçiriyor.

Otomatik sistemler şifre sıfırlama ve temel sorun giderme işlemlerini üstlenirken, müşteri desteğinin insan boyutu daha karmaşık ve değerli bir yapıya evriliyor. 

Destek ekipleri günlük sorumluluklarında önemli bir değişim yaşıyor. Bir zamanlar işin temelini oluşturan rutin talep çözümü, artık binlerce basit isteği eş zamanlı işleyebilen yapay zeka sistemleri tarafından yönetiliyor. 

Destek rolleri için aranan beceriler önemli ölçüde değişiyor. İşverenler artık yapay zeka araçlarının nasıl çalıştığını ve hangi noktalarda yetersiz kaldığını anlayabilen, sistem odaklı düşünme yeteneğine sahip adaylar arıyor. Teknik yetkinlik vazgeçilmez halde ve otomatik çözümlerin yetersiz kaldığı durumlarda sağlıklı karar verebilme becerisi kritik önem taşıyor.

Bu dönüşüm, destek organizasyonları içinde yeni kariyer yolları oluşturuyor. Yapay zeka denetimi, kalite güvencesi ve karmaşık sorun çözümü konularında uzmanlık geliştiren profesyoneller genişleyen fırsatlarla karşılaşıyor. Rol artık hacimden çok değer üretmeye odaklanıyor.

ABD’de ağustos ayındaki yeni istihdamın %98’i kadınlardan

ABD işgücü piyasasında dikkat çekici bir cinsiyet ayrışması yaşanıyor. Ağustos ayında tarım dışı istihdam %100’lük artışın 98 puanını kadınlar oluşturacak şekilde toplam 162 bin kişi arttı. Kadın istihdamındaki artış yaklaşık 158 bin olurken, erkek istihdamındaki artış yalnızca 4 bin seviyesinde kaldı.

Trump’ın ikinci döneminin başlangıcından bu yana ise kadınların payroll istihdamı yaklaşık %100 net istihdam artışını karşılayacak şekilde 765 bin yükselirken, erkek istihdamı yaklaşık 6 bin geriledi. 

Öne çıkan veriler:

• %98: Ağustos’taki net istihdam artışında kadınların payı
• %50,1: Kadınların toplam tarım dışı payroll istihdamındaki payı
• %4,1: ABD işsizlik oranı
• %3,1: Ortalama saatlik ücretlerde yıllık artış

ABD’de AI yaklaşık 1 milyon yeni iş yarattı

Yapay zekânın istihdam üzerindeki ilk etkileri, kitlesel iş kaybından ziyade yeni iş alanlarının oluşmasına işaret ediyor. ABD’de AI’ın bugüne kadar yaklaşık 1 milyon yeni iş yaratmış olabileceği, buna karşılık AI ile ilişkilendirilen işten çıkarmaların yaklaşık 200 bin seviyesinde.

AI yatırımlarındaki hızlı artış, yalnızca teknoloji şirketlerinde değil; veri merkezlerinin inşası, enerji altyapısı, elektrik, soğutma sistemleri ve ekipman üretimi gibi alanlarda da istihdam yaratıyor. ABD’de veri merkezi yatırımları yıllık 75 milyar doların üzerine çıkarken, AI altyapısına yönelik toplam harcamaların 2022’ye kıyasla yıllık yaklaşık 500 milyar dolar arttığı hesaplanıyor.

AI’a özgü beyaz yaka pozisyonları da hızla büyüyor. AI mühendisleri, veri analistleri, AI yöneticileri ve müşterilere AI çözümleri entegre eden mühendislik rollerine yönelik ilanların 2023-24 döneminden bu yana yaklaşık 2 katına çıktığı belirtiliyor. AI’a özgü rollerin ABD’deki profesyonel işlerin yaklaşık %1’ini oluşturuyor.

Bununla birlikte tablo tamamen olumlu değil. AI’a yakın bazı rutin ve idari rollerin istihdamı zayıflarken, iş gücü piyasasındaki dönüşüm özellikle giriş seviyesindeki beyaz yaka pozisyonlarını etkiliyor. Yani AI’ın istihdam üzerindeki etkisi şu aşamada “işleri yok etmekten” çok, hangi işlerin ve hangi becerilerin talep gördüğünü değiştirmek şeklinde ortaya çıkıyor.

Gizli çifte kariyer: Overemployment

Uzaktan çalışma ve yapay zekâ araçları, bazı çalışanların aynı anda birden fazla tam zamanlı işi yürütmesini mümkün hale getirdi. “Overemployment” olarak adlandırılan bu modelde çalışanlar, iki hatta beş farklı işi aynı çalışma haftası içinde sürdürebiliyor.

İşverenler için risk nerede başlıyor?

Overemployment, çalışan açısından gelir maksimizasyonu olarak görülebilirken işveren açısından çıkar çatışması, performans düşüşü, gizlilik ve fikri mülkiyet riskleri yaratabiliyor. Özellikle çalışma saatlerinin çakışması, toplantılara sürekli katılamama, teslimat kalitesindeki düşüş ve çalışanın farklı işverenlere ait bilgileri aynı cihaz veya araçlar üzerinden yönetmesi dikkat edilmesi gereken sinyaller arasında.

Bu nedenle konu yalnızca “Çalışan iki iş yapabilir mi?” sorusundan ibaret değil. Uzaktan çalışma modellerinde işverenlerin performansı, çalışma yükünü ve olası çıkar çatışmalarını nasıl yöneteceği giderek daha önemli bir İK gündemi haline geliyor.

Ücret artışları ağustos ayında yavaşladı

İşinde kalan çalışanların ücret artışı %4,4 ile sabit kalırken, iş değiştiren çalışanların ücret artışı %7,5’ten %7,3’e geriledi.

Özel sektör işverenleri ağustosta 38.000 istihdam yarattı

Özel sektör istihdamındaki artış, Ocak ayından bu yana en yavaş seviyede gerçekleşti. İmalat, profesyonel hizmetler ve bilgi sektörlerinde istihdam azalırken; eğitim ve sağlık hizmetleri, inşaat ile eğlence ve konaklama sektörlerinde güçlü işe alımlar görüldü.

ADP Baş Ekonomisti Nela Richardson:

“Ücretler, bugün yaşanan dalgalı işe alım görünümü hakkında bize çok şey anlatabilir. İşe alım eğilimlerini anlamak için ücret artışlarının nerede hızlandığına, nerede yavaşladığına ve kimleri etkilediğine yakından bakmak gerekiyor. Bir zamanlar öngörülebilir olan ücret artışlarının yerini; demografik değişim, kalıcı enflasyon ve yapay zekânın işler üzerindeki etkilerinin şekillendirdiği daha karmaşık bir tablo aldı.”

Mevzuattaki güncelleme çalışmalarından da bahseden Gürlek, “Yatırımcıların hukuki güvencelerini pekiştirmek, üretim ve yatırımın önündeki engelleri azaltmak, tahkim ile alternatif uyuşmazlık çözüm yollarını daha etkin hâle getirmek üzere mevzuatımızı günün ihtiyaçları doğrultusunda geliştirmeye devam edeceğiz” diye konuştu.

Haksız rekabetle piyasa düzenini bozan ve suç gelirlerini meşru ekonomiye sokmaya çalışan yapılara karşı tavizsiz mücadeleyi sürdüreceklerini dile getiren Gürlek, “Hukukun üstünlüğünü ve yatırımcı güvenini esas alan reformlarla ülkemizin uluslararası rekabet gücüne, üretimine, ihracatına ve istihdamına katkı sunmaya devam edeceğiz” şeklinde konuştu.

Gıda, insanlık tarihinin en temel ilişkisini temsil eder. Doğa ile kurulan bağın, emeğin ve kültürün kesişim noktasıdır. Ancak bu bağ, modern çağda derin bir kopuş yaşadı. Tarım artık doğayla uyumun değil, verimliliğin; yemek kültürü ise toplumsal dayanışmanın değil, tüketimin bir simgesi halinde. Bu dönüşümün tarihsel, kültürel ve sistemsel boyutları, farklı perspektiflerden ele alınmadıkça sürdürülebilirlik söylemi eksik kalır.

Üç kitaptan bahsedeceğim. Aslında yazımı bu üç kitap üzerinden sentezlemeye çalıştım.

Henaut ve Mitchell, Lezzetli Fransa Tarihi adlı kitabı. Kitap, tarihsel süreçte gıdanın bir kimlik ve güç göstergesi olarak nasıl kurulduğunu gösteriyor. Priscilla Mary Işın, Avcılıktan Gurmeliğe adlı kitabı. Kitap, gıdanın tarih boyunca doğayla kurulan ilişkinin aynası olduğunu anlatıyor. Michael Albert, Mümkün Ütopya adlı kitabı. Kitap, mevcut ekonomik düzenin bu ilişkinin sürdürülebilir biçimde devam etmesini engellediğini gözler önüne seriyor.

Sofradan ideolojiye

Henaut ve Mitchell, Fransa mutfağını ulusal bir kimliğin ve modernliğin kurucu unsuru olarak ele almakta. Onlara göre, Fransız mutfağının tarihi, Fransa’nın kendisini tanımlama biçiminin bir tarihi. Ancak bu durum yalnızca Fransızlara özgü değil. Neolitik çağdan itibaren birçok toplulukta gıdanın ve mutfağın toplumu tanımlayan kültürün önemli bir unsuru olduğu gözlemlenmekte. Bu perspektif, gıdanın yalnızca biyolojik değil, kültürel bir fenomen olduğunu hatırlatıyor. Ancak aynı zamanda, yemek kültürünün iktidar ilişkilerini yeniden ürettiğini de açığa çıkarmakta. Sofra, ulus inşasının sembolü haline gelirken, üretim sürecindeki eşitsizlikler ise görünmezleşiyor.

Bu durum, Avcılıktan Gurmeliğe adlı kitabın çizdiği tarihsel tabloyla birleştiğinde dikkat çekici bir sonuç doğuruyor: yemek, doğadan kopuşun hem göstergesi hem de gerekçesidir. Gıdanın kültürleşmesi, bir yandan anlam yaratırken, diğer yandan doğanın metalaştırılmasını normalleştirmiştir. Modern gastronomi, doğayla olan bağı “tat” üzerinden yeniden üretmekte; fakat bu tat, artık yerel toprağın değil, küresel piyasanın bir ürünü.

Bereketten verimliliğe

Priscilla Mary Işın’ın çalışması, insanın doğayla kurduğu ilişkinin tarih boyunca nasıl evrildiğini ortaya koyuyor. Avcılıktan tarıma geçiş, yalnızca bir üretim biçimi değişikliği değil, doğayı “kontrol edilebilir” bir varlık olarak yeniden tanımlama süreci aynı zamanda. Bu süreç, Lezzetli Fransa Tarihi kitabında tarif edilen kültürel inşayla birleştiğinde, modern gıda sisteminin derin yapısı daha da anlaşılır hale geliyor: doğanın tahakküm altına alınması, kültürel olarak meşrulaştırılmıştır.

Verimlilik kavramı ise bu dönüşümün merkezinde. Endüstriyel tarım, bereketi değil çıktıyı ölçmekte. İnsan, toprağın döngüsünü değil, pazarın talebini izler. Böylece gıda üretimi, bir yaşam pratiği olmaktan çıkmış; ekonomik performansın göstergesine dönüşmüştür. Avcılıktan Gurmeliğe kitabının tarihsel perspektifi, sürdürülebilirliğin önündeki en büyük engelin teknik yetersizlik değil, tarihsel bir zihniyet mirası olduğunu düşündürüyor.

Mümkün olanın Ütopyası

Michael Albert, Mümkün Ütopya kitabıyla, bu zihniyet mirasını ekonomi politikalarının düzlemine taşıyor. Ona göre sürdürülemezlik, kapitalist üretim biçiminin yapısal bir sonucu. Gıda sistemleri, doğayı kaynak, emeği maliyet, tüketiciyi ise talep nesnesi olarak tanımlar. Albert, bu mekanizmayı dönüştürmenin yolunu “katılımcı ekonomi” modeliyle önermekte ve üretim, paylaşım ve tüketimin demokratikleşmesini savunmakta.

Bu öneri, Lezzetli Fransa Tarihi kitabının kültürel analizini ve Avcılıktan Gurmeliğe kitabının tarihsel sezgisini yeni bir etik çerçeveye taşıyor: Sürdürülebilirlik, yalnızca doğayla değil, birbirimizle kurduğumuz ilişki biçimiyle ilgilidir. Yani Albert’ın ütopyası, teknik bir çözüm değil; bir ilişki ontolojisi üzerine. Toprak, üretici, tüketici ve kültür, aynı ekosistemin aktörleri olarak yeniden düşünülmekte.

Sürdürülebilirliğin etik anatomisi

Üç kitabın ortak noktası, sürdürülebilirliği salt çevresel değil, insani bir yeniden hatırlama pratiği olarak konumlandırması. Henaut’un kültürel perspektifi, gıdanın kimlik kurucu yönünü; Işın’ın tarihsel analizi, insan–doğa ilişkisinin dönüşümünü; Albert’ın ütopyası ise bu ikisini dönüştürecek etik zemini sunuyor.

Bu birleşim, gıdayı hem tarihsel hem kültürel hem de sistemsel bir bütünlük içinde anlamamızı sağlıyor. Sofralarımızın, üretim zincirlerimizin ve politikalarımızın ardında yatan ortak mesele ise şudur: Doğayı unuttukça kültürümüz zayıflar; kültür zayıfladıkça doğa tükenir.

Sürdürebilme kavramının yalnızca teknik ya da çevresel değil, aynı zamanda etik, kültürel ve politik bir mesele olduğunu hatta bir hatırlama biçimi olduğunu görüyoruz. Toprakla kurulan ilişki, geçmişteki “bereket” anlayışını; sofra kültürü, bugünkü “paylaşma” biçimimizi; ütopya ise geleceğe dair “sorumluluk” duygumuzu temsil etmekte.

Dolayısıyla sürdürülebilirlik, sadece çevresel bir hedef değil; uygarlığın kendini yeniden anlamlandırabilme sürecidir aynı zamanda.

Belki de en doğru tanım şu cümlede saklıdır: “Toprağı korumak, aslında insanın kendisini hatırlamasıdır.”

Dipnotlar

1. Henaut, S. & Mitchell, J. Lezzetli Fransa Tarihi Yayın: Say Yayınları.
2. Işın, P. M. Avcılıktan Gurmeliğe: Yemeğin Kültürel Tarihi. Yayın: Yapı Kredi Yayınları.
3. Albert, M. Mümkün Ütopya: Yaşanabilir Bir Toplum İçin Stratejiler. Yayın: Kolektif Kitap.

Kahramanmaraş Büyükşehir Belediye Başkanı Fırat Görgel, 6 Şubat depremlerinin ardından restorasyon ve ihya çalışmaları tamamlanan 5 cami ile Tarihi Kahramanmaraş Kalesi’nin açılış törenine katılmak ve şehir genelinde yürütülen çalışmaları yerinde incelemek üzere şehre gelen Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy’u Büyükşehir Belediyesinde ağırladı.

Ziyarette; 66. Hükümet Tarım ve Orman Bakanı Prof. Dr. Vahit Kirişci, Vali Mükerrem Ünlüer, AK Parti Kahramanmaraş Milletvekilleri Ömer Oruç Bilal Debgici, Mevlüt Kurt, Mehmet Şahin ve İrfan Karatutlu, AK Parti İl Başkanı Muhammet Burak Gül ile MHP İl Başkanı Mansur Metehan da yer aldı.

Gerçekleştirilen ziyarette, 6 Şubat depremlerinin ardından Kahramanmaraş’ın yeniden inşa ve ihyası noktasında tamamlanan, devam eden ve planlanan çalışmalar kapsamlı şekilde ele alındı.

Görüşmede; şehrin tarihi ve kültürel mirasının korunması, depremde zarar gören yapıların restorasyonu, devam eden kültür yatırımları ve önümüzdeki süreçte hayata geçirilmesi planlanan projeler üzerine istişarelerde bulunuldu. Bunun yanı sıra Kahramanmaraş’ın kültür ve sanat hayatının güçlendirilmesi, tarihi kimliğinin korunarak gelecek nesillere aktarılması ve şehrin turizm potansiyelinin daha etkin şekilde değerlendirilmesine yönelik çalışmalar da değerlendirildi.

“Sayın bakanımızın destekleriyle tarihi ve kültürel değerlerimiz de bir bir ayağa kaldırılıyor”

Ziyarete ilişkin değerlendirmelerde bulunan Büyükşehir Belediye Başkanı Fırat Görgel, 6 Şubat depremlerinin ardından şehrin yeniden ayağa kaldırılması sürecinde tarihi ve kültürel mirasının da aynı hassasiyetle geleceğe taşınmasının büyük önem taşıdığımı ifade etti. Başkan Görgel, şehrin yeniden imarı ve ihyası noktasında Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın liderliğinde, bakanlıklar ve ilgili kurumlarla güçlü bir çalışma yürütüldüğünü belirterek, Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından Kahramanmaraş’ın tarihi mirasının korunmasına yönelik gerçekleştirilen çalışmaların da büyük önem taşıdığını vurguladı. Başkan Görgel, restorasyonu tamamlanan 5 tarihi cami ile Tarihi Kahramanmaraş Kalesi’nin yeniden şehre kazandırılmasının, Kahramanmaraş’ın geçmişiyle geleceği arasında güçlü bir bağ kurulması açısından önemli olduğunu dile getirdi. Şehrin tarihi dokusunun korunması, kültürel değerlerinin yaşatılması ve Kahramanmaraş’ın kültür ve turizm alanındaki potansiyelinin daha ileri taşınması için çalışmaların kararlılıkla sürdürüleceğini belirten Başkan Görgel, şehrin yeniden imar sürecine sağladıkları katkılar ve Kahramanmaraş’a gösterdikleri yakın ilgi dolayısıyla Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy’a teşekkür etti.

Gaziantep Primemall AVM Migros Aile Kulübü, Şehitkamil İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü ve Gaziantep Şehit Kamil Halk Eğitimi Merkezi iş birliğiyle düzenlenen arıcılık kursunun başarıyla tamamlandığı bildirildi.

15 Eylül Salı günü gerçekleştirilen etkinlikte, eğitimi tamamlayan 20 kursiyere sertifikalarının yanı sıra arı yetiştiriciliği başlangıç seti hediye edildi. Teslim törenine Şehitkamil İlçe Tarım ve Orman Müdürü Hakan Marakoğlu, Şehitkamil İlçe Milli Eğitim Şube Müdürü Cevdet Arslan, Şehitkamil İlçe Milli Eğitim Müdür Yardımcısı Tacim Durmuş, Şehitkamil Halk Eğitimi Merkezi Müdürü Recep Öztürk, Şehitkamil Merveşehir Halk Eğitimi Merkezi Müdürü Halil İbrahim Berk, Migros Doğu Akdeniz Bölge Direktörü Ayhan Çalışkan ile Migros bölge yöneticileri katıldı.

Yapılan açıklamaya göre, Migros, arı ürünlerinden arı bakımına, ana arı yetiştiriciliğinden arı sütü üreticiliğine çeşitli başlıklarda düzenlediği eğitimlerle hem yerel üreticilere hem de arı yetiştiriciliğiyle ilgilenen vatandaşlara destek olmayı sürdürüyor. Amacı; özellikle kadın kursiyerlerin meslek hayatına girmelerini ve üretime yönelmelerini destekleyerek yerel üretime ve aile bütçelerine katkı sağlamak olan program ile kursiyerlerin, teorik bilgilerini uygulamalı deneyimlerle pekiştirerek kendi arıcılık faaliyetlerine güçlü bir başlangıç yapma fırsatı bulduğu belirtildi.

EKONOMİ Gazetesi tarafından TÜRKONFED iş birliğiyle düzenlenen “COP31’e Doğru İş Dünyası İçin Net Konuşalım” zirvesi, 9 Eylül’de İstanbul Hilton Bomonti Conference Center’da gerçekleştirildi.

NBE TV YouTube kanalında başlayan “Net Konuşalım” programını sahneye taşıyan zirvede, iş dünyasının yeşil dönüşüm hedeflerini somut uygulamalara nasıl dönüştürebileceği masaya yatırıldı.

Zirvede farklı sektörlerden iş dünyası temsilcileri sürdürülebilirlik, iklim değişikliği, karbon azaltımı ve Avrupa pazarında giderek artan çevresel yükümlülükler konusunda değerlendirmelerde bulundu.

Oturumun konuşmacıları arasında yer alan Karacasu Tekstil Yönetim Kurulu Başkanı Burak Orhan Arifioğlu, tekstil sektörünün yeşil dönüşüm sürecinde yalnızca mevcut teknolojilerin kullanılmasının yeterli olmadığını, Türkiye’nin kendi teknolojilerini de geliştirmesi gerektiğini söyledi.

“Kendi teknolojimizi geliştirmeliyiz”

Tekstil sektöründe dönüşümün üretim süreçlerinin yeniden ele alınmasını zorunlu kıldığını belirten Arifioğlu, sürdürülebilir üretim için teknoloji yatırımlarının kritik önem taşıdığını ifade etti.Arifioğlu, Karacasu Tekstil olarak 2016 yılında bu doğrultuda Circular Dye adında iplik boyama teknolojisini geliştirdiklerini belirtti.Ülke olarak tekstil sektörünün dönüşmesi için sadece teknoloji satın almanın yetmeyeceğini, bu dönüşüme 35-40 yıllık tekstil geçmişimizle liderlik etmemiz gerektiğini ifade etti.

Çevresel atıkta sıfıra yakın hedef

Geliştirilen sistemin tekstil üretiminde çevresel atıkların azaltılmasına önemli katkı sunduğunu belirten Arifioğlu, uygulamanın aynı zamanda enerji kaynağı açısından da dönüşüm sağladığını dile getirdi.

Sistemin çevresel atığı neredeyse sıfıra indirdiğini ifade eden Arifioğlu, kömür yerine güneş enerjisinden yararlanılmasına da imkan sağladığını belirtti. Arifioğlu, bu tür teknolojilerin tekstil sektörünün sürdürülebilirlik hedeflerine ulaşmasında önemli bir araç olduğunu vurguladı.

Avrupa’nın talepleri artıyor

Tekstil sektörünün özellikle Avrupa pazarında giderek daha kapsamlı çevresel yükümlülüklerle karşı karşıya kaldığını belirten Arifioğlu, Türkiye’deki üreticilerin izlenebilirlik konusunda önemli bir deneyime sahip olduğunu söyledi.

Türkiye’de büyük markalarla çalışan üreticilerin izlenebilirlik taleplerini uzun süredir karşıladığını kaydeden Arifioğlu, Avrupa’daki alıcıların beklentilerinin ise artık yalnızca üretim aşamasıyla sınırlı kalmadığına dikkat çekti.

Arifioğlu, “Türkiye’de büyük markalarla çalışan üreticiler, izlenebilirlik taleplerini de uzun süredir karşılıyor. Ancak Avrupalı alıcıların çevresel yükümlülükleri ambalajdan toplama ve geri dönüşüme kadar yeni talepler getiriyor. Ama sektör olarak biz Avrupa Birliği’nin taleplerine alışığız ve hazırız.” ifadelerini kullandı.

“Maliyetler kârdan karşılanabilir”

Avrupa’nın çevresel standartlarının genişlemesinin Türkiye’deki tekstil üreticileri açısından yeni maliyetler oluşturabileceğine dikkat çeken Arifioğlu, özellikle ambalaj, toplama ve geri dönüşüm gibi süreçlerin firmalar açısından ek yük oluşturabileceğini söyledi.

Yeni çevresel yükümlülüklerin maliyetinin Türkiye’deki tekstil firmalarına yansıması halinde sektörün kârlılığının bundan etkilenebileceğini belirten Arifioğlu, “Bizim ülke olarak tecrübemize bakarsak bu sürecin maliyetini muhtemelen biz Türk tekstilcilerine yıkarlar” değerlendirmesinde bulundu.

Zirvede yapılan değerlendirmeler, tekstil sektöründe yeşil dönüşümün artık yalnızca çevresel bir sorumluluk değil, aynı zamanda ihracat pazarlarında rekabet gücünü belirleyen önemli bir unsur haline geldiğini ortaya koydu. Sektör temsilcileri, dönüşüm sürecinde teknoloji yatırımlarının artırılması, yenilikçi üretim modellerinin geliştirilmesi ve artan çevresel maliyetlerin yönetilmesinin Türkiye tekstil sektörünün geleceği açısından kritik olduğuna dikkat çekti.

Eskişehir’de kablo donanım ve kablo gruplama üretim faaliyetlerini sürdüren Baycan Elektrik, farklı kuşaklardan çalışanlarını Kıdem Ödül Töreni’nde bir araya getirdi. Şirket açıklamasına göre, Eskişehir Ticaret Odası Vehbi Koç Kongre Merkezi’ndeki tören, yalnızca çalışma yıllarının kutlandığı bir buluşma değil, şirketin yıllar içerisindeki gelişiminin ve bu gelişimin arkasındaki ortak emeğin de ele alındığı bir program olarak gerçekleşti.

Baycan Elektrik Genel Müdürü Engin Yılmaz, program kapsamında şirketin geçmişten bugüne uzanan gelişimini çalışanlarla paylaştı. Baycan Elektrik’in üretim kabiliyetlerinin yıllar içerisindeki gelişimine değinen Yılmaz; yeni yatırımlar, artan üretim kapasitesi ve şirketin farklı sektörlerde büyüme yönünde attığı adımları aktardı. Beyaz eşya sektöründe edinilen uzun yıllara dayanan üretim deneyiminin bugün otomotiv, savunma ve havacılık gibi farklı sektörlere taşındığına dikkat çeken Yılmaz, Baycan Elektrik’in büyümesinin yeni üretim alanları ve yatırımlarla devam ettiğini belirtti. Şirketin başarı hikâyelerinin de paylaşıldığı programda, bugün gelinen noktanın yalnızca yeni yatırımların değil, yıllar içerisinde oluşan üretim kültürünün ve çalışanların taşıdığı bilgi birikiminin bir sonucu olduğu vurgulandı.

81 çalışana kıdem plaketi

Programın plaket takdimi bölümünde, Baycan Elektrik’te 5, 10, 15, 20 ve 35 yıllık kıdeme ulaşan toplam 81 çalışan sahnede ağırlandı. Farklı görev ve sorumluluklarla şirketin gelişimine katkı sunan çalışanlara kıdem plaketleri takdim edilirken, 35 yıla ulaşan çalışma birlikteliğinin Baycan Elektrik’in dönüşümüne de farklı bir perspektiften ışık tuttuğu belirtildi.

Açıklamada, "Yıllar içerisinde değişen üretim teknolojileri, büyüyen tesisler, yeni müşteriler ve yeni sektörlerle birlikte Baycan Elektrik’in yolculuğuna devam eden çalışanlar, şirketin kurumsal hafızasının ve üretim deneyiminin önemli bir parçasını oluşturuyor. Baycan Elektrik, önümüzdeki dönemde de üretim altyapısına ve insan kaynağına yönelik yatırımlarını sürdürerek, mevcut sektörlerdeki konumunu güçlendirmenin yanı sıra yeni sektörlerde büyümeyi hedefliyor." denildi. 

TürkMedya'nın düzenlediği zirvede konuşan Bolat, dünya ekonomisinin salgın, savaşlar, enerji krizleri, gıda piyasasındaki krizler, lojistik ağlarındaki kırılmalar, tedarik zincirlerinin kopması gibi çok sayıda önemli sınamalardan geçildiğini söyledi.

Dünya ekonomisinin özellikle 2025 yılı başından bu yana da ticaret savaşlarının ve gümrük vergilerindeki büyük artışların yol açtığı korumacılık rüzgarının etkileri altında olumsuz bir dönemden geçtiğini söyleyen Bolat, "Bu yıl büyüme oranının dünya ekonomisinde yüzde 3'e gerileyeceği tahmin ediliyor. 2024-2025 yıllarında yüzde 3,4 ortalaması vardı. Dünya ticaretinde de geçen yıl yüzde 4,6'lık büyüme varken bu yıl için yüzde 1,6'lık büyüme tahmini var." diye konuştu.

Bolat, ekonomideki durgunluğun en çok iç ticareti de etkilediğini belirterek, düzenlenen zirvenin ticaretin bugünü ve geleceği açısından önemli tartışmaları ve açıklamaları beraberinde getireceğini dile getirdi.

Dijitalleşmenin dev adımlarla ilerlediğine değinen Bolat, e-ticaret ve telekomünikasyondaki devrimlerin de hızlı bir şekilde ülkeye adapte olduğunu söyledi.

Bolat, Türkiye'de internet kullanımının 2026 itibarıyla yüzde 92,3 oranında olduğunu belirterek, "İnternet üzerinden mal ve hizmet sipariş edenlerin oranı da 2026'da yüzde 60'a ulaşmış durumda." dedi.

Bakanlık olarak perakende ticaret ve e-ticaretle ilgili düzenlemeler konusunda sorumlu ve yetkili bir kuruluş olduğunu söyleyen Bolat, bu yönde yaptıkları çalışmalara ilişkin de bilgi verdi.

"Perakende e-ticaret hacmi 2025'te yüzde 52'lik artışla 2,5 trilyon liraya ulaştı"

Bakan Bolat, Elektronik Ticaret Bilgi Sistemi (ETBİS) verilerine göre, Türkiye'deki e-ticaret hacminin 2025 itibarıyla bir önceki yıla göre yüzde 52,2'lik artışla 4,5 trilyon lirayı geçtiğini belirterek, "Dolar bazında e-ticaret hacmi 2025'te yüzde 29'luk artışla 115,5 milyar dolar oldu. Perakende e-ticaret hacmi de 2025'te yüzde 52'lik artışla 2,5 trilyon liraya ulaştı." ifadelerini kullandı.

Milli gelir payına bakıldığında 2019'da e-ticaret hacminin milli gelirdeki payı yüzde 2,7 iken 2025'te yaklaşık yüzde 7'ye yükseldiğini söyleyen Bolat, bu 6 yıl içinde yaşanan Kovid-19 salgını döneminde e-ticaretten alışveriş yapanların sayısının da hızlandığını anlattı.

Bolat, 2025'te e-ticaretin genel ticaret içindeki payının yüzde 19,3'e yükseldiğini belirterek, "Dünyada da benzer bir oran yükseldi. İşlem sayısı e-ticarette 2019'da 1 milyar 360 milyon işlem yapılmışken 2025'te yaklaşık 6 milyar e-ticaret işlemi yapıldı. E-ticaretin içinde perakende e-ticaretin işlem sayısı da 2019'da 380 milyon adet iken 2025'te yaklaşık 2 milyar adete yükseldi." ifadelerini kullandı.

Türkiye genelinde 2025 sonu itibarıyla e-ticaret faaliyetinde bulunan işletme sayısının 634 bine ulaştığını bildiren Bolat, bu işletmelerin büyük bir kısmının KOBİ niteliğinde olduğunu aktardı.

Bolat, e-ticaret yapan işletmelerin yüzde 75'inin şahıs, yüzde 21'inin limited şirket, yüzde 4'ünün de anonim şirket olduğunu belirterek, e-ticaretin tabana yayıldığını dile getirdi.

Bakanlığın e-ticaret alanındaki düzenlemeleri hakkında bilgi veren Bolat, "Amaç rekabeti bozucu faaliyetlerin, tüketicilerde oluşabilecek refah kaybının önüne geçmek ve çok oyunculu bir pazar yapısını tesis etmek ve satıcıların haksız ticari şartları alıcılara ya da tedarikçilere dayatmalarını engellemek." diye konuştu.

Bolat, 1 Temmuz'da yürürlüğe giren Avrupa Birliği'nin e-ithalat düzenlemesinde getirilen ek vergilerde, Gümrük Birliği olduğu için yapılan yoğun müzakerelerin sonucunda Türkiye'nin e-ihracat ürünlerine ekstra verginin getirilmediğini belirtti.

Bakanlık olarak Ankara ve İstanbul'da e-ihracat zirveleri düzenlendiğinden bahseden Bolat, aralık ayında e-ticaret haftası düzenleyeceklerini söyledi. Bolat, e-ihracatı destekleme noktasında yoğun gayretleri olduklarını belirterek, şunları kaydetti:

"İstanbul'da IGEXX'i ve Ankara'da e-ihracat zirvesini yapmamızın gayesi dünya pazarlarına e-ihracat rakamlarımızı artırmak. Burada dijital pazar yeri tanıtımı, sipariş karşılama hizmetleri ve pazar yeri komisyonları alanında önemli düzenlemeler getirdik. Bu yıl 134 firma bu desteklerden faydalanmış, 638 milyon lira Ticaret Bakanlığı'ndan e-ihracat konusunda destek almışlar. Şu anda 26 ülkeye yapılan e-ihracat bu destekler kapsamındadır. Amacımız bu rakamı ilk planda 35 ülkeye çıkarmaktır. E-ihracat konsorsiyum modelini getirdik. 15 firma bu konsorsiyum modeline katıldı."

Bu haftanın Ahilik Haftası olduğunu söyleyen Bolat, "Ülkemizde yaklaşık 2 bin 960 esnaf, sanatkar odaları. 81 vilayetimizde esnaf birliği var ve de çatı kuruluşu TESK var bir de TESKOMB var. Halkbank'ımız esnafımızın her zaman yanı başında en büyük destekçisi. Hükümet, Ticaret Bakanlığı, Hazine ve Maliye Bakanlığı olarak burada büyük bir sorumluluk üstleniyoruz ve esnaflarımıza piyasa şartlarının yarısı oranında, çok uygun şartlarda 4 yıl vadeli işletme kredilerinde, 5 yıl vadeli yatırım ticari araç, makine, demirbaş alım kredilerinde Halkbank'ımız fonluyor." ifadelerini kullandı.

Bolat, 24 yılda 853 milyar lira ve 4 milyon 760 bin kere kredi kullandırımı gerçekleştirildiğini aktararak, "Bunun 460 milyar lirası son 3 yılın rakamları. 2025 yılı pik yıldı. 257 bin kullandırımla 178 milyar lira yüzde 24 maliyetle kullandırıldı. Esnafımız işletme sermayesi, yatırım sermayesi, ihtiyaçları ya da ticari araba değişikliği için yararlandı. Bu yılın 8 ayında 137 bin kullandırım yapıldı, yaklaşık 123 milyar liralık bir fonlama yapıldı esnaflarımız için." diye konuştu.

Bakanlık olarak iç piyasanın adil bir şekilde çalışması ve haksız ticaretin de önlenmesi noktasında önemli çalışmalar yaptıklarına değinen Bolat, Perakende Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun'a ilişkin bilgi verdi.

Bolat, tüketici hakem heyetlerinin iyi çalıştığını kaydederek, "1 Haziran 2023 ile 31 Ağustos 2026 arasında 2 milyon 769 bin başvuruyu sonuçlandırarak 34 milyar lira tutarında bir uyuşmazlığı barışçıl bir şekilde karara bağlamış oluyor." ifadelerini kullandı.

Gıda perakendeciliğinin perakende ticaretteki oranının yüzde 20,5 olduğunu söyleyen Bolat, "Bakanlık olarak amacımız geleneksel perakendecilikle organize perakendeciliğin birbirini yıpratmadan, yıkıcı bir rekabet olmadan dengeli büyümesini sağlamak." diye konuştu.

"2 milyar 240 milyon liralık idari para cezası uygulandı"

Ticaret Bakanı Bolat, Hal Kanunu'nda yıllar içinde kısmi değişiklikler yapıldığına değinerek, şu açıklamada bulundu:

"Bu konuda yeni çalışmamız zaten tamamlandı. AK Parti parlamento grup başkanlığımız nezdinde ilgili taraflarca kamu ve özel kuruluşlarla birlikte değerlendiriliyor. Önümüzdeki yasama döneminde daha önemli, yeni ve sebze, meyve ticaretindeki fiyat artışlarını daha da aşağıya çekmeye yarayacak hükümlerle bu kanunun çıkması için çalışıyoruz. 5957 sayılı 2012 yılında çıkarılan kanunun bir önemli maddesi Hal Kayıt Sisteminin getirilmesi. Bir diğeri de tüm perakendeciler için toptancı sebze, meyve halinden mal alma zorunluluğunu kaldırmasıydı. Böylece perakendeciler üreticilerden doğrudan alabilirlerdi.

Burada üretici birliklerinin rolü çok önemli. Ancak ülkemizde maalesef çok arzu edilmesine ve uğraşı göstermemize rağmen üretici birliklerinin sebze, meyve ticaretindeki payının artması noktasında çok uzun bir yol alınamadı. Kooperatifleşme ve üretici birliklerinin sektörde güçlenmesi, yeni Hal Kanunu taslağında en önemli maddelerin arasında geliyor. Standartlar, haldeki üretici birliklerinin kiralarında yüzde 20 indirim yapmak, pazar yerlerinde üretici birliklerinde yüzde 20 yer ayırmak gibi hükümler mevcut kanunda var. Yeni kanun taslağında daha da bu oranlar yükseltiliyor. Ayrıca standartlar konusunda bir tebliğ var. Sebze, meyvelerin toptan perakende ticaretinde ambalajlama, taşıma, depolama ve perakende satış noktalarına ilişkin standartlar da belirleniyor."

Güvensiz ürün denetimlerinin önemine işaret eden Bolat, 2011'de yüzde 32 olan denetlenen ürünlerdeki güvensizlik oranının 2025'te yüzde 1'e gerilediğini söyledi.

Bolat, bu yıl 8 ayda 322 bin firmanın ve onların 39 milyon ürününün denetlendiğini belirterek, "Güvensiz ürün, haksız fiyat, fahiş fiyat, haksız ticaret gibi uygulamalar tespit edildiğinde burada 2 milyar 240 milyon liralık idari para cezası toplamda uygulandı ve bunlar aralıksız devam etmektedir." diye konuştu.​​​​​​​

Bakan Bolat'a konuşmasının ardından hediye takdim edildi, aile fotoğrafı çekildi.

(AA)

İlk ihalede, 5 yıl (1673 gün) vadeli, 6 ayda bir yüzde 16,63 sabit kupon ödemeli, devlet tahvilinin yeniden ihracı yapıldı.

İhalede, basit faiz yüzde 35,57, bileşik faiz yüzde 38,73 oldu.

Nominal teklifin 29 milyar 102 milyon lirayı bulduğu ihalede, nominal satış 21 milyar 912 milyon lira, net satış 23 milyar 700,8 milyon lira olarak gerçekleşti.

Kamudan gelen 15 milyar 250 milyon liralık teklifin tamamının karşılandığı ihalede, piyasa yapıcılarından 44 milyar 916 milyon liralık teklif alındı ve bu kesime 27 milyar liralık satış yapıldı.

İkinci ihalede 8 yıl (2933 gün) vadeli, 6 ayda bir yüzde 13,85 sabit kupon ödemeli, devlet tahvilinin yeniden ihracı gerçekleştirildi. İhalede, basit faiz yüzde 32,54, bileşik faiz yüzde 35,19 oldu

Nominal teklifin 34 milyar 490 milyon lirayı bulduğu ihalede, nominal satış 25 milyar 310 milyon lira, net satış 24 milyar 947,6 milyon lira olarak gerçekleşti.

Kamudan gelen 5 milyar liralık teklifin tamamının karşılandığı ihalede, piyasa yapıcılarından 36 milyar 832 milyon liralık teklif alındı ve bu kesime 22 milyar liralık satış yapıldı.

Böylece, Hazine, iki ihaleyle toplam 117 milyar 898,4 milyon lira borçlandı.

Son dönemde zorluk yaşayan yatırımcı çıkışları ve getiri kaybı Sermaye Piyasası Kurulu’nun (SPK) yatırım fonlarına yönelik düzenlemeleriyle hızlanan Pusula Portföy Yönetimi Kamuyu Aydınlatma Platformu’na yaptığı açıklama ile kurucusu oldukları bazı yatırım fonlarının katılma payı iade ödemelerinde temerrüt durumu oluştuğunu açıkladı. Pusula Portföy Yönetimi dahil Pusula Finans Holding ve bağlı ortaklıklarının Tera Grubu’na devrinde anlaşmaya varıldığı ve Tera Holding Yönetim Kurulu Başkanı Emre Tezmen’in bu grupların da yönetim kurulu başkanlığını üstlendiğini duyuran Tera ise devrin tamamlanmadığını ve bir sorumlulukları olmadığını açıkladı.

Pusula Portföy’den bugün 15:23’te KAP’a yapılan açıklamada “Kurucusu olduğumuz bazı yatırım fonlarının katılma payı iade ödemelerinde temerrüt durumu oluşmuştur. İlgili fonlar hesabına işlem yapılan aracı kurumlar ile mutabakatlar ve likidite yönetim süreci devam etmektedir. Konuya ilişkin gerekli tedbirler özenle alınmakta olup, gelişmeler hakkında yatırımcılarımız bilgilendirilmeye devam edilecektir” denildi. Piyasa uzmanları temerrüde düşmeye yönelik bu açıklamanın yatırımcının parasını alamayacağı değil ancak bu yatırımlarını ne zaman ve hangi fiyattan alacaklarının belirsiz olduğunu anlamına geldiğini belirtti.

Fonlarından 132.7 milyar lira çıktı

Pusula Portföy’ün geçen hafta sonu Tera Grubu tarafından alınacağına yönelik açıklama öncesinde de yatırım fonlarından yüklü çıkışlar gerçekleşmiş özellikle 28 Ağustos’ta SPK’nın yatırım fonlarına yönelik yeni rehberiyle birlikte bu kayıplar hızlanmıştı. TEFAS verilerine göre TEFAS'a açık ve kapalı 19 fonundan toplam 132 milyar 756,4 milyon lira çıkış gerçekleşti. En sert çıkış ise 90.1 milyar lira ile Pusula Portföy Para Piyasası Fonu'nda yaşandı. Bu fon bugün itibariyle TEFAS'a kapalı hale çekildi. Verilere göre fonun bugün itibariyle 39 bin 320 yatırımcısı bulunuyor ve fonun toplam değeri 25.2 milyar lira seviyesinde. Ağustosta ise fonun toplam değeri 112.7 milyar lira yatırımcı sayısı ise 55 bin 256 idi.

28 Ağustos'tan bugüne TEFAS'a açık fonlarından Pusula Portföy Hisse Senedi Fonu yüzde 92,43, Pusula Portföy Birinci Değişken Fonu yüzde 78,88 getiri kaybı yaşattı yatırımcısına. TEFAS'a kapalı fonlarında ise yüzde 94,18 kayıpla Pusula Portföy ikinci Hisse Senedi Serbest Fonu, ve yüzde 93,90 kayıpla Pusula Portföy Üçüncü Hisse Senedi Serbest Fonu bulunuyor.

‘Sorun Tera’nın sorumluluğunda değil’

Pusula Portföy fonlarında temerrüde düştüğü açıklamasının hemen ardından Tera Grubu’ndan saat 15.49’da KAP’a bir açıklama gönderildi ve bu açıklamada Pusula Finans Holding’in devir işleminin henüz hukuken ve fiilen tamamlanmadığı duyuruldu. Açıklamada “Gelinen aşama itibarıyla söz konusu pay devir işlemi henüz hukuken ve fiilen tamamlanmamış olup, planlanan devir işlemine konu payların mülkiyeti ve bu paylara bağlı yönetsel haklar Tera Grubu şirketlerine geçmiş değildir. Bu nedenle, resmi devir işlemlerinin tamamlanmasına kadar Pusula Grubu şirketlerinin yönetim ve faaliyetleri kendi tüzel kişilikleri ve mevcut kurumsal yapıları içerisinde sürdürülmekte olup; Pusula Portföy Yönetimi tarafından yönetilen yatırım fonlarının portföy ve likidite yönetimi ile katılma payı alım-satım süreçleri hâlihazırda Tera Grubu şirketlerinin yönetim ve sorumluluğunda bulunmamaktadır. Dolayısıyla, devir işleminin hukuken tamamlanmasından önce Pusula Portföy Yönetimi A.Ş. tarafından yönetilen yatırım fonlarında ortaya çıkabilecek kısa vadeli likidite ihtiyaçlarının veya katılma payı iade taleplerinin, Tera Grubu'nun finansal gücü, likiditesi veya faaliyetleriyle ilişkilendirilmemesi gerekmektedir” denildi.

Ancak yine bugün sabah Tera Grubu’ndan yapılan “Pusula ve Katılımevim’de yönetim artık Tera’da” başlıklı basın açıklamasında şöyle denildi: “Sermaye piyasalarında son günlerin en büyük işlemi olan Pusula Finans Holding ve bağlı ortaklıklarının Tera Grubu’na devrinde anlaşmaya varıldı. Kapsamda Pusula Finans Holding ile İktisat Katılım Bankası, Katılımevim, Birevim Tasarruf Finansman da yer alıyor. Eşzamanlı olarak Pusula Holding ve hissedarı olduğu Katılımevim’in yönetimi de değişti. Tera Holding Yönetim Kurulu Başkanı Emre Tezmen, bu şirketlerin de yönetim kurulu başkanlığını üstlendi.”

Pusula’da yönetim kurulu başkanlığı değişti

Açıklamada Pusula grubu finansal şirketlerinin Tera Grubu'na devrine ilişkin temel ticari ve finansal şartlar konusunda anlaşmaya varılarak resmi izin ve onay sürecine geçildiği belirtilerek “Bu süreçle eş zamanlı olarak, Pusula Finans Holding ile hissedarı olduğu Katılımevim’in yönetim yapısında da önemli değişim yaşandı. Pusula Finans Holding Yönetim Kurulu üyeleri Ahmet Özcan ve Serdar Turhan istifa etti. Tera Holding Yönetim Kurulu Başkanı Emre Tezmen, Pusula Finans Holding Yönetim Kurulu Başkanlığı’na getirildi. Tera Finansal Yatırımlar Holding Başkan Vekili Erkan Kilimci de Pusula Finans Holding’te yönetim kurulu üyesi oldu. Tezmen ve Kilimci aynı görevi Katılımevim’de de üstlendi. Söz konusu atamalar, yapılacak ilk Genel Kurul toplantısında pay sahiplerinin onayına sunulacak” denildi.

Açıklamada görüşlerine yer verilen Tera Holding Yönetim Kurulu Başkanı Emre Tezmen “Katılımevim Tasarruf Finansman, Birevim Tasarruf Finansman, İktisat Katılım Bankası, Pusula Menkul ve portföy yönetim şirketlerini bünyesinde barındıran Pusula Holding artık Tera Grubu bünyesine katılmıştır. Bu güzide kurumlar, bundan sonra Tera’nın çeyrek asrı aşan tecrübesi, finansal disiplini ve sarsılmaz güvencesiyle başarılarını artırarak sürdürecektir” dedi.

Bu soruların artması çok da şaşırtıcı değil. Bir tarafta yeni düzenlemelerin ardından bazı fon gruplarında yaşanan para çıkışları, diğer tarafta birkaç fonda görülen ödeme gecikmeleri var. Sosyal medyadaki bilgi kirliliği de eklenince yatırımcıların kafası doğal olarak karıştı.

Önce en fazla merak edilen sorudan başlayalım. Portföy yönetim şirketine bir şey olursa ne olur?

Yatırım fonları SPK düzenlemelerine tabi bir yapı içinde faaliyet gösteriyor. Fon malvarlığı ile portföy yönetim şirketinin kendi malvarlığı ayrı yapılar olarak izleniyor. Fon varlıklarının saklanması ve yatırımcıların katılma paylarının kayden takibi de belirli kurallar çerçevesinde gerçekleştiriliyor.

Bu nedenle portföy yönetim şirketinin finansal veya operasyonel bir sorun yaşaması ile fon portföyündeki varlıkların durumu aynı konu değil. Böyle bir durumda fonun yönetiminin devri veya gerekli görülmesi halinde farklı süreçlerin işletilmesi gündeme gelebilir. Dolayısıyla “Portföy yönetim şirketine bir şey olursa fondaki param da otomatik olarak gider” şeklinde bir sonuç çıkarmak doğru olmaz.

Fonlarda mevduattaki gibi belirli bir tutara kadar sigorta bulunmuyor. Buradaki güvence mekanizması farklı; fon malvarlığının portföy yönetim şirketinin malvarlığından ayrı izlenmesi ve varlıkların saklama sistemi içinde tutulması üzerine kurulu.

Peki fonun kendisi batar mı?

Burada “batmak” kelimesini biraz dikkatli kullanmak gerekiyor. Yatırım fonu ile faaliyet gösteren sıradan bir şirket aynı yapıya sahip değil. Bu nedenle şirketler için kullandığımız iflas veya batma kavramlarını fonlara doğrudan uygulamak yanıltıcı olabilir.

Ancak bu, fon yatırımcısının zarar edemeyeceği anlamına gelmiyor. Fonun içindeki hisse senetleri düşebilir, borçlanma araçlarında ödeme sorunları yaşanabilir, yabancı varlıklar değer kaybedebilir veya fonun yatırım stratejisine bağlı olarak zararlar oluşabilir. Bunların tamamı fonun birim pay değerine ve yatırımcının getirisine yansır. Yani “fon güvenli” ifadesini “bu fonda zarar etmem mümkün değil” şeklinde okumamak gerekiyor.

Ödeme gecikmesi ne anlama geliyor?

Son dönemde kafa karışıklığı yaratan konulardan biri de bazı fonlarda görülen ödeme gecikmeleri oldu. Bir yatırımcı fonunu sattığında doğal olarak parasını belirlenen işlem ve valör süresi içinde hesabında görmek istiyor. Burada yaşanan bir gecikme de haklı olarak endişe yaratıyor. Ancak bir ödeme gecikmesini tek başına “fon battı” şeklinde yorumlamak doğru olmayabilir. Öncelikle gecikmenin nedenine bakmak gerekiyor.

Fonun portföyünde kolay alınıp satılabilen varlıkların yanında daha düşük likiditeye sahip hisse senetleri veya özel sektör borçlanma araçları bulunabilir. Normal piyasa koşullarında bu durum sorun yaratmayabilir. Ancak fondan kısa sürede yüksek miktarda para çıkışı olduğunda, yatırımcı ödemelerini karşılamak için portföydeki varlıkların nakde çevrilmesi gerekir.

Burada basit bir örnek verelim. Elinizde 100 lira değer biçilen bir varlığın bulunması, onu bugün 100 liradan hemen satabileceğiniz anlamına gelmez. Yeterli alıcı yoksa satış için beklemek veya daha düşük bir fiyatı kabul etmek gerekebilir. Likidite riskinin en basit karşılığı da bu. Geçtiğimiz Kasım ayında bir fonda ödeme gecikmesi 17 gün sürmüş ve sonunda yatırımcılar faiziyle paralarını alabilmişti.

Dolayısıyla ödeme gecikmesi her durumda kalıcı kayıp anlamına gelmez. Ama önemsiz bir konu olarak da görülmemeli. Ben bunu daha çok fonun portföy yapısına ve likiditesine neden bakmamız gerektiğini gösteren bir örnek olarak değerlendiriyorum.

Güvenli olması risksiz olduğu anlamına gelmiyor

Bir diğer yanlış algı da fonlarda zararın belirli bir seviyede sınırlı olduğu düşüncesi.

Zaman zaman “Fon bir günde en fazla yüzde 10 düşebilir” şeklinde yorumlarla karşılaşıyorum. Fonların tamamı için geçerli böyle genel bir günlük kayıp sınırından söz etmek doğru değil. Fonun yatırım yaptığı varlıkların fiyat hareketleri ve kullandığı strateji birim pay değerindeki değişimi belirliyor.

Burada anlattığım riskler, fon sisteminin güvensiz olduğu anlamına gelmiyor. Tam tersine, farklı fon türlerinin farklı riskler taşıdığını ve yatırımcının bu ayrımı bilmesi gerektiğini gösteriyor.

Son dönemdeki düzenlemeleri de bu açıdan okumak gerekiyor. Fon piyasası 10 trilyon TL’yi aşan büyüklüğüyle artık sermaye piyasalarının çok önemli bir parçası. Piyasa büyüdükçe yoğunlaşma, likidite ve karşı taraf risklerinin yönetimi de daha önemli hale geliyor. Ben son gelişmeleri fon sistemine yönelik bir güven sorunu olarak değil, hızla büyüyen bir piyasada risk yönetiminin daha fazla önem kazanması olarak okuyorum.

Yatırımcı açısından ise bence asıl değişmesi gereken fon seçme alışkanlığımız.

Bugüne kadar fon seçerken çoğunlukla geçmiş getiriye bakıldı. Oysa yüksek getiri başarılı bir yatırım stratejisinin sonucu olabileceği gibi daha yüksek yoğunlaşmanın, daha düşük likiditenin veya daha fazla risk alınmasının sonucu da olabilir. Getiri ekranında ikisi birbirine benzeyebilir. Aradaki fark çoğu zaman piyasa koşulları değiştiğinde ortaya çıkar.

Bu nedenle getirinin yanına birkaç soru daha koymak gerekiyor: Fon neye yatırım yapıyor? Birkaç varlıkta yoğunlaşmış mı? Fon ne kadar büyük? Portföyündeki varlıkların likiditesi nasıl? Fonun stratejisi benim risk profilime uygun mu? Bunlar yatırımcıyı fonlardan uzaklaştıracak sorular değil. Tam tersine, doğru fonu seçmesine yardımcı olacak sorular.

Birkaç fonda yaşanan sorunları bütün fon sistemine genellemek ne kadar yanlışsa, “fon zaten güvenlidir” diyerek yatırım risklerini görmezden gelmek de o kadar yanlış.

Kısacası bugün fon yatırımcısının ihtiyacı korkmak değil, fonunu daha iyi tanımak. Fonların yapısındaki güvenceler önemli; ancak fon yatırımı risksiz değil. Yeni dönemde yatırımcıyı koruyacak olan da bu iki kavram arasındaki farkı doğru anlayabilmek.

Sigmund Freud, Civilization and Its Discontents

Bu bitmek bilmeyen mutluluk arayışı gerçekten sağlıklı bir yaşam biçimi mi? Zira mutsuz olduğumuzda —ki çoğu insan zamanının büyük kısmını böyle geçirir— muhtemelen kendimizde bir sorun olup olmadığını sorgularız. Acaba bu dünyaya uygun değil miyiz? Beynimizdeki kimyasalların tıbbi bir müdahaleyle dengelenmesi mi gerekiyor? Yoksa Schopenhauer, mutluluğu hedeflemenin beyhude bir çaba olduğunu öne sürerken haklı mıydı? Mutluluk için çabalamak yerine enerjimizi anlamlı bir yaşam inşa etmeye adasaydık, hayatımızı daha tatmin edici bulabilir miydik?

Mutluluk, her zaman uğruna çabalamaya değer bir hedef olarak görülmemiştir. Çoğu Hint-Avrupa dilinde "mutluluk" kelimesinin kökeni şans veya kadere dayanır; bu da mutluluğun başlangıçta tanrılar ya da tesadüfler tarafından bahşedilen veya geri alınan bir şey olarak görüldüğünü ima eder. Mutluluğun yalnızca insan çabasıyla elde edilebilecek bir şey olduğu düşünülmezdi.

Batı'da, mutluluğun en yüce iyi olduğu ve bu nedenle yaşamın nihai amacı olması gerektiği fikrini yaygınlaştıran kişi ise Sokrates'ti.

Türkiye’de Para Politikası Kararı: Eylül ayı toplantısında politika faizini, piyasa beklentilerine paralel şekilde, değiştirmeyerek yüzde 37’de sabit tuttu. Kurul ayrıca, gecelik vadede borç verme faiz oranını yüzde 40’ta, gecelik vadede borçlanma faiz oranını ise yüzde35,5’te korudu. Hatırlanacağı üzere Mart başında geçici olarak ara verdiği bir hafta vadeli repo ihalelerine Ağustos sonlarında yeniden başlamış ve fonlamayı yeniden yüzde 37 seviyesinden sağlayarak fonlama maliyetini yüzde 40’tan yüzde 37’ye fiili olarak indirmişti. Piyasada azınlıkta da olsa faiz indirimleri bekleyenler vardı.

Bizce yayınlanan kısa notta ön plana çıkan birkaç nokta var: i) Enflasyonun ana eğiliminde, bir gerilemeye işaret ediyor. e  ii) Önceki açıklamalarda iç talepteki durgunluğun belirginleştiğine hep işaret ediliyordu. Son metinde ise iç talep için zayıf ifadesi kullanılmış. iii) Jeopolitik riskler nedeniyle yüksek seyreden enerji fiyatlarının enflasyon açısından risk teşkil ettiği belirtiliyor.

Faizlerin sabit tutulmasını bekliyorduk. Yukarıdaki üç maddeden ilk ikisi TCMB'nin faiz indirimlerine hazırlandığı sinyalini verirken enerji fiyatlarındaki yükseklik ve daha da artma riski ise neden faiz indirimine gitmediğini işaretliyor bizce.

Ekimdeki PPK toplantısında enerji fiyatlarında daha fazla bozulma olmaması durumunda bizce TCMB 100 baz puan faiz indirimi yapabilir.

Global tarafta, tartışmalar biraz şekil değiştiriyor. Sadece faizler, petrol, Fed vs. yerine yapay zekanın şu ana kadar pek dillendirilmeyen özelliği tartışmalara dahil oldu.

Yapay zekâ açısından zorlu bir hafta sonu haber akışı izledik. Dario Amodei'nin Altman, Musk ve Hassabis tarafından farklı derecelerde desteklenen "sınırı hızlandırma" çağrısı, Asya yapay zekâ kompleksini sert bir şekilde etkiledi. SoftBank çift haneli düşüş yaşarken, daha geniş kompleks de zayıfladı. Piyasa endişesi açık… Eğer güvenlik ve uyum kaygıları sınırın yavaşlamasına neden olursa, düzenlemeler, yapay zekâ çarpanlarını sıkıştırmak ve potansiyel olarak sermaye harcamalarının sürdürülebilirliğini sorgulamak için başka bir neden haline gelir.

Nihayetinde bu uyarılar nedeniyle değişecek harcama miktarının hâlâ düşük olacağını düşünüyoruz. Fakat işin siyasi boyutunu göz ardı etmek de giderek zorlaşıyor. Ancak Microsoft, Meta veya Çin'in aniden duracağını hayal etmekte güçlük çekiyoruz.Daha gerçekçi bir nihai senaryo; model geliştirme süreçlerinin bağımsız değerlendiriciler tarafından onaylanması ve çok daha güçlü güvenlik bariyerlerinin oluşturulması gibi görünüyor.

Gerçekten büyük risk gördüğümüz konulardan biri de şu: Hürmüz Boğazı çevresini dolaşarak günde yaklaşık 4 ila 5 milyon varil petrol taşıyan Suudi Arabistan'ın Doğu-Batı boru hattı, saldırının ardından kapalı kalmaya devam ediyor. Onarım süresinin günler ila haftalar arasında değişeceği tahmin edilirken, Yanbu'daki Suudi stoklarının ihracatı yalnızca beş ila yedi gün daha karşılayabileceği öngörülüyor. Kesintinin uzaması halinde, Hürmüz üzerinden sevkiyatı halihazırda aksamış olan petrol miktarına ek olarak, küresel arzın yaklaşık yüzde4'ü daha risk altına girebilir. Aynı zamanda Husilerin Babülmendep Boğazı'na doğru ilerlemesi, durumu tek bir kritik geçiş noktası sorunundan, iki cepheli bir enerji sorununa dönüştürmüş durumda. Umman'da yapılması planlanan İran-Körfez toplantısı da ertelendi. Şu aşamada görünürde bir çıkış yolu yok. Bu, halihazırda arzın kısıtlı olduğu enerji piyasasında giderek ciddileşen ve etkileri katlanarak büyüyen bir sorun.

Aslında yapay zekâ tartışması yukarıda bahsettiğimiz talihsiz bir döneme denk geldi. Yatırımcılar yapay zekâ trenine yeniden binmeye başlamıştı. Yapay zekâ gündemi hafta sonu sadece daha sert bir viraja girdi.

Sam Altman ve Elon Musk'ın da desteklediği, frontier models geliştirilme hızının yavaşlatılması yönündeki çağrı, piyasaları aniden son üç yılın büyük bölümünde neredeyse imkânsız olarak görülen bir senaryoyu düşünmeye zorladı: Yapay zekâ yarışında gaza basmaktan kasıtlı olarak vazgeçilirse ne olur?

İlk yanıt Asya'dan geldi.

Yatırımcılar, hafta sonu yapılan güvenlik uyarılarının sadece Silikon Vadisi'nin vicdanını rahatlatma çabası mı, yoksa sermaye harcamaları, düzenlemeler ve yapay zekâ altyapısının oluşturulma hızı üzerine çok daha büyük bir tartışmanın ilk işareti mi olduğunu anlamaya çalışırken; SK Hynix hisseleri yaklaşık yüzde 6 değer kaybetti, SoftBank ise yüzde 10'dan fazla düşüş yaşadı.

Bu, yapay zekâ harcamalarının aniden ortadan kaybolacağı anlamına gelmiyor. Tam tersine hesaplama talebi muazzam olmaya devam ediyor. Hiper ölçekli veri merkezi bütçeleri önemli ölçüde yüksek ve Çin'e karşı ticari yarış, birkaç Amerikalı teknoloji yöneticisinin hafta sonu fren pedalını keşfetmesiyle sihirli bir şekilde ortadan kaybolmadı. Ancak piyasalar, daha önce tartışmadığı bir olasılığı değerlendiriyor ve tartışma değişti. Şimdiye kadar, Wall Street'teki yapay zekâ tartışması büyük ölçüde, çipler, veri merkezleri ve enerji altyapısına harcanan milyarlarca doların sonunda faturayı haklı çıkaracak kadar kazanç sağlayıp sağlamayacağı üzerineydi. Hafta sonu ikinci bir soru daha ekledi: En gelişmiş modelleri geliştirenlerin kendileri, geliştirmenin yavaşlatılması gerektiğini savunmaya başlarsa ne olur?

ABD teknoloji yarışını yavaşlatma fikrine zaten karşı çıkacaktır ve bu önemli çünkü Washington, Pekin'in aynı hız sınırına gönüllü olarak uymasının olası olmadığını biliyor. Çin'in tam gaz ilerlerken Amerikan firmalarının gönüllü olarak yavaşlaması, özellikle yapay zekâ liderliğinin iki ekonomi arasındaki daha geniş stratejik rekabetin içine giderek daha fazla dahil olduğu bir dönemde, siyasi açıdan zor bir strateji olurdu. Bu, yapay zekâ ticaretinin bitişi değil, gittiği yolda ortaya çıkan bir başka ciddi engel gibi görünüyor.

Piyasalar; petrol fiyatlarının hâlâ yüksek seyrettiği, enflasyon risklerinin yeniden gündeme geldiği ve borçlanma maliyetlerinin bir türlü dizginlenemediği kritik bir FED haftasına giriyor. Bu durum, uzun vadeli teknoloji hisselerini zaten daha kırılgan bir zemine itmiş durumda. Buna bir de yapay zekâ geliştirmelerinin kasıtlı olarak yavaşlatılıp yavaşlatılmaması gerektiğine dair yeni tartışmalar eklenince, yatırımcılar yıllar sonra elde edilmesi beklenen kazançlar için bugün ne kadar yüksek bir bedel ödemeleri gerektiğini sorgulamak adına yeni bir nedene daha sahip oluyorlar.

Buna göre, lisanslı elektrik üretiminin yüzde 30’u hidroelektrik, 21,6’sı ithal kömür, yüzde 13,6'sı rüzgar, yüzde 12,6’sı linyit, yüzde 11,5'i doğal gaz ve yüzde 3,9'u güneş enerjisi santrallerinden yapıldı. Bu kaynakları sırasıyla jeotermal, biyokütle, taş kömürü, asfaltit ve fuel-oil izledi.

Türkiye'nin lisanslı elektrik üretimi temmuzda geçen yılın aynı ayına göre yüzde 8,4 azalışla 30 milyon 230 bin 681 megavatsaat olarak gerçekleşti.

Faturalanan elektrik tüketim miktarı ise aynı dönemde yüzde 1,3 artarak 27 milyon 604 bin 750 megavatsaat oldu.

Tüketimin yüzde 36,1'i sanayi, yüzde 28,2'i kamu ve özel hizmetler sektörü ile diğer aboneler ve yüzde 26,2'si mesken tarafından yapıldı. Tüketimde aydınlatmanın payı yüzde 1,3, tarımsal faaliyetlerin payı ise yüzde 8,1 olarak kayıtlara geçti.

Tüketici sayısı ve kurulu güç arttı

Elektrikte tüketici sayısı, temmuzda geçen yılın aynı ayına göre yüzde 2,6 artarak 52 milyon 631 bin 602’ye ulaştı.

Bu dönemde, sanayi tüketicilerinin sayısında yüzde 0,01 azalırken, mesken tüketicilerinin sayısında yüzde 2,5, aydınlatma tüketicilerinin sayısında yüzde 0,6, kamu ve özel hizmetler sektörü ve diğer tüketicilerin sayısında yüzde 14,3 ve tarımsal faaliyet tüketicileri sayısında yüzde 1,5 artış görüldü.

Türkiye'nin lisanslı elektrik kurulu gücü de bu dönemde yüzde 3,2 artarak 101 bin 29 megavat oldu.

Kurulu gücün yaklaşık yüzde 24,4'ünü doğal gaz, yüzde 23,6'sını barajlı hidrolik, yüzde 14,9'unu rüzgar, yüzde 10,4'ünü ithal kömür ve yüzde 10,1'ini linyit santralleri, kalan bölümünü ise diğer enerji kaynaklarından elektrik üreten tesisler oluşturdu.

Buna göre, rafinerici ve dağıtıcı lisansı sahiplerince en fazla LPG ithalatı yapılan ülkeler, sırasıyla Cezayir, ABD, Rusya, Suudi Arabistan, Kazakistan ve Yunanistan olarak kayıtlara geçti.

LPG ithalatı, temmuzda geçen yılın aynı ayına göre yüzde 4,6 azalarak 302 bin 830 ton olarak gerçekleşti.

Rafinerici ve dağıtıcı lisansı sahiplerince bu dönemde gerçekleştirilen LPG ihracatı ise yüzde 32,9 artarak 51 bin 295 ton oldu.

Türkiye, söz konusu dönemde Birleşik Arap Emirlikleri, Ukrayna, Bulgaristan, Romanya, İngiltere, Estonya, Singapur, Lübnan ve Türkiye Serbest Bölgeleri olmak üzere 9 farklı ülke ve bölgeye LPG ihraç etti.

Satışlarda otogaz ilk sırada

LPG üretimi ise yüzde 7,2 artarak 95 bin 793 ton olarak gerçekleşti.

Dağıtıcı lisansı sahiplerince temmuzda geçen yılın aynı ayına göre yapılan toplam LPG satışı 354 bin 222 ton olarak hesaplandı.

Satışlarda yüzde 82,5 pazar payıyla otogaz birinci sırada yer aldı. Bunu yüzde 14,7 ile tüplü LPG ve yüzde 2,8 ile dökme LPG satışları izledi.

Sıfır Atık Vakfı Başkanı Samed Ağırbaş, İstanbul Finans Merkezi VakıfBank Genel Müdürlüğü Konferans Salonu'nda gerçekleştirilen etkinlikte, iş birliği protokolü ve yeni finansman paketini duyurmanın dışında israfı azaltan, ekonomik değere dönüştüren ve kaynaklarını daha verimli kullanan bir Türkiye için finans sektörünün üstleneceği yeni rolü konuşmak üzere bir arada bulunduklarını söyledi.

Sıfır atık meselesinin yalnızca bir çevre politikası olmadığını belirten Ağırbaş, "Enerjiyi, suyu, ham maddeyi ve emeği daha verimli kullanmak, daha az kaynakla fazla değer üretmek ve atığı yeniden ekonomiye kazandırmaktır. Daha da önemlisi bu dünya bize gelecek nesillere aktarmamız gereken büyük bir mirastır." dedi.

Ağırbaş, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın eşi Emine Erdoğan'ın 2017 yılında başlattığı Sıfır Atık Hareketi'nin, bugün Türkiye'nin 81 ilinde, dünyanın 193 ülkesinde karşılık bulan küresel bir harekete dönüştüğünü ifade etti.

Sıfır Atık Vakfının çevre, iklim ve sıfır atık alanında çalışan dünyanın sayılı kurumlarından olduğunu vurgulayan Ağırbaş, İstanbul'u sıfır atık çalışmalarının merkezi yapmak istediklerine dikkati çekti.

Sıfır atık gibi çevre ve iklim çalışmalarının finans konusundan ayrı düşünülemeyeceğini aktaran Ağırbaş, doğru finansal temellere oturtulmayan, döngüsel ekonomi modelleriyle işlenmeyen ve harmanlanmayan bir modelin kalıcı olma ihtimalinin bulunmadığını kaydetti.

Sıfır atık çalışmasının siyaset üstü bir çalışma olduğunun altını çizen Ağırbaş, "Bu ülkede yaşayan 86 milyon vatandaşın geleceğini doğrudan ilgilendiren bir çalışmanın içerisindeyiz. Bu bağlamda biz 86 milyon vatandaşımızla beraber el ele, omuz omuza çalışarak daha yaşanabilir, daha adil bir dünyayı inşa edebileceğimize inanıyoruz." değerlendirmesinde bulundu.

İklim değişikliği ve küresel ısınma gibi sorunların global olduğuna değinen Ağırbaş, "Fakat bu sorunların çözümleri her ilde, hatta her mahallede farklı olabilir. Bütün şehirlerimizin, bütün bölgelerimizin kültürel kodları farklı olabilir. Bundan dolayı yaptığımız çalışmaları da yerelden başlatmak zorundayız." ifadesini kullandı.

Şehirlerde sıfır atık bağlamında güçlü bir değişim ve dönüşüm isteği bulunduğunu ancak bu çalışmaları yaparken ilk yatırım maliyetlerinin oldukça yüksek olduğunu belirten Ağırbaş, uzun geri dönüş süreçleri, teminat ve eş finansman ihtiyacı ile proje hazırlama kapasitesindeki eksikliklerin bu potansiyelin yatırıma dönüşmesinin önündeki engeller arasında bulunduğunu kaydetti.

Finans sektörünü yalnızca kaynak sağlayan bir aktör olarak değil, dönüşümü yönlendiren, kolaylaştıran ve hızlandıran bir paydaş olarak gördüklerini ifade eden Ağırbaş, şöyle konuştu:

"Çünkü sıfır atık yatırımları yalnızca çevresel fayda sağlamaz. Aynı zamanda işletmelerimizin maliyetini düşürür, verimliliklerini artırır, rekabet güçlerini yükseltir, atığını azaltan bir işletme maliyetini oldukça azaltır. Suyunu yeniden kullanan bir tesis, üretim güvenliğini güçlendirir. Enerji verimliliğine yatırım yapan bir KOBİ, rekabet gücünü artırır. Tarımsal atığı enerjiye veya gübreye dönüştüren bir girişim ise ekonomiye değer verir. Bu nedenle sıfır atığın finansmanı aynı zamanda verimliliğin, rekabet gücünün ve ekonomik dayanıklılığın finansmanıdır. Bankacılık sektöründen beklentimiz KOBİ'lerimizin temiz üretim yatırımlarından yerel yönetimlerin geri kazanım altyapılarına, kompost ve biyogaz tesislerinden su ve enerji verimliliğine kadar farklı alanlarda yeni finansman modelleri geliştirmesidir. Bu finansmanların uygun maliyetle uzun vadeli olması, yatırımların geri dönüş süresiyle uyum sağlaması büyük önem taşıyor. KOBİ'ler, kooperatifler ve girişimciler için teminat imkanlarının güçlendirilmesi, hibe programlarında eş finansman ihtiyaçlarının karşılanması ve ölçülebilir çevresel performansın finansal avantajlarla desteklenmesi de dönüşümü oldukça hızlandıracaktır. Böylece sıfır atığı bir çevre hedefi olmaktan çıkartıp ölçülebilir, finanse edilebilir ve ekonomik değer üreten bir dönüşüm modeline dönüştürebiliriz."

Ağırbaş, bankalara, "Sıfır atık ve döngüsel ekonomi finansmanını Türkiye'nin ekonomik dönüşümünün temel başlıklarından biri olarak ele alalım." çağrısı yaparken, "Şehirlerimizin ihtiyaçlarına uygun finansman modellerini birlikte geliştirelim. Sahadaki proje fikirlerini, teknik ve mali fizibilitesi hazırlanmış, ölçülebilir ve finanse edilebilir yatırımlara dönüştürelim." dedi.

"Yaklaşık 90 milyon ton geri kazanılabilir atık yeniden ekonomiye kazandırıldı"

VakıfBank Genel Müdürü Osman Arslan da Sıfır Atık Hareketinin 2017'de başladığını hatırlatarak, "Emine Erdoğan Hanımefendi'nin öncülüğünde başlayan Sıfır Atık Hareketi bugün ülkemizin sınırlarını aşarak küresel ölçekte karşılık bulan güçlü bir dönüşüm vizyonuna ulaştı." diye konuştu.

Kaynakların daha verimli kullanılmasından atıkların yeniden ekonomiye kazandırılmasına kadar uzanan bu yaklaşımın çevresel sorumluluğun yanında ekonomik ve toplumsal açıdan da yeni bir değer alanı oluşturduğuna işaret eden Arslan, "Ülkemizde 2017'de yüzde 13 seviyesinde olan geri kazanım oranı 2025 itibarıyla yüzde 37,5'in üzerine çıkmış. Sıfır atık çalışmalarının başladığı günden 2025 yılı sonuna kadar yaklaşık 90 milyon ton geri kazanılabilir atık yeniden ekonomiye kazandırıldı. Bu oranın 2035'te yüzde 60'a, 2053'te ise yüzde 70'e çıkarılması hedeflenmektedir." ifadelerini kullandı.

Arslan, VakıfBank olarak bu dönüşümün finansman tarafında güçlü bir sorumluluk üstlendiklerini belirterek, bankacılığın yalnızca kaynak sağlayan değil, ülkenin ihtiyaç duyduğu dönüşümü hızlandıran, üretim gücünü artıran ve ekonominin geleceğine yön veren stratejik bir rolü olduğuna inandıklarını söyledi.

Bu yılın ilk yarısında uluslararası piyasalardan toplam 7,1 milyar dolar tutarında yeni kaynak sağladıklarına dikkati çeken Arslan, şunları kaydetti:

"Sürdürülebilir finansmanın toplam uluslararası finansmanlarımızın içindeki payını yüzde 38'e taşıdık. Mayısta 18 ülkeden 44 bankanın katılımıyla 1,2 milyar dolar tutarında sürdürülebilir temalı sendikasyon kredisine de imza attık. Hazine ve Maliye Bakanlığımızın karşı garantisi ve Dünya Bankası grubu üyesi IBRD'nin kısmi garantisiyle uluslararası finans kuruluşlarından 1,5 milyar avro tutarında uzun vadeli kaynak sağlamış olduk ki bu kaynağın önemli bir kısmı yine kadın girişimci, genç girişimci, sürdürülebilirlik, yeşil enerji gibi başlıkları kapsamaktadır.

Dünya Bankasının ülkemizde tek bir finansal kuruluşla gerçekleştirdiği en büyük ölçekli fonlama işlemlerinden biri niteliğindeki bu kaynakla kapsayıcı kalkınmadan bölgesel ekonomik toparlanmaya, kadın işletmelerinin dijitalleşmesinden yeşil dönüşüm ve sürdürülebilirlik yatırımlarına kadar geniş bir alanda reel sektöre desteğimizi sürdürüyoruz. Asya Altyapı Yatırım Bankasından sağladığımız 300 milyon dolarlık kaynakla enerji ve dönüşüm finansmanı programımızı hayata geçirirken, MIGA garantisi altında küresel bir banka aracılığıyla 250 milyon dolarlık, yeni bir kaynak daha temin ettik."

"Finansmanın dönüştürücü gücünü devreye alıyoruz"

Arslan, 2025-2028 Ulusal Döngüsel Ekonomi Stratejisi ve Eylem Planı kapsamında döngüsel ekonomiye geçişin yılda 210 ile 350 milyar lira arasında katma değer oluşturması ve 100 binden fazla yeni istihdama katkı sağlamasının öngörüldüğünü dile getirdi.

Aynı dönemde üretim teknolojilerinin yenilenmesi ve atık yönetiminin geliştirilmesi için her yıl 110 ila 180 milyar lira düzeyinde kaynağa ihtiyaç duyulacağının öngörüldüğünü kaydeden Arslan, "Döngüsel ekonomi yalnızca çevresel bir sorumluluk değil, yüksek finansman ihtiyacı, güçlü yatırım potansiyeli ve önemli bir ekonomik değer üretme kapasitesi taşıyan yeni bir kalkınma alanıdır. Biz de bu noktada finansmanın dönüştürücü gücünü devreye alıyoruz." diye konuştu.

Arslan, döngüsel dönüşüme değer çatısı altında geliştirdikleri altı finansman alanıyla sorumlu ham maddeden sürdürülebilir üretime, toplama ve ayrıştırmadan geri kazanım ve yeniden işlemeye, yeniden üretimden kullanım ve dağıtıma kadar döngüsel ekonominin bütün halkalarını finansmanla buluşturduklarını belirtti.

Dönüşüm potansiyeli yüksek sektörlere ulaşmayı hedeflediklerini kaydeden Arslan, organize sanayi bölgelerinde (OSB) faaliyet gösteren KOBİ ve sanayicilerden işletmelere kadar geniş bir ekosistemi desteklediklerini belirtti.

"İlk aşamada 10 milyar lira finansman hacmine ulaşmayı hedefliyoruz"

Arslan, Türkiye İstatistik Kurumu verilerine göre, 2024'te Türkiye'de 120 milyon ton atık oluşurken bunun 24,4 milyon tonunun imalat sanayisinden kaynaklandığını aktararak, "Bugün ülkemizde 400'ün üzerinde OSB bulunmaktadır. Dolayısıyla döngüsel ekonomiyi sanayinin üretim merkezlerine taşımak ve firmalarımızın yatırım ihtiyacını doğru finansman araçlarıyla buluşturmak büyük önem taşımaktadır. Finansman yapımızı işletmelerimizin farklı ölçekteki ihtiyaçlarına göre şekillendiriyoruz." ifadelerini kullandı.

İşletme sermayesi ihtiyaçlarında 10 milyon liraya kadar ve 24 ay vadeye varan, yatırım kredilerinde ise 50 milyon liraya kadar ve 60 aya varan finansman imkanı sunduklarını belirten Arslan, sözlerini şöyle sürdürdü:

"Daha büyük ölçekli projelerde hem tutarı hem de vadeyi uzatma noktasında bir engelimiz bulunmamaktadır. Daha büyük projeler geldiği zaman bunları da destekleyeceğiz. Bu çerçevede ilk aşamada 10 milyar lira finansman hacmine ulaşmayı ve 500'ün üzerinde firmayı döngüsel ekonomi dönüşümüyle buluşturmayı hedefliyoruz. 3 milyar liralık Kredi Garanti Fonu desteğiyle KOBİ'lerimizin dönüşüm yatırımlarında finansmana erişimi hem kolaylaştırıyor hem de güçlendiriyoruz. Dönüşümün ihtiyaçları geliştikçe yeni sektörleri, yeni yatırım alanlarını ve farklı sürdürülebilirlik temalarını kapsayan ürün ve finansman modellerini bu yapıya eklemeye devam edeceğiz."

Ağırbaş ve Arslan, konuşmalardan sonra işbirliği protokolünü imzalarken, birbirlerine hediye takdiminde bulundu.

Programda ayrıca firmaların döngüsel ekonomiye geçişini desteklemek amacıyla hayata geçirilecek Sıfır Atık ve Döngüsel Ekonomi Finansman Paketinin de tanıtımı yapıldı.