Borsa İstanbul'da aynı dönemde mali endeks yüzde 2,05 artışla 13.809,22 puana, sanayi endeksi yüzde 2,94 yükselişle 14.148,97 puana, hizmetler endeksi yüzde 4,70 artışla 10.597,88 puana çıkarken teknoloji endeksi yüzde 3,30 yükselerek 36.303,70 puana yükseldi.

Borsa İstanbul’da BIST 100 endeksine dahil hisse senetleri arasında bu hafta en çok yükselen yüzde 12,03 ile Zorlu Enerji oldu. Onu yüzde 10,94 ile Aksa Akrilik ve yüzde 9,68 ile Pegasus Hava Taşımacılığı izledi.

Söz konusu hisseler arasında bu hafta en çok değer kaybeden ise yüzde 9,79 ile Doğuş Otomotiv olurken onu yüzde 9,37’lik gerilemeyle Ülker ve yüzde 9,06’lık düşüşle Gür-Sel Turizm takip etti.

Tablodaki verilere göre Borsa İstanbul’da hisseleri işlem gören şirketler arasında en yüksek piyasa değerine sahip şirket, yaklaşık 1 trilyon 575 milyar 480 milyon lirayla ASELSAN oldu. ASELSAN’ı yaklaşık 691 milyar 720 milyon lirayla Tüpraş ve 631 milyar 260 milyon lirayla Garanti BBVA izledi.

Altın geriledi, dolar yükseldi

24 ayar külçe altının gram fiyatı, geçen hafta sonuna göre yüzde 3,53 düşüşle 6 bin 290 liraya, Cumhuriyet altınının satış fiyatı da yüzde 3,45 düşüşle 41 bin 448 liraya geriledi.

Çeyrek altının satış fiyatı da önceki haftaki kapanışının yüzde 3,20 altında 10 bin 406 liraya düştü.

Doların satış fiyatı, yüzde 0,42 artarak 50,3690 liraya çıkarken euronun satış fiyatı yüzde 0,38 düşüşle 55,7140 lira oldu.

Geçen hafta 67,0430 lira olan İngiliz sterlininin satış fiyatı, bu hafta yüzde 0,50 düşüşle 66,7080 liraya geriledi.

İsviçre frangı ise yüzde 1,64 değer kaybederek 60,1530 liradan alıcı buldu.

(AA)

Resmi Gazete'de yer alan ihale ilana göre karkasların satışı bir parti halinde, kapalı zarf teklif alma usulüyle gerçekleştirilecek.

İhale, 25 Kasım saat 14.00'te işletme merkezinde yapılacak. İhalede toplam muhammen bedel 6 milyon 825 bin lira olarak belirlendi.

Buna göre, Sümer Holding'e ait Ankara, Denizli ve Nevşehir'deki 7 taşınmaz, satış yöntemiyle özelleştirilecek.

İhale için son teklif verme tarihi 16 Aralık olarak belirlendi.

İhaleler, birden fazla teklif sahibinden kapalı zarfla teklif almak ve görüşmeler suretiyle "pazarlık" usulüyle gerçekleştirilecek, ardından pazarlık görüşmelerine devam edilen teklif sahiplerinin katılımıyla yapılacak açık artırmayla sonuçlandırılacak.

Buna göre, 154 kV (Gölbaşı TM-Emirler TM EİH) Brş.N.-Yağlıpınar Uydu TM (Girdi-Çıktı) (Hat 1-Hat 2) Enerji İletim Hattı Projesi, 154 kV (Kulu TM-Cihanbeyli TM)-Tosyalı Şeker GES TM (Girdi-Çıktı) Enerji İletim Hattı Projesi ve 154 kV Mersin DRES TM-Akdeniz GİS TM Enerji İletim Hattı Projesi kapsamında proje güzergahına isabet eden taşınmazlarda direk yerleri mülkiyet şeklinde, iletken salınım gabarisi ise irtifak hakkı kurulmak suretiyle Türkiye Elektrik İletim AŞ (TEİAŞ) Genel Müdürlüğünce kamulaştırılacak.

TEİAŞ Genel Müdürlüğüne ait 154 kV Kahramanmaraş-Kapıçam EİH Kısmi Yenileme, 154 kV Kılavuzlu-Kipaş EİH Kısmi Yenileme, 154 kV Kılavuzlu-Kipaş EİH Yenileme (Yeni Güzergah), 154 kV Kahramanmaraş-Menzelet EİH Yenileme (Yeni Güzergah) ve 154 kV Kahramanmaraş-Menzelet EİH Kısmi Yenileme projelerinin güzergahına isabet eden taşınmazlarda direk yerlerinin mülkiyet şeklinde, iletken salınım gabarisinin ise irtifak hakkı kurulmak suretiyle TEİAŞ Genel Müdürlüğünce kamulaştırılması kararlaştırıldı.

Ayrıca 400 kV Kayabaşı Mehmet Esen TM-Kırıkkale DGKÇS Enerji İletim Hattı'nın D.212-D.216 numaralı direkleri arası ile 154 kV Sungurlu OSB-Alaca TM Enerji İletim Hattı'nın D.11-D.14 numaralı ve D.26-D.33 numaralı direkleri arası güzergahlarının deplase edilmesi amacıyla proje güzergahına isabet eden taşınmazlarda direk yerleri mülkiyet şeklinde, iletken salınım gabarisi ise irtifak hakkı kurulmak suretiyle TEİAŞ Genel Müdürlüğünce kamulaştırılacak.

Ankara'nın Kahramankazan ilçesinde kurulacak RMS-B Doğal Gaz Dağıtım Tesisi'nin yapımı amacıyla Kışla Mahallesi sınırları içerisinde yer alan taşınmazın da tapuda Hazine adına tescil edilmek üzere Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu tarafından acele kamulaştırılması kararlaştırıldı.

Erzurum'daki arazi toplulaştırma kararı

Devlet Su İşleri (DSİ) Genel Müdürlüğünün Erzurum'da bazı yerlerde arazi toplulaştırma ve tarla içi geliştirme hizmetlerine  ilişkin Cumhurbaşkanı Kararı, Resmi Gazete'de yayımlandı.

Buna göre, Erzurum'un Aşkale ilçesinde 1, Aziziye ilçesinde 7, Yakutiye ilçesinde 15 bölgede, DSİ Genel Müdürlüğünce arazi toplulaştırma ve tarla içi geliştirme hizmetleri gerçekleştirilecek.

Buna göre, Maliye Hazinesine kayıtlı Ankara'nın Çankaya ilçesi Alacaatlı Mahallesi'ndeki taşınmazın 1 milyar 210 milyon lira bedelle en yüksek teklifi veren Doğusan Yatırım İnşaat AŞ'ye satışı uygun bulundu.

Bursa'nın Nilüfer ilçesi İhsaniye Mahallesi'ndeki, İzmir'in Karşıyaka ilçesi Aksoy Mahallesi'ndeki, Ankara'nın Elmadağ ilçesi Hasanoğlan Bahçelievler Mahallesi'ndeki, Bolu'nun Merkez ilçesi Karacasu Mahallesi'ndeki, Gaziantep'in Şehitkamil ilçesi Budak Mahallesi'ndeki ve İstanbul'un Ataşehir ilçesi Esatpaşa Mahallesi'ndeki taşınmazlara yönelik imar planı değişikliği onaylandı.

İstanbul Ataşehir Kayışdağı Mahallesi'ndeki bazı taşınmazlara yönelik fiiliyattaki yaya yolunun plana işlenmesi, park alanının gerektiğinde çadırkent olarak kullanılmasına dair plan notu eklenmesi ve sağlık tesisi alanı planlanması yönündeki itirazlar kabul edilerek, imar planı değişikliği onaylandı. Söz konusu taşınmazlara "ticaret-turizm-konut alanı, anaokulu, ilkokul, ortaokul, mesleki ve teknik öğretim tesisi, sağlık tesisi, resmi kurum, özel sağlık tesisi, özel eğitim alanı, cami, park, raylı toplu taşıma istasyon alanı, trafo alanı, genel otopark ve yol" kullanım kararları getirildi, diğer itirazlar ise reddedildi.

Şöyle bir paragraf vardı yazıda:

“…Garip garip anket sonuçları görmeye başladık. Sanki insanlar bütün partilerin üzerini çizmiş gibi. Âdeta sahip oldukları üzerinden değil, sahip olabilecekleri üzerinden siyasal tabloyu okuyor ve yüzde 35’ler düzeyinde oy vermemeyi ya da geçersiz oy vermeyi düşünüyor.

Sorun, hangi partinin oy kaybedip kaybetmediği ya da ne kadar oy kaybettiği değil, seçmenin giderek siyaset kurumuna güvenini topyekûn kaybetmesi gibi duruyor. Eğer durum gerçekten böyleyse bildiğimiz siyaset pratiğinin dışında bir yere doğru savrulma yaşanır mı diye düşünmek gerekir…”

Bu anketlerde üzerinde durulması gereken bir başka nokta da fon skandalıyla iyice sempati kaybı yaşadığı öne sürülen iktidar partisinin yaşanan ekonomik krize rağmen aldığı oylar…

Çeşitli rakamları bir daha hatırlayalım:

AREA’nın anketine göre kararsızların oranı da AKP’nin oy oranı da yüzde 23,5. YENİ Parti yüzde 17,9. Anketlerdeki tek değişiklik 4’üncü sırada görülüyor. AREA’da 4’üncü sırada yüzde 5,7 ile İYİ Parti var.

MetroPOLL’ün anketinde protesto oyu vereceklerle kararsızların toplam oranı yüzde 24,7. AKP yüzde 23, YENİ Parti yüzde 18,1 ve İYİ Parti yüzde 8,1.

Özdemir Araştırma’ya göre kararsızlar yüzde 23,1, AKP yüzde 23, YENİ Parti yüzde 19, DEM yüzde 7,5.

En dramatik sonucu kıdemli araştırma şirketi SONAR bulmuş. SONAR’ın anketine göre kararsızların ve görüş belirtmek istemeyenlerin oranı yüzde 33,1. AKP yüzde 19,8, YENİ Parti yüzde 18,8. İYİ Parti yüzde 10,1…

Ekonomik tabloya karşın AKP’nin her ankette 1’inci çıkmasına bir de ASAL Araştırma’nın deneklere yönelttiği “Muhalefet ülkeyi yönetebilir mi?” sorusunun yanıtını ekleyelim. Ankete katılanların sadece yüzde 34,5’i bu soruya “evet” yanıtı vermiş.

Toparlarsak…

Yaşanan derin krizlere rağmen iktidar partisi hâlâ -zorla da olsa- birinci parti. Muhalefetin ülkeyi yönetebileceğine yönelik inanç yüzde 30’larda ve oy kullanmayacak, seçimi protesto edecek küskün seçmen oranı da yüzde 30’larda…

Seçmen ne arzuluyor?

Bu sistem içinde yaşamak seçmeni ne kadar rahatsız ediyor ya da ediyor mu?

Seçmenin arzuları yalnızca bilinçli tercihlerinden mi kaynaklanıyor?

Muhalif seçmen bir otorite biçimine karşı çıkarken kendi yaşamında otoriter alışkanlıklarını yeniden üretiyor olabilir mi?

Seçmen gündelik rahatlıklarından vazgeçmek istemediği için mevcut düzene uyum sağlamış olabilir mi?

Bunlar ve benzeri soruların yanıtlarını bulmak hayli zor. Ama olur a, bir ufuk açar düşüncesiyle birkaç düşünürün bazı görüşlerini paylaşayım. Kim bilir, bana olduğu gibi size de farklı şeyler düşündürür belki.

Gilles Deleuze ve Félix Guattari, “Anti-Ödipus: Kapitalizm ve Şizofreni” adlı eserlerinde insanların her zaman kendi özgürlüklerini arzuladıkları ve baskıya doğal olarak karşı çıktıkları varsayımını sorgularlar.

Analizleri rahatsız edici bir ihtimali açığa çıkarır: İnsanlar kendilerine tahakküm eden sistemleri bizzat arzulayabilirler. İktidar yalnızca dışsal bir zorlama yoluyla işlemez; arzularımızı, bağlılıklarımızı, kimliklerimizi ve fantezilerimizi de biçimlendirebilir ve böylece hiyerarşi ile itaati arzu edilir hâle getirebilir.

Alıntıdaki ifade Michael Foucault’nun kitabın İngilizce baskısına yazdığı ön sözden gelir. Foucault burada kitabın gündelik davranışlarda ve arzularımızda varlığını sürdüren faşizme yönelttiği eleştiriyi öne çıkartır.

Bu bakış siyasal direnişin anlamını da dönüştürür. Baskıcı bir hükûmeti devirmek ya da tarihsel faşizmi mahkûm etmek tek başına yeterli değildir. Tahakküm arzusu ilişkilerimizin, kurumlarımızın ve düşünme biçimlerimizin içinde yaşamaya devam edebilir. İnsanlar, bir otorite biçimine karşı çıkarken kendi yaşamlarında otoriter alışkanlıklarını yeniden üretebilir.

Dolayısıyla yazarlar açısından mesele, arzu ile baskıcı sistemler arasında nasıl bir bağ kurulduğunu ve bu arzunun deneylere, özerkliğe ve yeni kolektif yaşam biçimlerine nasıl yöneltilebileceğini anlamaktır.

Faşizme karşı mücadele yalnızca bize tahakküm eden güçlerle değil, bizi tahakküme bağlayan arzularla da yüzleşmelidir.

Peki ama arzular nasıl şekillenir ve bizi nasıl şekillendirir?

Cevabı Slavoj Žižek’te…

Žižek, insanın arzularını, kimliğini ve toplumsal gerçekliği sorgular. Ona göre arzularımız yalnızca bilinçli tercihlerimizden değil, bilinç dışı süreçlerden ve ideolojik kabullerden de etkilenir.

Misal, Lacan’ın “kısmi nesneler” kavramı, arzunun nesnenin kendisinden çok onda bizi çeken belirli bir unsura yönelmesini açıklar. İnsan arzuladığı şeye sahip olsa bile arzusunu bütünüyle sonlandıramayabilir. Çünkü arzu çoğu zaman giderilemeyen bir eksiklik duygusuyla beslenir.

Peki gerçekten istediğimiz şey arzuladığımız nesne midir yoksa onun bize vaat ettiğini düşündüğümüz tamamlanmamışlık mıdır? Belki de insan elde etmek istediği şeyden çok onun kendisinde yaratacağına inandığı duygunun peşinde koşar…

Tam bu noktada Aldous Huxley’i hatırlayalım…

Huxley, bu toplumun birey üzerindeki etkilerini ve özgürlüğün nasıl aşındırılabileceğini sorgular.

“Cesur Yeni Dünya”da insanların baskı ve şiddet yoluyla değil, haz, tüketim, şartlandırma ve sürekli tatmin aracılığıyla denetim altında tutulabileceği bir toplum tasvir eder.

Huxley’in yaklaşımında iktidarın en etkili biçimi, bireyin kendisini özgür hissettiği hâlde özgürlüğünü sınırlayan koşulları fark edememesidir.

Huxley’in bu düşüncesi geleneksel baskı anlayışından farklı bir iktidar mekanizmasına işaret eder. İnsanlar yalnızca cezalandırılma korkusuyla değil, rahatlıklarından vazgeçmek istemedikleri için de mevcut düzene uyum sağlayabilirler. Eğlence, tüketim, anlık hazlar eleştirel düşüncenin yerini aldığında birey kendini sorgulamaktan uzaklaşabilir. Bu noktada iktidarın amacı yalnızca insanların ne yapacağını belirlemek değil, ne isteyeceklerini ve neyi sorgulamaya değer bulacaklarını da şekillendirmek hâline gelir. Huxley’in tasavvur ettiği tehlike, insanların zincirlerle tutulması değil, zincirleri özgürlüklerinin bir parçası sanabilecekleri bir düzenin oluşmasıdır.

Bu düşünce günümüz açısından da önemli bir soruyu gündeme getirir: İnsan kendisini mutlu ve özgür hissettiği sürece gerçekten özgür müdür? Özgürlük sadece istediğini yapabilmekten ibaretse arzularımızın nasıl şekillendirildiğini sorgulamamız gerekmez mi? Huxley’in eleştirisi konforun veya mutluluğun kendisine değil, bunların eleştirel düşünmenin ve bağımsızlığın yerine geçirilmesine yöneliktir. Çünkü bir insanın özgürlüğünü kaybetmesi için her zaman zorla susturulması gerekmez; bazen sorgulamaya ihtiyaç duymadığına inanması da yeterlidir…

Fon krizinin ardından ekonomin çarkları yavaşlamaya başladı. Ekonomik aktivitelerin daralması zayıf talep nedeniyle azalan likidite şirketlerin Q4 ve 2027 yılında en stratejik ve önemli konusu olacak. Bireyler bizim hesabımıza göre Fon, Hisse Senedi ve Altın’ın değer düşüklüğü nedeniyle  (mevduat ve Yastık Altı) 3,6 trilyon TL, USD bazında 106 milyar USD 2 ay içinde servetlerinden kaybettiler. Kayıp, Fon’dan 979 milyar TL, Hisse Senedinden 1,016 milyar TL, Altın’dan 2,061 Milyar TL olur iken TL mevduatta 135 milyar TL artışla servetleri iki ay içinde eridi ve Tüketici Güven Endeksi Eylül’de 92’den 85’e geriledi.

1- Son 10 yıla baktığımda 7 baz ve üzerinde Tüketici Güven Endeksi 4 defa düşmüş, Eylül 2018’de 89’dan 81’e, Mayıs 2019’da 84’ten 77’e, Ağustos 2023’te 80’den 68’e ve geçen ay Ekim 2026 da 92’den 85’e düştü. Daha önceki her düşüşte Tüketici Güven Endeksi tekrar aynı seviyelere gelmesi için 5-6 ay süre geçiyor. Daha kötüsü Tüketici Güven Endeksi’nden her düşüşü izleyen yılda ekonomi daha yavaş büyüyor. 2019 yılında ekonomi %1,9, 2020 yılında % 1,6 ve 2024 yılında ise % 3,6 büyüdü. Bu büyüme hızları tarihi ortalamaların (% 4,5)  çok altında.

2- Kredi Kartı harcamalarındaki reel büyüme hız kesti ve yavaşlıyor. Bireyler servet etkisi ile para harcamak istemiyorlar. Kredi kartı harcamalarını geçen yılın aynı ayı Ekim-Ekim karşılaştırdığımızda %10 civarında olan reel büyüme %3’e kadar geriledi. Bireyler harcamak istemiyor.

3- Ekim 2026’da sorunlu krediler (NPL)’de çok büyük artış kaydedildi. Geçen yılın aynı ayında 29,5 milyar TL sorunlu krediler bu yılın aynı ayında % 132 artarak 68,5 milyar TL olmuştur. KOBİ kredileri %181, Bireysel Krediler % 138 ve ticari+kurumsal krediler ise % 77 artmıştır. Geçen aynı döneminde kredi maliyeti (NPL giderlerin toplam krediye oranı) % 1,65 iken bu yılın aynı ayında % 2,9 olmuştur. NPL’de bu hız devam eder ise Bankacılık sektörünün karlılıkları üzerinde büyük baskı oluşturacaktır. Eylül sonunda 914,6 milyar TL olan NPL 1 ayda % 7,5 artarak 983,1 milyar TL’na ulaşmıştır. Teorik olarak bu artış böyle devam eder ise 1 yıl sonraki NPL 2,34 trilyon TL olur ve sektör açısından yönetilmesi zor olur. Bu nedenle bu trendin durdurulması lazım.

4- PMI Endeksi 47,9’dan 47,3’e geriledi. Daha kötüsü ülkemizin lokomotif endeksi otomotivde PMI endeksi 43’e geriledi.

5- Eylül 2026’da 101,3 olan Ekonomi Güven Endeksi Ekim 2026’da 97,3’e geriledi.

Özetle ekonomide öncü göstergeler büyüme açısından negatif, ekonomi soğuyor ve yavaşlayacağız. Bu nedenle ekonomi yönetiminin son günlerde odak olduğu fon krizinden biraz daha fazla zamanını büyümeye ve ekonominin canlanmasına ayırmalıdır. Ekonomi soğuduğunda çarklar yavaşlamaya başladığında zamanında alınmayan önlemlerin daha fazlası alınmak zorunda kalınabilir.

Bizim önerilerimiz:

1- TCMB para politikasını enflasyondan büyümeye ve ekonomik aktivitelerin artırılmasına yönelik olarak değiştirmelidir. Artık Ülkemizin önceliği Enflasyon değil ekonominin canlanmasıdır. Bu nedenle politika faizi ekonomik canlılığı sağlayacak seviyede olmalıdır.

2- Kredi büyümesine konulan kısıtlar veri bazlı kaldırılmalıdır.

3- TL ve YP Reeskont Kredilerinin TCMB tarafından limiti artırılmalıdır.

4- İhracat, döviz kazandırıcı faaliyet ve yatırımlarda krediler selektif bir şekilde desteklenmelidir.

5- Türk Eximbank sigortalı işlemlerde finansmana ulaşmayı kolaylaştırma için Türk Eximbank ile Ticari Bankalar arasında protokol yapılmalıdır.

6- Döviz Dönüşüm Desteğinde (DDD) firma üst limiti kaldırılmalı ve katma değerli ürün ihracatı ve döviz kazandırıcı faaliyetlerin finansmanında üst oran olan %6 uygulanmalıdır.

7-  YTAK kredilerinde faizin asgari %30 seviyesi kaldırılarak mevcut Politika Faizi*%70 oranı  % 25,2 oranı uygulanmasına başlanmalıdır.

8- İhracat ve Döviz Kazandırıcı Faaliyetlerin finansmanı kredi büyümesine girmesin.

9- Yatırım kredilerinde YTB’nin olmadığı durumlarda yatırımcının maliyetlerini artıracak KKDF uygulanmasın.

10- Yurt dışında yerleşiklere yapılan konut satışları da Reeskont kredileri ve DDD’i kapsamına alınmalıdır.

Hazine ve Maliye Bakanlığı’nın açıkladığı Hazine nakit gerçekleşmeleri verileri, bütçe yönetiminde kontrolü zor olan, baş ağrıtan alanın iç ve dış borç faiz ödemeleri olduğunu gösteriyor. Hazine nakit dengesindeki 10 aylık gelişmelere bakıldığında gelir ve gider kalemlerinin enflasyon dolayında artmasına karşın faiz ödemelerinin enflasyonun neredeyse 1,5 katı hızla artmış olduğu görülüyor. Hazine nakit dengesinin 10 aylık performansında öne çıkan noktalar şöyle:

- Yılın ilk 10 ayının toplamında gelirlerdeki artış yüzde 33,20 ile Türkiye İstatistik Kurumu’nun TÜFE’sindeki 10 aylık ortalama enflasyon oranı olan yüzde 31,23’ün çok az üzerinde.

- Giderlerdeki artış ise yüzde 30,98 ile hem gelirlerdeki artış oranının hem de 10 aylık ortalama TÜFE artışının biraz altında.

- Ancak nominal olarak bakıldığında geçen yılın 10 aylık toplamına göre gelirlerdeki artış 3,42 trilyon TL olmasına karşın giderlerdeki artış 3,77 trilyon TL ile gelirlerdeki artıştan miktar olarak daha fazla.

- Bu nedenle nakit açığı geçen yıla göre 367 milyon TL artmış durumda. Ancak bu artış yüzde 20,03 ile enflasyonun oldukça altında.

- Giderler cephesindeki artışın enflasyona yakın bir düzeyde olmasında faiz dışı giderlerdeki artışın yüzde 28,95’te tutulması etkili.

- Buna karşın faiz giderleri yüzde 43,30 ve 746 milyar liralık bir artışla 2,47 milyar liraya çıkmış. Faiz giderlerindeki artış hızı, faiz dışı giderlerdeki artış hızının 1,5 katını buluyor.

- Buna bağlı olarak faiz giderlerinin nakit dengesi içindeki diğer kalemler karşısındaki oransal büyüklüğü artmış bulunuyor. Geçen yılın ilk 10 ayında toplam gelirlerin yüzde 16,71’i faiz giderlerine ayrılmışken bu yıl bu oran yüzde 17,91’e çıktı. Faiz giderlerinin toplam giderler içindeki payı da yüzde 14,15’ten yüzde 15,48’e yükseldi. Geçen yıl faiz giderleri, faiz dışı giderlerin yüzde 16,49’u düzeyindeyken bu yıl yüzde 18,32’si düzeyine çıktı.

- Bununla birlikte geçen yılın ilk 10 ayında faiz dışı denge 137,8 milyar TL açık vermişken bu yıl 260,66 milyar liralık bir fazla gerçekleşti.

- Nakit açığındaki 367,32 milyar TL ve yüzde 20,03’lük artışa rağmen Hazine’nin net borçlanması geçen yıla göre 551,79 milyar TL ve yüzde 24,29’luk bir azalma ile 2,27 trilyon TL’den 1,72 milyar TL’ye çekildi.

- Nakit açığı artmasına rağmen Hazine’nin geçen yıla göre daha az borçlanmasının nedeni, nakit açığındaki artışın bir bölümünü Merkez Bankası hesabından karşılamış olması. Hazine 10 aylık dönemde Merkez Bankası’ndaki hesabından 441,26 milyar lira kullanmayı tercih etmiş. Oysa geçen yılın aynı döneminde Hazine, bu yılın tersine Merkez Bankası’ndaki hesabına 463,65 milyar TL aktarmıştı.

- Hazine’nin net borçlanmasının geçen yıldan daha az olması, gerçekleştirilen borçlanma miktarının azaldığı anlamına gelmiyor. Net borçlanmadaki azalma, ödenen borç ile gerçekleşen borçlanma arasındaki farkın azalması şeklinde. Aslında yılın ilk 10 ayında alınan borç miktarı geçen yıla göre 1,60 trilyon TL ve yüzde 45,14’lük ciddi bir artışla 3,55 trilyon TL’den 5,16 trilyon TL’ye tırmanmış durumda.

- Hazine ilk 10 ayda 3,44 milyar TL’si anapara ve 2,47 trilyon TL’si faiz olmak üzere toplam 5,91 trilyon TL borç ödemesi yaptı. Buradan da anlaşılıyor ki faiz yükü aynı zamanda Hazine’nin borçlanma artışını sürükleyen önemli bir etken. Merkez Bankası hesabındaki kaynak kullanılmış olmasına rağmen anapara ödemesinin 1,5 katı yeni borçlanma yapılmasının nedeni faiz giderlerindeki artış. Faiz ödemelerinin anapara ödemelerine oranı yüzde 71,74 düzeyine inmiş olmasına rağmen bu hâlâ çok yüksek bir oran.

Haldane bunu 2014’te söylemişti ki 2008’in yaraları henüz tam geçmemişti. Fazla finans ve fazla mikro ekonomik düşünmek her zaman işe yaramıyor. Mikroya açıklama düzeyinde çok önem verebiliriz ki ben yöntemsel olarak bu pozisyona yakınım. Ama ülke, hele hele dünya çapında bakarken makro çerçeveye, düzenlemeye ve kurumlara/kurumsal tasarıma öncelik vermek lazım. Bu nedenle sistem küresel sistem olarak yönetilirken, OTC’lerin merkezi biçimde alınıp satılabilmesinden tutalım bankaların sermaye/risk karakteristiklerinin özelliklerine kadar yine merkezi ölçekte belirlenmesi gerekiyor. Aynı yıl De Larosiere de sistemi “yok-sistem” olarak betimlemişti. Yine Haldane’e göre küresel ticaret ve küresel finans aynı dönemlerde artıp azalıyor fakat bu “tarihsel korelasyon” bir yana miktarlar ve oranlar çok farklı: 1980’de global ticaret ve global finans dünya GSYH’sinin ¼’ü iken, 2010’da global finans dünya ticaretinin 9 katına ulaşmıştı. Global finans 2024 itibariyle dünya milli gelirinin yüzde 71’i ve 1980’de ancak yüzde 25’iydi. Öte yandan entegrasyonun olumlu etkileri verilerde pek de bulunamıyor. Dünya ticaretinin gelişimi ve ticarete açıklık olumlu refah etkileri yarattı ve bu etkiler hesaplanabiliyor. Lakin finansal genişleme ve bütünleşme için durum aynı değil. Sistem dinamiği açısından bakılırsa bazı sistemlerin “connectivity” (bağlanabilirlik, bağlantısallık) özelliği şokları massetmelerine yardımcı oluyor. Fakat şoklar fazla büyükse sistemler bazen de şokları genele yayan bir mekanizmaya dönüşüyorlar. İki tarafı da keskin bir kılıç denebilir. Fazla finans reel ekonomiye başlangıçta fayda sağlayabilir ama sonunda bayağı zarar vermesi daha olasıdır.

Bir başka gösterge küresel finans piyasalarının entegrasyon düzeyiyle alakalı. Gerçekten de dinamik-entegre bir sistem dinamiğinden bahsedebiliyor muyuz? Bu durumda düzenlemenin de sistemik olması gerekecek çünkü sistemler en zayıf halkaları kadar güçlüdür. 1880-1929 arası Feldstein-Horioka katsayısı orta seviyede finansal entegrasyona işaret ediyor. 1929 sonrası 50 yıl finansallaşma kış uykusuna yatıyor. Ancak son 35 yılda her şey değişti ve finansallaşma o kadar ‘tam’ hale geldi ki –2008 sonrası biraz azalsa da- 2008 yılında iç tasarruflarla iç yatırımlar arasındaki korelasyon sıfıra düşmüştü. Yatırımlar tasarruflara göre otonom gibiydi ki bambaşka bir dünyada Kalecki bunu öne sürmüştü. Tamamen dış kaynakla finansman mümkün hale gelmişti. Ancak zamanla varlık fiyatlarında süreklileşen bir co-variation (ortak değişim) artışı yaşandı: Davranışsal finans literatürü hisse senedi piyasasının “random walk” izlemediği, ortalamaya yakınsadığına, trend gösterebildiğine ve co-variation etkisinin son 60 yıldır bono piyasası dahil yaygınlaştığına işaret ediyor.

Dinamik-entegre sistem olarak finansal ağın sermaye yeterliliğiyle ölçülen şoka dayanma gücü ve şok karşısındaki performansını gösteren bir grafiğe bakılabilir. Bir noktaya kadar entegrasyon faydalı; ama sonra? Co-variation olasılık dağılımının kuyruğuna yakın bir bölgede güçleniyor: Tek bir ortak sistemik faktörün getirileri birlikte hareket ettirdiğini görüyoruz. Portföy içi çapraz korelasyonların etkisinden kurtulmak için önlem aldığını sanan Wall Street bu işin firma ve portföy seviyesinde başarılamayacağını 2008’de gördü.

Son 50 yılda finansal sistemin işleyişi değişti. Keynes zamanındaki gibi dış ticareti geliştirmek –korumacılığa geri dönüşü ve dolayısıyla savaşı engellemek- için Bretton Woods kurumlarını tasarlamak, ama finansı ulusal çerçevede tutmak mümkün değil. Sistemik tasarımdaki büyük problem hala “eski fikirlerin” gölgesinde küçük değişikliklerle vakit kaybedilmesi olabilir mi? Oysa en az beş önemli değişiklik var. (i) uluslararası finansal sistemin kendisi de küreselleşti (ii) finansal kumarbazlık yasallaştı (iii) algoritmik ve yüksek frekansta “dark pools” içinde yapılan menkul kıymet alım satımı –kamuya kapalı özel işlem grupları oluştu (iv) bankalar ve bankacılar değişti (v) derecelendirme kuruluşlarının rolü ve önemi farklılaştı. Bir örnek: Her tür Ponzi mümkün ama fark etmek da daha kolay. Cevaplar da aynı türden olmalı.

Gelecekte de finansal krizler olacak. Ama hiçbiri bir öncekine benzemeyecek. Yerel mali piyasalardan ulusal ölçeğe çıkıldıkça nasıl ulusal ölçekte kurumsallaşma sağlandıysa, küresel finans dünyasında da küresel ölçekte düzenleyici ve yönetişimi sağlayan kurumlar olmalı. Bu kurumlar “küresel kamu malları” üreten kurumlar olarak görülmeli. BIS yeterli değil. Korumacılığa geri dönmenin ne mümkün ne istenir olduğu kanısındayım. Çin’e bakmak yeter: İçe kapanmak istiyor mu? Hayır, tam tersine. Bu görüş doğruysa globalleşme değişerek sürecek/sürüyor ve eninde sonunda bir «küresel finansal düzenleyici» ve bir küresel «son kredi mercii» oluşacak. Aksi takdirde nakit akışı durmuş yapay zekâ firmalarının –grafikte görünen- aşırı borçlanmasına engel olunamıyor.

Milli İstihbarat Teşkilatı (MİT) Başkanı İbrahim Kalın, Kürt meselesinin çözümüne yönelik sürecin yol haritasını açıklarken, Ankara’nın önündeki en önemli engellerden birine de işaret etti: PKK’nın silahsızlandırılması kadar, örgüt mensuplarının topluma kazandırılması ve sürecin kamuoyunda kabul görmesi de gerekiyor. Kalın, PKK yönetiminin geleceğe ilişkin kaygılarını kabul etmekle birlikte, süreçte geri dönüş olmayacağını vurguladı.

Kalın’ın geçen hafta Ankara'da yaptığı konuşmada çizdiği yol haritasında silah bırakma, örgüt üyelerinin Türkiye’ye dönüşü ve topluma yeniden kazandırılması öne çıkıyor. Mevcut yasal düzenlemelerin kapsamı dışında kalanlar için yeni bir yasal çerçeve hazırlanması da gündemde. Sürece ilişkin çerçeve yasa tasarısının TBMM'de 467 oyla kabul edilmesi, parlamentoda geniş bir siyasi desteğe işaret ediyor.

Mesele silah bırakmanın ötesinde 

Kalın, silahsızlanmanın tek başına Kürt meselesini çözmeye yetmeyeceğini belirterek demokratik reformların, siyasi katılımın ve toplumsal bütünleşmenin önemini vurguladı. Sürecin yalnızca Türkiye ile sınırlı olmadığını, Suriye, Irak ve İran’daki gelişmelerle de bağlantılı olduğunu ifade etti. Suriye’de Kürtlerin yeni siyasi kurumlara katılımını da bu açıdan önemli bir gelişme olarak değerlendirdi.

AK Parti sahada beklediği desteği bulamadı 

Ancak parlamentodaki geniş destek, toplumda aynı ölçüde karşılık bulmuş değil. AK Parti’nin süreci ve çerçeve yasayı anlatmak üzere görevlendirdiği ekiplerin saha çalışmalarında beklenenden daha sert tepkilerle karşılaştığı belirtiliyor. Orta Anadolu ve batı illerinde itirazlar yükselirken, doğu illerinde bazı parti mensuplarının güvenlik desteği olmadan sahaya çıkamadıklarını dile getirdikleri kulislerde konuşuluyor.

AK Parti, milletvekilleri ve yerel yöneticiler için sekiz sayfalık bir bilgilendirme metni hazırlamıştı. Metinde düzenlemenin genel af anlamına gelmediği ve herhangi bir taviz içermediği özellikle vurgulanıyordu.

AK Parti hükümeti bir yandan örgütün silah bırakmasını sağlamaya, diğer yandan kamuoyunu sürecin kalıcı güvenlik ve istikrar getireceğine ikna etmeye çalışıyor. Sürecin başarısı, bu iki hedefin birlikte gerçekleştirilmesine bağlı görünüyor.

Sarıgül dosyası siyasi dengeleri değiştirir mi?

Bağımsız Erzincan Milletvekili Mustafa Sarıgül hakkındaki cinsel istismar ve nitelikli cinsel saldırı iddialarını içeren soruşturma dosyasının Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı'na gönderilmesi, milletvekili dokunulmazlıklarını yeniden siyasetin gündemine taşıdı. Ankara'da asıl tartışma, Sarıgül dosyasının başka milletvekillerine ait fezlekeleri de gündeme getirip getirmeyeceği. Adalet Bakanı Akın Gürlek'in dokunulmazlıkların karşılıklı kaldırılması çağrısı ve MHP Genel Başkan Yardımcısı Mustafa Kalaycı'nın yolsuzluk ve rüşvet suçlarının dokunulmazlık kapsamından çıkarılması önerisi tartışmayı büyüttü.

Üç senaryo masada

BBC Türkçe'den Ayşe Sayın'ın haberine göre Meclis kulislerinde üç olasılık konuşuluyor. İlkine göre Sarıgül dosyası, daha geniş bir dokunulmazlık sürecinin başlangıcı olabilir. CHP kulislerinde böyle bir durumda 10-11 milletvekilinin dokunulmazlığının kaldırılmasının gündeme gelebileceği belirtiliyor. İkinci senaryo, cinsel saldırı iddialarının yarattığı toplumsal hassasiyet nedeniyle Sarıgül dosyasının diğerlerinden ayrı ele alınması. Üçüncü olasılık ise fezlekelerin milletvekilliği döneminin sonuna kadar bekletilmesi.

AK Parti içinde dokunulmazlıkların topluca kaldırılmasına mesafeli yaklaşım öne çıkıyor. Fon soruşturmasıyla bağlantılı dosyaların da sürece dahil edilmesi, iktidar açısından yeni siyasi riskler yaratabilir. Muhalefette de geniş kapsamlı bir girişimin ters tepebileceği görüşü hakim.

TBMM Başkanı Numan Kurtulmuş'un açıklamasına göre Anayasa ve Adalet Karma Komisyonu'nda 1.096 dokunulmazlık dosyası bekliyor. Bunların 692'si önceki dönemlerden devredildi.

Sarıgül dosyası böylece tek bir milletvekilinin dokunulmazlığı tartışmasını aşarak Meclis'teki fezlekelerin hangi siyasi ölçütlerle işleme alınacağı sorusunu gündeme getiriyor.

Fon skandalının gölgesinde Şık’ın eşine gözaltı

Türkiye İşçi Partisi (TİP) İstanbul Milletvekili Ahmet Şık’ın eşi Yonca Verdioğlu Şık, 10 Kasım’da siyasi ve askeri casusluk iddiasıyla yürütülen soruşturma kapsamında gözaltına alındı. Evinden alınarak Çağlayan Adliyesi’ne götürülen Verdioğlu Şık, ifadesinin ardından serbest bırakıldı. Gözaltının, Ahmet Şık’ın AK Parti iktidarını ve iktidarla bağlantılı isimleri hedef alan milyarlarca liralık yatırım fonu skandalına ilişkin açıklamalarını yoğunlaştırdığı bir dönemde gerçekleşmesi siyasi tartışma yarattı. Milletvekili Ahmet Şık yasama dokunulmazlığına sahip. Hakkında soruşturma yürütülmesi özel anayasal prosedürlere bağlı. Eşi ise bu güvenceden yararlanmıyor. TİP, gözaltıyı son dönemde fon krizinde kritik iddialar gündeme getiren milletvekili Şık’ı ailesi üzerinden sindirme girişimi olarak değerlendirdi.

Fon skandalı BDDK’nın zirvesine uzandı 

Milyarlarca liralık yatırım fonu skandalı, bankacılık sisteminin denetiminden sorumlu BDDK’nın başkanına kadar uzandı. BDDK Başkanı Şahap Kavcıoğlu, kurumun üç üst düzey yöneticisinin soruşturma kapsamında tutuklanmasının ardından 11 Kasım’da Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’dan görevden aff ını istedi. Kavcıoğlu, kararını kurumun daha fazla zarar görmesini önleme gerekçesine dayandırdı. Soruşturmanın bilançosu da büyüyor. 9 Kasım itibarıyla 464 şüpheli belirlendi; 120 kişi tutuklandı, 262 kişi hakkında adli kontrol kararı verildi. Firari 40 kişi aranıyor. 386 kişi ve 116 şirketin mal varlıkları dondurulurken, TMSF aracılığıyla yaklaşık 31,5 milyar liralık nakit, gayrimenkul ve hisse senedi geri alındı. Kavcıoğlu’nun adı, eski AK Partili siyasetçi Savcı Sayan’ın, iş insanı Emre Tezmen’den Pusula ve Katılımevim fonlarını kurtarmak amacıyla 20 milyar lira istediği ve karşılığında Takasbank üzerinden 35 milyar liralık kredi önerdiği iddiasıyla da gündeme gelmişti. Kavcıoğlu bu iddiaları reddetmiş, kendisinin ve ailesinin söz konusu fonlarda veya borsada yatırımı olmadığını açıklamıştı.

"İstifa hesap vermenin yerini tutmaz..." 

Muhalefet, Kavcıoğlu’nun ayrılmasının soruşturmayı kapatmaması, BDDK’nın kararlarının ve olası siyasi bağlantıların da araştırılması gerektiğini savunuyor. Asıl sınav şimdi başlıyor. Geri alınan 31,5 milyar lira önemli bir tutar olsa da paranın iadesi hukuki sorumluluğu ortadan kaldırmıyor. Soruşturmanın güvenilirliği, yalnızca fon yöneticileri ve bürokratlarla sınırlı kalmayıp, işlemlerden kimlerin yararlandığını ve denetim mekanizmalarının neden işlemediğini ortaya çıkarabilmesine bağlı. BDDK başkanının ayrılması kurumdaki krizi sona erdirmiyor; aksine, hesap verebilirliğin hangi noktaya kadar uzanacağı sorusunu büyütüyor.

HABAŞ’ta facianın bilançosu ağır: Sorumlular kim?

İzmir Aliağa’daki HABAŞ çelik fabrikasında meydana gelen patlama, 18 işçinin hayatına mal oldu, 15 işçi yaralandı. Bir işçiye ise hâlâ ulaşılamadı. İlk bulgulara göre, sıvı çelik dökümü sırasında tavan vincinin yerinden çıkarak elektrik ark ocağının üzerine düşmesi patlamaya yol açtı. Şirket, kazanın planlı bakım çalışmaları sırasında meydana geldiğini açıkladı. Olayla ilgili şirketin yönetim kurulu başkanı ve üst düzey yöneticilerin de aralarında bulunduğu 11 kişi gözaltına alındı. Fabrikada üretim durdurulurken, soruşturmaya ilişkin haberlere mahkeme kararıyla yayın yasağı getirildi. HABAŞ tesislerinde geçmişte de vinç arızaları ve çelik üretimi sırasında yaşanan patlamalar nedeniyle işçiler hayatını kaybetmişti. Son facianın boyutu, iş güvenliği önlemlerinin ve sanayi tesislerindeki denetimlerin yeterliliğini yeniden tartışmaya açtı. 

Apple’dan Türkiye’ye teknoloji yatırımı: Gözler Apple Pay’de

Apple, Türkiye’deki faaliyetlerini ürün satışı ve mağazacılığın ötesine taşıyacak yeni bir yatırım programı açıkladı. Apple Yönetim Kurulu Başkanı Tim Cook’un Ankara’da Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile görüşmesinin ardından duyurulan program kapsamında beş yeni yazılım geliştirme akademisi, İstanbul’da bir geliştirici merkezi ve Ankara’da bir üretim akademisi kurulacak. 

İstanbul’daki ilk merkezlerin 2027’de açılması planlanıyor. Dokuz aylık ücretsiz eğitimlerde kodlama, tasarım ve yapay zekâ alanlarına odaklanılacak. 2028’de Ankara’da faaliyete geçecek üretim akademisi ise Apple’ın ABD dışındaki ilk merkezi olacak. Özellikle KOBİ’lerin yapay zekâ destekli üretim teknolojilerine geçişi hedefleniyor.

Cook’un ziyareti, uzun süredir gündemde olan Apple Pay beklentisini de yeniden canlandırdı. Şirket bu konuda henüz bir açıklama yapmadı. Ancak Türkiye’deki faaliyetlerini genişletmesi, finansal hizmetler alanında da yeni bir diyalog ihtimalini gündeme getiriyor. Apple’ın Türkiye yatırımlarının gerçek değeri, eğitim merkezlerinden çıkacak insan kaynağının ve teknolojinin ekonomiye sağlayacağı katkıyla ölçülecek.

COP31’de iklim krizi, Kıbrıs gerilimi

Antalya'daki COP31 Liderler Zirvesi, iklim krizinin aciliyetini ortaya koyarken Türkiye açısından Kıbrıs meselesini de diplomatik gündeme taşıdı. BM Genel Sekreteri António Guterres, 1,5 derece hedefinin aşılmasının artık kaçınılmaz olduğunu belirterek fosil yakıt şirketlerini hedef aldı. "Dinozorların lobisi yoktu, fosil yakıtların var" diyen Guterres, fosil yakıt kârlarının vergilendirilmesini istedi.

Kıbrıs'a karşı Gümrük Birliği önerisi 

Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen'in, Kıbrıs müzakerelerinin yeniden başlaması karşılığında Türkiye ile Gümrük Birliği sürecinin ilerletilebileceği mesajı, zirveye diplomatik bir boyut kazandırdı. Böylece iklim gündeminin yanı sıra Türkiye-AB ilişkilerinde Kıbrıs başlığı da öne çıktı.

Zirvenin yıldızı Lula oldu 

Zirvenin en çok ilgi çeken lideri Brezilya Cumhurbaşkanı Lula da Silva'ydı. Lula, dünyanın iklim krizinden çok silahlanma ve gümrük tarifelerini konuşmasını eleştirdi. Enerji dönüşümünün güvenliğe engel gibi gösterilmesine karşı çıktı.

G7 liderlerinin katılımı sınırlı kaldı 

Cumhurbaşkanı Erdoğan, iklim finansmanında gelişmiş ülkelerin daha fazla sorumluluk üstlenmesini istedi. Dünyadan en çok lider katılımının gerçekleştiği Antalya COP31'e G7 ülke liderlerinin büyük bölümü katılmadı. Bilim insanlarının 2026'nın sıcaklık rekorunu aşabileceği uyarısı ise müzakerelerin aciliyetini artırdı.

Aile fotoğrafında Kıbrıs gerilimi 

Zirvenin Türkiye açısından dikkat çeken diplomatik görüntüsü aile fotoğrafında yaşandı. 102 liderin yer aldığı fotoğrafa KKTC Cumhurbaşkanı Tufan Erhürman alınmazken, Türkiye'nin tanımadığı Kıbrıs Rum Yönetimi lideri Nikos Hristodulidis katıldı. Erdoğan'ın Erhürman'ı karşılamasına rağmen Hristodulidis'i karşılamaması da dikkat çekti.

Bir millet, iki devlet; farklı hesaplar

Türkiye ile Azerbaycan arasındaki gerilim, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın 8 Kasım’da Şuşa’da katıldığı Zafer Günü töreninde de kendini gösterdi. Cumhurbaşkanı İlham Aliyev, Karabağ zaferini anlatırken Ermenistan’a ders verenlerin Azerbaycanlı subaylar olduğunu vurguladı. Bu sözler, Erdoğan’ın 2024’te Karabağ ve Libya örneklerini vererek İsrail’e yönelik yaptığı askeri müdahale çıkışına dolaylı yanıt olarak yorumlandı.

Aliyev’in aynı gün Yeni Parti lideri Özgür Özel’le yaptığı telefon konuşmasını ilk kez kamuoyuna duyurması da dikkat çekti. Bakü böylece Ankara’daki siyasi ilişkilerini yalnızca Erdoğan yönetimiyle sınırlamadığı mesajını verdi.

İsrail ve İran denklemi

Ayrışmanın önemli başlıklarından biri de Azerbaycan’ın İsrail’le askeri ve istihbarat işbirliği. Bakü, İran kaynaklı güvenlik tehditleri karşısında İsrail’le ilişkilerini stratejik görüyor. Bu tercih, Ankara’nın bölgesel politikalarıyla her zaman örtüşmüyor.

Aliyev’in COP31 için Antalya’ya gelmesi iki lider arasında yeni temas fırsatı yarattı. Ancak diplomatik görüşmeler, farklılaşan çıkarları ortadan kaldırma yetmedi. “Bir millet, iki devlet” söylemi sürse de iki başkentin bölgesel hesapları giderek farklılaşıyor.

İnandırma, kanısını değiştirme, inanmasını sağlama, kandırma… Başkalarını, fikirlerini, düşüncelerini, eylem ve kararlarını değiştirmeye razı etme becerisi… Kanaat ettirme, kanaat verebilme, razı etme, kısaca inandırma başarısı…

Hayatta iknanın önemi; onsuz sosyalleşmenin imkânsızlığıdır.

Ben ve öteki arasındaki sosyal anlaşma sağlanmadığında, ilişki tıkanır ve ortak amaç gerçekleşemez. Birini ikna etmeden ona emir dayatmak ve zor kullanarak bu emri uygulatmak mümkün olsa da kalıcı başarı getiremeyecek, gücün tehdidi ortadan kalktığında emre itaat yok olacaktır.

Ben, kanaat getirdiğime ikna olurum. Güvenmem gerekir. Eğer bilgi sunuluyorsa, önce doğruluğundan, ardından işe yararlığından ve neticede bana sunacağı faydadan emin olmak isterim. Değilse, ikna edilmemiş ama bilgilenmişimdir. Bu tür bilgi, güvenilmezdir. Çabucak unutulur, eylem üretmez…

İkna edilmiş biri, zaman içinde bu kanaatini kaybedebilir. Ona sunulan düşüncenin hayatla çelişmiyor olması şarttır. Çelişiyorsa, yeniden ikna edilmesi gerekecektir.

Daha önce ikna edemediğimiz biri için, tersi de geçerli olabilir. Hayatın getirdikleri, aktardığımız düşünceyi doğrulamış, zaman içinde bize güven beslenmiş olabilir.

İNANÇ VE İÇTENLİK İLİŞKİSİ

Yeniden ikna edilmek, amacın hatırlatılması kadar değişen şartlar içinde hala geçerliliğini korumasına bağlıdır. Dünün şartlarında doğru olan, şimdi iyi fikir gibi gelmeyebilir ikna edilmesi gereken insana…

Ben, insanları, içten inandığım konuda ikna edebilirim. Hangi dilde iletişim kuruyor olursan ol, eğer içtenliğini sözlerine yansıtamıyorsan, ikna etmek yerine geçici kandırmak veya bir süreliğine aklını çelmek gerçekleşir. Kalıcı ikna; yürekten gelen sözlerin muhatap üzerindeki uyandırdığı içtenlikle mümkün olabilir.

İkna, tek başına uzlaşma değildir ama uzlaşmanın ön şartıdır. Uzlaşma için paylaştığımız fikre dair daha yığınca detay vardır. Fakat ikna olmadan ön kabul sağlanamayacak, gerisi zaman kaybı olacaktır.

Karşılıklı uyum sağlayabilenler arasında bir fikre kani olmak (ikna edilmişlik) daha kolaydır. Zira can kulağı ile dinleyebilmek, içtenlikle onay istemek, tutarlılık devrededir. Saygı, ikna sürecinin ayrılmaz parçasıdır. Saygı yoksa ikna olmaz. Olan; tek taraflı dayatmadır.

Beyan, iknanın ikrarıdır. Düşünülen sunulur, ikna talep edilmiş olur. Ortam, zaman tanıma, saygınlık, daha öncesine dair hatırlanan tutum ve geçmiş performans, iknanın sermayesi olacaktır. İnançlı bir insan ikna başarısı sağlayabilir. Zira insanlar beyni ile düşünse de kalbi ile onaylamadığına sürgit ikna olmazlar. Akıl; çelişebilir, çelinebilir fakat yürek, daha sağlam durur yeni bir duygu karşısında ve duygu, beynin daha kök kısmındaki esas patrondur.

YALAN SÖYLEYEN ASLA İKNA EDEMEZ

Karşımdakini ikna edebilmem, öncelikle benim samimi inanç sahibi olmama bağlıdır. Hiçbir insan kendi ikna olmadığı konuda, başkasını ikna edemez. Eder gibi yapar ama edemez. Politikacının inanmadığı sözünü aktaran yandaş yazar; satır aralarına saklar inançsızlığını… Politikacının kendisi inanmadığı bir şey hakkında konuşurken, vücut dili “yalan” diye haykıran çaktırmalar sunar izleyene, dinleyene… Sürekli göz kaçırır, söz yuvarlar, vurgularken abartır, imansız cümleyi daha detaylı sunar, göz kırpmaları sıklaşır, terler, göz teması kurmaktan kaçınır.

Benim karşımdakini ikna etmeye yönelik soru kalıbım şudur; “anlattıklarım sana makul ve inandırıcı geldi mi?” Eğer, “henüz değil” ise cevap, baştan ve daha farklı cümleler ile diğer açılarıyla tekrarlarım. Cevap hayır ise; devam etmem zira bu ikna girişimi önerimdi ve ikinci kez tekrarım; ısrara girecektir.

Birinden bir şey talep ederken, onu bu talebi karşılamaya ikna etmek gerekecektir. Eğer bu sağlanmamışsa süreç, emir, güç, nüfuz kullanma veya satın almaya dönüşecektir. İkna edilmemiş ancak anlaşma sağlanmıştır. Süre, geçicidir ve böylesi anlaşmaların doğası, bozulmak için imzalanmalarıdır.

İKNA OLMAYA MECBUR KALMAK

Mesaj aktarmak, ikna girişimidir. Zira o mesajı zaten bir konuda ikna etmek için veriyorsundur. Onun mesajı alması, uzlaşmaya ne kadar hazır olduğuyla da ilgilidir. Sen içten, güvenilir, sözüne inanılan biri olabilirsin. Fakat önerinin zamanı ya erkendir veya geçmiştir. Daha da önemlisi, sözün muhatabının böyle bir mesaja ihtiyacı yoktur.

Mecburiyet ile ikna aynı cümlede oksimoron olarak geçebilir; “ikna olmak mecburiyetindeydi…” Bu mecburiyet geçtiği anda ikna edilmemişlik meyvelerini verecek ve görüş birlikteliği bozulacaktır.

Bir konuda ikna olmadıysam, konuya yabancılaşırım. İlgi alanımdan çıkardığımı belli eder, ikna sürecini akamete uğratırım.

Karşımdakini ikna gayretimi ben, onun zihin yapısına girerek, pasif yoldan gösteririm. Dayatma yerine benimsetme, inandırma yerine kendi inanmışlığımı hissettirme… Aktif ikna, propagandaya girer ki ikna sağlansa bile dayanıklı değildir. Bir sonraki slogana ikna olunarak, mesajdan uzaklaşılacaktır.

Karşımdakini ikna olmadığını hissettiğim anda, mesajı iletmeyi bırakırım. Bu, çıkmaz sokakta ilerlemek olacaktır. Hangi yetkin dili kullanıyor olursan ol, karşındakinin inandığı kadardır senin mesajın, sözün, talebin, eylemin…

İNSAN KENDİNİ İKNA ETMEK ZORUNDA

Belki de en zor olanı, insanın kendini ikna etmesidir. Zira kendine soracağı dürüst sorulara vereceği cesur cevapları olacaktır. Bu testten geçmemiş görüşünü insan, başkalarını ikna etmek için beyan etmemelidir. Bir düşüncenin ikna gücünün tepe noktası, senin iknanı aşamayacaktır. Önce sen kani ol ardından ikna et…

İnsanları kandırmak, kandırılmış olduklarına ikna etmekten daha kolaydır. Zira kandırmak, güven gediğinden başkasının zihnine sığmakla ilgilidir. Ancak kandırılmış olduğu görüşü, bu özrüne onu inandırmak gibi, kabahatini yüzüne vurma eylemidir ve buna direnmesi gayet insanidir.

İkna becerisi kazanmak, dil yetkinliği gerektirir. Dil ne kadar yetkinleşirse ikna kabiliyeti de artacaktır. Bu dil, kullanılan lisanın dışında, beden dili, sesin müziği, vurgu, kreşendo gibi yığınca iletişim unsurunu kapsayabilir.

Görevi, karar süreçlerinde ikna edilmek olan kurumlar vardır. Bürokrasi gibi… Bunların iknası, yasaların tanımladığı çerçevede, toplumsal faydanın netleştirilmesiyle mümkündür. Eğer bunu başaramıyor isen ne kadar iyi, güzel ve inandırıcı olsa bürokrat ikna edilemeyecektir. Tabii ki kişisel ikna araçları (rüşvet) ve ikbal vaadi (kendini var edecek bir yarın sunmak) ne yazık ki iknada yardımcı unsurlar olagelmiştir.

Toplum, ikna edildiği derecede yol alır. İkna edildiğine akar. Burada neye ikna edildiğinin önemi kalmayabilir eğer iknaya hazır ve iknacı yeterince demagog ise… Toplumlar zaman zaman ikna gücü yüksek, retoriği güçlü insanların peşinden gitmiştir. İkna edildikleri şey, felaketleri olduğunu bilmeden… Tarih, böylesi tiranların örnekleriyle doludur.

SÖZ OLA KESE SAVAŞI, SÖZ OLA KESTİRE BAŞI

Eğer bizler, bilginin çözüm olabileceğine ikna edilmemişken bilgi yağmuruna tutulduğumuzda, kendimizi korumaya alır, dogmalarımıza sığınırız. Dogma, iletişimin gücünü kırandır. İkna kapılarını kapatmak ve sunulan görüşün risklerini savuşturmak için düşüncenin rahmine kaçıştır.

Bazı insanlar söz ile çoğu da gözüyle ikna olur. Gözüyle düşünmek denir buna. Oysa göz düşünmek için değil bakmak için yaratılmıştır ve görmek, ancak düşünmek ile olur.

Daha önce başarılmış bir gerçek, beş duyu içinde gözü; “karar verici” kılar, önceliği beyinden alır ve görüleni taklide yöneltir. Bu durumda beyin, düşünmeden ikna olur.

İşbirliği ve işbölümü tamamen ikna süreciyle mümkündür. Ortak fayda konusunda ikna edilmemiş insanlar, yığın oluşturur, kümelenemez. Küme, ikna olmuşluğun adıdır. Yığın ise zorunluluklar kalabalığıdır, ilk fırsatta dağılacaktır.

Başarı; taklidi en az ikna gayreti gerektirendir. Zira neticesi ortadadır ve bu, yeterince ikna edicidir. Oysa o başarının görünmeyen bireyselliği ıskalanabilir. Genelde öyle de olur. Bilgisiz iknadır bu ve hayatın pratiğinde harcanıp gidecektir.

İknanın grafiğinde dikey eksen; sunulan görüşün üreteceği faydayı, yatay eksen; bu faydanın ikna becerisi araçlarıdır. Kimi faydayı görünür kılmak için ona odaklanır, ki akıllı insanlar bunu satın almaya daha meyillidir. Kimi, ikna becerisini abartır ve kağıttan kuleler inşa eder. Akılsız, düşünmeyen, taklitçi, zihin tembelleri ve kolaycılar ikinci yolu tercih eder genelde…

Enflasyon, toplumun her kesimini, külfeti üstlenmeye ikna etmedikçe düşmez. Nimet külfet dengesini adil kurabilen yönetim, kitleleri ikna edebilir. Kendisi israf içinde iken vatandaşından fedakârlık bekleyenin ikna gücü, propaganda yaygarası kadardır ve işe yaramaz.

İKNA EDİLMİŞLERLE YOL ALMAK

İkna, çaba gerektirir. Deneyen de ikna edilmek istenen de gayret göstermelidir. Biri, başarısızlık riskini alır, diğeri ikna olmanın riskini… Zira ikna, riskin yönetilebilir tanımından başka bir şey değildir.

Sürekli olumsuzluklara odaklanmış birini ikna etmeye çalışmayın. Bu, kumda koşma gayreti kadar yorucudur. Attığınız her adımın enerjisi, ayağınızın altından kayıp giden kum gibi, olumsuz birinin zihin dehlizlerinde kaybolup gidecektir.

İknanın ölçüsü, ikna olduğuna dair samimi ikrardır. İkna, kanaat ise ikrar, kararlılıktır. İkisi bir diğerinin tamamlayıcı unsurudur. İnsan kani olduğunda kararlılık (ikrar) ile bunu sunar. Bazen fayda, görünür olmayabilir. Tehdit; ikna sürecinde çalışan, etik dışı olsa da konu içi bir yöntemdir. Kimi, havuçtan ziyade sopa ile ikna olma pratiğinden gelir. Bunlara ölümü gösterip sıtmaya razı olmalarını sağlayabilirsin. Bu yolda ikna, “kaybetme” tehdidi ile oluşmuştur. Dikkat edilmesi gereken, ölüm korkusu kalktığı an sıtma rızası da yok olacağı gerçeğidir.

İkna, kuşak çatışmalarında daha zor bir süreçtir. Bir önceki kuşak, bir sonrakini ikna için kendi zamanının değerlerini ve dilini kullanır. Oysa yeni kuşağın, değişmiş, farklılaşmış ve çoğu kez önceki kuşağın kavrayamadığı dinamikleri vardır. Böylesi ikna başarısızlıklarına kuşak çatışması denir ve tarihin her diliminde, yaşanılması mukadderdir.

Fuzuli, 600 yıl önce “acep zamaneya kalduk, gelünüz ağlaşalum” diye bir sonraki nesilden yakınır. Tıpkı bugünkü Y kuşağından yetişkinlerin, Z kuşağından da Y kuşağının yakınması gibi… Zira ikna zorluğu, ortak dil, ortak amaç ve ortak kültür çatışmasında yatmaktadır.

TEBESSÜM İKNA ETMENİN İLK ADIMI…

Zengin, daha fazla kâr vaadiyle çabucak ikna olur. Fakirin iknası, daha fazla yarın ile mümkündür. Biri artmaya (dolayısıyla eksilmemeye) diğeri ise var kalmaya (dolayısıyla hayatta kalmaya) odaklıdır. Vücudun ikna dili, içtenliğidir. İkna edici bir gülümseme ile zoraki olanı ayırt etmenin kolay yolu, ağızdaki gülümsemenin, eşanlı göz kenarındaki kaz ayaklarının oluşmasına bakmaktır. Zira tebessüm için hareket etmesi gereken 16 kası yöneten beyin merkezi ile gülümseten düşünceyi oluşturan ve kaz ayaklarındaki 4 kasa emir gönderen merkezler ayrı yerdedir.

Dış görünüş sağ beyin hakimiyeti olanları, iç görünüş ise sol beyin hakimiyetlileri daha kolay ikna eder. Kılık kıyafet, kabul safhasında ikna gücü sağlasa da içtenlik, bilgi, birikim, belagat ve güven oluşturma, uğurlanırken ikna gücü temin eder. Kalıcı olan; ikincisidir elbette…

Göz teması, konuşmada iknanın vurucu gücüdür. İnsan gözü, ruhuna giden yolun başlangıcıdır ve gözünü kaydıran, bu yolun giriş kapısını ıskalamış olacaktır. Dilinde çatal sözünde riya, fikrinde habis olan, gözünü kaçırır çoğu zaman… Feraset sahibi biri bunu derhal anlar, ikna olmaz asla. Belki ikna olmuş görünür fakat asla ikna edilemeyecektir.

Neticede hayat; ikna edilmişliktir. Beden ikna olmamışsa kendini ölüme sunar. İkna etmek için önce kendin kani olmalısın. Değilse; kırk yıllık yani; olur mu kâni…

-          Memleketin Malatya’ya büyük bir yatırım yapacağız. “COP31”de düzenlenen bir panelde Malatya’daki yatırımı anlatacağım.

“COP31”e ürünleriyle destek veren Uludağ İçecek Türk Yönetim Kurulu Başkanı Ömer Kızıl’a aynı saatte başka toplantıyı izlemem gerektiğini belirtip, konuşma notlarını bana göndermesini rica ettim.

Daha sonra “mavi bölge”deki Medya Salonu’na geçtim. Orada yazı yazarken Uludağ İçecek Türk A.Ş. CEO’su Levent Kömür’ü gördüm. Kömür de aynı konuyu aktardı:

-          Ömer Kızıl’ın konuşma notlarına ben de katkıda bulundum. Konuşmasında ağırlıklı olarak Malatya’daki yatırımı anlatacak.

Toplantının bitiminde Ömer Kızıl’dan konuşma notları geldi. Birkaç dakika sonra Levent Kömür de notları gönderdi.

Ömer Kızıl, “Dirençli Şehirleri Programlama Alanı 2”de gerçekleşen, Harvard Business Rewiew Genel Yayın Yönetmeni Serdar Turan’ın moderatörlüğünü yaptığı “Malatya’da Sürdürülebilir Bir Sanayi Geleceğine Yatırım” başlıklı oturumda söze şöyle girdi:

-          Malatya yatırımımızla üretim gücümüzü artırırken bölgenin geleceğine de katkı sunmayı hedefliyoruz.

Malatya’da uzun vadeli bir yatırımla bölgenin yeniden ayağa kalkmasına katkı sunmaktan mutluluk duyduklarını kaydetti:

-          Yeni üretim tesisimiz, Bursa’daki üretim gücümüzü tamamlayarak bizi Doğu ve Güneydoğu Anadolu’ya daha da yakınlaştıracak, dağıtım esnekliğimizi artıracak.

“COP31” gündemini dikkate alarak şu noktanın altını çizdi:

-          Aynı zamanda Malatya üretim tesisimizin enerji ihtiyacının yüzde 55’ini güneş panellerinden karşılamayı hedefliyoruz.

Bu yatırımla enerji ve su verimliliğinin yanı sıra sevkiyat ihtiyacını azaltarak karbon ayak izinin düşürülmesine katkı sağlayacağını vurguladı:

-          İlk etapta yıllık yaklaşık 140 milyon litre üretim kapasitesi ve 110’un üzerinde doğrudan istihdam öngörüyoruz. Operasyonel dayanıklılığımızı güçlendirirken bölgenin ekonomik toparlanmasını desteklemeyi hedefliyoruz.

Söz konusu yatırımda kaynak verimliliğini, tasarım aşamasından itibaren önceliklendirdiklerini bildirdi:

-          Bir fabrikanın sürdürülebilirlik iddiası, tasarımında başlar ve işletme sonuçlarıyla karşılık bulur. Malatya’da enerji ve su kullanımından üretim kayıplarına kadar kaynak verimliliğini yatırımın en başından itibaren ele alıyoruz.

Tesisi “LEED Gold” sertifikası hedefiyle tasarladıklarını irdeledi:

-          4 MW gücündeki güneş enerjisi sistemi ve verimliliği destekleyen dijital uygulamalar planlıyoruz. Bizim için esas olan, bu hedeflerin sahadaki karşılığını ölçmek ve doğrulanmış sonuçlarla ortaya koymak.

Ömer Kızıl, Avrupa İmar ve Kalkınma Bankası (EBRD) ile işbirliğinin projenin uzun vadeli yönetimine katkısına işaret etti:

-          Uzun vadeli bir yatırım, finansman kadar güçlü bir yönetim anlayışına da ihtiyaç duyuyor. EBRD ile ortaklığımızı bu anlayış üzerine kurduk.

EBRD ile birlikte yürüttükleri sürecin çevresel ve sosyal performanstan kurumsal yönetişime kadar yatırımın tüm yaşamını kapsayan bir bakış açısı geliştirmelerine katkı sağladığına vurgu yaptı:

-          Hangi sonuçları hedeflediğimizi, sorumluluklarımızı ve ilerlemeyi nasıl ölçeceğimizi daha açık biçimde tanımladık. Bu ortaklığın değerini, yatırımımızın uzun vadeli niteliğine yaptığı katkıda görüyoruz.

Ömer Kızıl, EBRD Türkiye ve Kafkaslar Yönetici Direktörü Elisabetta Falcetti’nin konuşma notlarını da iletti. Falcetti, iklim finansmanı ve kapsayıcı kalkınma modeline dikkat çekti:

-          Projenin potansiyeli, ekonomik toparlanmayı daha güçlü bir sanayi performansıyla birleştirmesinde yatıyor. Ticari açıdan sürdürülebilir bir yatırım, istihdamı, beceri gelişimini ve bölgesel tedarik zincirlerini destekleyebilir.

Bu etkileri sadece projenin bulunduğu yere bakarak varsaymakla yetinmek yerine zaman içinde değerlendirmek gerektiği üzerinde durdu:

-          İklim finansmanı, yalnızca ekipman alımını finanse etmekle kalmamalı, yatırımın niteliğini de iyileştirmelidir. En güçlü ortaklıklar, şirketlerin çevresel ve sosyal gereklilikleri yatırımı iyileştiren araçlar olarak gördüğü ortaklıklardır.

Ömer Kızıl, şirketin tarihçesini de paylaştı:

• Uludağ İçecek’in temellerini Mehmet Hakkı Erbak, 1930 yılında attı. Uludağ Gazozu’nun formülünü geliştiren oğlu Nuri Zafer Erbak’ın mirasıyla büyüdü.
• Uludağ Gazozu ve Uludağ Limonata, Bursa Yenice Sanayi Bölgesi’nde 51 bin metrekarelik kapalı alana sahip meşrubat tesislerinde üretiliyor.
• Uludağ Doğal Maden Suyu ise Uludağ Çaybaşı Köyü’ndeki tesislerde şişeleniyor.
• Uludağ İçecek Türk, “Uludağ” çatı markası altında 6 kategori, 11 alt marka ve 45 ürün çeşidi ile iç ve dış pazarlarda faaliyetini sürdürüyor.

“Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansları”, gerçekleştiği her ülkede tartışma konusu oluyor…

Şirketlerin yatırımlarına başlarken çevresel etkilerini önceliklendirmeleri, önlemlerini baştan almaları bile, “COP” zirvelerinin olumlu etkisini, rolünü ortaya koyuyor… 

Kutu

60 ülkeden 1500 ‘Global Turk’ün bu yılki ‘liderliği yücelten’ ödülü Birol’un

GLOBAL Turks Vakfı’nın Kurucusu ve Başkanı Ayşegül Dicle Aydın, “COP31” zirvesi için gittiği Antalya’dan mesaj gönderdi:

-          Antalya’da iseniz “Global Turk 2026 Ödülü” törenimize bekliyoruz.

Şu yanıtı verdim:

-          8-10 Kasım’da 3 gün boyunca “COP31” toplantılarında idim. İzmir ve İstanbul’daki toplantılarım için 2 gün ara verdim. 13-14 Kasım’da yeniden orada olacağım. Ancak tören günü İstanbul’dayım.

Ayşegül Dicle Aydın, “Global Turks” araştırmasını ilk başlattıkları günlerden beri yaptığı gibi yine bilgi notlarını gönderdi:

• 2023’ten bu yana dünya çapında başarıları, liderlikleri ve insanlığa katkılarıyla Türk liderliğini yücelten isimleri onurlandırdığımız “Global Turk Ödülü”nü bu yıl Uluslararası Enerji Ajansı Başkanı Dr. Fatih Birol’a verdik.

Dr. Fatih Birol, ödülünü Sanayi ve Teknoloji Bakanı Mehmet Fatih Kacır, Cumhurbaşkanlığı Yatırım ve Finans Ofisi Başkanı Ahmet Burak Dağlıoğlu, YASED Başkanı Ali Fuat Orhanoğlu ve AmCham Türkiye’yi temsilen Emre Kuzu’dan aldı.

Ayşegül Dicle Aydın, törende “Global Turks” araştırması ve vakfın kuruluş yolculuğunu şöyle özetledi:

• “Global Turks Vakfı”nın temelleri, 2021-2023 döneminde 5 kıtada, 60 ülkeden 1500’ü aşkın Türk lideri kapsayan “Global Turks par Excellence” (Türk Liderlik Yetkinlikleri Araştırması’na) dayanıyor.
• Bu çalışmadan doğan Vakıf, küresel liderlik topluluğu, sürekli liderlik gelişimi, global mentorluk ve küresel fayda odaklı düşünce ve işbirliği çalışmaları etrafında faaliyet gösteriyor.
• Vakfımız, dünyada iz bırakan Türk liderler arasında kalıcı bağlar kurmayı, Türkiye ile etkileşimlerini güçlendirmeyi ve ortak birikimlerini gelecek kuşaklara taşımayı hedefliyor.
• Cumhurbaşkanlığı Yatırım ve Finans Ofisi, YASED ve AmChamTürkiye, 2021’de başlayan araştırmamızda ve Vakfımızın kuruluşuna uzanan yolculukta hep yanımızda oldu.

Ayşegül Dicle Aydın, şu mesajı verdi:

-          Dünyanın farklı ülkelerinde önemli sorumluluklar üstlenen Türk liderleri birbirleriyle ve Türkiye ile buluşturmayı önemsiyoruz.

Fatih Birol ile ilgili de şu değerlendirmeyi yaptı:

-          Fatih Birol, Türk liderliğini dünya çapında başarıyla temsil edip yücelttiği kadar, mütevazı ve ilham veren liderlik tarzı ve insani değerleriyle örnek oluyor.

Daha önce verilen ödülleri de anımsattı:

• Ödülü ilk kez 2023’te UNESCO bünyesinde toplumsal cinsiyet eşitliğinin küresel bir öncelik haline gelmesine öncülük eden, uluslararası başarılarıyla ilham veren Saniye Gülser Corat’a takdim edildi.
• 2024’te biyomedikal mühendisliği ve kanser teşhisi alanlarındaki öncü bilimsel çalışmalarıyla Prof. Mehmet Toner ödüle layık görüldü.
• 2025’te ise çok sayıda ülkedeki operasyonları üstün başarıyla yöneten, özgün ve ilham veren liderlik yaklaşımıyla öne çıkan Ahmet Bozer ödülün sahibi oldu.

İstanbul Ticaret Odası’nda (İTO) 22’nci dönemin ilk meclis toplantısı önceki akşam gerçekleşti. Meclisin açılış konuşmasını yapan İTO Başkanı Şekib Avdagiç, burada güncel ekonomik gelişmelere ve iş dünyasının gündemindeki konulara ilişkin değerlendirmelerde bulundu. Konuşmasına Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ü anarak başlayan Avdagiç, Türkiye’nin bir yandan dezenflasyon sürecini sürdürmeye çalışırken, bir yandan da yüksek finansman maliyeti, üretim ve rekabet gücündeki sıkıntılar, enerji ithalatına bağlı dış kırılganlık ve sermaye piyasalarında yaşanan son gelişmelerle meşgul olduğunu söyledi.

Ekonomide çözüme kavuşturulması gereken bazı hususlar olduğunu belirten Avdagiç, bu noktada iş dünyasının önerilerini şöyle sıraladı: “Birincisi enfl asyonun kalıcı biçimde düşürülememesi ve finansman maliyetlerinin üretim üzerindeki baskısını sürdürmesi, reel sektörü zorluyor. Öncelikli meselemiz budur. Çözüm olarak, para politikasında güvenilirliği korurken, kamu harcamalarında verimliliği ve mali disiplini güçlendirmek gerekiyor. Krediyi genel talep artışından ziyade ihracat, teknoloji, verimlilik ve yeşil dönüşüm yatırımlarına yönlendirmek lazım. İkincisi sanayide maliyet baskısı ve verimlilik açığı, rekabet gücümüzü aşındırıyor. Bu tablo otomasyon, dijitalleşme, Ar-Ge, nitelikli iş gücü, yerli ara malı üretimi ve ölçek ekonomilerini destekleyen uzun vadeli yatırım ortamının bir an önce tesisini zorunlu kılıyor. Üçüncü olarak enerji ithalatı ve dış finansman ihtiyacı, küresel şoklardan etkilenmemize yol açıyor. Yenilenebilir enerji, depolama ve şebeke yatırımlarının hızlandırılması, enerji verimliliği, ihracat pazarlarının çeşitlendirilmesi ve uzun vadeli doğrudan yatırımların çekilmesi bu kırılganlığı azaltabilecektir.”

Ekonomide hassas bir dengenin ortaya çıktığına dikkat çeken Avdagiç, “Erken ve hızlı gevşeme, kur ve fiyatlama davranışı üzerinden dezenflasyon kazanımlarını aşındırabilir. Uzun süren yüksek faiz ise kredi maliyetlerini, yatırım ve işletme sermayesi yükünü artırıp üretim kapasitesini zorluyor. Reel sektördeki görünüm, sıkı finansal koşulların üretim üzerindeki etkisinin giderek daha da belirginleştiğine işaret ediyor” ifadelerini kullandı.

"Finansman maliyetleri üretimi baskılıyor" 

Merkez Bankası’nın ekim ayı faiz kararını hatırlatan Avdagiç, “Merkez Bankası, 22 Ekim’de politika faizini 100 baz puan indirerek yüzde 36'ya çekti. Ne var ki finansmana erişim, tek başına faiz oranını indirme meselesiyle ilişkili olmuyor. Kredi büyüme sınırları devam ettiği sürece, faiz indirimlerinin etkisi sembolik kalıyor. Finansman maliyetleri üretim üzerindeki baskısını sürdürürken reel sektörün beklentisi, KOBİ kredilerinde büyüme sınırının artırılması değil, ilk aşamada ihracatçı firmalar için kaldırılmasıdır” değerlendirmesinde bulundu.

İTO Başkanı Avdagiç, “Burada önemli bir nokta var. Merkez Bankası, faiz indirim kararında, enflasyonun ana eğiliminde yavaşlamaya ve iç talepte zayıflamaya işaret etti. Böylece jeopolitik gelişmelerin enerji fiyatları üzerinden enflasyon için yukarı yönlü risk oluşturduğunu vurguladı. Bu çerçevede faiz indirimlerinin devamının, yalnızca yıllık enflasyonun düşmesine değil, aylık fiyat artışlarının, beklentilerin ve kur geçişkenliğinin birlikte kontrol altına alınmasına bağlı olacağı görülüyor” dedi.

"Kur, enflasyonun neredeyse yarısı kadar arttı"

Enflasyon ile kur arasındaki makasın temel meselelerden biri olmayı sürdürdüğünü belirten Avdagiç, “2026 yılının ilk 10 ayında TÜFE yüzde 27,5, Yİ-ÜFE yüzde 25,4 arttı. İki endeksin ortalaması yüzde 26,5'e ulaştı. Aynı dönemde dolar yalnızca yüzde 16,1, Euro ise yüzde 10,8 arttı. Kur sepetindeki ortalama artış yüzde 13,4'te kaldı. Yani kur, enflasyonun neredeyse yarısı kadar arttı” dedi. Avdagiç, “Bu kürsüde pek çok defa dile getirdiğimiz üzere, bu tablo yeni değil. 2024'ün ilk 10 ayında fiyatlar ortalama yüzde 33,5 artarken kur sepeti yalnızca yüzde 14,4 yükseldi ve 19 puanlık bir fark oluştu. 2025'te ise Euro, parite etkisiyle yüzde 33'e yakın bir artış gösterdi. Ancak dolar yüzde 18,8'de kaldı ve sepet ortalaması yine yüzde 27,2'lik enflasyon ortalamasının altında gerçekleşti” ifadelerini kullandı. Avdagiç, “Bu tabloyu değiştirmemiz, kur ve enflasyon arasındaki dengeyi sağlamamız şart” diye konuştu. 

Asgari ücretin nasıl belirlendiği, neden ortalama ücrete dönüştüğü ve mevcut sistemin değişip değişmemesi gerektiği de gündemde. İşte asgari ücretin geçmişinden 2027 beklentilerine kadar merak edilen 10 sorunun yanıtı...

1- Asgari ücretin 70 yıllık yolculuğunda hangi dönüm noktaları yaşandı?

Türkiye’de asgari ücret ilk kez 1936 tarihli 3008 sayılı İş Kanunu’nda düzenlendi. Ancak uygulamaya geçilmesi 1951 yılını buldu. İlk dönemde yerel komisyonlar tarafından belirlenen ücret, 1967-1974 yılları arasında merkezi komisyon tarafından bölgesel farklılıklar gözetilerek tespit edildi. 1974’ten itibaren tarım-sanayi ayrımına gidildi. 1989’da sektörel farklılaştırmadan, 2013’te ise yaş ayrımından vazgeçildi. Böylece bugün uygulanan bölge, sektör ve yaş ayrımı gözetmeyen ulusal asgari ücret sistemine geçildi.

2022 yılında ise asgari ücretten gelir vergisi ve damga vergisi kaldırıldı. Böylece çalışanların ücretlerinin asgari ücrete karşılık gelen kısmı vergiden muaf tutuldu.

2- Asgari ücret bütün sektörler ve çalışanlar için aynı mı? 

Genel uygulama, bütün işkolları için tek bir asgari ücret belirlenmesi esasına dayanıyor. 2003 yılına kadar İş Kanunu kapsamı dışında kalan tarım işçileri, gazeteciler, gemi adamları ve hava yolu çalışanları da yeni İş Kanunu ile kapsama alındı. 

Bununla birlikte iki istisnai uygulamaya dikkat çekiliyor. Eczacılar için 1,5 ve 3 katlı, linyit ve taşkömürü madenlerinde çalışanlar için ise iki katlı ücret uygulamasından söz ediliyor. Eczacılar ile ilgili düzenleme 2012 de yapılırken madencilikteki artırımlı asgari ücret uygulaması 2014 yılında Soma faciasının ardından hayata geçirildi.

3- Asgari ücreti kim, nasıl belirliyor? 

Asgari ücret, işçi, işveren ve devlet temsilcilerinden oluşan 15 üyeli Asgari Ücret Tespit Komisyonu tarafından belirleniyor. Komisyonda beş kamu, beş işçi ve beş işveren temsilcisi bulunuyor. İşçi tarafını TÜRK-İŞ, işveren tarafını ise TİSK temsil ediyor. Komisyonun başkanlığını Çalışma Genel Müdürü yürütüyor. Komisyon en az 10 üyenin katılımıyla toplanıyor ve kararlar oy çokluğuyla alınıyor. Oyların eşit çıkması durumunda başkanın bulunduğu taraf çoğunluğu sağlamış sayılıyor. Asgari Ücret Tespit Komisyonu kararları, genellikle işveren tarafı ile hükümet temsilcilerinin oy çokluğu ile alınmaktadır. Son yirmi beş yıla baktığımızda işçi kesiminin toplamda sekiz defa asgari ücret kararına katıldığı görülmektedir.

Türk-İş geçen yıl olduğu gibi bu yıl da asgari ücret komisyonuna katılmama kararı aldığını açıkladı. İşçi tarafının komisyona katılmaması durumunda karar katılanların yani işveren ve hükümet tarafının oyları ile belirlenmektedir. Bu durumda 2027 yılı için asgari ücretinin işçi kesiminin temsili olmaksızın işveren ve hükümet temsilcileri tarafından karar bağlanacağı anlaşılmaktadır.

Yasal olarak bağımsız bir yapı içinde geçim şartlarını dikkate alarak karar vermesi gereken komisyonun, zamanla siyasi tartışmaların da merkezine yerleşmesi sistemin en çok eleştirilen yönlerinden biri. 

4- Asgari ücret yılda kaç kez artırılabilir? 

Asgari ücretin en geç iki yılda bir belirlenmesi yasal zorunluluk. Ancak uygulamada yıllık belirleme sistemi benimsenmiş durumda.

Komisyonun ihtiyaç halinde yeniden toplanmasının önünde herhangi bir yasal engel bulunmuyor. Nitekim yüksek enflasyonun etkisiyle 2022 ve 2023 yıllarında yıl ortasında ikinci kez ücret artışına gidilmişti.

Dolayısıyla 2027 yılında belirlenecek ücretin yıl boyunca geçerli olması zorunlu değil. Ekonomik koşullar gerektirirse yıl içinde yeni bir düzenleme yapılabilir.

5- Asgari ücrete neden bu kadar büyük bir ekonomik ve sosyal misyon yüklendi? 

Asgari ücret başlangıçta çalışanlara ödenebilecek en düşük ücret sınırını belirleyen bir sosyal koruma aracı olarak tasarlandı. Ancak zamanla bu sınırın çok ötesine geçti.

Yürürlükteki 41 kanunda doğrudan asgari ücrete atıf bulunuyor. İdari para cezalarından vergi muafiyetlerine, tazminatlardan oda aidatlarına ve sosyal yardımlara kadar çok sayıda düzenleme asgari ücret üzerinden hesaplanıyor.

Asgari ücretin çalışma hayatında tazminatlar, prim oranları gibi kalemleri etkilemesi asgari ücretin tespit edilme nedenlerine aykırılık teşkil etmeyecek uygulamalar olarak değerlendirilebilir. Ancak yukarıda diğer kanunlarda yer alan asgari ücret uygulamaları açıklamalarından da anlaşılacağı üzere Türkiye’de esnaf ve ziraat odalarının aidat ve giriş ücretleri, döner sermaye işletmelerinin kar payı benzeri ödemelere sınır getirilmesi, yönetim ve denetim kurullarında huzur payı için üst sınır olarak belirlenmesi, belediyeler telif hakkı gereği yapılan ödemeler gibi asgari ücret ile hiçbir bağlantısı olmayan konular ile yine çalışanların asgari ücreti ile bağlantı kurulamayan pek çok idari para cezası asgari ücrete endekslenmiştir. Bu gibi durumlar asgari ücretin belirlenme amaçlarından uzaklaşılarak asgari ücrete başka anlamlar yüklenmesi sonucunu doğurmaktadır. 

Ayrıca sosyal yardımların bağlanma şartları ve miktarı ile asgari ücretin doğrudan ilişkilendirildiği düzenlemeler yapılmıştır. Sosyal yardım şartlarının asgari ücrete bağlanmasının uygulamada kayıt dışı istihdamı arttırdığına ilişkin ciddi kaygılar bulunmaktadır.

Bu durum, asgari ücrette yapılan her artışın yalnızca çalışanların maaşlarını değil, ekonominin farklı alanlarındaki maliyetleri ve ödemeleri de etkilemesine neden oluyor. 

Asgari ücretin bir geçim ücreti olmanın ötesinde, çok sayıda ekonomik ve sosyal göstergenin belirleyicisi haline gelmesi, ücret politikasının yeniden ele alınmasını gerektiren başlıca konulardan biri.

6- Türkiye neden asgari ücret tuzağına düştü? 

Türkiye’de asgari ücret tartışmalarının en önemli başlıklarından biri, çalışanların giderek daha büyük bölümünün bu ücret düzeyine yakın gelir elde etmesi.

SGK verileri incelendiğinde Türkiye’de asgari ücretle çalışanların toplam çalışanlar içindeki payının yüzde 40’ın altına düşmediği, asgari ücretin biraz üzerinde kazananlar da hesaba katıldığında bu oranın yüzde 60’a ulaştığı belirtiliyor. 

Gelişmiş ekonomilerde asgari ücretli çalışanların oranının yüzde 3-4 civarında olduğu, Türkiye’nin ekonomik göstergeleri bakımından benzer ülkelerde ise yüzde 15’i aşmadığı ifade ediliyor. 

Bu tablo, asgari ücretin artık en düşük ücret olmaktan çıkarak ortalama ücrete dönüşmesi sorununu gündeme getiriyor. 

Ücretlerin asgari ücret etrafında yoğunlaşması, çalışanların nitelik, deneyim ve verimlilik farklarının ücretlere yansımasını da zorlaştırıyor. Böylece çalışanların gelir dağılımından aldığı pay üzerindeki baskı artıyor.

7- Bölgesel veya sektörel asgari ücret uygulamasına geçilebilir mi? 

Türkiye geçmişte bölgesel ve sektörel asgari ücret uygulamalarını denedi. Ancak bu uygulamalardan istenen sonuç alınamadığı için ulusal ölçekte tek ücret sistemine geçildi. 

Bölgesel asgari ücret, daha çok federal yönetim sistemine sahip ülkelerde görülüyor. Türkiye gibi üniter yapıya sahip ülkelerde ise farklı bölgeler için ayrı ücret belirlenmesinin ekonomik sonuçlarının yanı sıra siyasi ve idari sonuçları da bulunuyor.

Üstelik asgari ücret zaten en düşük nitelikli iş ve en düşük yaşam maliyeti esas alınarak belirlenen bir taban ücret niteliğinde. Bu nedenle İstanbul’da farklı, Ardahan’da farklı asgari ücret belirlemek yerine istihdamın düşük olduğu bölgelerde işverenlerin vergi ve prim yüklerinin hafifletilmesi, yatırımların bu bölgelere yönlendirilmesi daha işlevsel bir seçenek olarak öne çıkıyor.

8- Açlık ve yoksulluk sınırı ne anlama geliyor? Kim hesaplıyor? 

Türk-İş, 38 yılı aşkın süredir çalışanların geçim koşullarını ortaya koymak amacıyla her ay açlık ve yoksulluk sınırı araştırması yayımlıyor. Araştırmada dört kişilik bir ailenin açlık ve yoksulluk sınırının yanı sıra bekâr bir çalışanın aylık yaşam maliyeti de hesaplanıyor. 

30 Ekim 2026 tarihinde açıklanan son araştırmaya göre rakamlar şöyle: 

Gösterge Ekim 2026

Açlık sınırı: 38.024 TL

Yoksulluk sınırı: 123.856,80 TL

Bekâr çalışanın yaşam maliyeti: 49.124,30 TL

Türk-İş'in en son açıkladığı rakamlar böyleyken 2026 yılı net asgari ücreti ise 28.075,50 TL. Ne yazık ki asgari ücret, ekim ayı açlık sınırının yaklaşık 9.949 TL altında kalıyor. Bekâr bir çalışanın yaşam maliyetiyle arasındaki fark ise 21 bin TL’yi aşıyor. 

Bu veriler, asgari ücret ile çalışanların geçim koşulları arasındaki makasın boyutunu ortaya koyuyor. 

Özellikle 2022 sonrasında asgari ücret ile yaşam maliyeti arasındaki ilişkinin giderek zayıflaması, ücret artışlarının yalnızca enflasyon oranına göre değil, gerçek geçim maliyetlerine göre de değerlendirilmesi gerektiğini gösteriyor

9- 2027 yılında asgari ücret desteği devam edecek mi? 

İşverenlere yönelik asgari ücret desteği ilk kez 2016 yılında uygulamaya konuldu. Amaç, ücret artışlarının işveren üzerindeki maliyet yükünü hafifletmek ve istihdamın korunmasını sağlamaktı.

Bu destek doğrudan çalışana değil, işverene veriliyor. Dolayısıyla işçinin eline geçen ücreti artırmıyor, işverenin istihdam maliyetini düşürüyor.

Destek oransal olarak azalsa da 2016 yılından bu yana devam ediyor. 2026 yılında işyerlerine sağlanan aylık destek tutarı 1.270 TL olarak uygulanıyor. Asgari ücret desteği, 2016 ve 2017 yıllarında Hazine'den, sonrasında ise İşsizlik Sigortası Fonu’ndan karşılanmaya devam etmiştir.

2027 yılında da desteğin sürdürülmesi ve asgari ücret artışıyla birlikte tutarının yükseltilmesi beklentiler arasında. Ancak yeni yıl için henüz kesinleşmiş bir destek tutarı bulunmuyor.

Burada tartışılması gereken önemli konulardan biri de desteğin doğrudan düşük ücretli çalışanların gelirini artıracak şekilde yeniden düzenlenip düzenlenemeyeceği.

10- 2027 yılında asgari ücret ne kadar olabilir? 

2027 yılı asgari ücretinin ne kadar olacağı, önümüzdeki dönemde en çok tartışılacak başlıkların başında geliyor. Kesin rakam, Asgari Ücret Tespit Komisyonu’nun Aralık ayında başlayacak görüşmelerinin ardından belli olacak.

 2026 yılında net 28.075,50 TL olarak uygulanan asgari ücret, bir önceki yıla göre yüzde 27,01 artırılmıştı. Yeni ücret belirlenirken enflasyonun yanı sıra çalışanların alım gücü ve açlık sınırındaki değişim de belirleyici olacak.

Ekim ayı açlık sınırını yakalamak için dahi artışın %35’in üzerinde olması gerekir. Merkez Bankası 2026 yıl sonu enflasyon tahminini %29.5 olarak güncellediği de dikkate alınırsa asgari ücrette 2027 yılı için %30'un altında bir artış oranını beklenmemelidir. 2026 yılı enflasyon oranı ve açlık sınırı artışının yaklaşık ortalaması olan %32.5'lik artış oranının belirlenmesi ise en yakın olasılık olarak öngörülmektedir. 

Buna göre mevcut senaryolar üzerinden 2027 yılı asgari ücret artışı için üç olası oran verilebilir.

Zam oranı   2027 net asgari ücret
Yüzde 30        36.498 TL
Yüzde 32,5     37.200 TL
Yüzde 35        37.902 TL 

Ancak tartışmanın yalnızca zam oranına sıkıştırılmaması gerekiyor. Asgari ücretin ortalama ücret haline gelmesi, çalışanların aile geçim koşullarının yeterince dikkate alınmaması ve işveren üzerindeki maliyet yükü, sistemin acil çözüm bekleyen yapısal sorunları arasında yer almaktadır.

Buna göre kurul, Plastikkart Akıllı Kart İletişim Sistemleri Sanayi ve Ticaret AŞ'nin 277 milyon 250 bin liralık, Flap Kongre Toplantı Hizmetleri Otomotiv ve Turizm AŞ'nin 306 milyon 250 bin liralık bedelsiz sermaye artırımı başvurusunu onayladı.

Yeo Teknoloji Enerji ve Endüstri AŞ'nin 300 milyon dolarlık borçlanma aracı ihraç başvurusunu onaylayan Kurul, ZKB Varlık Kiralama AŞ'nin 500 milyon liralık yönetim sözleşmesine dayalı kira sertifikası ihracı başvurusunu onayladı.

FT Gayrimenkul ve Girişim Sermayesi Portföy Yönetimi AŞ Girişim Sermayesi Şemsiye Fonu ve Piramit Portföy Yönetimi AŞ Gayrimenkul Şemsiye Fonu'nun kuruluşuna izin verildi. Tema Bağımsız Denetim AŞ'nin sermaye piyasasında bağımsız denetim yapmaya yetkili kuruluşlar listesine alınma talebi de olumlu karşılandı.

E-Data Teknoloji Pazarlama AŞ, Kardemir Çelik Sanayi AŞ ve Graintürk Holding AŞ'nin pay piyasasında gerçekleştirilen işlemler nedeniyle 65 gerçek kişi hakkında suç duyurusunda bulunulmasına karar verildi.

Sermaye piyasalarında izinsiz olarak faaliyette bulunulmasının engellenmesi amacıyla 12 internet sitesine erişim engeli getirilmesi için gerekli hukuki işlemlerin yapılmasına karar veren Kurul, 36 gerçek kişi hakkında lisans iptali cezasının verildiğini, 65 gerçek kişi ve 6 tüzel kişi hakkında ise işlem yasağı kararının verildiğini duyurdu.

Antalya’da COP31 müzakereleri devam ederken, iklim diplomasisinin en eski ve en zorlu meselesi yeniden masanın merkezine yerleşti: Para. Küresel sıcaklık artışını sınırlamak, ekonomileri karbonsuzlaştırmak, şehirleri iklim felaketlerine hazırlamak ve kırılgan toplulukları korumak için ihtiyaç duyulan finansman büyüyor. Buna karşılık, gelişmiş ülkelerin açıkladığı yeni taahhütler azalıyor. İklim müzakerelerini sivil toplum perspektifinden izleyen ECO’nun 12 Kasım tarihli değerlendirmesi, Antalya’daki görüşmelerin arka planında giderek derinleşen bir güven krizine işaret ediyor.

Carbon Brief’in aktardığı verilere göre, 2026 yılına yönelik iklim finansmanı taahhütlerinde yüzde 70’lik düşüş yaşandı. Bunun önemli nedenlerinden biri, önceki çok yıllı finansman taahhütlerinin 2025’te sona ermesine rağmen yeni döneme ilişkin planların açıklanmamış olması. Bugüne kadar yalnızca beş ülkenin 2025 sonrası iklim finansmanı planını sunmuş olması, sorunun boyutunu ortaya koyuyor. Üstelik tartışma artık ne kadar finansman sağlanacağıyla sınırlı değil. Kaynağın hangi koşullarda, kime, ne kadar hızlı ve hangi araçlarla ulaştırılacağı da en az toplam tutar kadar önem taşıyor.

Almanya 6 milyar euroluk sözünü tutamadı

COP31’de gözlerin çevrildiği ülkelerden biri, müzakerelerin başkanlığını üstlenen Avustralya oldu. Ancak Avustralya’dan beklenen yeni finansman taahhüdü gelmedi. Henüz yeni dönem planını açıklamayan önemli ekonomiler arasında Almanya ve Fransa da bulunuyor.

Almanya’nın performansı ise gelişmiş ülkelerin taahhütleri ile gerçekleşmeler arasındaki farkı gösteriyor. Ülke, 2025 yılında 6 milyar euroluk kamu iklim finansmanı sağlama sözü vermesine rağmen 4,7 milyar Euro düzeyinde kaldı. Dahası, sağlanan finansmanın önemli bölümü kredi niteliğinde.

CARE’in yeni raporunda yer alan uyarı da bu açıdan dikkat çekici: Küresel Güney ülkelerinin yıllık borç geri ödemeleri, yakın gelecekte aldıkları yeni iklim kredilerinin tutarını aşabilir. Başka bir ifadeyle, iklim kriziyle mücadele için sağlanan finansman, yanlış tasarlandığında ülkelerin ekonomik kırılganlığını daha da artırabiliyor.

Özel sektör finansmanı açığı kapatabilecek mi?

Gelişmiş ülkeler, kamu kaynaklarındaki yetersizliği özel sektör yatırımlarını harekete geçirerek aşabileceklerini savunuyor. Ancak mevcut performans bu yaklaşımın sınırlarını gösteriyor. Avrupa Birliği’nin harekete geçirdiği özel sektör iklim finansmanı 2024 ile 2025 arasında 1,7 milyar Euro azaldı.

Dolayısıyla kamu finansmanının yerini özel sermayenin alacağı varsayımı, özellikle yatırım risklerinin yüksek olduğu kırılgan ekonomiler açısından ciddi soru işaretleri taşıyor.

Sivil toplum kuruluşları, gelişmiş ülkelerin en az 300 milyar dolarlık finansman hedefine ulaşılmasını destekleyecek somut taahhütler açıklamasını, uyum finansmanı ile çok taraflı iklim fonlarına sağlanan kaynakların üç katına çıkarılmasını talep ediyor.

COP31’den beklenen adımlardan biri de ülkelerin COP32’ye kadar bu taahhütleri nasıl gerçekleştireceklerini gösteren uygulama planlarını hazırlaması…

Borç yükü eylemin önüne geçiyor

Antalya’da COP31 müzakereleri devam ederken, 13 Kasım Finansman Günü’nün en önemli tartışması paranın miktarından çok, kimin tarafından, hangi koşullarda ve kime sağlandığı.

Climate Action Network tarafından yayımlanan ECO bülteni, finansman alanında açıklanan büyük rakamların arkasındaki tabloya dikkat çekiyor.

Küresel Çevre Fonu'nun (GEF) dokuzuncu kaynak yenileme döneminde 4,3 milyar dolar toplanırken, Kayıp ve Zarara Müdahale Fonu'na iletilen 2,8 milyar dolarlık talebe karşılık kullanılabilir kaynak 342 milyon dolarda kalıyor.

Çok taraflı kalkınma bankaları ise 2025 yılında düşük ve orta gelirli ülkelere 103 milyar dolar iklim finansmanı sağladıklarını açıkladı. Ancak bu finansmanın yaklaşık yüzde 4'ü hibelerden, yüzde 80'den fazlası kredilerden oluşuyor. Bu durum, iklim krizinden en fazla etkilenen ülkelerin uyum yatırımlarını yeni borçlarla finanse etmek zorunda kalması anlamına geliyor.

ActionAid'in hesaplamalarına göre iklim krizine karşı kırılgan ülkeler, borç geri ödemelerine iklim eyleminden 25 kat daha fazla kaynak ayırıyor. Küresel Güney ülkelerinin toplam borç geri ödemeleri ise aldıkları hibe niteliğindeki iklim finansmanının 225 katına ulaşıyor.

Oxfam'ın tahminine göre büyük fosil yakıt şirketlerine uygulanacak bir vergi, ilk yılında 400 milyar dolar kaynak yaratabilir.

Piyasalardaki kararsızlığın en yüksek olduğu zamanlar genellikle piyasanın en ucuz olduğu zamanlar olarak kabul edilir.

Borsa gibi mevduat, döviz veya altın gibi alternatif yatırımlara göre daha yüksek riske sahip bir piyasada yatırım yapma kararı almak borsa yükselirken de düşerken de iki çeşit korkudan etkilenir: Yükselirken bir FOMO (yani yükselen bir şeyin dışında kalıp kar edememe korkusu) veya zaten çok yükselmiş bir piyasada alıp düşüşe yakalanarak zarar etme korkuşu. Bu yüzden yükselen bir piyasada yatırım yapmak, zaten çok düşmüş bir piyasada alım yapmaktan daha cesurca bir karardır. Düşen piyasada ise “Ya daha da çok düşerse” korkusu ile “ya daha da düşmez de buradan yükselirse ve ben de bunu kaçırırsam” korkusu özellikle yeterince hisse senedi yatırımı tecrübesi olmayanlar için en etkili duygu olur.

Fakat gerçek şu ki; eğer çok profesyonel bir yatırımcı değilseniz, düşmüş bir piyasada yatırım yapmanın riski, çok yükselmiş yani balon veya köpük olasılığı yüksek bir piyasada risk almaktan daha mantıklı bir karardır. Yeter ki hisse senetlerinin bir o kadar daha düşmesine neden olabilecek satın alınmamış bir beklenti ufukta olmasın.

Bugün fon krizinden çıkmaya çalışan bir Borsa İstanbul ile karşı karşıyayız. Haftalardır da çoğunlukla manipülatif işlemlere olduğu anlaşılan aşırı şişmiş hisselerdeki köpüğün sönmesi, buna bağlı olarak bir çok büyük kurumsal yatırımcının da kendi riskini dengelemek için elinde bulunan kıymetli varlıkları da elden çıkarmak zorunda kalması ve arz-talep dengesinin yeniden sağlıklı bir duruma gelmesini bekleyerek geçirdik. Bunun tamamen sona erip ermediği konusunda en kritik sinyal elbette fon krizinin göbeğindeki bazı portföy yönetim şirketlerinin elinde bulunan hisselerdeki dip hareketinin tamamlanıp tamamlanmadığı. 

Bu açıdan tasfiye kapsamına alınan fonların portföyünde bir şekilde yoğun işlemlere maruz kalmış veya bu fonların elindeki yüksek payları nedeniyle büyük satış baskısı yemiş hisse senetlerinde son duruma bakmak şart oluyor.

Bugün bu fonların hareketleri içerisinde yer almış fakat hisse hareketleri tamamen bu türden fonlara endeksli olmamış, yani krizden az hasarla çıkabilmiş bazı hisseler de bulunuyor. Fakat diğer yandan 65 hisse senedinde neredeyse fonun tek hissesi olarak tamamen tasfiyeye girmiş olan bu fonlarla yükselmiş bir çok hisse senedinde zararlar yüzde 90’ları aşmış durumda.

Burada dikkat çekici olan nokta ise çoğu hisse senedinde zarar büyük olsa da en azından ‘alıcısız taban’ olma serisi sona ermiş durumda. Yani çoğu hisse köpük emilmiş hatta yukarı tepkiler de gelmeye başlamış görünüyor. Bu da piyasanın geri kalanı, yani aslında fon kriziyle doğrudan hiçbir ilişkisi olmasa da fon tasfiyeleri nedeniyle satışa maruz kalmış büyük endeks hisseleri için de iyiye işaret.

Fon krizinde her ne kadar asıl büyük beklenti MSCI veya S&P gibi endeks sağlayıcıların nihai kararıyla boyut değiştirme potansiyeli taşısa da negatif beklentilerin çoğunun artık fiyatlara dahil olduğu yani Borsa İstanbul’un ve güçlü şirketlerin hisselerinin dipte değilse de dibe yakın olduğunu düşünmek için sebepler olduğu uzmanlar tarafından dile getiriliyor. Bu da uzun vadeli olarak borsaya gerçekten yatırım yapmak isteyen ama riskinden korkanlar için bu korkunun bir bölümünün azaldığı anlamına geliyor. 

FON KRİZİ SONRASI YATIRIMCI İÇİN FABRİKA AYARI 

Şimdi borsaya yatırım yapmak isteyenler içinse finansal okuryazarlık açısından fabrika ayarlarına yeniden dönme vakti geldi. Nihayetinde son fon krizi, birbirinden duyanların da krizi oldu aynı zamanda.

Yani;

Bir hisse veya fon çok yükseldi diye “Daha da yükselecek” demek değildir. İyi şirketlere ve istikrarlı kazandıran fonlara yatırım yapmak gerekir. Aşırı ve hiç durmadan yükselen her şeye şüpheyle yaklaşmak gerekir.

Yatırım yaparken asla her şeyinizi bir şeye yatırmamak gerekir. Fon krizinde tüm varlığını kaybetme korkusu yaşayanlar bunu gayet iyi anlamış durumdalar. Riske edebileceğiniz tutarları riskli yatırım araçlarına, hayatınızı etkileyebilecek büyüklükteki yatırımları ise garanti yatırım araçlarına dağıtmak gece rahat uyumanızı sağlar.

Yatırım yaparken kendi analiziniz her şeyden önemlidir. Doğru hisse senedini bulmakta zorlanıyorsanız, yatırım yaptığınız platformlarda sizin için bunu yapan bir sürü uzman, analist ve bunların yayınladıkları onlarca rapor var. Profesyonele danışmak bu yükü hafifletebilir.

Birinden (amcasından, arkadaşından hatta bazen berberinden) duyduğuyla yatırım yapanlar, parasıyla ilgili bütün riski bir dedikoduya bağlamış demektir. Dedikodu size kadar geldiyse son duyan siz olabilirsiniz.

Tanımadığınız birine borç vermeyeceğiniz gibi paranızı hiç tanımadığınız bir şirkete de yatırmamalısınız.

FAİZ YATIRIMCISI İYİCE SIKIŞTI 

Diğer yandan özellikle faiz veya katılım ücreti yatırımcıları için en önemli alternatif olan mevduat için stopaj indirimi konusunda henüz sıcak bir gelişme olmuş değil. Bu, fonlardan kaçan yatırımcıların birikimlerinin en azından döviz veya altın gibi döviz bazlı yatırım araçlarına hücum etmemesi açısından kritik bir öneme sahip. Çünkü özellikle Merkez Bankası’nın son basın toplantısında açıkladığı gibi 2026 sonu enflasyon beklentisi için yukarı yönlü revizyonu, mevcut mevduat faizlerinin reel getirisinin cazibesini sorgulatabilecek bir gelişme olarak değerlendiriliyor. Bu açıdan olası bir stopaj düşüşü bu cazibe için yeni bir marj yaratabilecek yegane gelişme.

“DOLAR 2027’DE YÜZDE 21 ARTAR” ÖNGÖRÜSÜ 

Dolar içinse sıcak tahmin ING’den geldi. ING Global ING Global, Türk Lirası’ndaki “kontrollü değer kaybı”nın devam etmesini beklediğini belirterek, dolar/TL’nin 2026 sonunda 51,50, 2027 sonunda ise 62,50 seviyesine ulaşacağını tahmin etti. Bu da yılın kalan 1.5 ayında dolar kurunun yüzde 2.2, 2027’nin sonuna kadarsa yüzde 21.3 bir değerlenme beklendiği anlamına geliyor. Eğer ING’nin 2026 için tahmini gerçekleşirse dolar yılı yüzde 20 değer artışıyla tamamlayacak.

BU HAFTA TAKİP EDECEĞİM 

Geçen haftaki yazımızda takip edeceğimizi söylediğimiz BİM Mağazacılık bilançosu, sektörden gelen diğer bilançolardaki negatif etkiyi biraz hafifletti ve yüksek nakit yaratma kapasitesini ortaya koydu.

Pegasus’un bilançosu pozitif, Doğuş Otomotiv bilançosu negatif, Turkcell bilançosu nispeten olumlu, Koç Holding bilançosunu pozitif olarak değerlendirdi piyasa.

Bilanço takvimi ertelenen bazı şirketler hariç artık üçüncü çeyrek bilanço gündemi tamamlanmış durumda. Bu haftadan itibaren ise artık yeni finansal verilerle açıklanacak olan yeni hedef fiyatlar ve 2027 için hazırlanacak model portföy değerlendirmeleri kritik olacak. Finansal verilerin detaylı incelenmesi ile ilerleyen günlerde bu güncellemeleri takip etmekte fayda var. Portföy değişikliği yapmak isteyenler için aşağı veya yukarı yönlü hedef fiyat revizyonları takip edilebilir. Ayrıca bu güncellemeler, 2027’de oluşturulacak yeni model portföyler için de önemli sinyaller içerebilir.

Bunun dışında bu hafta yeni gelişmeler açısından çok sakin bir hafta olacak gibi görünüyor. Elbette Türkiye için bu beklenti ne kadar naif bir beklenti, onu haftaya göreceğiz.

Kahramanmaraş Büyükşehir Belediyesinin, Türkiye’nin ilk ve tek UNESCO Edebiyat Şehri Kahramanmaraş’ta kültür ve sanat faaliyetlerini artırarak sürdürdüğü bildirildi. Yapılan açıklamaya göre, şehrin köklü edebiyat birikimini ulusal ve uluslararası alanda daha görünür kılmak, edebiyatın birleştirici gücünü geniş kitlelerle buluşturmak amacıyla gerçekleştirilen etkinlikler, bu yıl da birbirinden değerli isimleri Kahramanmaraş’ta bir araya getirecek.

Bu kapsamda Büyükşehir Belediyesi tarafından her yıl geleneksel olarak düzenlenen Uluslararası Kahramanmaraş Şiir ve Edebiyat Günleri’nin 6’ncısı gerçekleştirilecek. “Edebiyat İyileştirir” temasıyla 21 – 29 Kasım tarihleri arasında düzenlenecek organizasyon, 9 gün boyunca şehri şiirin, edebiyatın ve düşüncenin buluşma noktası haline getirecek.

16 ülkeden edebiyatçılar Kahramanmaraş’ta buluşacak

Uluslararası Kahramanmaraş Şiir ve Edebiyat Günleri, bu yıl da geniş katılımlı programıyla dikkat çekiyor. 16 farklı ülkeden şair, yazar ve fikir insanının katılım sağlayacağı organizasyon kapsamında toplam 34 farklı etkinlik gerçekleştirilecek. Dokuz gün boyunca devam edecek programda edebiyatın farklı alanları ele alınacak, kültürler arasında etkileşim kurulacak ve edebiyatseverler önemli isimlerle bir araya gelme fırsatı bulacak.

Kahramanmaraş’ın edebiyat kimliği güçleniyor

UNESCO Edebiyat Şehri unvanıyla uluslararası kültür ve sanat dünyasında önemli bir konuma sahip olan Kahramanmaraş, Uluslararası Şiir ve Edebiyat Günleri aracılığıyla bu kimliğini daha da güçlendirmeyi hedefliyor. Şehrin yetiştirdiği önemli şair ve yazarların mirasını gelecek nesillere aktarmayı, edebiyatın evrensel dilini farklı coğrafyalardan insanlarla buluşturmayı amaçlayan organizasyonun, Kahramanmaraş’ın kültür ve sanat hayatına önemli katkılar sunması hedefleniyor.

“Edebiyatın iyileştirici gücünü hep birlikte hissedeceğiz”

Büyükşehir Belediye Başkanı Fırat Görgel, 6. Uluslararası Kahramanmaraş Şiir ve Edebiyat Günleri’nin şehrin kültür ve sanat hayatına önemli katkılar sunacağını belirtti. Başkan Görgel, “Kahramanmaraş, asırlardır şiirin, edebiyatın ve kültürün güçlü bir şekilde yaşatıldığı, önemli şair ve yazarlar yetiştirmiş müstesna bir şehir. UNESCO Edebiyat Şehri unvanımız da bu köklü birikimin uluslararası alanda tescillenmiş bir göstergesi. Bizler de bu değerli mirası korumak, geliştirmek ve gelecek nesillere aktarmak için kültür ve sanat faaliyetlerimize büyük önem veriyoruz. Bu anlayışla geleneksel hale getirdiğimiz Uluslararası Kahramanmaraş Şiir ve Edebiyat Günleri’nin bu yıl 6’ncısını düzenlemenin mutluluğunu yaşıyoruz. ‘Edebiyat İyileştirir’ temasıyla gerçekleştireceğimiz organizasyonumuzda 16 ülkeden şairleri, yazarları ve fikir insanlarını Kahramanmaraş’ımızda ağırlayacağız. Dokuz gün boyunca 34 farklı programla edebiyatın, şiirin ve düşüncenin zengin dünyasını hemşehrilerimizle buluşturacağız. Kahramanmaraş’ı yalnızca geçmişte yetiştirdiği edebiyat insanlarıyla değil, bugün ürettiği kültür ve sanat faaliyetleriyle de uluslararası ölçekte güçlü bir edebiyat şehri haline getirmeyi hedefliyoruz. 6. Uluslararası Kahramanmaraş Şiir ve Edebiyat Günleri’nin bu hedefimize önemli katkılar sunacağına inanıyorum. 21 – 29 Kasım tarihleri arasında gerçekleştireceğimiz bu büyük kültür buluşmasına tüm hemşehrilerimizi ve edebiyat dostlarını davet ediyorum. Şehrimizin edebiyat iklimini hep birlikte yaşamak ve bu güzel buluşmanın heyecanını paylaşmak dileğiyle organizasyonumuzun hayırlı olmasını diliyorum” dedi.

Diyaliz merkezlerinin kurulması, ruhsatlandırılması, personel istihdamı ve denetim süreçlerine ilişkin şartlar yeniden belirlendi. Resmi Gazete’de yayımlanan yönetmeliğe göre diyaliz merkezleri, üniversiteler, kamu kurum ve kuruluşları ile gerçek kişiler veya özel hukuk tüzel kişileri tarafından, sadece diyaliz uygulamak amacıyla müstakilen kurulabileceği gibi bunlara ait olan hastanede ayrı bir bölüm olarak da kurulabilecek. Merkezlerin cihaz kapasitelerinin artırılması Sağlık Bakanlığı’nın bölgesel planlamasına bağlı olacak. İlgili mevzuata ve alınacağı tarihteki standartlara uygun üretilmiş, orijin ülkede kullanımı devam eden ve üretici veya yetkili temsilci firma tarafından performans yeterliliği kanıtlanmış olan cihazlar kullanılacak. Merkezler ve ünitelerde diyaliz tedavi salonları bodrum katında bulunmayacak. Düzenlemeye göre ikinci el diyaliz cihazlarının 10 yaşını geçmemesi gerekecek.

Bakanlıkça ruhsatlandırılmış binalarında imar mevzuatına uygun olarak taşıyıcı unsuru etkilemeyen tadilat ve tamirat gibi işlerin yapılmak istenmesi halinde, binanın kullanımına izin verilen toplam brüt alanını değiştirmemek ve gerektiğinde yangın ile deprem yönünden uygunluğunun da sağlanması kaydıyla ilgili belediyeden proje onayı aranmaksızın Bakanlığın izni alınarak ruhsata esas son proje üzerinde değişiklik yapılmasına izin verilecek.

Faaliyette olan merkezlerde cihaz artırımları ve bir bölgede yeni merkez açılması, Bakanlıkça hedef doluluk oranı dikkate alınarak her yıl ilan edilen planlama metni doğrultusunda gerçekleştirilecek.

Cihaz artırımı yapacak merkez bir defasında en fazla beş olmak üzere ve en fazla seksen cihaza kadar artırım yapabilecek. Seksenin üzerinde cihazı bulunan mevcut merkezlere cihaz artırma izni verilmeyecek.

Yeni açılacak merkezin cihaz sayısı başlangıçta, 15’ten az, 25’ten fazla olamayacak. Mevcut diyaliz merkezleri için diyaliz cihazı ilavesine Bakanlık planlamaları kapsamında izin verilecek. Yatak sayısı en az 5 olan hastaneler bünyesinde en fazla iki hemodiyaliz cihazı bulundurulacak. Deprem, göç, savaş, terör ve afet olayları gibi olağan dışı mücbir sebepler ve taşınma veya birleşme gibi kamu hastanelerine özgü sebepler ile bakanlık ilgili illerde özel planlama yapabilecek. Yönetmeliğe aykırı olarak ruhsat ve faaliyete esas olan bina, cihaz ve personel değişikliği yapılamayacak.

Açıklamada, "Şirketimiz nezdinde bir süredir yürütülen kapsamlı iç denetim ve inceleme çalışmaları ile TMSF ve Sermaye Piyasası Kurulu (SPK) ile yapılan görüşmeler sonucunda aşağıdaki hususlar kamuoyunun bilgisine sunulmaktadır. 7 Ekim 2026 tarihli özel durum açıklamamızda belirtildiği üzere, Şirketimizin 30 Eylül 2026 itibarıyla tasfiyeye konu fonlarda bakiyesi bulunmamaktadır. Bununla birlikte yapılan iç denetim çalışmaları, 2025 yılını da kapsayacak şekilde derinleştirilmiş ve Şirketimizin söz konusu fonların bir kısmına ilgili tarihlerde yürürlükte olan mevzuata ve Şirketimizin yatırım politikasına uygun olarak yatırım yaptığı, bu yatırımlardan kazanç elde ettiği tespit edilmiştir. Söz konusu kazanç her ne kadar mevzuata uygun olsa da Şirketimizin etik ilkeleri ve hakkaniyet anlayışı gereği ve TMSF ve SPK ile yapılan görüşmeler sonucunda gönüllülük esasına dayanılarak iade edilmesine karar verilmiştir.

İade edilen tutar ve iade usulü, yine TMSF ve SPK ile yapılan görüşmeler sonucu ve Şirketimizin kendi hesaplaması esas alınarak belirlenmiştir. Buna göre, söz konusu fonlardan elde edilen alım-satım kazancından, yatırım süresine isabet eden (Yİ-ÜFE + TÜFE) / 2 oranındaki enflasyon etkisi düşüldükten sonra kalan 1 milyar 599 milyon 887 bin 908 TL iade edilecek kazanç olarak belirlenmiş ve iade tutarı bugün TMSF hesabına yatırılmıştır. Söz konusu fonlara yapılan yatırımlarla ilgili olarak Şirketimizin başkaca bir iade ve/veya ödeme yükümlülüğünün bulunmadığı öngörülmektedir. Şirketimizin bu ödemeye ilişkin yasal hakları saklıdır. Konuya ilişkin gelişmeler, tüm paydaşlarımızla eş zamanlı olarak kamuoyuyla paylaşılmaya devam edecektir." ifadeleri kullanıldı. 

Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz başkanlığında gerçekleştirilen toplantıya Adalet Bakanlığı, Hazine ve Maliye Bakanlığı ile ilgili kurum ve kuruluşların katıldığı belirtildi.

Açıklamada, toplantıda, süreçle ilgili gelinen nokta, sağlanan gelişmeler ve atılacak adımların ele alındığı bildirildi.

TBMM'de kabul edilen 22 Ekim 2026 tarihli ve 7596 sayılı Tasfiyesine Karar Verilen Bazı Yatırım Fonları Hakkında Kanun ile Sermaye Piyasası Kurulunun tasfiye ve ödemelere yönelik usul ve esaslara ilişkin 27 Ekim 2026 tarihli ve 76/1903 sayılı kararı doğrultusunda, olağanüstü tasfiyeye konu fonlardaki ilk ara ödemelerin 30 Ekim 2026 itibarıyla fon sahiplerinin hesaplarına yatırılmaya başlandığı hatırlatılan açıklamada, şunlar kaydedildi:

"13 Kasım 2026'da yapılan ödemelerle birlikte, olağan ve olağanüstü tasfiye süreçlerinde toplam 119 fonda bulunan 444 bin 893 tekil yatırımcıya yaklaşık 161 milyar lira ayni ve nakdi olarak ödeme yapılmıştır. Bu yatırımcılardan, 333 bin 493 tekil yatırımcı, ara ödeme olarak net yatırım tutarının tamamını almıştır. Başta Adalet Bakanlığı, TMSF ve MASAK olmak üzere ilgili kurumların yaptığı denetimler neticesinde piyasa bozucu faaliyetlerde bulunarak haksız ve fahiş kazanç elde ettiği tespit edilenler hakkında hukuki süreçler sürdürülmektedir.

Yapılan denetimler neticesinde haksız ve fahiş kazanç elde ettiği tespit edilenler ara ödeme kapsamı dışında bırakılmıştır. Ara ödemeler, en fazla sayıda yatırımcının ödeme almasını sağlayacak şekilde sürdürülecektir. Önümüzdeki dönemde, tasfiye sürecinden sorumlu kurumlarımızın koordinasyonunda ara ödemelere devam edilecektir."

Banka açıklamasına göre, Akbank, COP31'de Avrupa İmar ve Kalkınma Bankası (EBRD) ile 100 milyon dolar tutarında yeşil finansman, Uluslararası Finans Kurumu (IFC) ile 50 milyon dolar kadar mavi tahvil ihracı için yetkilendirme mektupları imzalarken, Asya Kalkınma Bankası (ADB) ile dış ticaret finansmanına yönelik amir banka anlaşması imzaladı.

EBRD, IFC ve ADB ile gerçekleştirilen anlaşmaları, yeşil yatırımlar, mavi ekonomi ve dış ticaret finansmanı alanlarında yeni kaynaklar sağlanmasına hizmet edeceği belirtildi.

Akbank, Türkiye'nin yeşil ekonomiye geçişini desteklemek amacıyla EBRD ile 100 milyon dolar tutarında yetkilendirme mektubu imzaladı. Açıklamaya göre sağlanacak kaynak, Yeşil Ekonomi Finansman Programı Türkiye II (GEFF Türkiye II) kapsamında uygunluk kriterlerini karşılayan projelere aktarılacak.

Finansmanla kamu kuruluşlarının, özel sektör şirketlerinin, üreticilerin ve hizmet sağlayıcıların gerçekleştireceği uygun yeşil yatırımların desteklenmesi amaçlanıyor.

Mektup, Akbank Hazine ve Finansal Kurumlar Genel Müdür Yardımcısı Şebnem Muratoğlu ile EBRD Finansal Kurumlar Genel Müdürü Francis Malige tarafından imzaladı.

Akbank ve IFC, beş yıl vadeli ve 50 milyon dolara kadar tutarda mavi tahvil ihracı için yetkilendirme mektubu imzaladı. Akbank'ın ilk mavi tahvil ihracı olan işlem, Akbank Sürdürülebilir Finansman Çerçevesi kapsamında gerçekleştirildi.

Açıklamaya göre tahvilden sağlanacak kaynak, deniz ve kıyı ekosistemlerinin korunmasına, sürdürülebilirlik yönetiminin güçlendirilmesine ve mavi ekonominin gelişimine katkı sağlayan projelerin finansmanında kullanılacak. Bu kapsamda sürdürülebilir turizm ile su ve atık su yönetimi projelerine finansman sağlanması hedefleniyor.

Mektup, Akbank Hazine ve Finansal Kurumlar Genel Müdür Yardımcısı Şebnem Muratoğlu ile IFC Finansal Kurumlar Grubu Orta Doğu, Orta Asya ve Türkiye Bölge Sektör Direktörü Momina Aijazuddin tarafından imzalandı.

Dış ticaret finansmanında yeni iş birliği

Akbank ve Asya Kalkınma Bankası'nın, dış ticaret finansmanı alanındaki iş birliğini güçlendirecek bir Amir Banka Anlaşması'na (Issuing Bank Agreement) imza attığı duyuruldu.

Anlaşma dolayısıyla Akbank, ADB'nin Ticaret ve Tedarik Zinciri Finansmanı Programı kapsamında yeni dış ticaret işlemlerine erişebilecek.

Sağlanacak ilave kapasitenin Türkiye’deki kurumsal şirketler ve KOBİ'ler için nakdi ve gayrinakdi dış ticaret finansmanı olanaklarını genişletmesi hedefleniyor.

Açıklamaya göre iş birliği aynı zamanda sürdürülebilir işlemlere rekabetçi koşullarda ilave finansman kapasitesi sağlayacak. Böylece Akbank’ın Sürdürülebilir Finansman Çerçevesi kapsamındaki çalışmalarına ve 2050 Net Sıfır hedefine katkıda bulunacağı ifade edildi.

Anlaşma, Akbank Hazine ve Finansal Kurumlar Genel Müdür Yardımcısı Şebnem Muratoğlu ile ADB Orta ve Batı Asya Departmanı Genel Direktörü Leah Gutierrez tarafından imzalandı.

ADB'nin Türkiye'deki yıllık finansman taahhütlerini 2027'ye kadar ortalama 3 milyar dolar seviyesine çıkarmayı öngördüğü dönemde gerçekleştirilen anlaşmanın, kuruluşun Türkiye bankacılık sektörüyle iş birliğini derinleştirmesi açısından da önem taşıdığı vurgulandı.

Akbank, COP31 kapsamında imzaladığı bu üç anlaşmayla uluslararası finans kuruluşlarıyla iş birliklerini güçlendirirken, Türkiye'de yeşil yatırımları ve mavi ekonomi finansmanını desteklemeyi, şirketlerin ve KOBİ'lerin sürdürülebilir dış ticaret finansmanına erişimini genişletmeyi hedefliyor.

Sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımda, eylülde cari fazlanın 2,7 milyar dolar olduğuna, yıllıklandırılmış cari açığın da 39,2 milyar dolara gerilediğini belirten Şimşek, mal ihracatındaki olumlu seyir ve turizmin katkısıyla yıllıklandırılmış mal ve hizmet ihracatının 410 milyar doları aştığını vurguladı.

Şimşek, Rusya-Ukrayna Savaşı sonrasında enerji fiyatlarındaki yükselişin cari açıkta belirgin artışa yol açtığını ifade ederek, "Yakın tarihin en büyük enerji arz şoklarından birinin yaşandığı son dönemde cari açığın milli gelire oranının yatay seyretmesi, ekonomimizin artan dayanıklılığının önemli bir göstergesidir. 2025 yılında yüzde 1,9 olan cari işlemler açığının milli gelire oranının, bu yıl savaşa rağmen, sınırlı artışla OVP tahminimizin altında ve üçüncü çeyrek gerçekleşme tahmini olan yüzde 2,2 seviyelerinde olacağını öngörüyoruz. Bu başarı, bir tesadüf değildir. Makro finansal istikrarı önceleyen politikalarımızın somut bir sonucudur. Ürün ve pazar çeşitliliğini artıran, yüksek katma değerli ve teknoloji yoğun üretimi destekleyen, yeşil ve dijital dönüşüme uyumu hızlandıran ve hizmet ihracatımızı çeşitlendiren politikalarımızla ihracatımızın niteliğini ve rekabet gücünü artırmayı sürdüreceğiz." açıklamasını yaptı. 

Bursa Ticaret ve Sanayi Odası (BTSO), Bursa sanayisinin üretim kabiliyetlerini havacılık sektörünün ihtiyaçlarıyla buluşturmak amacıyla “THY Teknik & TCI Tedarikçi Günü” etkinliğine ev sahipliği yaptı. BTSO Ana Hizmet Binası’nda gerçekleştirilen programda, Bursa Uzay Havacılık Savunma Kümelenmesi (BASDEC) üyesi firmalar, THY Teknik ve TCI Aircraft Interiors temsilcileriyle birebir iş görüşmeleri gerçekleştirdi.

Havacılık sektöründe yeni tedarik zincirlerinin oluşturulması ve Bursa firmalarının sektördeki payının artırılması hedefiyle düzenlenen programın açılışına BTSO Yönetim Kurulu Üyesi Savaş Keskin, BASDEC Başkanı Mustafa Hatipoğlu, THY Teknik Üretim ve İnovasyon Müdürü İsmail Aktepe, TCI Aircraft Interiors Tasarım Prosesleştirme Yöneticisi Murat Kösten ile sektör temsilcileri katıldı. Program kapsamında THY Teknik, TCI ve BASDEC’in çalışmaları hakkında sunumlar gerçekleştirilirken, firmalar arasında B2B görüşmeler de düzenlendi.

“Bursa’nın üretim kabiliyetlerini havacılık sektörüyle buluşturuyoruz”

BTSO Yönetim Kurulu Üyesi Savaş Keskin, Bursa’nın üretim tecrübesi, mühendislik birikimi ve girişimcilik kültürüyle havacılık ve savunma sanayisi için güçlü bir potansiyele sahip olduğunu söyledi. BTSO olarak firmaların yeni sektörlere açılmasını, üretim kabiliyetlerini geliştirmesini ve güçlü tedarik zincirlerinde daha fazla yer almasını önemsediklerini belirten Keskin, tedarikçi günlerinin somut iş birliklerine dönüşmesini hedeflediklerini kaydetti. Keskin, “Bursa’mızın üretim kabiliyetlerini havacılık sektörünün ihtiyaçlarıyla buluşturmak ve yeni iş birliklerinin önünü açmak için bir aradayız. THY Teknik ve TCI temsilcilerini BASDEC üyelerimizle buluşturmaktan büyük memnuniyet duyuyoruz. Bursa; otomotivden metale, tekstilden makineye uzanan güçlü üretim altyapısıyla yüksek katma değerli sektörlere geçiş için önemli bir temele sahip. Havacılık ve savunma sanayisini de bu birikimin en güçlü şekilde değerlendirilebileceği stratejik alanlardan biri olarak görüyoruz. Kalıcı iş ortaklıklarının, tarafların birbirlerinin ihtiyaçlarını doğru anlamasıyla başladığını biliyoruz. Görüşmelerin firmalarımıza kabiliyetlerini anlatma, aynı zamanda geliştirmeleri gereken alanları doğrudan sektörün ana oyuncularından öğrenme fırsatı sağlayacağına inanıyorum. Üyelerimizin üretim gücünü yeni iş fırsatlarıyla buluşturan çalışmaların destekçisi olmaya devam edeceğiz” dedi.

“BASDEC 150 üyeye ulaştı”

BASDEC Başkanı Mustafa Hatipoğlu, THY Teknik ile gerçekleştirilen tedarikçi buluşmalarının Bursa firmaları için önemli fırsatlar sunduğunu belirterek, TCI’ın da sürece dahil olmasıyla iş birliği imkanlarının genişlediğini söyledi. Hatipoğlu, “BASDEC olarak yaklaşık 150 üyeye ulaştık. Üyelerimiz TUSAŞ, TEI, ASELSAN, ROKETSAN ve HAVELSAN gibi ana sanayi firmalarıyla iş birlikleri gerçekleştiriyor. THY Teknik ve TCI ile yapılan bu buluşmaların Bursa firmalarımız için yeni iş birliklerine vesile olmasını diliyorum.” dedi. Mustafa Hatipoğlu ayrıca BASDEC’in faaliyetleri ve üyelerinin üretim kabiliyetlerine ilişkin bir sunum gerçekleştirdi.

“Bursalı firmalarla iş birliği yapmak istiyoruz”

THY Teknik Üretim ve İnovasyon Müdürü İsmail Aktepe de THY Teknik’in sahip olduğu bakım, onarım ve üretim kabiliyetleri hakkında katılımcılara bilgi verdi. Sanayi ve ticaret odaları ile kümelenmelerin sektör ekosisteminin gelişmesinde önemli bir rol üstlendiğini belirten Aktepe, Bursa’daki sanayi firmalarıyla yeni iş birlikleri kurmak istediklerini söyledi. Türk Hava Yolları iştiraki olan ve havacılık kabin içi sistemleri alanında faaliyet gösteren TCI Aircraft Interiors Tasarım Prosesleştirme Yöneticisi Murat Kösten, Bursa’daki firmaların farklı üretim proseslerinde önemli kabiliyetlere sahip olduğunu ifade ederek, organizasyon için BTSO’ya ve BASDEC’e teşekkür etti.

“Yüz yüze görüşmeler iş birliğinin önünü açıyor”

Kometyay Yay firması Satış ve Satın Alma Müdürü Eda Karahan, BASDEC üyeliğinin ardından savunma ve havacılık sektörlerinde yeni iş birlikleri geliştirmek istediklerini ifade ederek, “B2B görüşmeler kapsamında iki kurumla görüşme fırsatı bulduk. Görüşmelerimiz oldukça olumlu geçti. BASDEC’e yeni üye olan bir firma olarak hem savunma sanayisi hem de havacılık sektöründe güçlü iş birlikleri geliştirmek istiyoruz” dedi. LEV-KA Kalıp Genel Müdürü Levent Durak ise, tedarikçi buluşmalarının firmaların üretim kabiliyetlerinin doğrudan değerlendirilmesine imkan sağladığını söyledi. MERTAY Makine Sahibi ve BTSO 9. Meslek Komitesi Başkanı Mehmet Öztürk ise yüz yüze gerçekleştirilen görüşmelerin firmaların yetkinliklerini daha doğru şekilde aktarmasına imkan tanıdığını belirterek, “Bu tür görüşmeler birbirimizi çok daha iyi tanımamıza imkan sağlıyor. Firmalar olarak hangi alanlarda kendimizi geliştirmemiz gerektiğini de daha net görebiliyoruz” dedi.

Yazılı açıklamasında, Türkiye'yi Ticaret Bakanlığının koordinatör, Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumunun (BTK) da icracı kurum olarak temsil ettiği toplantının, 9 Kasım'da Moldova'nın başkenti Kişinev'de gerçekleştirildiğini anımsatan Uraloğlu, "Toplantı kapsamında Avrupa Komisyonu ile niyet beyanı teati edildi. Türkiye ile AB arasında e-imzaların karşılıklı tanınmasına yönelik önemli bir adım attık. Bu işbirliğiyle ülkelerimiz arasındaki dijital ticaretin geliştirilmesini ve sınır ötesi işlemlerin kolaylaştırılmasını hedefliyoruz. Sürecin tamamlanmasıyla Türkiye'de kullanılan nitelikli e-imzaların ve mühürlerin AB ülkelerinde de tanınmasının önü açılacak." değerlendirmesinde bulundu.

Uraloğlu, e-imzaların karşılıklı tanınmasının, Türkiye ile AB arasındaki dijital entegrasyonu güçlendireceğini vurgulayarak, e-imzaların ve e-mühürlerin karşılıklı tanınmasının özellikle uluslararası ticarette önemli kolaylıklar sağlayacağını kaydetti.

Türk şirketlerinin AB'nin dijital ticaret sistemlerine katılımının destekleneceğini ifade eden Uraloğlu, kamu ihalelerine uzaktan katılım, işlemlerin dijital ortamda takibi, sigortacılık ve ticaretin finansmanı gibi alanlarda da sınır ötesi işlemlerin kolaylaşacağını belirtti.

Uraloğlu, Türkiye ile AB arasında e-imzaların karşılıklı tanınmasına yönelik çalışmaların daha önce de gündeme geldiğini hatırlatarak, Brüksel'de 13 Ekim'de gerçekleştirilen Yüksek Düzeyli Ticaret Diyaloğu Toplantısı'nın ardından yayımlanan ortak bildiride e-imzaların karşılıklı tanınmasına yönelik teknik çalışmaların başlatılmasının gündeme alındığını aktardı.

"Ulusal Çalışma Grubu oluşturulacak"

Avrupa Komisyonunun, EU4Digital III Bölgesel Programı gibi mekanizmalar aracılığıyla sürecin finansal olarak desteklenmesine açık olduğunu bildiren Uraloğlu, çalışmaların ilgili kurumlarla koordinasyon içinde sürdürüleceğini anlattı.

Uraloğlu, karşılıklı tanıma sürecinin hukuki, idari ve teknik boyutlarının ele alınacağına dikkati çekerek, şunları kaydetti:

"Türkiye'de ilgili kurum ve kuruluşların katılımıyla Ulusal Çalışma Grubu oluşturulacak. Avrupa Komisyonu ile teknik görüşmeler de başlayacak. Komisyonla ilk teknik toplantımızı kasım ayı içinde gerçekleştireceğiz. Toplantıda karşılıklı tanıma sürecinin kapsamı, izlenecek yöntem ve teknik çalışma alanları değerlendirilecek. Türkiye ile AB arasındaki ekonomik ve ticari ilişkilerin dijital boyutunun güçlendirilmesine yönelik çalışmalar devam edecek."

Açıklamaya göre, elektronik ticaretin yaygınlaşması, organize perakendeciliğin büyümesi ve yeni satış modellerinin gelişmesi, sigorta ürünlerine yönelik anlık ihtiyacı beraberinde getirdi.

Vatandaşların sigorta ürünlerine alışveriş anında erişiminin kolaylaştırılması ve bu alanda ortaya çıkabilecek istismarların önlenmesi amacıyla hazırlanan Bütünleşik Sigortalar Hakkında Yönetmelik, 12 Kasım 2026 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girdi.

Düzenlemeyle ilk yıl 10 milyona yakın vatandaşın yaklaşık 70 milyon poliçe ile sigorta ürünlerinden faydalanması bekleniyor.

Yönetmelik kapsamında vatandaşlar, herhangi bir aracıya gerek kalmaksızın çevrim içi veya fiziki alışveriş sırasında doğrudan sigorta şirketinden sigorta ürünleri temin edebilecek.

Bu kapsamda beyaz eşya, elektronik cihazlar, telefon, tablet, mobilya, gözlük, saat, giyim eşyası, ev ürünleri ve kozmetik gibi ürünlerin kırılması, kaybı, çalınması, yanması, arızalanması veya herhangi bir şekilde zarar görmesine ilişkin riskler sigorta kapsamına alınabilecek.

Ayrıca seyahat, ulaşım, konaklama, fatura koruma, siber güvenlik, kısa süreli taşıt kiralama, spor merkezi üyelikleri, konser, spor müsabakaları, düğün ve nişan organizasyonları gibi hizmetlerin kullanılamaması, iptali, kesintiye uğraması veya yetkisiz kullanılması gibi risklere yönelik sigorta teminatları da sunulabilecek.

Ev hayvanlarının hastalanması, çalınması ve kaybıyla bağlantılı risklere ilişkin teminatların yanı sıra ikamet izni ve vize başvurularında ibraz edilmesi gereken sigortalar ile bireysel kredilerle bağlantılı hayat, borç ödeme ve ferdi kaza sigortaları da düzenleme kapsamında yer alıyor.

Düzenlemeyle sigorta işlemlerinde yaşanabilecek istismarların önlenmesine yönelik tedbirler de hayata geçirildi.

Bu kapsamda sigortanın, mal veya hizmet satın alınmasının şartı haline getirilmesi ve sigorta satın alınmaması nedeniyle satış koşullarının alıcı aleyhine değiştirilmesi engellendi.

Sözleşme öncesi bilgilendirme, kimlik doğrulama ve güvenli yöntemlerle onay alınmasına ilişkin esaslar belirlenerek sigortalının bilgisi veya onayı olmaksızın poliçe düzenlenmesinin önüne geçildi.

Ayrıca sözleşmenin sona erdirilmesine ilişkin taleplerin uzaktan iletişim araçlarıyla iletilebilmesine ve mal veya hizmete ilişkin sözleşmenin sona erdiği durumlarda sigortanın kendiliğinden sona ermesine yönelik esaslar belirlendi.

Türkiye'nin cari işlemler hesabında eylülde 2,7 milyar dolarlık fazla verildiğini belirten Bolat, yılın 9 ayında ​​​​​​​cari işlemler açığının 28 milyar dolar olduğunu aktardı.

Bolat, böylece yıllıklandırılmış cari işlemler açığının bu dönemde 39,2 milyar dolara gerilediğine işaret etti.

Yıllıklandırılmış altın ve enerji hariç cari işlemler hesabında 27,9 milyar dolar fazla verildiğini bildiren Bolat, hizmet ihracatının, geçen yılın aynı ayına göre yüzde 3,7 artışla 127,2 milyar dolara ulaştığını ifade etti.

Bolat, yıllıklandırılmış seyahat gelirlerinin eylülde 61,6 milyar dolar, taşımacılık gelirlerinin 45,1 milyar dolar olduğunu belirtti.

"Cari işlemler dengesinde 4 ay art arda fazla verilmesi öngörülüyor"

Mal ve hizmet ihracatının eylül itibarıyla geçen yıla kıyasla yüzde 4,8 yükselerek 410,9 milyar dolara çıktığını aktaran Bolat, yılın üçüncü çeyreğinde ​​​​​​​cari işlemler dengesinin geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 8 artışla 7,5 milyar dolar fazla verdiğini kaydetti.

Bolat, ekimde dış ticaret açığının geçen yılın aynı ayına göre yüzde 11,4 azalışla 6,7 milyar dolar olduğunu anımsatarak, "Bu kapsamda temmuz, ağustos ve eylül aylarının ardından ekimde de cari işlemler hesabında fazla verilmesi bekleniyor. Böylece cari işlemler dengesinde 4 ay art arda fazla verilmesi öngörülüyor." değerlendirmesinde bulundu.

Küresel ölçekte enerji ve diğer emtia fiyatlarındaki yüksek seyir ve oynaklığın, son dönemdeki nispi gerilemeye rağmen cari işlemler dengesi üzerinde yukarı yönlü risk oluşturmayı sürdürdüğünü belirten Bolat, şunları kaydetti:

"Yılın kalanında ihracatımızda beklenen dayanıklı görünümün, cari işlemler dengesini desteklemeyi sürdürmesi ve cari işlemler açığının milli gelire oranının tarihsel ortalamaların altında seyretmesi öngörülüyor. Küresel konjonktürde artan risk ve belirsizliklere rağmen cari işlemler açığının milli gelire oranı, bu yılın ikinci çeyreğinde yıllıklandırılmış bazda yüzde 2,3 ile tarihsel ortalamanın altında gerçekleşti. Bu yılın üçüncü çeyreğinde de bu oranın ikinci çeyrekteki seviyesine yakın gerçekleşerek tarihsel ortalamanın altında seyrettiği öngörülüyor."

Açıklamaya göre, VakıfBank, üretimi, istihdamı ve ihracatı destekleyen "Kalkınma Odaklı Değer Bankacılığı" yaklaşımını küresel bir çerçeveye taşıyarak UNEP FI Sorumlu Bankacılık Prensipleri’nin imzacısı oldu.

COP31 Yeşil Bölge'deki VakıfBank alanında düzenlenen imza törenine VakıfBank Genel Müdürü Osman Arslan ve UNEP FI Başkanı Eric Usher katıldı.

Yedi yıl önce hayata geçirilen Sorumlu Bankacılık Prensipleri, sürdürülebilir bankacılık alanında dünyanın önde gelen uluslararası çerçeveleri arasında yer alıyor.

Prensipler, bankaların strateji ve faaliyetlerini Birleşmiş Milletler Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları ve Paris Anlaşması hedefleriyle uyumlu hale getirmeyi amaçlıyor.

Küresel bankacılık varlıklarının yaklaşık yarısını temsil eden imzacı bankalar ise faaliyetlerinin ekonomi, toplum ve çevre üzerindeki etkilerini analiz etmeyi, bu doğrultuda somut hedefler belirlemeyi ve kaydettikleri ilerlemeyi düzenli olarak kamuoyuyla paylaşmayı taahhüt ediyor.

Açıklamaya göre, sorumlu Bankacılık Prensipleri, bankanın sürdürülebilirlik alanında attığı adımlara bir yenisini daha ekliyor. Banka, finanse ettiği emisyonları hesaplıyor ve 2015'ten bu yana Karbon Saydamlık Projesi'ne (CDP) raporlama yapıyor.

Bankanın, 2024 faaliyet yılından itibaren sürdürülebilirlik raporlarını Türkiye Sürdürülebilirlik Raporlama Standartları’na (TSRS) uygun olarak yayımladığı, iklimle ilgili risk ve fırsatları ve sera gazı emisyonlarını yönetim kurulunun gözetiminde finansal kararlarına ve stratejik hedeflerine yansıttığı ifade edildi.

"Kalkınma ve sorumlu bankacılık anlayışını küresel çerçeveye taşıdık"

VakıfBank Genel Müdürü Osman Arslan, Türkiye'nin ev sahipliğinde düzenlenen COP31'de Sorumlu Bankacılık Prensipleri'ne imza atmaktan büyük gurur duyduklarını belirtti.

Attıkları imzayla uzun yıllardır benimsedikleri kalkınma ve sorumlu bankacılık anlayışını küresel çerçeveye taşıdıklarını anlatan Arslan, dünya genelindeki bankalarla ortak bir sorumluluğu paylaştıklarını aktardı.

Arslan, finansmanı, Türkiye'nin kalkınma hedeflerine ulaşmasında stratejik bir araç olarak değerlendirdiklerine işaret ederek, "Kalkınma Odaklı Değer Bankacılığı yaklaşımımız doğrultusunda uluslararası piyasalardan temin ettiğimiz kaynakları öncelikli yatırım alanlarına yönlendirerek üretimi, istihdamı ve ihracatı desteklemekte, ülkemiz ekonomisine uzun vadeli ve sürdürülebilir katkı sağlamayı hedeflemekteyiz." ifadesini kullandı.

İklim değişikliği ve Avrupa Birliği'nin Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması gibi gelişmelerin reel sektörün dönüşümünü hızlandırdığına dikkati çeken Arslan, "İşletmelerimizin rekabet güçlerini koruyabilmeleri için ihtiyaç duydukları bu dönüşümü finanse etmeyi, ülkemizin 2053 Net Sıfır Emisyon hedefi doğrultusunda stratejik bir sorumluluk olarak görüyoruz. İnanıyoruz ki bankacılığın başarısı yalnızca oluşturduğu finansal değerle değil, bu değerin ekonomiye, topluma ve çevreye sağladığı katkıyla da ölçülmelidir." değerlendirmesini yaptı.

UNEP FI Başkanı Eric Usher da VakıfBank'ın Birleşmiş Milletler Sorumlu Bankacılık Prensipleri topluluğuna katılmasından memnuniyet duyduklarını kaydetti.

Bankayı sürdürülebilirlik yolculuğunda attığı bu önemli adımdan dolayı tebrik ettiklerini belirten Usher, "VakıfBank, prensiplerin imzacısı olarak sürdürülebilirliği temel iş stratejisine ve finansman kararlarına entegre etme konusundaki kararlılığını bir kez daha ortaya koymaktadır." değerlendirmesinde bulundu.

Gaziantep Sanayi Odası (GSO) Yönetim Kurulu Başkan Yardımcısı ve Endüstriyel Gelişim Üssü (EGÜ) Yönetim Kurulu Başkanı Bora Tezel, Avrupa Yeşil Mutabakatı ve Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (SKDM) ile birlikte küresel ticaretin kurallarının tamamen değiştiğini belirterek, tüm sanayicilere "savunmadan çıkıp taarruza geçme" çağrısında bulundu.

Yeşil dönüşümün artık bir sosyal sorumluluk söylemi olmaktan tamamen çıktığını ve küresel ticarette hayatta kalabilmenin ön koşulu haline geldiğini vurgulayan Bora Tezel, "Bu yıl itibarıyla başlayan geçiş süreciyle birlikte, Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması'na tabi olan işletmelerimiz kademeli olarak yeni karbon raporlama ve finansal yükümlülükleriyle yüzleşmeye başladı. Bu süreçte, üretimdeki karbon ayak izini düşüremeyen firmalarımız, ihracatta çok ciddi maliyet engellerine takılacaklar. Karşımızdaki tablo yalnızca çevresel bir hassasiyet değil; doğrudan bilançolarımızı, ihracatımızı ve rekabet gücümüzü belirleyecek olan sert bir ekonomik gerçekliktir" dedi.

“Sadece söylemde kalan çevrecilik dönemi bitti”

Uluslararası finansmana erişimde ezberlerin bozulduğunu ifade eden Tezel, yatırımın yeşil sayılıp sayılmayacağının artık net bilimsel kriterlere bağlandığını belirtti. Tezel, "Ülkemizde 2026 yılı temmuz ayında, ‘Ulusal Yeşil Finans Stratejisi ve Eylem Planı’ açıklandı. Eylül ayında ise ‘Türkiye Yeşil Taksonomisi Yönetmeliği’ yürürlüğe girdi. Bankalar, kredi talep eden sanayicimizin önüne doğrudan emisyon azaltımı ve döngüsel ekonomi şartlarını koyacaklar. Yeşile boyama, greenwashing dönemi tamamen kapanmıştır" ifadelerini kullandı. Tezel ayrıca, Emisyon Ticaret Sistemi’nin de (ETS) bir çevre regülasyonu değil, doğrudan bilançonun tam ortasına yerleşecek bir operasyonel risk ve maliyet unsuru olduğunu hatırlatarak, "Karbonunu hesaplamayan yönetemez, yönetemeyen ise bedelini piyasaya nakit olarak öder" uyarısında bulundu.

Bankacılık sektörüne ‘İpotek’ Yerine Proje Finansmanı’ çağrısı

Yeşil dönüşümün finansmanı konusunda bankacılık sektörünün eski alışkanlıklarından vazgeçmesi gerektiğini de belirten Tezel, şunları dile getirdi: "Yeşil dönüşüm yatırımları atık ısının geri kazanılması, enerji verimliliği ve dijital kaynak yönetimi gibi somut tasarruf üreten projelerdir. Bankacılık sektörünün bu yatırımları, firmanın klasik bilanço büyüklüğü üzerinden gayrimenkul ipoteği isteyerek değil, projenin sağlayacağı kaynak tasarrufunu ve oluşturacağı nakit akışını teminat kabul eden ‘proje finansmanı’ modelleriyle fonlaması gerekmektedir."

Küresel finans sisteminin de rotasını tamamen bu yöne çevirdiğine ve alternatif fonların sahaya inmeye başladığına dikkati çeken Tezel, Dünya Bankası tarafından Türk sanayisinin yeşil ve dijital dönüşümü, (ikiz dönüşüm) için yeni onaylanan 485 milyon dolarlık kaynağın önemine vurgu yaptı. Dönüşüm için ihtiyaç duyulan finansmanına erişim konusunda süreç yönetiminin önemine işaret eden Tezel, "Türk Eximbank ve VakıfBank aracılığıyla imalat sanayimizdeki işletmelere kullandırılacak olan 'Sanayinin İkiz Dönüşümü' bütçesi, dönüşüm için gerekli fonların uluslararası arenada mevcut olduğunu net bir şekilde gösteriyor. Mesele finansman yokluğu değil; mesele, bu fonları kendi işletmesine çekecek doğru, akredite ve vizyoner projeleri üretebilmektir" şeklinde konuştu.

“Eski alışkanlıklarla rekabet edemeyiz, dönüşümü gerçekleştiren pazar payını ele geçirir”

Yeşil dönüşümü bir 'yük' veya 'maliyet kalemi' olarak görmenin büyük bir stratejik hata olduğuna dikkati çeken Tezel, sözlerini şöyle sürdürdü: "Dönüşmemenin bedeli; pazar kaybetmek, ihracat kapılarının kapanması ve karlılığın erimesidir. Büyük küresel markalar artık tedarikçisini seçerken sadece kaliteye değil, karbon karnesine bakıyor. Bu dönüşümü erken tamamlayan ve teknolojisini yenileyen sanayicimiz; eski teknolojide ısrar eden rakiplerinin müşterilerine elinden alabilecek, katma değerli yeni siparişleri toplayarak küresel pazardaki payını katlayarak artıracaktır."

GSO’dan dönüşüm için tam destek

Gaziantep Sanayi Odası olarak, sanayicinin bu sürece hazırlıksız yakalanmaması için ellerini taşın altına koyduklarını belirten Tezel, "Sanayi Odamızın iştiraki olan GSOMEM A.Ş. bünyesinde sanayicilerimize; Kurumsal Karbon Ayak İzi Hesaplama, Raporlama ve Emisyon Azaltım Stratejilerinin Hazırlanması süreçlerinde birebir mentörlük hizmeti sunuyoruz. Öte yandan Model Fabrikamız (Gaziantep Yetkinlik ve Dijital Dönüşüm Merkezi) aracılığıyla sanayicilerimize Yalın Olgunluk Değerlendirme Analizi ve Öğren-Dönüş programları sunarak üretimdeki israfı yok ediyor, onları dijitalleşmeye hazırlıyoruz. Tüm sanayicilerimizi bu donanım ve hizmetlerden faydalanarak geleceğin rekabet kurallarını kendi lehlerine çevirmeye davet ediyoruz" ifadelerini kullandı.

Açıklamaya göre banka, OSB Yeşil Kredi Paketi'yle, OSB'lerin ve bünyelerinde faaliyet gösteren firmaların yeşil dönüşüm süreçlerinde finansmana erişimini kolaylaştırmayı hedefliyor.

OSB'lerden işletmelere uzanan üretim ekosisteminin yeşil dönüşüm ihtiyaçlarını bütüncül bir yaklaşımla ele alan bankanın, reel sektörün değişen finansman gereksinimlerine doğrudan karşılık veren ürün ve hizmetler geliştirerek, Türkiye'nin 2053 net sıfır emisyon hedefi doğrultusunda üretim altyapısının dönüşümünü desteklediği belirtildi. 

OSB Yeşil Kredi Paketi ile OSB tüzel kişilikleri ve bu OSB'lerde faaliyet gösteren firmaların, düşük karbonlu üretim teknolojilerine geçişi, enerji ve kaynak verimliliğinin artırılması, sürdürülebilir üretim kapasitesinin geliştirilmesi, döngüsel ekonomi uygulamalarının yaygınlaştırılması, atıkların ekonomik değere dönüştürülmesi, su kaynaklarının etkin yönetimi ve çevresel performanslarının iyileştirilmesine yönelik yatırımların finanse edilmesi amaçlanıyor.

Açıklamaya göre paket, yatırımların finansmanının yanı sıra bu yatırımlarla bağlantılı işletme sermayesi ihtiyaçlarını da kapsayarak dönüşüm sürecini bütüncül olarak destekleyen bir finansman modeli sunuyor.

Krediler TL veya yabancı para cinsinden kullandırılabilecek

Ziraat Bankası, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı ve KGF arasında imzalanan protokol kapsamındaki paketten, OSB tüzel kişilikleri ile bu OSB'lerde faaliyet gösteren KOBİ ve KOBİ dışı firmalar yararlanabilecek.

Sürdürülebilirlik Durum Değerlendirme Raporu sonucuna göre, finansmana konu yatırımın karbon emisyonunu asgari yüzde 15 azaltması ya da enerji verimliliğini asgari yüzde 15 artırması gerekiyor.

Açıklamaya göre, OSB Yeşil Kredi Paketi içerisinde geri dönüşüm yatırımları için OSB Sıfır Atık kredisi ve diğer yeşil dönüşüm konuları için OSB Yeşil Dönüşüm Kredi ürünleri bulunurken, bu ürünler için de KGF kefaleti imkanı sağlanıyor.

Yatırım kredilerinde KOBİ'ler için azami kredi tutarı 100 milyon lira olarak belirlenirken, KOBİ dışı firmalarda azami kredi tutarı 500 milyon liraya kadar belirlenebilecek. İşletme kredilerinde ise KOBİ'ler için azami kredi tutarı 10 milyon lira olurken, KOBİ dışı firmalarda ise tutar 50 milyon liraya kadar çıkabilecek.

Yatırım kredileri azami 120 ay vadeli olarak kullandırılabilecek ve 24 aya kadar anapara ödemesiz dönem sağlanabilecek. İşletme kredilerinde ise azami 24 ay vade ve 6 aya kadar anapara ödemesiz dönem uygulanabilecek. Krediler TL veya yabancı para (dolar/euro) cinsinden kullandırılabilecek.

"OSB'lerimizin, Türkiye'nin üretim altyapısının lokomotifi olduğunu düşünüyoruz"

Ziraat Bankası Genel Müdürü Alpaslan Çakar, sanayi üretiminin yaklaşık yarısına ev sahipliği yapan OSB'lerin, güçlü üretim altyapıları ve oluşturdukları ekonomik değerle Türkiye'nin üretim gücünün ve küresel rekabetçiliğinin en önemli merkezleri arasında yer aldığını belirtti.

OSB'lerin yeşil dönüşümünü üretim ekosisteminin dönüşümünün ana unsuru olarak gördüklerini kaydeden Çakar, "Çünkü OSB'lerimizin, Türkiye'nin üretim altyapısının lokomotifi olduğunu düşünüyoruz. Yeşil dönüşüm, firmalarımız açısından aynı zamanda önemli bir yatırım ve finansman ihtiyacını beraberinde getiriyor. Ziraat Bankası olarak, firmalarımızın bu dönüşümü gerçekleştirebilmelerine destek olmak ve ihtiyaç duydukları finansman kaynaklarını sunmak üzere OSB Yeşil Kredi Paketi'ni hazırladık." açıklamasında bulundu.

Çakar, halihazırda işbirliği içerisinde oldukları ve Türkiye'nin yeşil dönüşümüne katkı sunmayı amaçlayan uluslararası kalkınma finansmanı kuruluşlarının da ülkenin ev sahipliği yaptığı COP31 vesilesiyle bu kritik gündeme özel bir ilgi göstereceklerini kaydetti.

Döngüsel ekonomi yaklaşımını, atığı bertaraf edilecek bir çıktı olarak değil, yeniden ekonomiye kazandırılabilecek bir kaynak olarak görmek gerektiğini belirten Çakar, şu ifadeleri kullandı:

"OSB'lerimizin yeşil dönüşümünü desteklerken bu anlayışı kendi faaliyetlerimize de taşıyoruz. İstanbul Finans Merkezi'ndeki Ziraat Kulelerimizde yürüttüğümüz çalışmalarla TRUE Zero Waste ön sertifikasyon sürecini başarıyla tamamladık. Böylece Türkiye'de bu aşamaya ulaşan ilk finans kurumu olduk. TRUE sürecini, kaynak yönetiminde uluslararası ölçekte karşılaştırılabilir performans ve sürekli iyileştirme sağlayan bir kurumsal yönetim aracı olarak görüyoruz. Ön sertifikamız, döngüsel ekonomi yolculuğumuzda değerli bir aşama ve daha ileri performans için başlangıç noktasıdır. Önümüzdeki dönemde de ülkemizin 2053 net sıfır emisyon hedefiyle uyumlu, enerji ve kaynak verimliliğini artıran, çevresel etkileri azaltan ve üretimin rekabet gücünü destekleyen yatırımların finansmanına katkı sağlamaya devam edeceğiz."

"İşletmelerimizin yeşil dönüşüm ve sıfır atık yatırımlarına destek sunmayı hedefliyoruz"

KGF Yönetim Kurulu Başkanı Erdoğan Özegen de sanayinin yeşil dönüşümünü ve kaynak verimliliğini destekleyerek işletmelerin sürdürülebilir üretim kapasitesini güçlendirdiklerine dikkati çekerek, "Ülkemizin sürdürülebilir kalkınma hedeflerine ulaşmasında sanayimizin yeşil dönüşümü, kaynakların verimli kullanılması ve çevresel etkilerin azaltılması büyük önem taşıyor." değerlendirmesini yaptı.

KGF olarak, reel sektörün değişen ihtiyaçlarına yönelik geliştirilen kefalet mekanizmalarıyla işletmelerin finansmana erişimini kolaylaştırmaya ve yatırım süreçlerini desteklemeye devam ettiklerini belirten Özegen, şunları kaydetti:

"Ziraat Bankamızın öncülüğünde hazırladığımız bu paketle, OSB'lerimizde faaliyet gösteren işletmelerimizin yeşil dönüşüm ve sıfır atık yatırımlarına destek sunmayı hedefliyoruz. OSB Yeşil Dönüşüm Kredisi kapsamında yenilenebilir enerji, elektrifikasyon, enerji ve kaynak verimliliği ile verimlilik artırıcı kapasite yatırımlarının finansmanını destekleyeceğiz. OSB Sıfır Atık Kredisi ile de geri dönüşüm, atık su arıtma ve geri kazanım, yeniden kullanılabilir ambalaj, kimyasal rejenerasyon ve biyokömür üretimi gibi yatırımların önünü açacağız. Amacımız sanayicimizin dönüşüm yolculuğunda finansmana erişimini kolaylaştırmak, üretimde verimliliği artırmak ve ülkemizin yeşil kalkınma hedeflerine katkı sunmaktır. KGF olarak, güçlü işbirlikleri ve yenilikçi kefalet çözümlerimizle üretim, yatırım, istihdam ve ihracatı desteklemeyi sürdüreceğiz." 

Buna göre, Türkiye'nin cari işlemler hesabında eylül ayında 2 milyar 720 milyon dolar fazla verilirken, altın ve enerji hariç cari işlemler hesabında da 7 milyar 342 milyon dolarlık fazla oluştu.

Ödemeler dengesi tanımlı dış ticaret açığı ise 3 milyar 642 milyon dolar olarak gerçekleşti.

Yıllıklandırılmış verilere göre, eylül ayında cari açık yaklaşık 39,2 milyar dolar olurken, ödemeler dengesi tanımlı dış ticaret dengesi de 76,8 milyar dolar açık verdi. Aynı dönemde hizmetler dengesi 66,1 milyar dolar fazla, birincil gelir dengesi 26,3 milyar dolar açık, ikincil gelir dengesi ise 2,1 milyar dolar açık verdi.

Hizmetler dengesi kaynaklı net girişler eylül ayında 9 milyar 14 milyon dolar seviyesinde gerçekleşirken, bu kalem altında taşımacılık hizmetlerinden kaynaklanan net gelirler 3 milyar 88 milyon dolar ve seyahat kaleminden kaynaklanan net gelirler 6 milyar 573 milyon dolar oldu.

Kripto varlık işlemleri ilk kez istatistiklere dahil edildi

Kripto varlık işlemleri, Merkezi Kayıt Kuruluşu tarafından sağlanan veriler kullanılarak ilk kez istatistiklere dahil edildi. Bunun sonucunda, eylül ayında yerleşikler net bazda 21 milyon dolar tutarında karşı yükümlülük oluşturmayan kripto varlık satışı yaparken, 49 milyon dolar tutarında da stablecoin alımı gerçekleştirdi.

Verilere göre, yıllıklandırılmış cari açığın finansmanına net doğrudan yatırımlar 200 milyon dolar, krediler 52,7 milyar dolar katkı verirken, finansal türevler 4,9 milyar dolar, net portföy yatırımları 4,6 milyar dolar, ticari krediler 1,9 milyar dolar ile net efektif ve mevduatlar 14,6 milyar dolar negatif yönlü etki etti.

Merkez Bankası döviz cinsinden net rezerv azalışı ise 31,4 milyar dolar oldu.

Eylül ayında doğrudan yatırımlar kaynaklı net girişler 859 milyon dolar olarak kaydedildi. Yurt dışı yerleşiklerin Türkiye'ye toplam doğrudan yatırımları 1 milyar 508 milyon dolar, yurt içi yerleşiklerin yurt dışındaki doğrudan yatırımları 649 milyon dolar arttı.

Gayrimenkul yatırımları incelendiğinde, yurt içi yerleşiklerin yurt dışında 183 milyon dolar gayrimenkul alımı ve yurt dışı yerleşiklerin ise Türkiye'de 290 milyon dolar net gayrimenkul alımı yaptığı görüldü.

Portföy yatırımları eylül ayında 7 milyar 733 milyon dolar tutarında net çıkış kaydetti. Yurt dışı yerleşiklerin hisse senedi ve yatırım fonu piyasasında 5 milyar 859 milyon dolar ve DİBS piyasasında 495 milyon dolar net satış yaptığı görüldü.

Yurt dışındaki tahvil ihraçlarıyla ilgili olarak yurt dışı yerleşiklerin bankalar, Genel Hükümet ihraçları ve diğer sektörler ihraçlarında sırasıyla 780 milyon dolar, 662 milyon dolar ve 32 milyon dolar net alış yaptığı gözlemlendi.

Yurt dışından kredi kullanımlarında bu ay bankalar 820 milyon dolar net geri ödeme gerçekleştirirken, Genel Hükümet ve diğer sektörler sırasıyla 4 milyon dolar ve 1 milyar 861 milyon dolar net kullanım gerçekleştirdi.

Diğer yatırımlar altında, yurt dışı bankaların yurt içindeki mevduatları, Türk lirası cinsinden 782 milyon dolar net artış ve yabancı para cinsinden 2 milyar 272 milyon dolar net azalış olmak üzere toplam 1 milyar 490 milyon dolar net azalış kaydetti.

Resmi rezervlerde bu ay 10 milyar 13 milyon dolar net azalış oldu.

Buna göre, geçen ay yüzde 1,18 olan ekim ayı TÜFE artışı beklentisi, bu anket döneminde yüzde 1,09'a indi. Tüketici Fiyat Endeksi'nde (TÜFE) artış beklentisi yıl sonu için yüzde 29,63'ten yüzde 30,04'e, 12 ay sonrası için yüzde 23,89'dan yüzde 24,04'e ve 24 ay sonrası için ise yüzde 17,94'ten yüzde 18,02'ye yükseldi.

Katılımcıların yıl sonu dolar/TL beklentisi 51,5471'den 51,6146'ya, 12 ay sonrası dolar/TL beklentisi de 59,2596'dan 60,7654'e çıktı.

Bir önceki anket döneminde 48,5 milyar dolar olan yıl sonu cari işlemler açığı beklentisi 46,1 milyar dolara gerilerken, gelecek yıl için ise 43,8 milyar dolardan 43,9 milyar dolara çıktı.

Yıl sonu büyüme beklentisi değişmedi

Ankette cari yıl için Gayri Safi Yurt İçi Hasıla (GSYH) artış beklentisi yüzde 2,9'da sabit kalırken, gelecek yıl için yüzde 3,9 olarak korundu.

Ankette TCMB'nin politika faizine ilişkin ilk toplantı beklentisi yüzde 35 olurken ikinci toplantı beklentisi yüzde 34,30'a, üçüncü toplantı beklentisi yüzde 33,37'ye, 12 ay sonrası için politika faizi beklentisi de yüzde 28,90'a geriledi.

Buna göre endeks, eylülde geçen yılın aynı ayına kıyasla yüzde 2,1 arttı.

Alt sektörler incelendiğinde, yıllık bazda ulaştırma ve depolama hizmetleri yüzde 3, konaklama ve yiyecek hizmetleri yüzde 2,1, bilgi ve iletişim hizmetleri yüzde 3,5, gayrimenkul hizmetleri yüzde 1,9, mesleki, bilimsel ve teknik hizmetler yüzde 10,4 artarken idari ve destek hizmetleri yüzde 7,3 azaldı.

Aylık yüzde 0,3 geriledi

Hizmet üretim endeksi, eylülde bir önceki aya göre yüzde 0,3 düşüş kaydetti.

Alt sektörler incelendiğinde, aylık bazda ulaştırma ve depolama hizmetleri ile konaklama ve yiyecek hizmetlerinde değişiklik olmazken gayrimenkul hizmetleri yüzde 0,1, mesleki, bilimsel ve teknik hizmetler yüzde 3,6 yükseldi. Söz konusu ayda bilgi ve iletişim hizmetlerinde yüzde 0,6, idari ve destek hizmetlerinde yüzde 4,1 azalış kayıtlara geçti.

Buna göre, endeks eylülde yıllık bazda yüzde 6,3 düştü.

İnşaatın alt sektörleri incelendiğinde, söz konusu ayda geçen yılın aynı ayına kıyasla bina inşaatı sektörü endeksi yüzde 9,3, özel inşaat faaliyetleri sektörü endeksi yüzde 8,9 azalırken, bina dışı yapıların inşaatı sektörü endeksi yüzde 12,7 arttı.

İnşaat üretim endeksi, eylülde aylık bazda yüzde 2,7 azalış gösterdi.

Bina inşaatı sektörü endeksi bir önceki aya göre yüzde 2,9, bina dışı yapıların inşaatı sektörü endeksi yüzde 0,3 ve özel inşaat faaliyetleri sektörü endeksi yüzde 4 azaldı.

COP31’in enerji gündeminde öne çıkan başlıklardan biri olan elektrifikasyon kapsamında, elektriğin nihai enerji tüketimindeki payının 2035 yılına kadar yüzde 35’e çıkarılması hedefleniyor. Isıtma, ulaşım ve sanayi sektörlerinde elektrik kullanımının yaygınlaşmasıyla birlikte artacak enerji talebinin karşılanmasında, elektrik dağıtım şebekelerinin kapasitesinin artırılması ve mevcut altyapının yeni ihtiyaçlara uygun hale getirilmesi önem kazanıyor. 

“Şebekelere 2035’e kadar 80 milyar dolarlık yatırım”

Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Alparslan Bayraktar’ın açıkladığı üzere, Türkiye’nin 2035 hedefleri doğrultusunda iletim ve dağıtım altyapısına yaklaşık 80 milyar dolarlık yatırım yapılması öngörülüyor. Bu dönüşümün ilk adımı olan 2026–2030 döneminde dağıtım şebekelerine yaklaşık 22 milyar dolar yatırım yapılması planlanıyor; bu tutar bir önceki beş yıllık dönemin yaklaşık iki katı. Tokgöz, “Bakanımızın da vurguladığı gibi şebekeler enerji dönüşümünün merkezinde. Biz de payımıza düşeni sahipleniyoruz: 2026–2030, şirket tarihimizin en yüksek yatırım dönemi olacak. Bu yıl şebekemize yaklaşık 200 milyon dolar yatırım yapıyoruz. Yatırımların yaklaşık üçte ikisi şebeke genişlemesi ve yenilemeye ayrılıyor. Elektrikli araçlarda bu ihtiyacın en somut örneği; Güney Marmara’yı kapsayan hizmet bölgemizdeki şarj altyapısı için ayrılan enerji, neredeyse Yalova ilinin toplam tüketimine denk geliyor’’ dedi.

“Depolama, yenilenebilir enerjiye esneklik kazandırıyor”

COP31’in İklim Finansmanı platformunda Türkiye Sinai Kalkınma Bankası(TSKB)’nin enerji depolama panelinde konuşan Tokgöz, yenilenebilir payı arttıkça sistemin en önemli ihtiyacının esneklik olduğunu vurguladı. Rüzgar kurulu gücünde Türkiye’nin ilk üç ilinden ikisi olan Çanakkale ve Balıkesir’i barındıran Güney Marmara, depolama yatırımlarının en çok ilgi gördüğü bölgelerden biri. Tokgöz, “Depolama, gün içinde üretilen yenilenebilir enerjiyi ihtiyaç duyulan saate taşıyarak arz güvenliğini güçlendiriyor. Bu yatırımların ölçeklenmesi, öngörülebilir gelir modelleri ve uzun vadeli finansmanla mümkün olacak” dedi.

“Finansmanda Türk lirası ve iklim dayanıklılığı”

Şirketin yatırımları uzun vadeli konsorsiyum kredileriyle finanse ediliyor ve finansmanın tamamı Türk lirası. Bu yıl IFC ve Proparco’nun ortaklık yapısına katılması uzun vadeli finansman kapasitesini güçlendirdi. Şirket, finansman koşullarını şebekenin iklim etkilerine karşı dayanıklılığına bağlayan yeni modeller üzerinde de çalışıyor. Tokgöz, “İklim riski artık finansal bir risk kalemi. Sıcak hava dalgaları ve orman yangınlarına karşı önceden yapılan yatırım, sorun çıktıktan sonra yapılan harcamadan hem kesinti hem de maliyet açısından çok daha verimli. Elektrifikasyon hızlandıkça şebekeye yapılan her yatırım, temiz enerjinin tüketiciye kesintisiz ulaşmasının teminatı olacak” diye konuştu.

Kazan ve Basınçlı Kap Sanayicileri Derneği (KBSD) Başkanı Hamdi Hoplamaz, Başkan Yardımcısı Eralp Pamukçu ve Genel Sekreter Cemalettin Kutluca, EKONOMİ gazetesinde düzenlenen yuvarlak masa toplantısında sektörün gündemini değerlendirdi. EKONOMİ Gazetesi Yönetim Kurulu Başkanı Hakan Güldağ, Haber Koordinatörü Mustafa Kemal Çolak ve Sorumlu Yazıişleri Müdürü İmam Güneş'in katıldığı toplantıda kamu alımlarında rekabet koşulları, ihracat, finansman, artan üretim maliyetleri ve teknolojik dönüşüm konuları ele alındı.

ÖZEL SEKTÖR YERLİYİ SEÇİYOR, KAMUDA TABLO DEĞİŞİYOR 

Türk kazan üreticilerinin Avrupa'daki rakipleriyle aynı standartlarda üretim yaptığını belirten Hoplamaz, kamu alımlarında farklı bir tabloyla karşılaştıklarını söyledi. Özel sektörün buhar kazanı ihtiyacının neredeyse tamamını yerli üreticilerden karşıladığını vurgulayan Hoplamaz, bu durumu her bin kazanlık alımın yaklaşık 990'ının yerli üreticilere yönelmesi örneğiyle açıkladı. Kamu yatırımlarında ise yabancı ürünlerin payının yüzde 80'leri bulduğunu tahmin ettiklerini ifade eden Hoplamaz, “Şehir hastaneleri, devlet hastaneleri, cezaevleri ve savunma sanayisi yatırımlarında yerli üreticilerin daha fazla değerlendirilmesini bekliyoruz. Kamu alımlarında yerli ürünler için yüzde 15 fiyat avantajı uygulanabiliyor ancak bazı büyük yatırımlar bu sistemin dışında kalabiliyor. Türkiye'nin en büyük sanayi kuruluşları bizim kazanlarımızı kullanıyor. Türkiye'de yatırım yapan yabancı firmalar da bizi tercih ediyor. Aynı başarıyı kamu projelerinde de göstermek istiyoruz” dedi.

“TEKNİK ŞARTNAMELER REKABETE AÇIK OLMALI” 

Kamu ihalelerinde teknik şartnamelerin hazırlanma biçiminin rekabet açısından önemli olduğunu belirten Hoplamaz, bazı projelerde belirlenen özelliklerin yerli firmaların katılımını güçleştirebildiğini söyledi. Türk üreticilerin Avrupa'daki rakipleriyle aynı malzemeleri, üretim teknolojilerini ve uluslararası standartları kullandığını vurgulayan Hoplamaz, “Avrupa'daki bir kazan nasıl üretiliyorsa bizim kazanlarımız da aynı standartlarda üretiliyor. Hatta bazı üreticilerimizin daha kaliteli ürünler yaptığını iddia ediyorum. Alman da Amerikalı da gelsin, biz de teklif verelim. Kim daha iyi şartları sağlıyorsa o kazansın. Ayrıcalık değil, eşit rekabet istiyoruz” diye konuştu.

Makine ve Kimya Endüstrisi'nin son dönemdeki büyük bir yatırımında yerli üreticilerin tekliflerinin tercih edilmediğini aktaran Hoplamaz, kamu yatırımlarının kazan üreticilerinin yanı sıra pompa, vana ve diğer ekipman tedarikçileri açısından da önemli olduğunu belirtti. Kamu yatırımlarının sektörün yurt içi satışlarının yaklaşık yüzde 20'sine karşılık gelebileceğini tahmin ettiklerini söyleyen Hoplamaz, yerli üretimin daha fazla değerlendirilmesinin yatırım ve istihdama katkı sağlayacağını ifade etti.

AVRUPA KAMU ALIMLARINDA YERLİ ÜRETİMİ ÖNE ÇIKARMAYA HAZIRLANIYOR 

Avrupa Birliği'nin kamu alımlarında Avrupa menşeli ürünleri önceleyen düzenlemeler üzerinde çalıştığını hatırlatan KBSD Başkanı Hamdi Hoplamaz, şirketlerin sahiplik yapısına ilişkin yeni kriterlerin de tartışıldığını belirterek şöyle devam etti:

“Avrupa kendi sanayisini korumak için yeni kurallar üzerinde çalışıyor. Şirketlerin sahiplik yapısına kadar uzanan kriterler tartışılıyor. Bu düzenlemeler henüz taslak aşamasında ancak Çin'e karşı alınması planlanan önlemler Türkiye'yi de etkileyebilir. Dünyada rekabetin kuralları değişiyor. Bizim de yerli sanayimizin geleceğini düşünmemiz gerekiyor. Özellikle hastaneler, enerji tesisleri ve savunma sanayisi gibi kritik yatırımlarda kullanılan ekipmanların güvenilirliği çok önemli. Kamu alımlarında yalnızca fiyat ve performans değil, tedarik sürekliliği ve siber güvenlik de dikkate alınmalı. Endüstriyel sistemler giderek dijitalleşiyor. Bu nedenle yerli üreticilerin teknik servis, tedarik güvenliği ve sistem güvenilirliği açısından sağlayabileceği avantajların da değerlendirilmesi gerektiğini düşünüyoruz.”

İHRACATI İKİYE KATLAMA POTANSİYELİ 

Sektörün üretim kapasitesi, ekonomik büyüklüğü ve ihracat performansına ilişkin şu bilgiler veren Hoplamaz, şunları söyledi: 

“1985 yılında kurulan derneğimizin yaklaşık 110 üyesi bulunuyor. Bunların 50'ye yakını doğrudan kazan üreticisi. Türkiye genelinde yaklaşık 200 kazan üreticisi, yan sanayiyle birlikte ise 600 civarında işletme faaliyet gösteriyor. Üyelerimiz sektör cirosunun yüzde 70'inden fazlasını temsil ediyor. Kazan, brülör ve ilgili ekipmanları kapsayan ekosistemimizin büyüklüğü 1,5-2 milyar dolara ulaşıyor. Isıtma sistemleri ve ekipmanları ihracatımız da son beş yılda yaklaşık 300- 400 milyon dolardan 900 milyon dolara yükseldi. Özellikle yoğuşmalı ve endüstriyel kazanlarda ihracatımız artıyor. Ancak potansiyelimiz bunun çok üzerinde. Finansman, verimlilik ve kamu alımlarındaki sorunları çözebilirsek ihracatımızı en az iki katına çıkarabiliriz.”

ÇİN'İN UZUN VADELİ FİNANSMANI TÜRK ÜRETİCİLERİ ZORLUYOR 

Çinli üreticilerin gelişmekte olan pazarlarda uzun vadeli finansman imkânlarıyla rekabet avantajı elde ettiğini belirten Hoplamaz, özellikle Afrika ve Orta Asya'da 60-72 aya ulaşan vadelerle satış yapıldığını söyledi. Çin'in kazan sektöründe henüz belirleyici bir ağırlığa ulaşmadığını ancak gelecekte önemli bir rakip olacağını ifade eden Hoplamaz, “Çin hem uygun fiyat hem de uzun vadeli finansmanla geliyor. Yatırımcı yalnızca ürünü değil, finansmanı da satın alıyor. Bizim aynı şartlarda rekabet etmemiz kolay değil. Mühendislik, kalite ve müşteriye özel üretimdeki avantajlarımızı teknoloji yatırımlarıyla güçlendirmemiz gerekiyor” diye konuştu.

Rusya ve Ukrayna'daki savaş nedeniyle önemli sipariş fırsatlarının beklemede kaldığını belirten Hoplamaz, ticaret koşullarının normalleşmesi halinde bu pazarlarda yeniden büyüme beklediklerini söyledi. Sektörün kendi eksiklerini gidermek için de çalışmalar yürüttüğünü aktaran Hoplamaz, 6-8 Kasım'da Kıbrıs'ta proje tasarımcılarıyla bir araya gelerek kalite, teslimat ve projelendirme konularını değerlendireceklerini ifade etti.

“ROMANYA'YI İŞÇİLİK MALİYETİNDE GEÇTİK” 

Türk kazan üreticilerinin rekabet gücünü değerlendiren KBSD Başkan Yardımcısı Eralp Pamukçu, artan işçilik maliyetleri ve verimlilik farkının sektör üzerindeki baskısını artırdığını söyledi. Romanya'da saatlik işçilik maliyetinin yaklaşık 9,5 avro olduğunu, Türkiye'deki fabrikalarda ise 10 avronun aşıldığını belirten Pamukçu, “Yemek ve servis giderleriyle maliyet daha da yükseliyor. Ancak asıl mesele verimlilik. Avrupa'da bir kişinin yaptığı işi bizde iki kişiyle yapabildiğimiz durumlar var. Bu nedenle saatlik ücretimiz daha düşük görünse bile birim üretim maliyetimiz daha yüksek olabiliyor” dedi.

Kazan üretiminin büyük ölçüde müşteri ihtiyaçlarına göre gerçekleştirildiğini anlatan Pamukçu, siparişe özel üretimin Çin karşısında bir avantaj sağladığını ancak maliyetlerin düşürülmesi için otomasyon yatırımlarının zorunlu hale geldiğini belirtti.

VERİMLİLİK AÇIĞINI OTOMASYONLA KAPATMAYI HEDEFLİYOR 

Artan maliyetler nedeniyle robot ve iş birlikçi robot (kobot) yatırımlarının önem kazandığını belirten Pamukçu, kendi şirketlerinde gerçekleştirdikleri kobot yatırımının 7-8 ayda kendini amorti ettiğini söyledi. Bu teknolojilerin verimliliği artırdığını ancak sektördeki birçok firmanın yatırım yapabilecek finansal güce sahip olmadığını ifade eden Pamukçu, makine sektörüne özel destek mekanizmaları oluşturulmasını istedi.

Otomasyon yatırımlarının rekabet gücü açısından kritik olduğunu söyleyen Hoplamaz ise “Makine sektörüne özel bir teşvik mekanizmasına ihtiyaç var. Robot, kobot ve ileri üretim teknolojileri için 36- 48 ay vadeli, düşük faizli krediler sağlanabilir. Avrupa ile aramızdaki verimlilik farkını kapatmamız gerekiyor” dedi.

YEŞİL DÖNÜŞÜM, YENİ PAZAR KAPISI AÇTI 

Sanayide yeşil dönüşümün kazan üreticileri açısından yeni fırsatlar yarattığını belirten Hamdi Hoplamaz, özellikle atık ısı geri kazanımı, elektrikli kazanlar ve hidrojen teknolojilerinde yatırımların arttığını söyledi. Çelik, çimento, kimya ve tekstil gibi sektörlerde enerji verimliliği yatırımlarının kazan talebini desteklediğini aktaran Hoplamaz, 2027 sonrasında endüstriyel modernizasyon projelerinin daha da hızlanmasını beklediklerini ifade etti. Çatı güneş enerjisi santrali bulunan işletmelerin ürettikleri fazla elektriği kazanlarda değerlendirmeye başladığını söyleyen Hoplamaz, “Fabrikalar güneşten ürettikleri elektriği satmak yerine elektrikli kazanlarda kullanabiliyor. Güneşin olduğu saatlerde elektrikli kazan, diğer zamanlarda doğal gazlı sistem çalışıyor. Böylece hem enerji maliyetleri hem de karbon salımı azaltılabiliyor” dedi.

Hidrojen yakıtlı kazanlarda çalışmaların sürdüğünü ancak yüksek maliyetlerin yaygınlaşmayı sınırladığını belirten Hoplamaz, yapay zekâ destekli kazanların da geliştiğine dikkat çekti. Kendi şirketlerinde kazanların çalışma verilerini uzaktan izleyebildiklerini ve olası arızaları önceden tespit edebildiklerini anlatan Hoplamaz, bu teknolojilerin enerji verimliliğini artırırken üretim kayıplarını azalttığını söyledi.

İKİNCİ EL İTHALATA SIKI DENETİM ÇAĞRISI 

Kazanların yüksek basınç ve sıcaklık altında çalışması nedeniyle üretim ve işletme güvenliğinin büyük önem taşıdığını belirten Hoplamaz, özellikle ikinci el kazanların ithalatı ve bakım süreçlerinde daha etkin denetimlere ihtiyaç olduğunu söyledi. Bazı yatırımlarla birlikte ikinci el kazanların da Türkiye'ye getirilebildiğini aktaran Hoplamaz, geçmişi ve bakım durumu yeterince bilinmeyen ürünlerin güvenlik riski oluşturabileceğine dikkat çekti.

Kazanların yetkin operatörler tarafından çalıştırılması gerektiğini vurgulayan Hoplamaz, “Kazan sıradan bir makine değil. Gerekli önlemler alınmadığında ciddi kazalara yol açabiliyor. Amacımız ceza kesilmesi değil, kazanların güvenli ve verimli çalıştırılması. Bunun için operatörlerin eğitimli ve belgeli olması gerekiyor” dedi.

KAZAN SANAYİSİNDEN REKABET GÜCÜNÜ ARTIRACAK 7 MADDELİK REÇETE

1- Yerli üreticilerin kamu yatırımlarında daha fazla değerlendirilmesi, teknik şartnamelerin bütün üreticilerin eşit koşullarda teklif verebileceği şekilde hazırlanması. 
2- Robot, kobot ve ileri üretim teknolojileri yatırımları için 36-48 ay vadeli, uygun faizli kredi ve sektöre özel teşvik mekanizmalarının geliştirilmesi. 
3- Özellikle Çinli rakiplerin 60-72 aya ulaşan vadeli satışlarına karşı Türk üreticilerin uluslararası projelerde rekabet edebilmesini sağlayacak finansman imkânlarının artırılması. 
4- Meslek liseleri ile sanayi arasındaki iş birliğinin güçlendirilmesi, kaynakçı ve teknik personel ihtiyacına yönelik uygulamalı eğitimlerin yaygınlaştırılması. 
5- İthal edilen ikinci el kazanların teknik yeterlilik ve güvenlik kontrollerinin güçlendirilmesi, mevcut kazanların periyodik bakım ve denetimlerinin etkinleştirilmesi. 
6- Kazan operatörlerinin eğitim ve belgelendirme süreçlerinin yaygınlaştırılması, üniversiteler ve sanayi kuruluşlarıyla eğitim ve sınav merkezlerinin artırılması. 
7- Atık ısı geri kazanımı, elektrikli kazanlar, hidrojen teknolojileri ve dijital izleme sistemlerine yönelik yatırımların desteklenmesi.

Sanayi eleman arıyor, mesleki eğitim ihtiyacı karşılayamıyor

Kazan sanayisinde nitelikli iş gücü sorununun giderek büyüdüğünü belirten Kazan ve Basınçlı Kap Sanayicileri Derneği (KBSD) Başkan Yardımcısı Eralp Pamukçu, mesleki eğitimin sanayinin ihtiyaçlarına göre yeniden yapılandırılması gerektiğini söyledi. Her yıl iş birliği yaptıkları meslek lisesinden fabrikalarına 15-16 öğrencinin geldiğini aktaran Pamukçu, “Bunların bir bölümünü işe almak istiyoruz ancak bir veya ikisini alabiliyoruz. Çünkü mesleki yeterlilikleri beklentilerimizi karşılamıyor. Sanayide kaynakçıdan montaj personeline kadar nitelikli çalışan ihtiyacı var. Mesleki eğitimde hem teknik becerilerin hem de çalışma disiplininin güçlendirilmesi gerekiyor” dedi. 

İSKUR Holding, genç istihdamını desteklemek ve üniversite-sanayi iş birliğini güçlendirmek amacıyla düzenlenen Doğu Akdeniz Bölgesel Kariyer Fuarı’nda (DABKAF 2026) yer aldı.

İSKUR Genel Müdürlüğü ile Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi iş birliğinde 11-12 Kasım 2026 tarihlerinde gerçekleştirilen fuar, kamu ve özel sektör temsilcileriyle üniversite öğrencilerini ve mezunları bir araya getirdi.

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakan Yardımcısı Prof. Dr. Lütfihak Alpkan ile Kahramanmaraş Valisi Mükerrem Ünlüer’in katılımıyla gerçekleştirilen açılış töreninde, fuara sağladığı sponsorluk desteği dolayısıyla İSKUR Holding Yönetim Kurulu Başkan Vekili İsmail Kurtul’a plaket takdim edildi. Plaketi Kahramanmaraş Valisi Mükerrem Ünlüer verdi.

Gençlere kariyer fırsatları tanıtıldı

Fuar kapsamında stant açan İSKUR Holding, öğrenciler, yeni mezunlar, akademisyenler ve ziyaretçilerle bir araya gelerek bünyesindeki kariyer olanakları, istihdam fırsatları ve gençlere yönelik programları hakkında bilgi verdi.

Gençlerin iş dünyasını yakından tanımasına, sektör temsilcileriyle doğrudan iletişim kurmasına ve kariyer planlamalarına katkı sunan fuarda, İSKUR Holding'in insan kaynağına ve genç istihdamına yönelik yaklaşımı da katılımcılarla paylaşıldı.

Sanayi ve üretim alanındaki faaliyetlerinin yanı sıra nitelikli insan kaynağının yetiştirilmesine de önem veren İSKUR Holding, üniversite-sanayi iş birliğini geliştiren ve gençlerin iş hayatına kazandırılmasını destekleyen organizasyonlarda yer almaya devam ediyor.

Ayrıca İSKUR Holding, fuarda alışılmışın dışında bir uygulamaya da imza attı. Fuar boyunca başvuruların büyük bölümünü elektronik ortamda toplayan şirket, hem çevreye duyarlı bir işe alım sistemi kullanmış hem de dijitalleşmeye verdiği önemi bir kez daha göstermiş oldu.

2026 Ekim ayında yeni mezun gençlere yönelik hayata geçirdiği İSKUR NEXT programına başlayan İSKUR Holding, gençlerin üretim sürecine adım atmasını ve teorik altyapılarını pratiğe dönüştürmelerini hedefleyen bir insan kaynakları yönetimiyle dikkat çekiyor. Şirket, benzer programları da planladığını fuarda paylaşarak gençlerin gelişimine verdiği değeri bir kez daha ortaya koydu.

İSKUR Holding, DABKAF 2026 kapsamında stantlarını ziyaret eden tüm katılımcılara teşekkür ederek gençlerle buluşmaların ve kariyer odaklı iş birliklerinin sürdürüleceği mesajını verdi.

Küresel çelik piyasasında talep baskısı ve maliyet sorunları derinleşirken Çin, dünyanın en büyük üreticisi olmasına dayanan hacim avantajını daha yüksek katma değerli üretime dönüştürmeye hazırlanıyor. İnşaat sektöründeki zayıflığın geleneksel çelik ürünlerine yönelik talebi aşağı çektiği ülkede üreticiler, otomotivden makineye, enerji ekipmanlarından ileri teknoloji sanayilerine uzanan alanların ihtiyaç duyduğu nitelikli çeliklere ağırlık veriyor.

Ham çelik üretiminde gerileme var 

Çin Demir ve Çelik Birliği (CISA) verilerine göre, ülkenin ham çelik üretimi 2026’nın ilk dokuz ayında geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 2,9 azalarak yaklaşık 725 milyon tona geriledi. Aynı dönemde ham çelik tüketimi yüzde 3,8 düşüşle 625 milyon tona indi. Birliğin izlediği büyük ölçekli çelik işletmelerinin toplam karı ise yüzde 27,4 azalarak 71,8 milyar yuana (10,8 milyar dolar) düştü. Üretim, talep ve kârlılıktaki eş zamanlı gerileme, sektörün yalnızca kapasite artışıyla büyüme döneminin sınırlarına geldiğini gösteriyor.

Sanayi ve Bilgi Teknolojileri Bakanlığı dahil beş kamu kurumunun 2025-2026 dönemini kapsayan yol haritası yüksek teknoloji ürünü çelik arzının artırılmasını öngörüyor. Planda ayrıca ekipman yenileme, dijital dönüşüm ve düşük karbonlu üretime geçiş temel öncelikler arasında yer alıyor. Hükümet, sektörün katma değerli üretim artışını yıllık ortalama yüzde 4 civarında tutmayı hedefliyor.

İnşaatın payı geriliyor, imalat öne çıkıyor 

Talepteki değişim, üretim kompozisyonunu da yeniden şekillendiriyor. CISA verilerine göre imalat sanayisinin Çin’in çelik tüketimindeki payı 2026’nın ilk yarısında yüzde 52’ye yükseldi. Bu oran 2025’te yüzde 51 düzeyindeydi. İlk dokuz ayda inşaat sektörünün önemli girdilerinden inşaat demiri üretiminin yıllık bazda 17,18 milyon ton azalmasına karşılık, orta kalınlıkta levha üretiminin 4,91 milyon ton artması, üreticilerin yeni talep alanlarına yöneldiğini gösteriyor.

Özellikle yüksek performanslı ve özel çelikler, bu dönüşümün en önemli halkalarından biri olarak görülüyor. Otomotiv, enerji, makine ve ileri imalat sanayilerinde kullanılan bu ürünler; dayanıklılık, hassasiyet ve kalite standardı açısından sıradan çelikten ayrılıyor. 

Avrupalı çelikçinin umudu Çinli otomotivci

Avrupa’nın otomotiv ve çelik sanayisinde yaşanan daralmaya karşı Çinli üreticilerin bölgedeki yatırımları yeni bir talep kapısı açabilir. Avusturyalı çelik üreticisi Voestalpine’nin CEO’su Herbert Eibensteiner, BYD başta olmak üzere Avrupa’da üretime yönelen Çinli otomobil şirketlerinin yerel çelik tedarikçileri için yeni müşteri potansiyeli taşıdığını belirtiyor. Şirket gelirlerinin yaklaşık üçte birini otomotiv sektöründen elde ediyor. Avrupa’da yıllık otomobil üretimi 2017’deki 15 milyon seviyesinden yaklaşık 12 milyona gerilerken, Çinli BYD, Chery, SAIC, Geely ve Xpeng gibi üreticiler bölgede fabrika ve ortaklık arayışlarını hızlandırıyor. BYD’nin Macaristan’da üretime başlaması da bu sürecin önemli adımlarından biri. Çinli şirketlerin Avrupa’da üretim yapması, yerel tedarik zincirinden çelik alımlarını artırabilir.

İtalyan çelikçi üretimi askıya alıyor

Avrupa çelik sanayisinin rekabet gücünü aşındıran enerji maliyetleri İtalya’da üretim duruşlarına yol açtı. Sektör kuruluşu Federacciai, yüksek elektrik ve doğalgaz fiyatları nedeniyle büyük çelik üreticilerinin bir bölümünün faaliyetlerini durdurduğunu, diğerlerinin ise üretimi Özellikle yüksek performanslı ve özel çelikler, bu dönüşümün en önemli halkalarından biri olarak görülüyor. Otomotiv, enerji, makine ve ileri imalat sanayilerinde kullanılan bu ürünler; dayanıklılık, hassasiyet ve kalite standardı açısından sıradan çelikten ayrılıyor.

Antalya’da devam eden COP31 Dünya Liderleri Zirvesi’nin ikinci gününde iklim mücadelesinin ekonomik boyutu öne çıktı.

Çarşamba günü 100’ü aşkın ülke liderinin katılımıyla başlayan Dünya Liderleri İklim Eylemi Zirvesi, ikinci gününde elektrifikasyon, dayanıklı şehirler, sanayide karbonsuzlaşma ve finansmanın somut yatırımlara dönüştürülmesi üzerinde yoğunlaştı.

Türkiye’nin ev sahipliğindüe yürütülen bu tartışmalar, ülkenin kendi dönüşüm ihtiyaçlarını da görünür kılıyor. Bir yanda yenilenebilir enerji kapasitesindeki artış ve yeni sanayi yatırımları, diğer yanda şebeke altyapısı, finansmana erişim, su kısıtı ve uluslararası ticaretin değişen kuralları var.

Sanayide dönüşümün faturası 70 milyar doları aşıyor

Türkiye’nin COP31 kapsamında attığı önemli adımlardan biri, Türkiye Sanayi Karbonsuzlaşma Yatırım Platformu’nun (TIDIP) uluslararası ortaklıklarının genişletilmesi oldu.

Sanayi ve Teknoloji Bakanı Mehmet Fatih Kacır, platform aracılığıyla 2030’a kadar 5 milyar Euro’nun üzerinde sanayi karbonsuzlaşma yatırımının desteklenmesinin hedeflendiğini açıkladı.

Kacır’ın paylaştığı bir diğer rakam ise dönüşümün ölçeğini ortaya koyuyor: Türkiye’nin 2053 net sıfır hedefi doğrultusunda demir-çelik, çimento, alüminyum ve gübre sektörlerinin karbonsuzlaştırılması için 70 milyar doların üzerinde yatırım gerekiyor.

Bu dört sektör, hem enerji yoğun üretim yapıları hem de uluslararası ticarette karşılaştıkları karbon düzenlemeleri nedeniyle dönüşümün en kritik alanları arasında.

Ancak sanayide karbonsuzlaşmanın önünde teknoloji maliyetleri, uzun yatırım süreleri ve finansal riskler bulunuyor. TIDIP, sanayinin dönüşüm ihtiyaçlarıyla uluslararası finansman kaynakları arasındaki boşluğu kapatmayı amaçlıyor. 

Türkiye’nin Dünya Bankası iş birliğiyle imalatçılara, KOBİ’lere ve yeşil teknoloji girişimlerine 1 milyar doların üzerinde finansman sağladığını belirten Kacır, Sürdürülebilir Organize Sanayi Bölgeleri Projesi için İslam Kalkınma Bankası ile 250 milyon dolarlık anlaşma imzalandığını da hatırlattı.

Burada asıl mesele, açıklanan kaynakların işletmelerin gerçek yatırım ihtiyaçlarıyla buluşabilmesi. Özellikle KOBİ’lerin teknolojiye, uzun vadeli finansmana ve dönüşüm danışmanlığına erişimi, sanayinin düşük karbonlu geleceğinde belirleyici olacak.

Yenilenebilir enerji üç katına çıktı, şimdi sıra şebekelerde

COP31’in en önemli başlıklarından biri olan elektrifikasyon, enerji dönüşümünün yeni darboğazını da gündeme taşıyor: Elektrik şebekeleri.

Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz, Küresel Elektrik Şebekeleri Hızlandırıcısı oturumunda Türkiye’nin son 10 yılda yenilenebilir enerji kurulu gücünü üç katına çıkardığını açıkladı. Ancak küresel ölçekte yenilenebilir enerji yatırımlarının büyüme hızı ile elektrik şebekelerinin gelişimi arasında ciddi bir fark var.

Yılmaz’ın verdiği bilgiye göre dünyada 2 bin 500 gigavatın üzerinde yenilenebilir enerji projesi, şebeke bağlantısı için bekliyor. Yıllık yaklaşık 450 milyar dolar olan küresel şebeke yatırımlarının önümüzdeki üç yılda yüzde 50 artırılması gerekiyor. Ayrıca 2040’a kadar 80 milyon kilometreden fazla elektrik hattının yenilenmesi veya inşa edilmesi ihtiyacı bulunuyor.

Bu tablo, enerji dönüşümünün yeni aşamasını gösteriyor. Güneş ve rüzgâr kapasitesini artırmak önemli, ancak üretilen elektriğin sanayiye, konutlara ve ulaşım sistemlerine güvenilir biçimde ulaştırılması da gerekiyor. Depolama teknolojileri, akıllı şebekeler, elektrikli araç altyapısı ve enerji talep yönetimi artık dönüşümün ayrılmaz parçaları. 

İklim finansmanında yıllık 1,8 trilyon dolarlık ihtiyaç 

Antalya’daki tartışmaların ortak noktasında finansman var. Çünkü teknoloji geliştirmek, hedef belirlemek veya yeni düzenlemeler yapmak, bunların yatırımlara dönüşmesini tek başına sağlamıyor.

Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, Uluslararası Kalkınma Finansmanı Kulübü (IDFC) ve Türkiye Sınai Kalkınma Bankası (TSKB) tarafından düzenlenen toplantıda, gelişmekte olan ülkelerin sürdürülebilir kalkınma hedefleri için yıllık yaklaşık 4 trilyon dolara ihtiyaç duyduğunu açıkladı. Bunun 1,8 trilyon doları iklim finansmanına yönelik. Şimşek’in üzerinde durduğu temel mesele, finansmanın miktarı kadar yatırım yapılabilir projelerin geliştirilmesi.

Türkiye’nin Asya Kalkınma Bankası, Asya Altyapı Yatırım Bankası, Dünya Bankası ve İslam Kalkınma Bankası ile toplam 5,1 milyar dolarlık 10 yeni anlaşma imzaladığını hatırlatan Şimşek, asıl zorluğun bu anlaşmaların uygulamaya geçirilmesinde olduğunu vurguladı.

Şimşek’e göre üç öncelik öne çıkıyor: Proje hazırlığı, kamu kaynaklarının doğru finansman araçlarıyla kullanılması ve kurumsal kapasitenin geliştirilmesi.

Kalkınma bankalarını dönüşümün önemli aktörleri olarak değerlendiren Şimşek, bu kurumların finansman sağlamanın ötesinde yönetişim, risk yönetimi ve yatırım standartlarının gelişimine katkı sunduğunu belirtti.

Dünya Bankası Grubu yöneticisi Paschal Donohoe’nun paylaştığı veriler de dikkat çekici. Türkiye, 20 milyar doları aşan portföyüyle Uluslararası İmar ve Kalkınma Bankasının (IBRD) en büyük finansman kullanıcısı konumunda. Türkiye’ye sağlanan kredilerin yüzde 70’i iklim değişikliğinin etkilerinin azaltılması veya bu etkilere uyum çalışmalarını destekliyor.

Antalya’dan çıkacak sonuç nasıl ölçülecek? 

COP31 Dünya Liderleri Zirvesi’nin ikinci gününde ortaya çıkan tablo, iklim mücadelesinin ekonomik dönüşümle ne kadar iç içe geçtiğini gösteriyor.

Türkiye’nin sanayide 5 milyar Euro’yu aşan yatırımı destekleme hedefi, küresel şebekelerin önündeki devasa yatırım ihtiyacı, gelişmekte olan ülkelerin yıllık 1,8 trilyon dolarlık iklim finansmanı gereksinimi ve su-gıda güvenliği tartışmaları aslında aynı sorunun farklı boyutları.

Antalya’da açıklanan yeni platformlar, ortaklıklar ve finansman anlaşmaları önemli bir başlangıç. Ancak bunların gerçek etkisi, ne kadar kaynağın harekete geçirildiği, kaç projenin uygulamaya geçtiği, ne kadar emisyon azaltıldığı ve işletmelerin dönüşüm kapasitesinin ne ölçüde güçlendiğiyle anlaşılacak.

Yeşil dönüşüm, küresel ticaretin yeni sınavı

COP31’in ekonomi gündeminde ticaret politikaları da giderek daha fazla yer tutuyor. Ticaret Bakanı Ömer Bolat, “Uygulama için Küresel Çağrı: İklim Eylemi İçin Ticaretten Yararlanmak” başlıklı oturumda, karbonsuzlaşmanın uluslararası üretim, yatırım ve ticaret düzenini dönüştürdüğüne dikkat çekti. Bolat’a göre iklim politikalarıyla ticaret politikalarının birlikte ele alınması gerekiyor. Ancak çevreyi korumak amacıyla geliştirilen düzenlemelerin yeni ticaret engellerine dönüşmemesi de önemli. 

Özellikle Avrupa Birliği’nin Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (SKDM), bu tartışmanın merkezinde bulunuyor. Karbon maliyetlerinin ticarete yansıması, ihracatçı ülkeler ve sanayi kuruluşları açısından yeni yükümlülükler yaratıyor.

Bolat, küresel ticarette artan korumacılık eğilimlerine dikkat çekerek, iklim hedeflerinin açık ve dayanıklı uluslararası piyasalarla birlikte ilerletilmesi gerektiğini vurguladı. Türkiye’nin Dünya Ticaret Örgütü, Birleşmiş Milletler Ticaret ve Kalkınma Konferansı (UNCTAD) ve ticaret ortaklarıyla iş birliğine hazır olduğunu belirtti.

Dokuz aylık bilançolarda özsermayesini en verimli kullanan şirketlerin başında hızlı yatırım yapanlar geliyor. Ulusoy Un, %148,73 özsermaye kârlılığı ile ilk sırada yer alırken, buğday tedariğinde tek bir bölgeye bağlı olmadığını ve Karadeniz’deki savaş nedeniyle aksayan gemi trafiği nedeniyle sorun yaşamadığını belirtiyor. Kasım başında 68 milyon dolarlık sipariş alan Kıraç Galvaniz, %27,85 özsermaye kârlılığı ile ikinci sırada yer alıyor. Onu, %27,18 ile Tüpraş takip ederken, dönem sonunda 121,3 milyar TL kâr açıkladı.

Yatırım bitti üretim başladı

Sıralamaya giren şirketlerden Mega Metal %18,74 özsermaye kârlılığına sahip. ABD’nin South Carolina eyaletinde iştiraki üzerinden hayata geçirdiği tesiste üretim ve satışa başlayan firma, 2027’de kademeli olarak yıllık 24 bin ton üretim kapasitesine ulaşmayı hedefliyor. CVK Maden, Sarıalan altın madeninde eylülde deneme üretimini tamamlayıp tam kapasiteye geçti. Özsermaye kârlılığını %15,28’e çıkaran şirket, deneme üretimi süresince toplam 14.450 ons altın içeren konsantre üretimi gerçekleştirdi. Mersin’deki yeni tesisleriyle ihracatını artıran Armada Gıda %19,76 özsermaye kârlılığına ulaştı. Şirket toplam yatırım tutarının 44 milyon dolar olarak gerçekleşmesini öngördüğü Armada-3 projesinin %85’ini tamamladı.

Daralan sektörde verimlilik

Otomotiv pazarı ekimde %30,84 küçülürken sektördeki iki firmanın sermaye verimliliği zıt yönlerde hareket etti. K9 ticari araç projesiyle ihracat ivmesini artırmayı amaçlayan Tofaş’ın özsermaye kârlılığı %16,13’e yükseldi. Kur artışının enflasyonun gerisinde kalmasıyla ihracat geliri baskılanan Ford Otosan’ın oranı ise %10,50’ye geriledi. Firma 26 Kasım’da hisse başına 3,07 TL kâr payı verecek. 

ZEYNEP'E SOR

KAPALI FON MU, AÇIK FON MU?

Kapalı fon; odaklanmış yatırım, getiri potansiyeli, iskontolu fırsat, istikrarlı portföy. Likidite engeli, fiyatlama sapması, şeffaflık zorluğu. Açık fon; likidite, şeffaf değerleme, kolay erişim, esnek manevra, gerçek fiyatlama. Yönetim baskısı, atıl nakit yükü, uzun vade zorluğu, sabırsızlık.

Beşeri ilaç pazarına girebilmek amacıyla Lilyum İlaç’ın sermayesinin yarısını alıyor

Orzaks İlaç’ın Lilyum İlaç’ın alım işlemini tamamladığında ne beklemeli? ● Talat Gürmen

Talat; geçtiğimiz temmuzda halka arz olan Orzaks İlaç, beşeri ilaç sektöründe yer alan Lilyum İlaç’ın %51’ini almak üzere eylülde inceleme sürecini başlattığını duyurdu. Devir işlemlerinin yasal izinler sonrası Ocak 2027’de bitmesi planlanıyor. Gıda takviyesi pazarında güçlü konumda olan şirket, söz konusu adımla birlikte reçeteli ilaç alanına da stratejik bir giriş yapma olanağı bulacak. Artan eczane ağı ve Ar-Ge entegrasyonu yeni ürün lansmanını hızlandıracak. Fiyatı şimdilerde yönünü yukarı çevirmiş olsa da ağustostan bu yana düşen bir eğilimde.

Aliağa fabrikasında yapı kullanım ruhsatı alındı. Üretime hazırlık süreci devam ediyor

Ayes Çelik’in İzmir’deki tesisinin ne zaman faaliyete geçeceği belli mi? ● Mithat Savaş

Mithat; Ayes Çelik’in Aliağa’daki fabrika yatırımında inşaat tamamlandı ve çalışma ruhsatı alındı. Tesisin yapı kullanma izni ile şube tescil işlemleri de bitirildi. Mevcut durumda faaliyete geçiş için kesin bir tarih verilmese de, tesisin üretime başlaması amacıyla makine kurulumu ve test çalışmaları halihazırda devam ediyor. Gerekli hazırlıkların tamamlanmasının ardından üretimin başlaması planlanıyor. Şirket, altı aylık dönemde gelirini %16 düşürerek 5,1 milyar TL’ye geriletti. Dönem sonunda ise zarardan çıktı ve 674,9 milyon TL kâr açıkladı.

YATIRIM FONLARI

IUH fonu, dönüştürücü teknoloji temasıyla son bir yılda yüzde 33 kazandırdı

Inveo Portföy’ün idare ettiği Dönüştürücü Teknolojiler Fon Sepeti Fonu (IUH), yılın ilk yarısında artan bir performans sergilese de ikinci yarıda yatay ve ardından zayıfl ayan bir eğilimle hareket etti. Fonun toplam piyasa değeri hazirandan bu yana daralıyor. Kasımda toplam büyüklük 7,74 milyon TL düzeyine indi. Temmuzdan bu yana nakit çıkışı olan fondan düşük de olsa kasımda da çıkış sürdü. Hacim daralırken yatırımcı sayısı da azaldı. Şimdilerde sayı 594 kişiye inmiş durumda. Fonun temel yatırım stratejisi, sağlık, yapay zeka, otomasyon, yeni nesil internet ve finansal teknoloji gibi alanlarda faaliyet gösterip büyüme potansiyeli taşıyan şirketlere yatırım üzerine kurulu. Söz konusu stratejiyle şekillenen portföyün tamamı yatırım fonlarından oluşuyor. Son bir yılda %33 yükselen fon, endeksi geçti.

TAHVİL

Tacirler Yatırım, piyasadan %44,4 bileşik faizle 554,1 milyon TL borçlandı

Tacirler Yatırım, 11.11.2026 tarihinde nitelikli yatırımcılara yönelik finansman bonosu ihracı gerçekleştirdi. Toplam tutarı 554.100.000 TL olan bononun yıllık basit faizi %38,50, bileşik faizi ise %44,40 olarak belirlendi. 92 gün vadeli bononun vadeye isabet eden faizi %9,7 düzeyinde. Bononun itfa tarihi 11.02.2027 olarak açıklandı. 11 Kasım tarihli Türk Lirası Gecelik Referans Faiz Oranı (TLREF) %35,53 seviyesinde bulunuyor. Tacirler’in verdiği %38,50 basit faiz oranı, TLREF’in 2,97 puan üzerinde yer alıyor. Şirketin belirlediği oran, piyasa koşullarında makul bir getiri seviyesi olarak değerlendirilebilir. İhraç, şirketin kısa vadeli likidite ihtiyacını karşılayacak. Bono, piyasada TRFTCMD22716 ISIN kodu ile işlem görecek.

ŞİRKET PANOSU

Şirket haberlerinde bugün önemli ne var?

KARTONSAN

Atıl makinelerden 1,4 milyon dolar gelir sağlarken ihracatını büyütmek istiyor

Kartonsan, Kocaeli Kullar tesisindeki ekonomik ömrünü tamamlayan KM1 makinesini hurda statüsünde 1,4 milyon dolara satarak yaklaşık 59,8 milyon TL maddi duran varlık satış kârı elde etti. Söz konusu tutar doğrudan işletme sermayesine dâhil edilecek. Şirket, aynı zamanda uluslararası pazarlarda büyüme amacıyla Kartonsan Dış Ticaret ünvanlı yeni bir iştirak kurarak yurt dışı iş birlikleri için görüşmelerde bulunuyor. Atıl varlığın nakde dönüştürülmesi bilançosundaki likiditeyi desteklerken, yurt dışı odaklı yeni yapılanma müşteri portföyünü genişletme hedefi taşıyor.

VESTEL ELEKTRONİK

TOGG’daki payını 184 milyon euroya devretti, bankalara olan borcunu azaltacak

Vestel, TOGG’un sermayesinde sahip olduğu %23 oranındaki payın tamamını 184 milyon euro karşılığında Türkiye Varlık Fonu bünyesine satmak üzere anlaşmaya vardı. Peşin olarak yapılacak devir işleminden elde edilecek kaynağın en az %90 oranındaki kısmı, satıştan sonraki otuz gün içinde muaccel hale gelmiş banka kredilerinin kapatılmasında kullanılacak. Bu durum şirketin kaldıraç oranlarını hızlı biçimde aşağı çekerek finansman giderlerinde kayda değer hafifleme yaşamasını sağlayacak. Vestel, dokuz aylıkta gelirini %47 düşürürken dönem sonunda 16,8 milyar TL zarar yazdı.

KIRAÇ GALVANİZ

MSB onaylı tedarikçi sıfatıyla sektördeki ihalelere doğrudan teklif verebilecek

Kıraç Galvaniz, MSB Askeri Fabrikalar Genel Müdürlüğü tarafından yapılan denetimleri başarıyla tamamlayarak kurumun onaylı tedarikçi listesine ünvanını yazdırdı. Gelişme, MSB tarafından açılacak askeri ihalelere doğrudan teklif sunabilmesine ve kamu projelerinde alt yüklenici olarak görev alabilmesine imkan sağlıyor. Müşteri portföyünün devlet kurumları lehine çeşitlendirilmesi, sipariş sürekliliği ve tahsilat güvenliği açısından yatırımcılar nezdinde olumlu görünüm sağlayacak. Savunma sektöründe daha avantajlı bir konuma gelmesi marjları destekleyecek.

HİSSEDEKİ FON PAYLARI

Papilon Nisan 2025’te test ettiği zirvenin ardından günümüze kadar sürekli düştü

Papilon Savunma’da fonlar satış ağırlıklı işlemlerde bulunuyor. Portföylerindeki miktar %6,62 ile toplamda 529,4 bin lot azalarak 7,46 milyona indi. Hisseyi bulunduran fon sayısı 17’den 13’e geriledi. GRT fonu 330,5 bin lot ile en fazla satışı yaparken, TTE fonu 153,7 bin lot ile en çok alımı gerçekleştirdi. Papilon Savunma için öneride bulunan herhangi bir aracı kurum bulunmuyor. Hissede konumlanan Ak Portföy’ün YZT ve MTV fonu ile Garanti Portföy’ün GRT ve Azimut Portföy’ün BIY fonları paylarını sıfırladı.

Türkiye’de pazar büyüklüğü giderek artan takviye edici gıdalara yönelik kanun hazırlanıyor. EKONOMİ’nin edindiği bilgilere göre yeni düzenleme Bütçe görüşmelerinin ardından uygun zamanda TBMM gündemine getirilecek. Bilgi veren kaynaklar, düzenleme çerçevesinin büyük oranda belirlendiğini, sektörün zorlanmaması için geçiş süreci üzerinde çalışıldığını vurguladılar. Düzenlemeyle, son tüketiciye satış noktasında herhangi bir düzenleme olmayacak.

Takviye edici gıdanın izinlerinde yetkili olan Sağlık Bakanlığı ile Tarım ve Orman Bakanlığı’nın üye olduğu Takviye Edici Gıda Komisyonu yapısı değişecek. Üye sayısı artırılacak. Özel sektör yetkili temsilcilerinin de bu komisyona üyeliği tartışılıyor. Yasal değişiklik temel olarak “sağlık beyanına” odaklanıyor. Eğer bir ürün sağlık beyanı taşıyorsa, şimdiki adı Takviye Edici Gıda Komisyonu olan komisyon Sağlık Bakanlığı’nda ilgili kuruma o ürünü inceleme için gönderecek. Sağlık beyanı yoksa Tarım ve Orman Bakanlığı inceleme sürecine gidecek. Sağlık Bakanlığı tarafından ilaç ve tıbbi cihazların regülasyonundan sorumlu TİTCK sağlık beyanı içeren takviye edici gıdalar için de sorumlu olacak.

Komisyonun yapısı değişecek

Komisyonun yapısı ve sayısında da değişiklik olacak. Halihazırda Sağlık Bakanlığı ile Tarım ve Orman Bakanlığı’ndan temsilcilerin olduğu 17 kişilik bir komisyon bulunuyor. Bu komisyonda Tarım ve Orman Bakanlığı’nın 6, Sağlık Bakanlığı’nın 3 ve 8 akademisyen bulunuyor. Yeni yapıda, komisyonun üye sayısı artacak, Bakanlık temsilcilerinin sayısı yeniden belirlenecek. Akademisyenlerin katılımı korunacak. Komisyona özel sektörün de katılması sağlanacak. Bu noktada, iş dünyasının yasal üst kuruluşlarının katılımı üzerinde durulduğu vurgulandı.

Şu anda piyasada yaklaşık 28 bin dolayında takviye edici gıda bulunduğu belirtiliyor. Yasal düzenleme ile bu ürünlere yönelik bir geçiş süreci uygulanacak. Sağlık beyanı olanlar ile olmayanlar ayrılacak ve iki bakanlık kendi alanlarındaki takviye edici gıdaların izin ya da ruhsatlarını yeniden verecek ya da yenileyecek. Kaynaklar piyasadaki takviye edici gıdaların zaten bir incelemeden geçmiş olduğunu ana unsurun iki bakanlığın sorumluluğundaki gıdaların ayrımını amaçladığını, incelemenin detaylı bir laboratuvar ya da içerik incelemesi olmayacağını, bu sürecin zorluğu nedeniyle geçiş dönemini iyi ayarlayacak bir düzenlemeye yoğunlaştıklarını kaydetti.

Geçiş düzenlemesi önem taşıyor, şu anda mutabakat sağlanmayan tek alan o

Kanun düzenlemesinde büyük oranda görüş birliği sağlandı. Bürokratların ve siyasetçilerin çalışmaları sona yaklaştı. EKONOMİ’ye konuşan kaynaklar, hassas bir düzenleme gerektirdiği için geçiş döneminin ayarlanması üzerinde çalıştıklarını vurguladılar. Bunun nedeni, piyasadaki mevcut takviye edici gıdaların yeniden gerekli izinlerinin verilmesi işlemlerinin sorun yaratmayacak şekilde belirlenmesi ihtiyacı. Bütün ürünlerin yeniden sağlık yönünden incelenmesine gerek olmayacağı varsayılsa da bazılarında bu ihtiyaç ortaya çıkabilir. Bu analiz ve incelemelerin ne düzeyde yapılması gerekeceği ve nasıl yönetileceği belirlenecek. Kaynaklar, mevcut ürünlerin tamamının daha önceki mevzuat kapsamında incelenmiş ve piyasaya sürülmesine izin verilmiş olduğunu hatırlatarak, bu konudaki teknik incelemenin çok detaylı olmayabileceğini vurguluyor.

Diğer unsur ise Tarım ve Orman Bakanlığı ile Sağlık Bakanlığı’nın yetkisine girecek ürünlerin ayrımı. Kaynaklar ilk incelemede Sağlık Bakanlığı’nı ilgilendiren (sağlık beyanı olması vb. nedenlerle) 17 bin dolayında ürün belirlendiğini vurguladılar. Tarım ve Orman Bakanlığı yetki alanındaki ürün sayısı da yaklaşık 9 bin olarak tahmin edildi. 2 bin ürünün ise üzerinde yeni bir çalışma yapılması gerektiği belirlendi.

Kaynaklar, bu sayıların ön çalışmaya dayalı yaklaşık sayılar olduğunu, süreç içinde farklı ürünlerin iki bakanlık arasında değişmesinin beklendiğini özellikle vurguladılar. Çalışmaları bu tür detayların da uzatabileceği ancak sonuçta ürün güvenliği açısından tüm takviye edici gıdaların ve piyasaya çıkacak olanların yeni sistem dahilinde incelenmiş olmasını istediklerini kaydettiler.

Tüketici daha fazla korunacak: Takviye edici gıdalara barkod sistemi geliyor

Yeni sistemde en önemli değişikliklerden birini ürün güvenilirliği, tüketici korumasına yönelik barkod ve tanıtıcı yazı zorunluluklarıyla yapılıyor. Satılan ürünün gerçek olup olmadığının anlaşılması için kutu üzerine barkod konulması ve buradan ürünün gerçek olup olmadığının anlaşılabilmesi için doğrulama altyapısı oluşturulması zorunlu olacak. Bu tüm ürünler için geçerli olacak. Tüketici, ister geleneksel perakende, isterse internet üzerinden almış olsun bu yolla doğrulama yapabilecek. Ayrıca ürünlerin tanıtıcı yazıları da zorunlu hale getirilecek. Her bir ürünün ne amaçla kullanılacağı ve nasıl kullanılacağı detaylı olarak tüketiciye sunulmuş olacak.

Projenin teknik özelliklerine ilişkin bilgi veren Uraloğlu, ihale kapsamında 125 kilometrelik çift hatlı demiryolu inşa edileceğini belirtti. Uraloğlu, “Projemiz kapsamında 22.4 kilometre uzunluğunda 42 köprü ve viyadük ile 59.1 kilometre uzunluğunda 44 tünel inşa edeceğiz” dedi. Hattın Çatalca'da yapımı devam eden Halkalı- Çerkezköy Hızlı Tren Hattı'na entegre olacağını ifade eden Uraloğlu, “Projemizle İstanbul Havalimanı ve Sabiha Gökçen Havalimanı'nı ilk kez doğrudan demiryoluyla birbirine bağlayacağız. Böylece hem yolcu taşımacılığında yeni bir ulaşım alternatifi sunacak hem de İstanbul'un demiryolu ağını güçlendireceğiz” diye konuştu. Uraloğlu, yeni demiryolu hattının Asya ile Avrupa arasındaki yük taşımacılığı açısından da stratejik önem taşıdığını belirtti.

Terörsüz Türkiye için süreç yeniden hızlanıyor, gözler yıl sonuna çevrildi

Terörsüz Türkiye sürecinde, “yavaşlama” değerlendirmelerine karşılık, süreç yeniden hızlanıyor. Gözler Aralık ayında toplanması beklenen Milli Güvenlik Kurulu toplantısına çevrildi. 

Suça karışmamış örgüt üyelerinin Türkiye’ye dönebilmesi için, silahların tamamen bırakıldığı ve mağaraların boşaltıldığına ilişkin MİT raporunun ardından MGK’nın tavsiye kararıyla Resmi Gazete’de yayımlanması beklenecek. 12 maddelik çerçeve yasada belirtilen örgüt üyeleri ve ilgili suçlar açısından şarta bağlı bir yargılama- infaz erteleme süreci öngörülüyor. Kanunda belirtilen çerçevede, örgüt üyelerinin Türkiye’ye dönebilmesi için ön şart silah bırakma ve MGK kararı. PKK ve uzantılarının silah bırakmasının güvenlik kurumları tarafından tespitinin ardından, Bu durumun Milli Güvenlik Kurulu (MGK) tarafından teyit edilmesi ve bu kararın Resmî Gazete'de yayımlanmasıyla süreçle ilgili önemli bir aşamaya geçilecek ve başvuru için ilk adım aşılmış olacak. Örgüt üyeleri 6 ay içinde yazılı başvuruları gerçekleşecek. Kanunda belirtilen suçlar kapsam dışı kalacak. İlgili savcıların soruşturmalarının ardından, 15 yıla kadar hapis cezaları soruşturmaları için: 5 yıl süreyle, 15 yıldan fazla veya müebbet hapis cezaları soruşturmaları için ise 10 yıl süreyle ertelenecek. 12 maddelik çerçeve yasada öngörülen ve Meclis’te kurulması planlanan izleme kurulu içinde harekete geçildi. Meclis Başkanı Numan Kurtulmuş, izleme kurulu için siyasi partilere düzenlediği turlarda görüş alışverişinde bulundu. İzleme Kurulu’nun önümüzdeki günlerde şekillenmesi bekleniyor.

Risk analizi, bir işyerinde yürütülecek faaliyetlerden kaynaklanabilecek tehlikelerin belirlenmesi, bu tehlikelerin meydana getirebileceği zararların değerlendirilmesi ve riskleri ortadan kaldırmak veya kabul edilebilir seviyeye indirmek için gerekli önlemlerin planlanmasıdır. Bu çalışma, yalnızca yasal bir zorunluluğun yerine getirilmesi olarak görülmemelidir. Aynı zamanda çalışanların yaşam hakkını koruyan, işletmelerin verimliliğini artıran ve ekonomik kayıpları önleyen önemli bir yönetim aracıdır.

Özellikle inşaat, sanayi, madencilik, enerji ve üretim sektörlerinde işe başlamadan önce yapılacak risk değerlendirmesi hayati önem taşır. Çünkü bu sektörlerde küçük bir ihmal, ağır yaralanmalara ve hatta ölümle sonuçlanabilecek kazalara neden olabilir. Yüksekte çalışma, elektrik tesisatları, hareketli makineler, kimyasal maddeler, yangın tehlikesi ve ağır yüklerin taşınması gibi faaliyetler önceden değerlendirilmesi gereken başlıca risk alanlarıdır.

Burada dikkat edilmesi gereken önemli bir konu, risk analizinin masa başında hazırlanmış standart belgelerden ibaret olmamasıdır. Her işyerinin fiziki koşulları, üretim biçimi, kullanılan makineleri ve çalışan profili farklıdır. Dolayısıyla risk değerlendirmesi de işyerinin gerçek koşullarına uygun biçimde yapılmalıdır. İş güvenliği uzmanları, işyeri hekimleri, işverenler ve çalışan temsilcileri bu sürece birlikte katılmalıdır.

İşe başlamadan önce yapılması gereken ilk işlem, çalışma alanının dikkatli biçimde incelenmesidir. Kullanılacak ekipmanların güvenli olup olmadığı, elektrik bağlantılarının uygunluğu, acil çıkış yollarının açık bulunması, yangın söndürme sistemlerinin çalışır durumda olması ve kişisel koruyucu donanımların hazır bulunması kontrol edilmelidir. Ayrıca çalışanların yapacakları iş konusunda yeterli eğitim ve deneyime sahip olup olmadıkları da değerlendirilmelidir.

Risk analizinin en önemli aşamalarından biri de tehlikelerin öncelik sırasına konulmasıdır. Her tehlike aynı derecede sonuç doğurmaz. Olası bir kazanın gerçekleşme ihtimali ile meydana getirebileceği zararın büyüklüğü birlikte değerlendirilmelidir. Ölüm veya kalıcı sakatlık riski taşıyan tehlikeler için öncelikle önlem alınması gerekir. Burada temel yaklaşım, tehlikeyi mümkünse kaynağında ortadan kaldırmak, bu mümkün değilse mühendislik ve organizasyonel önlemlerle riski azaltmaktır.

İşverenlerin bu konudaki sorumluluğu oldukça büyüktür. 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu kapsamında işverenler, işyerlerinde risk değerlendirmesi yapmak veya yaptırmakla yükümlüdür. Ancak mevzuata uygun bir rapor hazırlamak tek başına yeterli değildir. Belirlenen önlemlerin uygulanması, çalışanlara anlatılması ve düzenli olarak denetlenmesi gerekir. İşyerinde üretim yöntemi değiştiğinde, yeni makine kullanıldığında veya çalışma koşullarında önemli farklılıklar meydana geldiğinde risk değerlendirmesi de yenilenmelidir.

Çalışanların bilinçlendirilmesi de en az teknik önlemler kadar önemlidir. Çünkü güvenlik kültürü, yalnızca yöneticilerin aldığı kararlarla oluşmaz. Çalışanların tehlikeleri bildirmesi, koruyucu ekipmanları doğru kullanması ve güvenli olmayan koşullarda çalışmayı kabul etmemesi gerekir. İşe başlamadan önce gerçekleştirilecek kısa güvenlik toplantıları, olası tehlikelerin hatırlatılması ve görev dağılımının netleştirilmesi bakımından oldukça yararlıdır.

Ekonomik açıdan bakıldığında da risk analizinin işletmelere önemli katkıları vardır. İş kazaları; üretim kaybı, iş gücü kaybı, tedavi giderleri, tazminatlar, hukuki süreçler ve itibar kaybı gibi ciddi maliyetler doğurur. Önleyici tedbirlere ayrılan kaynaklar ise uzun vadede bu kayıpların önüne geçer. Dolayısıyla iş güvenliği harcama değil, geleceğe yapılan bir yatırımdır.

Sonuç olarak, güvenli çalışma ortamı tesadüflere bırakılamaz. İşe başlamadan önce yapılan risk analizi, çalışanların hayatını korumanın ve sürdürülebilir üretimi sağlamanın en etkili araçlarından biridir. Unutulmamalıdır ki hiçbir sipariş, hiçbir üretim hedefi ve hiçbir ekonomik kazanç insan hayatından daha değerli değildir. İş güvenliğinde başarı, kaza meydana geldikten sonra sorumluları aramakla değil, kazanın meydana gelmesini önleyecek tedbirleri önceden almakla ölçülür. Önce risk analizi, sonra işbaşı; önce insan hayatı, sonra üretim.

Vizontele filmini izleyenlerin kolay kolay unutamayacağı bir sahne vardır. Cem Yılmaz’ın canlandırdığı Fikri karakteri, televizyonla tanışmanın yarattığı merak içinde o meşhur soruyu sorar: “Peki, Zeki Müren de bizi görecek mi?” Aradan geçen yıllara rağmen gülümseten bu soru, aslında teknolojiyle kurduğumuz ilişkinin ne kadar değiştiğini de hatırlatıyor.

Bugün artık yalnızca ekrandakileri izlediğimiz bir dünyada değil, dijital sistemler aracılığıyla ekonomik faaliyetlerin, işlemlerin ve bunlar arasındaki ilişkilerin de izlenebildiği bir dönemde yaşıyoruz. Bu değişim, kamu yönetiminin birçok alanında olduğu gibi vergi denetiminde de yeni bir anlayışı beraberinde getiriyor. Vergi denetimi artık yalnızca geçmiş dönem işlemlerinin incelenmesi ve vergi kayıp ve kaçağının tespitiyle sınırlı değil. Dijital verilerden yararlanarak risklerin daha erken belirlenmesi, mükelleflerin zamanında bilgilendirilmesi ve gönüllü uyumun desteklenmesi giderek daha fazla önem kazanıyor.

Vergi denetiminde yaşanan bu değişimi üç başlık altında ele almak mümkün: dijital, bilişsel ve yeşil dönüşüm.

Dijital dönüşüm denetimin nasıl yürütüldüğünü, bilişsel dönüşüm verilerin nasıl yorumlandığını ve kararların nasıl desteklendiğini, yeşil dönüşüm ise süreçlerde zaman ve kaynakların nasıl kullanıldığını değiştiriyor.

Denetimde mesafeler kalkıyor mu?

Vergi denetiminde dijitalleşmenin önemli aşamalarından biri, 2017 yılında hayata geçirilen Denetim 2.0 çalışmalarıyla başladı. Bu süreçte risk analizinden mükellefle iletişime, bilgi ve belge temininden raporlamaya kadar denetimin farklı aşamaları elektronik sistemler üzerinden yürütülebilir hâle geldi.

Elektronik inceleme (e-İnceleme) uygulamaları sayesinde mükelleflerden defter ve belgelerin elektronik ortamda alınması, görüşmelerin uzaktan gerçekleştirilmesi, tutanakların elektronik ortamda düzenlenmesi ve inceleme dosyalarının dijital ortamda yönetilmesi mümkün hâle geldi. Böylece denetim sürecinde fiziki evrak ve mekân bağımlılığı önemli ölçüde azaldı.

Bu değişimin pratik sonuçlarından biri, yurt dışında bulunan bir mükellefin Türkiye’deki işletmesi hakkında yürütülen incelemeye katılımında görülebilir. Gerekli teknik ve hukuki koşulların sağlanması hâlinde mükellef, defter ve belgelerini elektronik ortamda sunabilir, görüşmelere uzaktan katılabilir ve tutanaklarını elektronik imza ile imzalayabilir. Dolayısıyla incelemenin her aşamasında Türkiye’ ye gelmesi veya fiziken denetim birimine başvurması gerekmeyebilir.

Dijitalleşme yalnızca incelemenin yürütülme biçimini değil, raporların hazırlanmasını da etkiliyor. Rapor Otomasyon Sistemi (VDK-ROS), belirli analiz ve raporlama işlemlerinin otomasyona taşınmasına yönelik uygulamalardan biridir. Tekrarlanan işlemlerin sistematik biçimde yürütülmesi ve analiz sonuçlarının raporlara standart bir yapıda aktarılması, raporlama sürecinin daha düzenli ve verimli yürütülmesine katkı sağlayabilir. Böylece dijital dönüşüm, yalnızca verinin toplanmasıyla sınırlı kalmayıp inceleme bulgularının rapora dönüştürülmesine de uzanıyor.

Dönüşümün bir diğer boyutu, mükellefin denetim sürecindeki konumuyla ilgilidir. Denetim Takip Sistemi (VDK-DETAS), mükelleflerin kendileri hakkında yürütülen denetim süreçlerine ilişkin belirli bilgilere elektronik ortamda erişebilmesini amaçlamaktadır. Dilekçe ve Bilgi Verme Sistemi ise mükelleflerin ilgili yazılara elektronik ortamda cevap verebilmesine ve dilekçelerini iletebilmesine imkân tanıyan bir iletişim kanalıdır. Bu uygulamalar, dijitalleşmenin idarenin iç işleyişinin ötesine geçerek mükellef ile idare arasındaki etkileşimi de kapsadığını göstermektedir.

Vergi incelemesiyle ilgili dönüşüm, raporun düzenlenmesiyle de sona ermiyor. Adli Tablolar Sistemi (VDK-ATS), inceleme raporlarındaki verilerin yargı mercilerine daha düzenli ve anlaşılabilir biçimde sunulmasına yönelik bir yaklaşımı temsil etmektedir. Vergi Davalarına Görüş Bildirme Projesi (VEDAP) ise raporlara ilişkin davaların savunulması sürecinde, raporu düzenleyen müfettişin görüşünün alınması ve sürecin bilişim sistemleri aracılığıyla takip edilmesi bakımından önem taşıyor. Bu uygulamalar, dijital dönüşümün incelemenin yürütülmesinden raporun hazırlanmasına ve yargı sürecine kadar uzanan geniş bir alanı kapsadığını ortaya koyuyor.

e-Defter, e-Belge ve e-Beyanname uygulamaları da bu dönüşümün tamamlayıcı unsurlarıdır. İşlemlerin elektronik ortamda oluşturulması ve saklanması, denetim sırasında ihtiyaç duyulan veriye daha hızlı ulaşılmasını sağlarken kâğıt kullanımını ve fiziki arşiv ihtiyacını da azaltmaktadır.

Risk veriler arasındaki ilişkilerde mi saklı?

Dijitalleşmeyle birlikte vergi denetiminin elindeki veri miktarı ve çeşitliliği de önemli ölçüde arttı. Ancak büyük miktarda veriye sahip olmak, tek başına doğru risk tespiti yapılmasını sağlamıyor. Asıl önemli olan, veriler arasındaki ilişkilerin görülebilmesi ve anlamlı sonuçlara dönüştürülebilmesi.

Vergi kayıp ve kaçağına yol açan işlemler çoğu zaman tek bir mükellefin kayıtları incelenerek bütünüyle ortaya çıkarılamayabilir. Birbirini takip eden fatura düzenlemeleri, karşılıklı veya zincirleme işlemler, ortaklık ve yönetim ilişkileri ya da finansal hareketler birlikte değerlendirildiğinde anlam kazanan bağlantılar bulunabilir.

Bu noktada vergi denetiminde klasik yöntemlerin yanı sıra, çağdaş denetim anlayışına uygun olarak geliştirilen “Gözetim Programları” kapsamında uygulanan Kuruluş Gözetimli Analiz (KURGAN) ile Vergi İstihbarat Sistemi (VDK-VİS), risk analizinde farklı ancak birbirini tamamlayabilecek yaklaşımlar sunmaktadır. KURGAN, güncel veriler üzerinden işlem bazında risk analizleri yapılmasına imkân verirken VDK-VİS, mükellefleri ticari ve finansal ilişkileriyle birlikte değerlendirmeyi hedefleyen bir istihbarat yaklaşımını temsil etmektedir. Böylece yalnızca tekil işlemlere değil, işlemlerin tarafları arasındaki ilişki ağına ve bu ağın oluşturduğu örüntülere de odaklanılabilmektedir.

Bu sistemlerin önemi, riskli görülen her işlemin veya mükellefin vergi kaybına yol açtığı sonucuna varılmasında değil; inceleme ve uyum süreçlerinde hangi alanlara öncelik verilmesi gerektiğinin daha isabetli belirlenmesindedir. Nitekim risk analizi sonucunda ortaya çıkan göstergeler, tek başına sahte belge kullanıldığının veya hukuka aykırı bir işlem gerçekleştirildiğinin kanıtı olarak değerlendirilemez. Analiz sonuçlarının somut bilgi ve belgelerle desteklenmesi ve mesleki değerlendirmeyle ele alınması gerekir.

Bilişsel dönüşümün bir diğer boyutu da denetim kaynaklarının daha etkin kullanılmasına yöneliktir. İnceleme konusunun niteliği, sektörün özellikleri, riskin kapsamı ve müfettişlerin uzmanlık alanları gibi unsurların birlikte değerlendirilmesi, inceleme konusunun uygun deneyim ve uzmanlığa sahip müfettişlerle eşleştirilmesine katkı sağlayabilir. Veri analizi ve geliştirme çalışmaları devam eden Doğru İşe Doğru Müfettiş Projesi (VDK-DİDM), veriye dayalı karar desteğinin denetim organizasyonunda da kullanılmasına yönelik çalışmalardan biridir.

Benzer şekilde, raporların komisyon değerlendirmesine sunulmadan önce biçimsel ve içerik yönünden analiz edilmesini hedefleyen Rapor Ön Değerlendirme Sistemi (VDK-RÖDS) gibi proje aşamasındaki çalışmalar, raporlama süreçlerinde standartlaşma ve kalite kontrol bakımından yeni imkânlar sunabilir. Bu tür uygulamaların temel işlevi, müfettişin mesleki değerlendirmesinin yerine geçmek değil, karar süreçlerini desteklemek ve denetim kalitesini geliştirmektir.

Burada bilişsel dönüşümün temel bir özelliğine de dikkat çekmek gerekiyor: Daha fazla verinin işlenmesi kadar, elde edilen sonuçların doğru yorumlanması da önemlidir. Analitik sistemler riskin nerede yoğunlaşabileceğine ilişkin işaretler sunabilir; ancak bu işaretlerin hukuki anlamı, olayın özellikleri ve elde edilen deliller birlikte değerlendirilerek ortaya konulabilir.

İnceleme başlamadan uyum mümkün mü?

Vergi denetiminde dönüşümün önemli sonuçlarından biri de her risk göstergesinin doğrudan vergi incelemesine dönüşmesi yerine, mükellefin durumuna uygun farklı uyum araçlarının kullanılabilmesidir. Çünkü bazı durumlarda mükellefin bilgilendirilmesi, işlemlerini yeniden değerlendirmesi veya kayıtlarını düzeltmesi, uzun ve kapsamlı bir inceleme sürecine ihtiyaç bırakmayabilir.

Bu yaklaşımın somut örneklerinden biri, 4 Ağustos 2026 tarihinde uygulamaya alınan İncelemeye Hazırlık Dosyası (İHD) çalışmasıdır. İlk aşamada sahte belge kullanımı riskine yönelik yürütülen uygulama kapsamında 5 bin 543 mükellefe elektronik ortamda incelemeye hazırlık yazısı gönderilmiştir. Süreç sonunda 1.900 mükellef düzeltme beyannamesi vererek kayıtlarından toplam yaklaşık 23,4 milyar TL tutarındaki faturayı çıkarmış; 622 mükellef düzeltme beyannamesi vermeksizin açıklama ve belgelerini sunmuş; 1.126 mükellef ise ilgili faturaları İHD yazısı öncesinde kayıtlarından çıkardığını bildirmiştir.

Burada özellikle belirtilmesi gereken husus, kayıtlardan çıkarılan 23,4 milyar TL tutarındaki faturanın tahsil edilen vergi veya kesinleşmiş vergi kaybı anlamına gelmediğidir. Söz konusu tutar, uygulama kapsamında mükelleflerin kayıtlarından çıkardıkları faturaların toplam değerini ifade etmektedir.

İHD uygulamasında mükelleflere elektronik ortamda bilgi verilmesi, açıklama ve belgelerini hazırlayabilmeleri için imkân tanınması ve sunulan bilgilerin risk analizi çerçevesinde değerlendirilmesi esas alınmaktadır. Böylece belirli bir risk alanına ilişkin ilk değerlendirme, doğrudan müfettiş görevlendirilmesine gerek kalmadan elektronik ortamda yürütülebilmektedir.

Bu yaklaşım, vergi denetiminin yalnızca tespit ve yaptırım odaklı bir faaliyet olarak görülmemesi gerektiğini de ortaya koyuyor. Mükellefin durumuna göre bilgilendirme, açıklama isteme, düzeltme ve inceleme gibi farklı araçların kullanılabilmesi, gönüllü uyumun desteklenmesine ve denetim kaynaklarının daha yüksek risk taşıyan alanlara yönlendirilmesine katkı sağlayabilir.

Dijital Uyum Projesi (VDK-DUYU) da bu anlayışın daha bütünleşik bir yapıya kavuşturulmasını hedefleyen çalışmalardan biridir. Proje kapsamında açıklamaya davet, beyanname düzeltme, gözetim programları, fiziki envanter incelemeleri ve diyalog temelli denetim gibi farklı araçların mükellefin risk ve uyum durumuna göre değerlendirilmesi amaçlanmaktadır. Böylece her mükellef için aynı denetim yönteminin uygulanması yerine, tespit edilen riskin niteliğine uygun bir yol izlenmesi mümkün olabilecektir.

Bu yaklaşım, denetimin zamanlamasını da değiştiriyor. Geleneksel yöntemde çoğu zaman işlemler tamamlandıktan sonra başlayan inceleme süreci, veri analizi ve erken bilgilendirme sayesinde bazı durumlarda daha önce devreye girebiliyor. Bununla birlikte gönüllü uyumun desteklenmesi, gerekli görülen hâllerde inceleme yapılmasına engel değildir. Esas olan, mevcut riskin niteliğine uygun aracın seçilmesi ve işlemlerin hukuki çerçevede değerlendirilmesidir.

Dijitalleşmenin görünmeyen kazancı

Dijital dönüşümün vergi denetimine sağladığı katkı yalnızca hız ve verimlilikle sınırlı değildir. Elektronik defter ve belgeler, elektronik tutanaklar, uzaktan görüşmeler ve dijital dosyalama uygulamaları; kâğıt, baskı, fiziki arşiv, ulaşım ve zaman ihtiyacını da azaltmaktadır.

Özellikle mükelleflerin bilgi ve belgelerini elektronik ortamda sunabilmesi, inceleme elemanlarının ve mükelleflerin farklı yerlerde bulunmalarından kaynaklanan zaman ve ulaşım maliyetlerini düşürebilmektedir. Raporlama ve iletişim süreçlerinde otomasyonun artması da tekrarlanan işlemler için harcanan emeğin azaltılmasına katkı sağlayabilir. Bu yönüyle dijitalleşme, kamu kaynaklarının daha verimli kullanılmasına katkı sağlarken çevresel etkilerin azaltılması bakımından da önemli bir potansiyel taşımaktadır.

Bununla birlikte dijitalleşmenin kendiliğinden ve her durumda çevre dostu olduğu düşünülmemelidir. Veri merkezlerinin enerji tüketimi, elektronik altyapının kurulması ve sürdürülmesi de kaynak kullanımını beraberinde getirir. Bu nedenle yeşil dönüşüm, yalnızca kâğıt kullanımının azaltılmasıyla değil, dijital altyapının enerji ve kaynak verimliliği gözetilerek tasarlanmasıyla anlam kazanacaktır.

Yeşil dönüşümün bir diğer boyutu da kamu görevlilerinin ve mükelleflerin zamanını daha etkin kullanabilmesidir. Fiziki belge akışının azalması, tekrarlanan işlemlerin otomatikleştirilmesi ve bilgiye elektronik ortamda erişim, kaynakların daha fazla katma değer üreten faaliyetlere yönlendirilmesine imkân sağlayabilir. Böylece dijitalleşme ile kaynak verimliliği arasındaki ilişki, yalnızca çevresel değil, aynı zamanda yönetsel bir nitelik de kazanır.

Yeşil dönüşümün küresel gündemde giderek daha fazla yer bulduğu bu dönemde, Türkiye’nin 9-20 Kasım 2026 tarihlerinde Antalya’da ev sahipliği yapacağı Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi’nin 31’inci Taraflar Konferansı (COP31) da ayrı bir önem taşıyor. İklim değişikliğiyle mücadele kapsamında uluslararası iş birliğinin ve somut uygulamaların ele alınacağı bu konferans, yeşil dönüşümün yalnızca enerji ve sanayi politikalarıyla sınırlı olmadığını; kamu yönetimi dâhil bütün alanlarda kaynakların daha verimli kullanılmasını gerektirdiğini bir kez daha hatırlatıyor. Vergi denetiminde dijitalleşmeyle kâğıt, ulaşım ve fiziki arşiv ihtiyacının azaltılması da bu çerçevede değerlendirilebilir. Böylece dijital dönüşüm, denetim süreçlerini kolaylaştırmanın yanında çevresel sürdürülebilirliğe katkı sunabilecek bir araç hâline geliyor.

Denetimin yeni rotası ne olacak?

Vergi denetiminde önümüzdeki dönemde yaşanacak değişimin, geçmiş dönemlere ilişkin incelemelerin ötesine geçerek ekonomik faaliyetlerin cari dönemde izlenebildiği, risklerin henüz büyümeden fark edilebildiği ve mükelleflerin zamanında bilgilendirilebildiği bir yapıya doğru ilerlemesi beklenebilir. Ancak bu dönüşümün yalnızca vergi idaresinin kendi dijital altyapısını geliştirmesiyle tamamlanması mümkün değildir.

Vergileme süreçleriyle bağlantılı diğer kamu kurumlarının da dijital dönüşümlerini tamamlamaları ve sistemlerini eşgüdüm içerisinde çalışabilir hâle getirmeleri gerekmektedir. Mükellefin aynı ekonomik faaliyet nedeniyle farklı kamu kurumlarına ayrı ayrı bilgi ve belge sunmak zorunda kalmadığı, bir kurumda oluşturulan verilerin hukuki ve teknik koşullar çerçevesinde diğer ilgili kurumlarca da kullanılabildiği bütünleşik bir dijital altyapı, bu dönüşümün önemli aşamalarından biri olacaktır.

Bu süreçte göz önünde bulundurulması gereken bir diğer husus da vergi mevzuatının dijital çağın ihtiyaçlarına uyumudur. Vergi düzenlemelerinin zaman içinde çok sayıda değişikliğe uğraması ve farklı düzenlemeler arasında dağınık bir yapı kazanması, yalnızca mükelleflerin değil, dijital sistemlerin de doğru ve tutarlı sonuç üretmesini güçleştirebilir. Bu nedenle vergi mevzuatının sadeleştirilmesi, sistematik bir yapıya kavuşturulması ve uzun vadede dijital sistemler tarafından işlenebilir kurallar hâlinde düzenlenmesi önem taşımaktadır. Başka bir ifadeyle dijital dönüşüm, yalnızca mevzuatın elektronik ortama aktarılmasını değil, mevzuatın da dijital çağın ihtiyaçları dikkate alınarak yeniden ele alınmasını gerektirmektedir.

Nitekim OECD’ nin 2025 yılında yayımladığı Enhancing Simplicity to Foster Tax Certainty and Growth başlıklı rapor da vergi sistemlerinde karmaşıklığın azaltılmasını, vergi kesinliğinin ve ekonomik büyümenin desteklenmesi bakımından önemli bir unsur olarak ele almaktadır. Mevzuatın sade, anlaşılır ve öngörülebilir olması; mükelleflerin yükümlülüklerini daha doğru yerine getirmelerine, idarenin uygulama birliğinin güçlenmesine ve dijital sistemlerin daha tutarlı sonuçlar üretmesine katkı sağlayacaktır.

Bütün bu gelişmeler, teknolojinin vergi denetimindeki rolünün yeniden değerlendirilmesini de gerektiriyor. Otomasyon ve veri analizi, tekrarlanan işlemleri hızlandırabilir, riskli alanların belirlenmesine yardımcı olabilir ve karar süreçlerini destekleyebilir. Ancak hukuki değerlendirme, delillerin tartılması ve somut olayın özelliklerinin yorumlanması mesleki bilgi ve sorumluluk gerektirmeye devam edecektir. Teknolojik kapasitenin artması, bu sorumluluğu ortadan kaldırmaz; aksine elde edilen verilerin doğru ve hukuka uygun biçimde değerlendirilmesinin önemini artırır.

Sonuç olarak vergi denetimindeki üçüz dönüşüm, birbirinden bağımsız teknolojik yeniliklerden ibaret değildir. Dijital dönüşüm, denetimin yürütülmesinden raporların hazırlanmasına ve mükellefle iletişime kadar süreçleri değiştirirken bilişsel dönüşüm, verilerin daha anlamlı değerlendirilmesini ve denetim kaynaklarının daha isabetli kullanılmasını mümkün kılmaktadır. Yeşil dönüşüm ise süreçlerin daha az zaman ve kaynakla yürütülmesine odaklanmaktadır. Bu dönüşümün kamu kurumları arasında veri paylaşımı ve koordinasyonla desteklenmesi, mevzuatın dijital çağın gereklerine uygun hâle getirilmesi ve teknolojinin insan unsurunu tamamlayan bir araç olarak kullanılması, vergi denetiminin geleceğini belirleyecek temel başlıklar olacaktır.

Geleceğin vergi denetiminde başarıyı yalnızca tespit edilen vergi kaybı veya düzenlenen rapor sayısıyla ölçmek yeterli olmayacaktır. Risklerin erken belirlenmesi, uyumsuzluğun ortaya çıkmadan önlenmesi, gönüllü uyumun güçlendirilmesi ve kamu kaynaklarının etkin kullanılması da en az bunlar kadar önemli hâle gelecektir.

Vizontele'de Fikri’nin “Peki, Zeki Müren de bizi görecek mi?” sorusunun üzerinden yıllar geçti. Bugün artık mesele yalnızca kimin kimi görebildiği değil; gördüğümüz verilerden ne anladığımız, bu bilgileri nasıl değerlendirdiğimiz ve nasıl daha doğru kararlar alabildiğimiz. Vergi denetiminin geleceği de biraz burada şekilleniyor. Teknoloji ne kadar gelişirse gelişsin, onu anlamlı kılan insanın değerlendirmesi, hukukun rehberliği ve kamu yararına hizmet etme amacıdır.

(*Bu yazıda yer alan değerlendirmeler yazarın kişisel görüşleri olup görev yaptığı kurumun görüşünü yansıtmamaktadır.)

Orada yaptığım konuşmaya iki Safranbolu bükmesiyle başladım. Bir fırın tezgâhında yan yana duruyorlar. İçlerinde kavrulmuş kıyma, ince doğranmış soğan, pazı, biraz karabiber… Biri pazar sofrasına gidecek. Ötekini bir komşu, cenaze evine götürmek üzere yaptırmış. Tarif defterini açsanız ikisi için de aynı satırları okursunuz. Oysa birinde hafta sonu hep birlikte sofraya oturmanın keyfi var, ötekinde acılı bir evin kapısını eli boş çalmamanın inceliği.

Bir gastronomi kültürü yazarı olarak bir şehrin mutfağında beni en çok böyle ayrıntılar ilgilendiriyor. Yemeğin malzemesini, pişirme biçimini, lezzetini öğreniyoruz. Ancak o yemeğin insanların hayatında tuttuğu yere her zaman aynı dikkatle bakmıyoruz. Oysa bazen bir fırın tezgâhından çıkan iki bükmenin gittiği evleri bilmek, bize o şehir hakkında uzun tanıtım metinlerinden daha çok şey anlatabiliyor.

Konağın sofrasını da merak etmek

Safranbolu, evlerine sahip çıkmanın ne anlama geldiğini Türkiye’ye anlatmış bir şehir. Bir konağı gezerken pencerelerin sokağa nasıl baktığını, hangi odada misafir ağırlandığını, gündelik hayatın odalar arasında nasıl paylaşıldığını merak ediyoruz. O evden çıkarken bir soru daha sorsak:

Pazar günü bu evin sofrasına fırından ne gelirdi?

Belki cevabını bugün de çarşıda, işinin başındaki bir ustadan duyabiliriz. Rehberin konağın eşiğinde başladığı cümleyi fırıncı tamamlar. Gezdiğimiz odalarla bugün kurulan sofralar arasında bir bağ oluşur. Biraz önce gördüğümüz evde yaşamış insanların gündelik hayatı, çarşıda karşılaştığımız bir alışkanlıkla daha anlaşılır hâle gelir.

Kültürel mirasın devamlılığını burada aramak gerektiğini düşünüyorum. Bir evin mutfağını gösterirken orada pişen yemekleri de konuşabilmeli, o yemekleri bugün hazırlayan insanlarla tanışabilmeliyiz. Böylece şehri tanımaya ayırdığımız zamana bir öğün daha eklenebilir. Bazen o öğün, ziyaretin bütün seyrini değiştirebilir.

Bir gece daha kalmanın nedeni

Cumartesi sabahı yola çıkan bir aile düşünelim. Niyetleri konakları görmek, çarşıda dolaşmak, akşama doğru dönmek. Daha seyahati planlarken pazar öğle vakti bir ustayla birlikte peruhi hazırlayabileceklerini öğrenseler, belki bir gece kalacaklar. Bunun için programı otomobillerine dönmek üzereyken değil, evlerinde hafta sonunu konuşurken öğrenmeleri gerekiyor. Bir sofranın konaklamaya katkısı, bazen o kadar erken başlıyor.

O pazar öğle vaktini de gözümüzün önüne getirelim. Tahtanın üzerine un serpilmiş. Usta, kare kare kestiği yufkanın ortasına naneli süzme yoğurdu koyuyor, karşılıklı iki köşeyi birleştiriyor. Seyrederken pek kolay. İnsanın kendi kapattığı ilk üçgen tencerede açılınca iş değişiyor. “Benimki niye açıldı, siz nasıl kapattınız?” diye soruyor.

Bir yemek için yola çıkmanın güzelliği biraz da burada. O sorunun cevabı yazılı tarifte insanın gözünden kaçabilir. Ustanın parmaklarını nasıl kullandığını, hamurun kenarına ne kadar bastırdığını görmek gerekir. Hele bir hamur parçası daha uzatıp “Gel, bir de beraber kapatalım” derse, yıllar sonra bile hatırlanacak bir öğle vakti yaşanır. Şehirle kurulan ilişkiye, birlikte geçirilen o zamanın yakınlığı eklenir.

Sofrayı kurana ne kalıyor?

Burada biraz durmak gerekiyor. Biz o sofradan güzel bir hatırayla kalkarken, sofrayı kuran kişiye ne kalıyor? Alışverişini kim yaptı, kaç saat önceden mutfağa girdi, biz çıktıktan sonra orada daha ne kadar işi var? Gastronomi turizmini konuşurken ziyaretçinin memnuniyetine gösterdiğimiz dikkati bu sorulara da göstermeliyiz.

Yemek bilgisini paylaşacak kişinin kendi evinde mi, bir konağın mutfağında mı konuk ağırlamak istediğini öğrenmek, kaç kişiyle rahat çalışabileceğini onunla birlikte kararlaştırmak gerekiyor. Hazırlığın, öğretmenin, servisin ve sonrasındaki işlerin karşılığı baştan konuşulmalı. Bir insanın yıllar içinde edindiği bilgiyi ziyaretçiye açması, o bilginin kendiliğinden herkesin kullanımına sunulduğu anlamına gelmiyor.

Yanında işi öğrenmek isteyen Safranbolulu bir gence ücretli yer açılabilirse, birkaç yıl sonra aynı sofrayı o genç kurabilir. Tarifin geleceği için böyle bir imkânın değeri büyük. Genç insan o mutfakta hem bir iş öğrenir hem geçimini sağlayabileceği bir ihtimal görür. Kültürün kuşaktan kuşağa aktarılmasını istiyorsak, aktaracak kişinin orada kalabilmesinin koşullarını da düşünmek zorundayız.

Hasattan sonraki aylar

Konuşmamda safran üzerinde de durdum. Safran çiçeklerinin ayıklanmasını izlemek, o incecik kırmızı telleri ayırmanın ne kadar emek istediğini görmek, ziyaretçi için öğretici bir deneyim. Benim merakım, hasat bitip çiçekler tarladan kalktıktan sonra bu ilişkinin nasıl sürdüğü.

Diyelim ki şubat ayında Safranbolu’ya geldim. Bir lokantada safranlı zerde söyledim. “Safranı kimden alıyorsunuz?”diye sorduğumda, sofraya kâseyi getiren kişi bana bir üreticinin adını verebiliyorsa, o sofranın arkasındaki emeği de tanımaya başlarım. Lokantacı, tatlısına koyduğu safranın nerede, kimin eliyle yetiştiğini biliyordur. Üretici, hasat zamanında ağırladığı ziyaretçilerin ardından başka aylarda da ürününü satabiliyordur. Ben de memleketime dönünce belki o üreticiden safran isteyeceğim.

Daha önce de sorduğum “Peki, tescilden sonra ne oluyor?” sorusunun cevabını böyle gündelik ilişkilerde arıyorum. Ürünün adını duyurmanın üreticinin hayatına nasıl yansıdığını, yerel mutfakta ne ölçüde karşılık bulduğunu görmek istiyorum. Bir kâse zerdenin önümüze getirdiği sorular, tanıtımın başarısını değerlendirmek için de yol gösterebilir.

Küçük bir takvimle başlamak

Safranbolu için konuşmamda önerdiğim başlangıç oldukça basitti: Çarşıdan bir fırıncı, bir konak işletmecisi, bir rehber, peruhi yapan bir usta ve bir safran üreticisi önlerine bir takvim açabilir. İlk dört hafta sonu için kim, hangi gün, kaç kişiyi ağırlayabilir? Ücreti ne olur, yer kime ayırtılır? Konaklama için bilgi isteyen birine bu küçük program da gönderilebilir.

Dört hafta sonra aynı masaya yeniden oturulduğunda bakılacak şeyler de belli. Kaç konuk bir gece daha kaldı? Ustanın emeğinin karşılığı çıktı mı? Çarşıda her pazar bükme alan aile yine kendi fırınında rahatça alışveriş edebildi mi? Bir sonraki ayın programını bu cevaplar belirleyebilir. Şehrin kendi insanının gündelik hayatını da gözeten bir düzen, zaman içinde gelişebilir.

Bu çalışmalar sürerken ustaların bilgisini, izinlerini alarak kayda geçirmek de gerekiyor. Bir evde bükmeye pazı, ötekinde ıspanak konuyorsa ikisini de yazalım. Hamuru kapatan elleri, o ellerin sahibinin anlattıklarını birlikte saklayalım. Yıllar sonra bir torun, anneannesinin peruhiyi nasıl hazırladığını merak ettiğinde hem ellerini görebilsin hem sesini duyabilsin. Kayda alınan bilgiyle mutfakta sürdürülen iş birbirini tamamlasın.

Konuşmamı yine o fırına dönerek bitirdim. Bir gün Safranbolu’dan dönen birine “En çok neyi hatırlıyorsun?” diye sorulduğunda, güzelim konakları anlattıktan sonra bükmeden de söz etmesini diledim. Belki içine pazı mı, ıspanak mı konduğunu unutmuştur. Ama o ikinci bükmenin hangi kapıya gittiğini hatırlıyordur.

Not:

Safranbolu’da konuşulanlar bu yazıyla sınırlı kalmayacak. Pazar günü Yaşam Keyfi’nde (https://www.ekonomim.com/yasam-keyfi), İbrahim Canbulat’ın aynı buluşmada anlattıklarından yola çıkarak şehrin sofralarına biraz daha yakından bakacağız; peruhiden soğan salmasına, bamyadan safranlı tatlılara uzanacağız. Yanındaki yazıda ise Canbulat’ın yeni kitabı Sofraların “Altın Çiçeği” Safran — Tarih Boyunca Safranlı Lezzetler’in sayfalarını açıp safranın eski reçetelerden bugünün mutfağına uzanan yolculuğunu okuyacağız. Burada sözünü ettiğim o bir öğün için pazar günü de sofrada yer ayıralım.

Geçen hafta Amerikalılar Kongre’nin iki kanadını da Demokratlara verdi. Associated Press’in seçim anketinde oy verenlerin yaklaşık üçte ikisi Trump’ın politikalarının enflasyonu körüklediğini söyledi. Washington sonucu tartışırken Antalya’da BM iklim zirvesi COP31 başladı. Haliyle, aklıma şu soru takılıyor: Seçmen bugünkü enerji faturasını sandığa götürüyorsa, hükümet yarının enerji sistemini kurmanın masrafını kime yazacak?

ABD’de yeni Kongre, Ocak ayında bütçeyi ve yönetimin harcamalarını daha sıkı denetleyebilir. Antalya’da ise bunun hemen bir karşılığı yok. Federal yönetim resmi heyet göndermedi. ABD geçen Ocak’ta Paris Anlaşması’ndan ayrıldı. Anlaşmanın dayandığı BM İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi’nden çekilmesi de Şubat 2027’de yürürlüğe girecek. Kongre’de çoğunluk el değiştirdi diye Beyaz Saray’ın dış politikası el değiştirmiyor.

Peki seçmen dünyada da yön mü değiştiriyor? Pew’in 2024 seçimleri incelemesinde hayat pahalılığından ve siyasi düzenden hoşnutsuz olan seçmenlerin pek çok ülkede iktidarları zorladığını görüyoruz. Sonrasında Almanya’da AfD oyunu yüzde 10,4’ten 20,8’e çıkardı. Macaristan’da Viktor Orbán 16 yıl sonra iktidarı merkez sağdaki rakibine kaybetti. ABD’de ise kazanan Demokratlar oldu.

İtirazın adresi ülkeden ülkeye değişiyor. Kutuplaşma konusunda daha temkinliyim. Benzin fiyatı yüzünden oyunu değiştiren biri ertesi sabah komşusunun siyasi görüşü hakkında pekala hâlâ aynı şeyleri düşünebilir. Yani Batı Cephesinde öyle hemen bir şey değişmez. Tepki oyudur verilmiş olan. Cezadır. Ama toptan bir düşünce değişikliği değildir çoğu kez. 

BM Kalkınma Programı, 2024’te 77 ülkede sorduğunda, her beş kişiden dördü hükümetinin iklim konusunda daha güçlü adımlar atmasını istedi. Bir otomotiv işçisinin ankette bu cevabı verip ertesi gün fabrikasında kaç vardiyanın kalacağını sormasında şaşılacak bir şey yok. Avrupa’da otomotiv tartışması tam da bu yüzden önemli.

Ucuz panel pahalı bağımlılık

AB, 2040’a kadar net sera gazı emisyonlarını 1990’a göre yüzde 90 azaltma hedefini Mart’ta yasalaştırdı. 2036’dan itibaren bunun en çok beş puanı uluslararası karbon kredileriyle karşılanabilecek.

Otomotivde ise Komisyon, 2035’te yeni otomobil ve hafif ticari araçların egzoz emisyonu için öngörülen yüzde 100’lük azaltımı yüzde 90’a indirmeyi teklif ediyor. Kalan kısmı telafi etmenin yollarından biri de AB’de üretilmiş düşük karbonlu çelik kullanmak. Teklif hala yasama sürecinde. Brüksel, pahalı enerji ve Çin rekabeti karşısında kendi fabrikalarına hareket alanı açmaya çalışırken, yıl başında kesin dönemine giren sınırda karbon düzenlemesiyle ithal çeliğin karbonunu da hesaba katıyor.

Pekin 2035’e kadar sera gazı emisyonlarını zirve düzeyinin yüzde 7 ila 10 altına indirmeyi taahhüt ediyor. Avrupa’nın hesabı 1990’dan başladığı için iki oranı yan yana koyup bir lig tablosu çıkarmanın alemi yok.

Uluslararası Enerji Ajansı’na göre güneş enerjisi tedarik zincirindeki küresel üretim kapasitesinin yaklaşık yüzde 85’i, lityum iyon batarya zincirindekinin yüzde 80’i Çin’de. Ucuz panel sayesinde daha çok işletme kendi elektriğini üretmeyi düşünebiliyor. Aynı panelin hücresi için bütün yollar aynı yere çıkıyorsa, bir üretim kesintisi ya da ihracat kısıtı dünyanın öbür ucundaki yatırımı da geciktirebiliyor.

Bu filmi pandemide maske ararken görmedik mi? Paneli üç ayrı firmadan alabilirsiniz. Üçü de hücreyi aynı yerden alıyorsa fatura sayınız artar, riskiniz pek azalmaz. Başka bölgelerden tedarik daha pahalı olabilir. Aradaki farkı, bir gün mal gelmezse ödeyeceğiniz bedelin sigorta primi gibi düşünün.

Petrol ve gaz fiyatlarını yukarı çeken İran Savaşı da enerji güvenliğinin değerini yeniden hatırlattı. Yakıt ithalatçısı güneşe ve depolamaya yatırım yaparak bu şoka karşı korunabilir. Petrol üreticisi aynı fiyatı görünce yeni bir kuyu açmayı düşünebilir. Biri bir sonraki ithalat faturasını, diğeri bir sonraki ihracat gelirini hesaplıyor.

Bu iki hükümeti aynı geçiş takvimine razı etmek kolay mı? Geçtiğimiz Mart’ta Dünya Ticaret Örgütü üyeleri, elektronik iletimlere gümrük vergisi koymama uygulamasını uzatmakta bile anlaşamadı. İklim masasında hangi tesisin kapanacağı ve maliyeti kimin taşıyacağı konuşuluyor. Peki otuz yılı aşkın süredir kurulan bu masa bugüne kadar neyi değiştirdi?

Berlin’den Antalya’ya

COP, İngilizce Conference of the Parties’in kısaltması. Türkçesi Taraflar Konferansı. 1992’de kabul edilen ve Rio Zirvesi’nde imzaya açılan BM İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi’nin amacı, atmosferdeki sera gazı birikimini tehlikeli insan kaynaklı iklim değişikliğini önleyecek düzeyde tutmaktı.

Taraflar sözleşmenin nasıl uygulandığına bakmak için ilk kez 28 Mart-7 Nisan 1995’te Berlin’de (COP1) toplanıldı. Gelişmiş ülkelerin mevcut taahhütleri yetersiz bulundu ve daha güçlü yükümlülükler için müzakereler başladı. 9-20 Kasım’daki 31. toplantının başkanı ve ev sahibi Türkiye, müzakereleri yürüten ülke Avustralya.

Berlin’de başlayan müzakere 1997’de Kyoto’da (COP3) gelişmiş ülkeler için bağlayıcı emisyon hedefleri getirdi. 2015’te Paris’te (COP21) hemen bütün ülkeler kendi iklim planını açıklamayı, beş yılda bir yenilemeyi ve ilerlemeyi ortak kurallarla raporlamayı kabul etti. 2022’de Şarm el-Şeyh’te (COP27) iklim kaynaklı kayıp ve zararlar için fon kuruldu, ertesi yıl Dubai’de (COP28) fon işler hale getirildi. Bugün bir ülkenin verdiği sözle yaptığını karşılaştırabiliyoruz.

Emisyon karnesi çok zayıf. Enerji kaynaklı küresel karbondioksit salımı 2025’te yüzde 0,4 daha arttı. BM Çevre Programı’na göre mevcut politikalarla bu yüzyılda sanayileşme öncesine göre yaklaşık 2,8 derece ısınmaya gidiyoruz. Ülkeler taahhütlerini eksiksiz yerine getirse bile yaklaşık 2,6 derece görüp göreceğimiz. Halbuki, Paris’te ısınmayı 2 derecenin epey altında tutmaya ve 1,5 dereceyle sınırlamaya çalışacağımıza söz vermiştik.

Bir kömür santrali kapandığında işini kaybedenler o bölgede yaşıyor. Emisyon azalınca bundan bütün dünya faydalanıyor. COP’un hala yapacağı bir iş varsa, o da bu iki hesabı aynı masaya getirmek.

Antalya’da bunun karşılığı finansman. 2024’te Bakü’de (COP29) gelişmiş ülkelerin öncülüğünde, gelişmekte olan ülkelere 2035’e kadar yılda en az 300 milyar dolar iklim finansmanı sağlanması hedefi kondu. Kamu ve özel kaynakları kapsayan 1,3 trilyon dolar daha geniş bir yıllık hedef.

2025’te Belém’de (COP30) uyum finansmanını 2035’e kadar en az üçe katlama çağrısı yapıldı. Enflasyon hesaba katıldığında bu artış, BM Çevre Programı’nın tahmin ettiği ihtiyacın ancak yüzde 20 ila 29’unu karşılıyor. Antalya’da yeni bir rakam duyarsak ben paranın hangi yıl, kimden ve hangi koşulla geleceğine bakacağım. Taahhüt etmesi kolay. Sonrası?

COP30’da kararlaştırılan adil geçiş mekanizması da Antalya’da bir kömür bölgesindeki işçiye ve işletmeye nasıl destek verileceğini somutlaştırabilir. İkinci küresel durum değerlendirmesi başlıyor, sonuçları 2027’de bekleniyor. Brezilya’nın sunduğu fosil yakıt yol haritası, Dubai’deki COP28 çağrısını uygulamak isteyen ülkelere bir başlangıç noktası veriyor. Bütün tarafları bağlayan bir çıkış takvimi, ABD’nin masaya dönmesi ya da büyük ekonomilerin hedeflerini bu zirvede birden yükseltmesi ise çok daha zor.

Baca dışında neyi ölçeceğiz?

Türkiye’nin 2035 için açıkladığı 466 milyon tonluk azaltım, bugünkü salıma göre değil, ek önlem alınmazsa ulaşılacağı varsayılan düzeye göre hesaplanıyor. Hedeflenen emisyon 643 milyon ton karbondioksit eşdeğeri. Avrupa’ya çelik satan işletme kendi karbonunu ölçmek zorunda. Ama kuraklıkta suyu kesilirse, atığını gönderecek yer bulamazsa ya da havza bozulursa karbon hesabı üretimi ayakta tutmaya yetmez.

Suda hedef, havzadan çekilen suyu azaltırken güvenli suya erişimi korumak. COP30’da kabul edilen uyum göstergeleri su stresini, kullanım verimliliğini ve güvenli içme suyuna erişimi izliyor. Gıda güvenliği ve sağlık da aynı uyum çerçevesinde. Belediyenin arıttığı suyu fabrikaya verecek bir hat kurulduğunda ben tasarrufu fabrikanın sayacında da havzanın toplam su çekişinde de görmek isterim.

Atıkta asıl soru, çöp kamyonu gelmeden önce ne yaptığımız. COP31 başkanlığı, 2035’e kadar dünyada yıllık atık miktarında beklenen artışı yarıya indirmeyi hedefliyor. Bu, başkanlığın Eylem Gündemi’ndeki bir hedef. Bir sanayi sitesinde iki ölçüsü var. Çıkan atığın ne kadarını geri kazandık ve bir ton ürün başına çıkan atığı ne kadar azalttık? Küresel plastik anlaşması ise ayrı bir BM masasında görüşülüyor.

Biyoçeşitlilik de Antalya’da hem uyum görüşmelerinde hem Eylem Gündemi’nde var. 2030’a kadar kara ve iç suların, ayrıca kıyı ve denizlerin en az yüzde 30’unu etkin biçimde koruma hedefi ise ayrı bir BM anlaşma sürecinden, Kunming-Montreal Çerçevesi’nden geliyor. Bir sulak alanı haritada yeşile boyamak kolay. Ben su rejimi düzeldi mi, kuşlar geri döndü mü, ben ona bakarım.

Atık su hattının ilk faturası belediyeye çıkıyor, faydasını fabrika da havza da görüyor. Ayrıştırma tesisinde, sulak alanın onarımında da benzer bir hesap var. Uyum finansmanı konuşurken kimin ödeyeceği kadar kimin faydalanacağını da masaya koyarsak, bu yatırımları yapmak kolaylaşır.

Antalya’nın bilançosuna ben olsam bir de buradan bakardım. Bacadan çıkanı iyi kötü ölçmeyi öğrendik. Şimdi su sayacını, çöp kamyonunu ve fabrikanın yanından geçen dereyi de hesaba katalım diyecek oluyorum ama aynı anda “Emisyonda sanki bir yere vardık da şimdi bir de dereyi konuşuyoruz” dediğinizi duyar gibi oluyorum.

E, peki ne yapalım? Elimizi kolumuzu bağlayıp seyredelim mi?

İklime uyumun faturası

Bir sanayi sitesinin trafosunu sel kotunun üstüne taşımak, fabrikanın soğutma suyu ihtiyacını azaltmak ya da sıcak hava dalgasından önce insanları uyarmak iklime uyumun parçası. Bu işlerin getirisi çoğu zaman yaşanmayan bir elektrik kesintisi, kaybolmayan bir iş günü, ödenmeyen bir onarım faturası. Bir işletmeyi su basmadığında çalışanlar, müşteriler ve belediye de kazanır. Ama yaşanmayan selin geliri diye bir kalem açıp bankaya gösteremezsiniz. Kredi taksiti ise günü gelince ödenmek zorunda. Antalya’da uyum için konuşulan paranın miktarı kadar koşulları da bu yüzden önemli. Riskten kurtulanların sayısı çok, yatırım faturasının üzerinde yazan isim genellikle bir tane. Bunun afili adı dışsallık.

Söz konusu bilgiler belediyeler üzerinde yeterince denetim olmadığı şeklindeki kamuoyu algısı ile birleşince bu tür yasal düzenlemelerin belediyelerde kamu kaynaklarının kötüye kullanılmasının önüne geçebileceği şeklinde bir kanaatin oluşmasına sebebiyet vermektedir.

Oysa, belediyelerde (ve diğer tüm kamu idarelerinde) kamu kaynaklarının kötüye kullanılması sadece denetim sorunu değil, aynı zamanda kurumsal yönetim zaafiyeti yani kötü yönetim sonucunda ortaya çıkan bir olgudur.

Bu nedenle, belediyelerde denetimin yansırı belediyelerde kamu kaynaklarının kötüye kullanılmasına imkân veren aşağıda açıklanan bazı yapısal problemlere hitap edilmesine fayda bulunmaktadır.

1. Belediyelerde Üst Yöneticilerin Sorumluluğu Net Değildir

5393 sayılı Belediye Kanunu’na göre belediye başkanının;

- Belediye teşkilâtının en üst amiri olarak belediye teşkilâtını sevk ve idare etmek,

- Belediyenin hak ve menfaatlerini korumak,

- Belediyenin taşınır ve taşınmaz mallarını idare etmek,

- Belediyenin gelir ve alacaklarını takip ve tahsil etmek,

- Belediye ve bağlı kuruluşları ile işletmelerini denetlemek,

gibi görev ve yetkisi bulunmaktadır. 

Söz konusu görev ve yetkiler kamu kaynaklarının kötüye kullanılmaması açısından büyük önem taşıyan görev ve yetkilerdir.

Söz konusu görev ve yetkiler dolayısıyla belediye başkanı belediyede olup biten birçok şeyden haberdar bulunmaktadır. Bu bağlamda, belediyelerde kamu kaynağının kötüye kullanılması halinde belediye başkanının sorumlu tutulması gerekmektedir. Ne var ki, belediyelerde belediye teşkilatının yapısı gereği cari iş ve işlemler müdürlükler tarafından icra edildiğinden gerek Sayıştay gerekse Danıştay yargılamalarında belediye başkanının imzası bulunmadığı iş ve işlemlerde belediye başkanı sorumlu tutulmamaktadır.

Söz konusu uygulamanın bir sebebi de 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nda belediye başkanlarının (üst yönetici) sorumluluğunun sadece siyasi olarak düzenlenmiş olmasından kaynaklanmaktadır.

Söz konusu kanuna göre, belediyelerde üst yöneticiler (belediye başkanları);

- İdarelerinin stratejik planlarının ve bütçelerinin kalkınma planına, yıllık programlara, kurumun stratejik plan ve performans hedefleri ile hizmet gereklerine uygun olarak hazırlanması ve uygulanmasından,

- Sorumlulukları altındaki kaynakların etkili, ekonomik ve verimli şekilde elde edilmesi ve kullanımını sağlamaktan, kayıp ve kötüye kullanımının önlenmesinden,

- Malî yönetim ve kontrol sisteminin işleyişinin gözetilmesi, izlenmesi ve

- Kanunlar ile Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinde belirtilen görev ve sorumlulukların yerine getirilmesinden,

meclislerine karşı sorumludurlar.

Hesap verme sorumluluğunun yüksek olduğu ülkelerden alındığı düşünülen söz konusu yasal düzenleme ülkemizin gerçekleriyle bağdaşmadığı gibi herhangi bir hukuki sonuç da doğurmamaktadır. Zira, ülkemizde belediye meclislerinde çoğunluk genellikle belediye başkanının mensubu bulunduğu partinin meclis üyelerinden oluşmakta olup, vatandaşın belediye meclisi toplantılarına katılma pratiğinin yetersiz ve belediye meclisi üyelerinin kamu kaynaklarının kötüye kullanılması konusunda yeterli farkındalığa sahip olmadığı düşünüldüğünde siyasi sorumluluğunun belediye başkanı üzerinde herhangi bir caydırıcı gücü bulunmamaktadır.

Kamu kaynaklarının kötüye kullanılmaması bakımından hukuki sonuç doğuran tek düzenleme faaliyet raporlarının belediye meclisinin dörtte üç çoğunluğu ile reddedilmesi halinde Danıştay’ın kararı ile belediye başkanının başkanlık düşmesine ilişkin olarak 5393 sayılı Kanunda yer alan düzenleme olmakla birlikte, bugüne kadar böyle bir uygulamaya rastlanmamıştır.

Bu nedenle, ilk olarak 5018 sayılı Kanunda yer alan “Üst yöneticiler, idarelerinin stratejik planlarının ve bütçelerinin kalkınma planına, yıllık programlara, kurumun stratejik plan ve performans hedefleri ile hizmet gereklerine uygun olarak hazırlanması ve uygulanmasından, sorumlulukları altındaki kaynakların etkili, ekonomik ve verimli şekilde elde edilmesi ve kullanımını sağlamaktan, kayıp ve kötüye kullanımının önlenmesinden, malî yönetim ve kontrol sisteminin işleyişinin gözetilmesi, izlenmesi ve kanunlar ile Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinde belirtilen görev ve sorumlulukların yerine getirilmesinden Bakana; mahallî idarelerde ise meclislerine karşı sorumludurlar.” şeklindeki kanun maddesindeki “meclislerine karşı” ibaresinin kanun metninden çıkarılması gerekmektedir.

Aynı şekilde, söz konusu Kanunu’nun 77’nci maddesinde zikredilen, belediyelerde malî yönetim ve kontrol sisteminin zaafa uğradığı, belediye yaygın ve sistematik şekilde yolsuzluk veya kamu zararının ortaya çıkması halinde belediye başkanının yasal olarak sorumlu tutulması yönünde söz konusu kanun maddesinde düzenleme yapılmasının faydalı olacağı düşünülmektedir.

2. Belediyelerde sayı ve nitelik bakımından personel yetersizliği bulunmaktadır

Belediyelerde yeterli sayı ve nitelikte memur bulunmadığından idari iş ve işlemlerinin neredeyse tamamı işçiler ve belediyenin iştiraki şirketlerde çalışan personel tarafından ifa edilmektedir. Bu durum söz konusu personel idari hiyerarşiye tabi olmadığı için hakkında mali, idari ve adli yaptırım uygulanamadığı gerçeği nazara alındığında hesap verebilirlik yönünden ciddi bir sıkıntı oluşturmaktadır.

Belediyelerde memur sayısının yetersiz olmasının başlıca sebebi kadro yetersizliği değil, belediye başkanlarının iş güvencesi işçiler ve belediye şirketi personeline nazaran daha yüksek olan memurlarla çalışmak istememesinden kaynaklanmaktadır. Aynı şekilde, belediye yöneticilerinin bir çoğu belediye başkanlarının bilinçli tercihiyle yöneticilik görevini vekâleten yürütmekte olup, böyle bir durum yöneticinin yeterince dirayetli davranamamasına yol açmaktadır.

Personel sayısındaki yetersizlik kadar belediyelerde birçok işin sınırlı sayıda belli personel tarafından ifa edilmesi yani görevler ayrılığı ilkesine riayet edilmemesi de beraberinde çeşitli suiistimalleri getirmektedir.

Aynı şekilde, bazı belediyelerde belediye personeline yönelik eğitim, görevde yükselme sınavı vb. belediye personelinin niteliğinin yükseltilmesine yönelik çalışmalara karşı belediye üst yönetimin bilinçli bir direnci bulunmaktadır.

Son olarak, belediyelerde resmi olarak belediye personeli statüsüne sahip olmadığı halde belediye başkanına yakın şekilde kamusal görev ifa eden kişiler de bulunmakta olup, yasal olmayan söz konusu durum da kamu kaynaklarının kötüye kullanılmasında ciddi bir risk barındırmaktadır.

3. Belediyelerde ciddi anlamda iç kontrol, planlama, şeffaflık ve kayıt düzeni (kurumsal yönetim) zaafiyeti bulunmaktadır

İç kontrol; bir kurumda yolsuzluk ve usulsüzlüğün meydana gelmemesi, kaynakların verimli kullanılması ve düzgün bir bilgi, belge ve raporlama düzeninin bulunması için önceden alınan tüm tedbirleri ifade eder. Liyakat, görevler ayrılığı prensibi, rotasyon, risk değerlendirme, iç denetim ve etik kurallara bağlılık iç kontrol sisteminin gereklerinden bazılarıdır.

Stratejik planlama ve performans esaslı bütçeleme; bir kurumun kaynaklarının belli bir hedefe yönelik olarak disiplin içinde kullanılmasına imkân sağlar.

Şeffaflık; hesap verebilirliğin sağlanması için kamuoyunun bilgilendirilmesini ifade etmektedir. Buna karşın, belediyelerde kamuoyuna açıklanması gereken bir çok bilgi ve belge kamuoyuna açıklanmamaktadır.

Kayıt düzeni; bir kurumun kontrolü altındaki tüm kaynakların kayıtlara alınmasını ifade etmektedir. Ne var ki, Sayıştay raporlarında da belirtildiği üzere belediyelerin sahip bulunduğu birçok taşınır veya taşınmaz mal kayıt dışı vaziyette bulunmaktadır.

Kamu idarelerinde iç kontrol, stratejik planlama, performans esaslı bütçeleme, kayıt düzeni ve şeffaflık 5018 sayılı Kanun ile söz konusu kanuna istinaden yayımlanan ikincil mevzuat metinlerinde ayrıntılı olarak düzenlenmiş ve zorunlu hale getirilmiştir.

Ne var ki, söz konusu zorunluluk herhangi bir yaptırıma bağlanmadığından, belediyelerde (ve diğer tüm kamu idarelerinde) iç kontrol sistemini tesis etmemenin, stratejik planlama ve performans esaslı bütçeleme ile öngörülen amaç ve hedeflerden sapılmasının, kamu kaynaklarının kayıt altına alınmamasının ve kamu kaynaklarının kullanımı ile ilgili olarak kamuoyunun bilgilendirilmesinin herhangi bir sorumluluğu bulunmamaktadır.  

Bu nedenle, söz konusu mekanizmalardan beklenen sonuç elde edilmek isteniyorsa bu mekanizmaları kurmamanın idari para cezası vb. mali yaptırıma bağlanması ve kamu kaynaklarının kötüye kullanılmasının söz konusu mekanizmaların tesis edilmemiş olmasından kaynaklandığının tespit edilmesi halinde bundan belediye üst yönetiminin mali ve adli açıdan sorumlu tutulması yönünde yasal düzenleme yapılması gerektiği düşünülmektedir.

Sonuç

Belediyelerde kamu kaynaklarının kötüye kullanılmasının tek sebebi denetim yetersizliği değil, kurumsal yönetim zafiyetidir. Söz konusu zafiyet; üst yönetimin sorumlu tutul(a)maması, sayı ve nitelik bakımından personel yetersizliği, iç kontrol, planlama, şeffaflık ve kayıt düzeni yetersizliği şeklinde kendini göstermektedir. Bu nedenle, söz konusu zafiyet göz ardı edilerek yapılacak yasal düzenlemelerin sorunun çözümüne pek katkı sağlamayacağı düşünülmektedir.

İTO'dan yapılan açıklamaya göre konuşmasına Gazi Mustafa Kemal Atatürk'ü anarak başlayan Avdagiç, "Türkiye devletinin banisi, Milli Mücadelemizin muzaffer başkomutanı, Cumhuriyet'in kurucusu Gazi Mustafa Kemal Atatürk'ü, aramızdan ayrılışının 88'inci sene-i devriyesinde minnetle yad ediyorum. Milli Mücadelemizi zaferle taçlandırmasından tam 16 yıl sonra 10 Kasım 1938'de vefat eden Gazi Paşa, Türkiye'nin tam bağımsızlığının sembol ismidir." ifadelerini kullandı.

Avdagiç, Türkiye'nin bir yandan dezenflasyon sürecini sürdürmeye çalışırken diğer yandan yüksek finansman maliyeti, üretim ve rekabet gücündeki sıkıntılar, enerji ithalatına bağlı dış kırılganlık ve sermaye piyasalarında yaşanan son gelişmelerle meşgul olduğunu belirtti.

Ekonomide çözüme kavuşturulması gereken bazı hususlar olduğuna dikkati çeken Avdagiç, iş dünyasının önerileri hakkında şunları kaydetti:

"Birincisi, enflasyonun kalıcı biçimde düşürülememesi ve finansman maliyetlerinin üretim üzerindeki baskısını sürdürmesi reel sektörü zorluyor. Öncelikli meselemiz budur. Çözüm olarak para politikasında güvenilirliği korurken kamu harcamalarında verimliliği ve mali disiplini güçlendirmek gerekiyor. Krediyi genel talep artışından ziyade ihracat, teknoloji, verimlilik ve yeşil dönüşüm yatırımlarına yönlendirmek lazım. İkincisi, sanayide maliyet baskısı ve verimlilik açığı rekabet gücümüzü aşındırıyor. Bu tablo, otomasyon, dijitalleşme, AR-GE, nitelikli iş gücü, yerli ara malı üretimi ve ölçek ekonomilerini destekleyen uzun vadeli yatırım ortamının bir an önce tesisini zorunlu kılıyor. Üçüncü olarak, enerji ithalatı ve dış finansman ihtiyacı küresel şoklardan etkilenmemize yol açıyor. Yenilenebilir enerji, depolama ve şebeke yatırımlarının hızlandırılması, enerji verimliliği, ihracat pazarlarının çeşitlendirilmesi ve uzun vadeli doğrudan yatırımların çekilmesi bu kırılganlığı azaltabilecektir."

"Sıkı finansal koşulların üretim üzerindeki etkisi giderek belirginleşiyor"

İTO Başkanı Avdagiç, ekonomide hassas bir dengenin ortaya çıktığına işaret ederek, "Erken ve hızlı gevşeme, kur ve fiyatlama davranışı üzerinden dezenflasyon kazanımlarını aşındırabilir. Uzun süren yüksek faiz ise kredi maliyetlerini, yatırım ve işletme sermayesi yükünü artırıp üretim kapasitesini zorluyor. Reel sektördeki görünüm, sıkı finansal koşulların üretim üzerindeki etkisinin giderek daha belirgin hale geldiğine işaret ediyor." ifadelerini kullandı.

Merkez Bankasının ekim ayı faiz kararını hatırlatan Avdagiç, "TCMB, 22 Ekim'de politika faizini 100 baz puan indirerek yüzde 36'ya çekti. Ne var ki finansmana erişim, tek başına faiz oranını indirme meselesiyle ilişkili olmuyor. Kredi büyüme sınırları devam ettiği sürece faiz indirimlerinin etkisi sembolik kalıyor. Finansman maliyetleri üretim üzerindeki baskısını sürdürürken reel sektörün beklentisi, KOBİ kredilerinde büyüme sınırının artırılması değil, ilk aşamada ihracatçı firmalar için kaldırılmasıdır." açıklamasında bulundu.

Avdagiç, Merkez Bankasının faiz indirimi kararının enflasyonun ana eğiliminde yavaşlamaya ve iç talepte zayıflamaya işaret ettiğini bildirdi. Ayrıca jeopolitik gelişmelerin enerji fiyatları üzerinden enflasyon için yukarı yönlü risk oluşturduğunu vurgulayan Avdagiç, bu çerçevede faiz indirimlerinin devamının yalnızca yıllık enflasyonun düşmesine değil, aylık fiyat artışlarının, beklentilerin ve kur geçişkenliğinin birlikte kontrol altına alınmasına bağlı olacağını ifade etti.

"Jeopolitik konumumuz başta olmak üzere çok önemli fırsatlarımız var"

Avdagiç, iş dünyasının 2027 yılına ilişkin hedeflerine yönelik şunları kaydetti:

"2027'ye girerken ana hedefimiz dezenflasyon uğruna üretim kapasitesini aşındırmadan makroekonomik istikrarı sağlamak ve küresel dönüşümün sunduğu fırsatları yatırıma çevirmek olmalıdır. Bunun için birincisi, enflasyonla mücadeleyi kararlı biçimde sürdürmeliyiz. İkincisi, sanayinin teknoloji ve verimlilik düzeyini yükseltmeliyiz. Üçüncüsü, enerji bağımlılığını azaltmalıyız. Ve finansal sistemin güvenilirliğini güçlendirmeliyiz. Jeopolitik konumumuz başta olmak üzere çok önemli fırsatlarımız var. Bu fırsatlarımızı ekonomik güce dönüştürmemiz ise ancak ve ancak üretim, teknoloji, enerji güvenliği, sermaye ve kurumsal kapasitemiz ile mümkün olacaktır. Bunun için de başta hükümet ve özel sektör olmak üzere hepimize önemli görevler düşüyor."

Enflasyon ile kur arasındaki makasın temel meselelerden biri olmayı sürdürdüğünü belirten Avdagiç, "2026 yılının ilk 10 ayında TÜFE yüzde 27,5, Yİ-ÜFE yüzde 25,4 arttı. İki endeksin ortalaması yüzde 26,5'e ulaştı. Aynı dönemde dolar yalnızca yüzde 16,1, avro ise yüzde 10,8 arttı. Kur sepetindeki ortalama artış yüzde 13,4'te kaldı. Yani kur, enflasyonun neredeyse yarısı kadar arttı." ifadelerine yer verdi.

Avdagiç, 2024'ün 10 ayında fiyatların ortalama yüzde 33,5 artarken kur sepetinin yüzde 14,4 yükseldiğini ve 19 puanlık bir fark oluştuğunu anımsatarak, şu açıklamayı yaptı:

"2025'te ise avro, parite etkisiyle yüzde 33'e yakın bir artış gösterdi. Ancak dolar yüzde 18,8'de kaldı ve sepet ortalaması yine yüzde 27,2'lik enflasyon ortalamasının altında gerçekleşti. Bu dengesizlik maalesef yıllardır devam ediyor. Maliyetlerimiz Türk lirası cinsinden kurdan çok daha hızlı artıyor. Bu durum, döviz cinsinden bakıldığında üretimin her geçen yıl pahalılaştığı anlamına geliyor. Dış pazarlardaki rekabet gücümüzü korumak için bu tabloyu değiştirmemiz, kur ve enflasyon arasındaki dengeyi sağlamamız şart."

Hizmet ihracatının önemine de dikkati çeken Avdagiç, hizmet ihracatının 2025'te 124,9 milyar dolara yükseldiğini, Ekim 2026 itibarıyla yıllıklandırılmış hizmet ihracatının ise 127,4 milyar dolar olduğunu kaydetti.

Avdagiç, ihracattaki ivmelenmede hizmet ihracatının katkısının en üst düzeyde olduğunu anlattı.

Rekorlar kıran devlerden, KOBİ’lere kadar sanayiciler, üyesi oldukları sanayi odası adına dört yıllık yol haritası hazırlayacaklar. Bunun için üç tur halinde yaklaşık sekiz saatleri var. Önce ‘fırsatlar’, sonra ‘tehditler’, ardından da dört yıllık bir çalışma dönemi için ‘uygulama projeleri’ni belirleyecekler.

Biri oda, biri meclis başkanı olmak üzere 99 sanayici 10 ayrı masaya bu şekilde yerleşti. Her biri 40-50 civarında ‘fırsatlar’ önerisi belirledi. Bu önerilerin toplam sayısını sekiz ile sınırlamak için bir tahtaya yazılmaları sağlandı. Her bir sanayici tahta başına gelerek en önemli bulduğu fırsatın kenarına iki kırmızı yuvarlak etiketi, az önemli olana ise bir kırmızı yuvarlak etiketi yapıştırdı. Her masa fırsatları bu şekilde netleştirdi. 10 masanın belirlediği 100 fırsat, bu kez 99 sanayici tarafından benzer bir şekilde önceliklendirilerek 10’a düşürüldü.

Fırsatlar

Reel sektörü temsil eden 99 sanayicinin belirlediği fırsatlara baktığımızda listenin ağırlıklı olarak ‘yerel’ olduğunu gördük. ‘Bölgenin lojistik olanakları’,’bölgedeki üniversite, osb, serbest bölge, teknokent gibi kurumların varlığı’, ‘eleman ihtiyacını karşılayacak genç nüfus’, ‘elemanlara nitelik kazandıracak meslek liseleri gibi eğitim kurumları’, ‘ilin konumu’, ‘üretimde çeşitlilik’, ‘tedarik zincirinin gelişmişliği’ önde gelen fırsatlar olarak sıralandı.

Fırsatlar arasında ‘yapay zekâ’ya üretim ve sonrası süreçlerde bir şekilde yer verilmesi de yüksek puan alan ortak bir görüş olarak hemen her masa tarafından dile getirildi. Farklı olarak ‘savaş sonrası taleplerin fırsata çevrilmesi’ denilen bir başlık, birkaç masa tarafından tekrar edildi. Ancak bölgede savaşların bir türlü bitmediğinin altı çizildi ve bu fırsat da belirsiz bir geleceğe ertelenmiş oldu. 

Tehditler

Sıra tehditlere geldiğinde bu fasılın fırsatlara göre fazlasıyla ‘yüklü’ olduğunu, yine de çoğunun ‘eski tehditler’ olduğunu gördük. Çalışmaya katılan sanayiciler bu kez tahtaya yazılan tehditleri mavi etiketlerle puanladılar.

En fazla puanı alarak ilk sıraya yerleşen tehdit, ‘üretim maliyetlerindeki artış’ olarak belirlendi. ‘Enerji, işçilik, finansman maliyetleri’ de bu kapsamda sıralandı. ‘Düşmekte zorlanan enflasyon’, ‘döviz kuru politikası’, ‘finansmana erişim güçlüğü’ ilk sıralarda yer aldı. Bunların arkalarından ‘Çin rekabeti’ geldi. Bağlantılı olarak ‘korunma istekleri’ ve ‘yetersiz devlet destekleri’ne vurgu yapıldı.

Ekonomiye ayrılabilecek kaynakları vakumladığı için ‘foncular’ tehdit olarak görüldü. Yapay zekâ hem fırsat, hem tehdit olarak kendini gösterdi. Yapay zekâ alanında geri kalınması tehditin nedeni olarak açıklandı. Yapay zekâ ve fon tehditinin dışında daha önceki tehdit sıralamalarında olmayan ‘Made in EU’ da yeni bir tehdit olarak, sıralamada oldukça üst sıralarda yerini aldı.

 ‘Fırsatlar’ ve ‘tehditler’e baktığımızda fırsatların lokal kaldığını ve cılızlaştığını, tehditlerin ise çoğu aynen devam ediyor olsa bile, yenileriyle çeşitlendiğini ve kronikleştiğini söylemek mümkün.  

Çalışmanın son saatlerine geldiğimizde yol haritasında yer verilmesi gereken; fırsatları maksimize edecek, tehditleri budayacak projelerin üretilmesine sıra geldi. Sanayiciler fırsatları değerlendirmek, tehditleri minimize etmek için neler önerdiler?

Yol haritasındaki projeler

Sanayiciler tarafından önerilen projelerin büyük bölümü yine bilinen, yıllardır tekrar edilen beklenti ve önlemlerden oluştu:  Üretim maliyetlerin düşürülmesi, finansmana erişimin kolaylaştırılması, finansman maliyetlerinin düşürülmesi vb.

Başkaca; Yapay zekâ ve dijital dönüşüm için sanayiciyi bilgilendirecek eğitim ve workshoplar yapılması, bu konularda üniversite desteklerine aracı olunması, Made in EU vb tehditlere karşı içerde ve dışarıda lobicilik faaliyetlerine ağırlık verilmesi, maliyetlerin düşmesi için deniz ve demiryollarının daha fazla ve efektif kullanılması amacıyla bakanlıklar nezdinde girişimlerde bulunulması, üniversite ve sanayi arasındaki ilişkiyi güçlendirecek hukuki altyapının oluşturulması, OSB’lerin demiryolu ile limanlara bağlanması, atıl havaalanlarına işlerlik kazandırılması, vergilerin düşürülmesi, ihracat teşviklerinin döviz bazında artırılması, halka açılma konusunda teşvik sağlanması, Çin’e karşı haksız rekabetin önlenmesi için mekanizmalar kurulması, teknopark, model fabrika konularında bilinçlendirme toplantıları yapılması, alternatif pazarlar araştırılması, yerli üretim, yerli ortak şartı getirilmesi, istihdam teşviklerinde artış sağlanması.

Sanayiciler güç birliğine karar verdi

Sanayicilerin belki de fırsatların da tehditlerin de yıllardır neredeyse değişmiyor olması nedeniyle aktif pozisyon almaya yönelik işaretler vermesi bu toplantıda arayışların en farklı tarafı olmalıydı. Bu çerçevede “Gücümüzü birleştirelim” mesajı veren sanayiciler bu tavırla ilgili somut önerilerde de bulundular.

- Lojistik, hizmet, enerji ve sarf malzemeleri gibi alanlarda bölgesel ortak satın alma mekanizmaları kurulması, aynı mekanizmanın hammadde temininde ölçek yükselterek düşük maliyetlerin sağlanmasına yönelik kullanılması, ortak satın alma konusunda iş yerleri ve iş alanlarının belirlenmesi için platform oluşturulması.

- Güç birliğinin finansman konusunda da kullanılması. Örneğin Sanayiye Finansman Desteği Sağlanması Masası kurulması, Eximbank, Kredi Garanti Fonu ve ticari bakanlarla görüşmelerde bu ya da benzeri mekanizmalarla ortak çıkarların savunulması.

- Oda üyeleri için kariyer sitesi benzeri platform kurularak nitelikli eleman teminine aracılık yapılması.

- Çin ürünlerine karşı rekabette oda-TOBB desteğinin artırılmasının sağlanması, haksız rekabet örneklerini dile getirerek, çeşitli kurumlarda savunacak Ticareti Savunma Merkezi kurulması

- Oda-TOBB ortak desteği ile teşviklerin artırılması için kamu ile görüşmeler yapılması,

- Tedarik zinciri planlama, üretim, kalite kontrol, kestirimci bakım, enerji optimizasyonu ve stok yönetimi alanlarında pilot uygulamalar yapılması…

Sanayicilerin çözüm bulmak için ‘imece’ye yönelmeleri bence bir tür çaresizlikten kaynaklanan bir işaret fişeği olarak kabul edilmeli.

Buna 99 sanayicinin 613 notu bölüştürdüğü 100 fırsat, 725 notu bölüştürdüğü 100 tehditi sıralarken, dijitalleşme ile deprem ve afete 30-50 arasında puan verirken, çevre ve sürdürülebilirliğe çok çok az yer vermesi, fazlasıyla günü yaşadığını, uzun vadeli düşünmekte zorlandığını ortaya koyuyor. Hem de COP31 varken, iş kazaları yangınlar yaşanıyorken!

Ancak yardımın hangi yöntemle sağlandığı; bordroda, vergi yükünde ve sosyal güvenlik primlerinde doğrudan sonuç doğurmaktadır.  Ancak, vergi mevzuatı ile SGK mevzuatı aynı yardıma farklı ölçütlerle yaklaşmaktadır. Bu nedenle yardımın adı değil, sağlanış biçimi belirleyicidir.

Kreş yardımı ne şekilde sağlanabilir?

Kreş yardımı, işverenler tarafından genellikle aşağıdaki şekillerde sağlanmaktadır.

1.Kreşin işyerinde işverence sağlanması: Bu yöntemde işveren kendisine ait ya da kiraladığı bir mekânda kreş veya gündüz bakımevi hizmeti sunmaktadır.

2.Bedelin doğrudan kreşe ödenmesi: Bu yöntemde işveren hizmeti dışarıdaki bir kreşten veya gündüz bakımevinden almakta ve bedeli doğrudan hizmeti veren gelir ya da kurumlar vergisi mükellefine ödemektedir.

3.Nakit ödeme: Bu yöntemde ise, işveren çalışanın ücretine ilave olarak kreş yardımı adı altında nakit tutarda bir ödeme yapmaktadır.

İşverenin kreş yardımı sağlama zorunluluğu var mı?

6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu'na dayanan Gebe veya Emziren Kadınların Çalıştırılma Şartlarıyla Emzirme Odaları ve Çocuk Bakım Yurtlarına Dair Yönetmelik uyarınca, 100-150 kadın çalışanı bulunan işyerlerinde emzirme odası, 150'den fazla kadın çalışanı bulunan işyerlerinde ise çocuk bakım yurdu (Kreş) kurulması zorunludur. Bu kapsamdaki hizmet ve harcamalar çalışana sağlanan bir menfaat değil, işverenin yasal yükümlülüğünün yerine getirilmesi sayıldığından ücret olarak kabul edilmemektedir.

Yasal bir zorunluluk bulunmadığı halde işverenin kendi inisiyatifiyle sağladığı kreş desteği ise 28 Mart 2018'de yürürlüğe giren 7103 sayılı Kanunla 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu'nun 23. maddesine eklenen (16) numaralı bent kapsamında, belirli şartlarla gelir vergisinden istisnadır. İstisnanın uygulama esasları Gelir Vergisi Genel Tebliği (Seri No: 303) ile açıklanmıştır.

Yine, sosyal güvenlik yönünden kreş yardımının prime tabi olup olmadığı ise SGK'nın 18/06/2020 tarihli ve 2020/20 sayılı İşveren İşlemleri Genelgesi'nde açıklanmıştır.

2026 yılında kreş yardımı istisnaları

İşverenler tarafından çalışanlara sağlanan kreş yardımları, sağlanma şekline göre belli şartlarla ve belli sınırlar dahilinde gelir vergisi, damga vergisi ve SGK primlerinden istisnadır.

Aşağıdaki tabloda kreş yardımının sağlanma şekline göre 2026 yılındaki istisna uygulamasına belirtilmiştir.

Kreş yardımında vergi ve SGK mevzuatındaki farklılıklar

Vergi mevzuatında istisnanın kapsamı kanunda ve tebliğde öngörülen şartlara ve tutar sınırına bağlıyken, SGK uygulamasında belirleyici olan ödemenin sigortalıya mı yoksa üçüncü kişiye mi yapıldığıdır. 5510 sayılı Kanun'un 80. maddesi ve SGK'nın  2020/20 sayılı İşveren İşlemleri Genelgesi uyarınca, işverenin sigortalı için üçüncü kişilere yaptığı ve sigortalının paradan gayrı, maddi olarak yararlandığı ödemeler (kreş gibi) sigortalıya doğrudan yapılmış ödeme sayılmadığından prime tabi tutulmamaktadır. Bu nedenle gelir vergisi istisnasını aşan ve bordroda ücret olarak gösterilen kısım da kreşe doğrudan ödendiği sürece SGK primine tabi olmamaktadır. Yani aynı tutar vergide ücret sayılırken, sosyal güvenlikte prim dışında kalabilmektedir.

Buna karşılık çalışana kreş yardımı adı altında nakden yapılan ödemeler, miktarı ne olursa olsun ücret niteliğindedir. Bu ödemelerin tamamı gelir vergisi stopajına ve binde 7,59 oranındaki damga vergisine tabi tutulmakta, ayrıca prime esas kazanca dahil edilerek işçi ve işveren payları ile işsizlik sigortası primi hesaplanmaktadır.

Bunun dışında vergi mevzuatındaki istisna sadece kadın çalışanlara sağlanan kreş yardımları için geçerli iken, SGK istisnasında ise personelin kadın veya erkek olmasının bir önemi bulunmamaktadır.

Kreş yardımı istisnalarından yararlanırken dikkat edilmesi gerekenler

Kreş yardımı istisnalarından faydalanırken işverenlerin aşağıdaki hususlara dikkat etmeleri gerekmektedir.

Belgelendirme: Kreş ödemelerinin istisna kapsamında değerlendirilebilmesi için fatura veya benzeri belgelerle kayıt altına alınması ve belgelerin çalışanın çocuğuna ilişkin hizmeti gösterecek şekilde saklanması gerekmektedir.

Doğrudan ödeme: Ödeme çalışana değil, doğrudan kreş veya gündüz bakımevi hizmetini veren gelir ya da kurumlar vergisi mükellefine yapılmalıdır. Aracı kuruluşlar üzerinden yapılan ödemelerde idarenin istisnayı kabul etmeme riski bulunduğundan, mümkünse doğrudan işveren-kreş ilişkisi tercih edilmelidir.

Kadın çalışan şartı: Gelir vergisi istisnası yalnızca kadın hizmet erbabı için geçerli olduğundan, erkek çalışanlara yapılan yardımlar ücret olarak değerlendirilmelidir.

Çocuk başına tutar sınırı: İstisna her çocuk için ayrı ayrı uygulanmalı, aylık 16.515 TL'yi aşan kısım bordroda ayrıca gösterilerek ücret olarak vergilendirilmelidir.

Bordro parametreleri: İstisna tutarı asgari ücrete bağlı olarak her yıl değiştiğinden, bordro programındaki parametreler yıl başında/asgari ücret değiştiğinde güncellenmelidir.

Sonuç olarak; 2026 yılında işverenler tarafından sağlanan kreş yardımları, yardımın sağlanma şekline (işyerinde hizmet, doğrudan kreşe ödeme veya nakit) ve tutarına göre belirli sınırlar dahilinde gelir vergisi, damga vergisi ve SGK primlerinden istisna olup, vergi ve SGK mevzuatı bu konuda aynı sonucu doğurmamaktadır. İşverenlerin yardımı nakit yerine işyerinde hizmet veya doğrudan kreşe ödeme şeklinde kurgulamaları, belgelendirmeyi eksiksiz yapmaları ve güncel mevzuatı ayrıca kontrol etmeleri hem çalışan memnuniyetini artıracak hem de vergi ve prim risklerini azaltacaktır.

Bu hafta içerisinde iki önemli merkez bankası başkanının konuşmaları merkez bankacılığının mevcut sürecinin anlaşılması ve geleceğe yönelik yönlendirme açısından bence çok önemli bilgiler içeriyor.

Hironari Akiyama’nın 4 Kasım 2026 tarihinde Avrupa Merkez Bankası’nın yakın gelecekte görev süresi dolacak olan başkanı Christine Lagarde ile gerçekleştirdiği röportaj, 7 Kasım 2026 tarihinde Avrupa Merkez Bankası’nın (AMB) resmî internet sitesinde yayımlandı.

Röportaj, kadın liderliği ve toplumsal cinsiyetten para politikası ve enflasyon görünümüne, mali riskler ve küresel piyasalardan yapay zekâ ve siber güvenliğe, dijital Euro ve ödeme sistemlerine kadar çok geniş bir yelpazede gerçekleşmiş. Hatta röportaj içeriğinde Lagarde’ın AMB başkanlığından ayrılığı ve gelecek vizyonu, Fransa’daki öğrenci protestoları, Japon ekonomisi ve liderler dahi ele alınmış.

Avrupa Merkez Bankası (ECB) Başkanı Christine Lagarde’ın Yomiuri Shimbun gazetesine verdiği kapsamlı röportaj, alışılagelmiş steril para politikası metinlerinin ötesine geçiyor. Oldukça keyifli. Okumayanlara mutlaka okumalarını öneririm.

Lagarde: Merkez bankaları devasa talep şokunu gözden kaçırdı”

Lagarde röportajda 2021-2022 döneminde tüm dünyayı etkisi altına alan enflasyon dalgasında, küresel finansın aktörlerinin hep birlikte tarihî bir teşhis hatasına imza attıklarını, başta ECB olmak üzere Federal Reserve (Fed), Bank of England (BoE) ve Bank of Japan (BoJ) yetkililerinin yaşanan fiyat artışlarının yalnızca pandemi sonrası ortaya çıkan tedarik (arz) zinciri tıkanıklıklarından kaynaklandığını ve bu durumun “geçici” olacağını öngördüklerini söylüyor. Bu bilinmedik bir şey değil. Geçmişte yapılan yanlışlara yönelik günah çıkarmalara daha önce de çokça rastladık.

Fakat Lagarde, merkez bankalarının yalnızca arz şokuna odaklanıp bu şoku geçici sayarak tepki vermemeyi seçerken pandemiden çıkışla birlikte tüketicilerin birikmiş tasarruflarını piyasaya sürmesiyle oluşan devasa talep şokunu gözden kaçırdıklarını da ekliyor. Bence dünyanın en prestijli ekonomistlerinin bile verileri okurken nasıl ortak bir illüzyona düşebildiğini gösteren bu itiraf, aslında yakın dönem ekonomi tarihinin en değerli derslerinden biri niteliğinde.

Şimdi benzer bir yanlışın içine düşülmemesi için çalışılıyor.

İngiltere Merkez Bankası Başkanı Andrew Bailey ise bu hafta pazartesi günü (9 Kasım 2026) Zürih Üniversitesi’nde SIAF konferans dizisi kapsamında “Günümüz dünyasında merkez bankası bağımsızlığı” başlıklı bir konuşma gerçekleştirdi.

Bailey konuşmasında, küresel ekonominin şokların hem sıklığının hem de etki büyüklüğünün kayda değer şekilde arttığı son derece karmaşık ve zorlu bir dönemden geçtiğini, geleneksel makroekonomik varsayımları ve doğrusal tahmin modellerini altüst eden bu yeni konjonktürün politika yapıcılar ve merkez bankaları üzerinde benzersiz bir karar alma baskısı oluşturduğunu belirtti.

Bailey, yasal görevi fiyat istikrarını korumak olan kurumların aynı anda birden fazla yönden gelen ve birbiriyle çelişen etkiler yaratan arz şoklarıyla mücadele etmek zorunda kaldıklarını, bu dinamik ortamda ekonomik şokların niteliğini doğru anlamanın ve bu şokların parasal aktarım mekanizmaları ile tahmin modelleri üzerindeki bozucu etkilerini analiz etmenin uygulanacak ekonomi politikalarının başarısı açısından kritik bir ön koşul olduğunu savundu.

Mevcut küresel ekonomik ortamda öne çıkan arz şoklarının iki ana grupta incelenebileceğini söyledi.

İlki negatif arz şokları. Bunların kaynağı Avrupa ve Orta Doğu’da eş zamanlı askerî çatışmalar ve küresel jeopolitik kırılmalar. Bailey, bu türden arz şoklarının fiyatlar ve enflasyon üzerinde yukarı yönlü baskı oluşturduğundan, ekonomik aktivitenin ve büyümenin yavaşladığından, reel kazançlarda ise düşüşler meydana geldiğinden bahsetti. Negatif arz şoklarının fiyat istikrarı hedefinden sapmaya yol açtığını ve merkez bankalarının faiz kararlarında stagflasyon riskine karşı son derece karmaşık bir dengeleme sorunuyla karşı karşıya olduklarını söyledi.

Yapay zekâ sürdürülebilir büyümeye katkı sağlayabilir

Bailey’nin arz şoklarına ilişkin diğer ayrımı ise pozitif arz şokları.

Pozitif arz şoklarının temel kaynağının yapay zekâ (AI) teknolojileri, öncü modeller ve ilgili altyapı/sermaye yatırımları olduğunu, bu şokların ekonomik etkisinin verimlilik artışı potansiyeli taşıdığını, örneğin İngiltere’de iş hizmetleri sektöründeki ekonomik aktivitenin beklentilerden daha dirençli seyretmesinin pozitif arz şokunun bir etkisi olduğunu söyledi. Merkez bankaları açısından ise pozitif arz şoklarının sürdürülebilir potansiyel büyüme oranlarının yükselmesine imkân tanıdığının, orta vadede ekonomiye dezenflasyonist katkı sağlayabileceğinin ve finansal istikrar risklerinin yeniden değerlendirilmesi gerektiğinin altını çizdi.

Yapay zekâ teknolojilerinin gelişimine yönelik olarak daha önce Fed Başkanı Kevin Warsh’tan da benzer olumlu sözler duymuştuk. Hatta bu konuyla ilgili düşüncelerimi yine sizinle bu sütunlarda paylaşmıştım. Yapay zekâ kaçınılmaz olunca, ilerleyen zamanlarda bireylerden ve ekonomilerden aldıklarından ziyade bireylere ve ekonomilere getirdiği maliyet ve rekabet avantajlarını, ayrıca sürdürülebilir büyümeye ve dezenflasyona yönelik olumlu katkılarını çok daha fazla duyacağız gibi görünüyor.

Yine de Bailey, zıt yönlü arz şoklarının eş zamanlı olarak yaşanmasının merkez bankalarının geleneksel parasal aktarım mekanizmalarını ve makroekonomik tahmin modellerini ciddi biçimde zorlaştırdığını belirtmekten de geri kalmadı.

Bailey, bir yanda jeopolitik çatışmaların tetiklediği negatif arz şokları enflasyonu hedeflenen seviyelerin ötesine taşırken, diğer yanda yapay zekâ yatırımlarının sunduğu pozitif arz yönlü etkilerin piyasa dinamiklerini ve potansiyel üretimi değiştirdiğine, pozitif ve negatif şokların bir arada bulunmasının ekonometrik tahmin modellerinin güvenilirliğini zayıflattığına ve dünya genelinde merkez bankalarını iletişim stratejilerinde son derece hassas bir denge kurmaya zorladığına da dikkat çekti.

Christine Lagarde yapay zekâ yatırımlarının yarattığı etkiye farklı bir açıdan yaklaştı.

Christine Lagarde, yukarıda bahsi geçen röportajda, son dönemde uzun vadeli faiz oranlarının (getiri eğrisinin uzun tarafının) yükselmesinin genellikle sadece yüksek kamu borç stoklarına ve bütçe açıklarına bağlanmasına karşın finansal piyasalarda hâlihazırda cereyan eden ve gözden kaçan çok daha derin bir rekabete dikkat çekiyor: Dev teknoloji şirketleri ile egemen devletlerin sermaye savaşı.

Bir yanda yüksek kamu borcu nedeniyle piyasadan borçlanmak zorunda olan egemen devletler yer alırken diğer yanda yapay zekâ (AI) altyapılarını kurmak için milyarlarca dolarlık yatırıma ihtiyaç duyan “hyperscaler” teknoloji devleri var.

Dev teknoloji şirketlerinin yarattığı bu devasa sermaye talebi, devletlerin borçlanma ihtiyaçlarıyla doğrudan rekabet ederek küresel borçlanma maliyetlerini ve getiri eğrilerini yukarı doğru zorluyor. Bunu dünyanın en önemli merkez bankalarından birinin başındaki kişiden duymak çok önemli.

Borçlanma sarmalı merkez bankaları için de sorun yaratıyor

Şirketlerin borçlanma ihtiyacı bitene kadar bu sarmal devam edecek gibi gözüküyor. Fakat gelinen nokta, devletlerin daha yüksek maliyetle borçlanmasına yol açtığı için merkez bankaları açısından da yönetilmesi gereken başka bir sorun anlamına geliyor.

Hem BoE hem de AMB başkanlarının açıklamaları bence bazı konuları doğru değerlendirmek ve yön bulabilmek açısından çok değerli.

Yüksek getiriler hükümetlerin borçlar için ödediği faizi artırıyor

 10 yıllık Hazine tahvili getirisinin ABD ekonomisindeki uzun vadeli borçlanmanın büyük bir bölümü için sermaye maliyetini artırması sanırım en korkulan konu. Bunun yanında yüksek faiz oranlarıyla etkileşim içinde olan artan bütçe açıkları, borç servisi maliyetleri ve özel yatırımların “dışlanması” konusunda da endişelere yol açıyor. Yüksek getiriler, hükümetlerin yeni ve yenilenen borçlar için ödediği faizi artırıyor. Tahvil piyasalarına yönelik asıl endişe duyulması gereken konu bence bu. Bunun anlamı, bütçe açığının daha da artması ve bu nedenle daha fazla borçlanmayı gerektirmesi. Borçlanma ihtiyacının artması, gelecekte getirilerin daha da artacağı anlamına geliyor. Bence piyasalar bu dinamik döngüyü yakından takip ediyor, çünkü bu döngü kendi kendini besleme özelliğine sahip. Buna basitçe kartopu etkisi diyebiliriz.

Bu hafta gözler, Merkez Bankasının açıklayacağı yılın son Enflasyon Raporu ile bu vesileyle Merkez Bankası Başkanı Fatih Karahan’ın düzenleyeceği basın toplantısında vereceği mesajlardaydı. Bu yazımda, verilen mesajları enflasyon görünümü, para ve ekonomi politikaları açısından değerlendireceğim.

Enflasyon tahminleri artırıldı

Merkez Bankası, yılın son Enflasyon Raporu toplantısında beklendiği üzere enflasyon tahminlerini artırdı.

- 2026 yıl sonu enflasyon tahminini yüzde 28’den yüzde 29,5’e

- 2027 yıl sonu tahminini yüzde 15’ten yüzde 21’e

- 2028 yıl sonu tahminini ise yüzde 9’dan yüzde 13,5’e yükseltti.

Bu revizyonla Merkez Bankası, kendi tahminlerini eylül ayında açıklanan Orta Vadeli Program (OVP) ile uyumlu hâle getirmiş oldu. Bana göre temel amacı fiyat istikrarını sağlamak olan Merkez Bankasının bu güncellemeyi ağustos ayındaki Enflasyon Raporu toplantısında yapması daha doğru olurdu.

Esas mesele: Hem enflasyonun hem de enflasyonu düşürmenin maliyeti artıyor.

Bir tarafta hızla yavaşlayan iç talep ve artan finansal sorunlar, diğer tarafta arz şokları ve küresel ekonomide yükselen riskler bulunuyor. Üstelik para politikasının bu koşullar karşısındaki hareket alanı da giderek daralıyor.

Merkez Bankasının faiz indirimi için alanı var mı?

Merkez Bankası Başkanı Karahan, faiz indirimlerine ilişkin aşağı ve yukarı yönlü risklerin eşit ağırlığa sahip olduğunu belirtti. Enflasyonun ana eğilimindeki iyileşmenin belirginleştiğini ve hizmet enflasyonundaki yavaşlamayı olumlu değerlendirdiklerini ifade etti. Öte yandan, esas riskin yüksek seyreden enerji ve gıda fiyatlarından kaynaklanan manşet enflasyon olduğunu da vurguladı.

Bu çerçevede, faiz indirimine alan açan en önemli gelişme, iç talepteki yavaşlama.

2023 seçimleri sonrasında uygulamaya konulan yüksek faiz ve parasal sıkılaştırma politikalarının ekonomi üzerindeki etkileri giderek belirginleşiyor. Hanehalkının satın alma gücündeki kayıplar, yüksek kredi maliyetleri ve finansmana erişimdeki güçlükler iç talebi sınırlandırıyor. Bunun yanında son dönemde yaşanan fon krizi, şirketlerin borç ödeme güçlükleri ve finansal piyasalardaki artan kırılganlıklar, sıkı para politikasının maliyetlerini artırıyor.

Ancak ekonomik faaliyet yavaşlarken finansal istikrar riskleri de artıyor.

Piyasa uzmanları tarafından günlük bazda izlenen uluslararası rezerv pozisyonundaki gerileme, uluslararası yatırımcılar açısından TL varlıkların cazibesinin azaldığına işaret ediyor. Üstelik fon krizinin hisse senedi piyasası üzerindeki etkilerini de gözettiğimizde, TL varlıkların cazibesini korumanın daha da önem kazandığı bir dönemden geçtiğimizi görüyoruz.

Küresel koşullar ne finansal istikrarı ne de enflasyonla mücadeleyi destekliyor.

Küresel tahvil piyasasında artan risk primleri, Türkiye’de kamu ve özel sektörün borçlanma maliyetlerini artırıyor. Ayrıca Orta Doğu ve Karadeniz’deki jeopolitik gerilimler, ekonomik ve finansal açıdan önemli riskler oluşturuyor.

Önümüzdeki dönemde temel sorun, yüksek enflasyonu aşağı çekmek için gereken sıkı para politikasının ekonomik yavaşlamayı ve finansal sorunları daha da derinleştirmeden nasıl sürdürüleceği olacak.

Özetle, Makroihtiyati politikalar daha sık kullanılacak

Faiz politikasındaki mevcut sıkışmanın bir sonucu olarak Merkez Bankası ve ekonomi yönetiminin, makroihtiyati politikalar yoluyla finansal piyasaları ve iç talebi destekleyecek düzenlemelere daha fazla ağırlık vereceğini düşünüyorum. Nitekim son aylarda kredi büyüme sınırlarını gevşeten ve kredi arzını destekleyen düzenlemeler görmeye başladık.

Ancak tahsili gecikmiş alacaklardaki artışı gözettiğimizde, firmaların ve tüketicilerin geri ödeme kapasitesinin iyileşmediği bir ortamda bankaların kredi taleplerini sınırlı ölçüde karşılama eğiliminde olacağını söyleyebiliriz. Ayrıca kredi maliyetlerinin yüksek seyretmesi de nakit yönetimi ve zorunlu ihtiyaçlar dışındaki kredi kullanımını sınırlandıracaktır. Bu da kredi genişlemesinin iç talebi destekleme üzerindeki etkisini sınrlandırabilir.

Enflasyon: 5. yılın sonunda da yüzde 5 enflasyon yok

2023 seçimlerinin ardından başlayan yeni ekonomi politikası çerçevesinde fiyat istikrarının sağlanması temel öncelik olarak belirlenmişti. Ancak açıklanan son tahminler, 2028 yılında da enflasyonun tek haneye inmeyeceğini gösteriyor.

Türkiye’nin enflasyon oranı, yalnızca gelişmiş ülkelerdeki değil, ortalama yüzde 3 civarında seyreden gelişmekte olan ekonomilerdeki enflasyonun da oldukça üzerinde bulunuyor. Bu durum, üretim maliyetleri ve fiyatlama davranışları üzerinden sanayicimizin uluslararası rekabet gücünü olumsuz etkiliyor. Nitekim sanayi üretimindeki sert düşüş, bu sorunun daha da ağırlaştığına işaret ediyor.

Esas olarak sabit ücretle çalışan hanehalkı açısından ise yüksek enflasyon, satın alma gücündeki kayıpların devam etmesi anlamına geliyor. Bir diğer sorun ise yavaşlayan ekonomi kaynaklı istihdam piyasasındaki daralmadır.

Sonuç olarak gelinen nokta, enflasyonla mücadelede başarı sağlanabilmesi için kurumsal ve yapısal sorunların hızla ele alınmasının önemini bir kez daha ortaya koyuyor. Güven ortamını tesis eden, fiyatlama davranışlarını iyileştiren ve ekonomide verimlilik ile istihdam artışını destekleyen politikaların hayata geçirilmesi her zamankinden daha fazla önem taşıyor.

Fazla çalışma, iş ilişkisinde işçi ve işveren arasında uyuşmazlıklara konu olabildiği gibi, iş sağlığı ve güvenliği açısından da önemlidir. Fazla çalışmanın ücreti kadar, işçinin ne kadar süreyle fazla çalıştırılabileceği de hükme bağlanmıştır.

4857 sayılı İş Kanunu uyarınca genel bakımdan haftalık çalışma süresi en çok 45 saattir. Denkleştirme uygulaması gibi istisnalar dışında, haftalık 45 saati aşan çalışmalar fazla çalışma olarak değerlendirilmektedir.

Fazla çalışma süresi bir yılda 270 saati aşamaz

Fazla çalışma ücreti ödenerek işçinin sınırsızca fazla çalıştırılması mümkün değildir. İşverenin fazla çalışma ihtiyacı bulursa ve işçi fazla çalışmaya onay vermiş olsa dahi mevzuatta belirlenen süre sınırlarına uyulması gerekmektedir.

Fazla çalışma süresinin toplamı bir yılda 270 saati aşamamaktadır. Bu süre sınırı, iş yerlerine veya yürütülen işlere değil, işçilerin şahıslarına ilişkindir. Dolayısıyla 270 saatlik sınır iş yeri için toplam bir fazla çalışma kotası değildir. Her işçinin fazla çalışma süresinin ayrı ayrı takip edilmesi esastır.

Yıllık 270 saatlik sürenin 12 aya bölünmesi halinde aylık ortalama 22,5 saat, haftalara bölünmesi halinde ise yaklaşık haftalık 5,2 saat sonucuna ulaşılmaktadır. Ancak bu hesaplamalar aylık veya haftalık ayrı bir yasal üst sınır anlamına gelmemektedir.

Esas olan, işçinin yıl içerisindeki toplam fazla çalışmasının 270 saati aşmaması ve günlük çalışma süresi gibi diğer yasal sınırlara da uyulmasıdır. Günlük çalışma süresi her ne şekilde olursa olsun 11 saati aşamayacaktır.

Diğer bir ifadeyle, yıllık fazla çalışma süresi 270 saatin altında kalsa dahi günlük çalışma sürelerine ilişkin diğer sınırların aşılması mümkün değildir.

Fazla çalışma yaptırılmasının bir diğer şartı ise işçinin yazılı rızasının alınmasıdır. Bu onay iş sözleşmesinin kurulması sırasında veya fazla çalışma ihtiyacının ortaya çıktığı tarihte alınabilir. İşçi daha önce verdiği fazla çalışma onayını da 30 gün önceden işverene yazılı olarak bildirmek suretiyle geri alabilir.

Fazla çalışma iş sağlığı ve güvenliği açısından da değerlendirilmeli

Yıllık 270 saatlik sınırın takip edilebilmesi için fazla çalışma sürelerinin düzenli olarak kayıt altına alınması gerekmektedir. Bu husus işverenin çalışma sürelerini belgeleme yükümlülüğü açısından da önemlidir. Fazla çalışma ücretleri de bordro ve ücret hesap pusulalarında açıkça gösterilmelidir.

Sürekli ve yoğun fazla çalışma yaptırılması, iş sağlığı ve güvenliği açısından da değerlendirilmelidir. Uzun çalışma süreleri yorgunluk ve dikkat kaybını artırabileceğinden özellikle iş kazası meydana gelmesi halinde işverenin sorumluluğu artacaktır.

Sonuç olarak, fazla çalışmanın toplamı bir işçi bakımından yılda 270 saati aşmamalıdır. İşverenlerin yıllık 270 saatlik sınırın yanında günlük 11 saatlik çalışma süresi, gece çalışması kuralları ve işçinin fazla çalışma onayı gibi diğer sınırlamaları da birlikte dikkate almaları gerekmektedir.

Fazla çalışmaların çalışan bazında düzenli takip edilmesi, çalışma sürelerinin kayıt altına alınması ve yapılan tüm fazla çalışmaların ücret veya işçinin talep etmesi halinde serbest zaman kullandırılması hem işçilik alacağı uyuşmazlıklarının hem de çalışma mevzuatına aykırılık risklerinin azaltılmasına katkı sağlayacaktır.

Yukarıdaki satırlar Sedat Bozkurt’un “Fon krizi, servet transferi ve AKP’nin yeni iktidar planı” başlıklı yazısından…

Aradan neredeyse yarım asır geçti. Yine bir skandal yaşıyoruz…

Bu kez gözaltına alınan, tutuklanan ve görevden affını isteyen siyasi bir iki isim ve birden fazla bürokrat var. Daha da soruşturma ve soruşturmanın sonuçları derinleşecek gibi görünüyor.

O dönemle bu dönem arasındaki farklardan biri şu; Turgut Özal ve Kaya Erdem askeri darbenin oluşturduğu Bülent Ulusu hükümetinin üyeleriydi. Seçim, seçmen gibi bir derdi yoktu o hükümetin. Bugünse ortada sandığa gitmek zorunda olan bir hükümet ve uzunca bir zamandır yaşanan ekonomik krizden etkilenen geniş bir seçmen kitlesi var. 2027 yılı bütçesi için görüşmeler sürerken zaten var olan ve nasıl yamanacağı düşünülen bütçe deliklerine bir tane saha eklenmiş oldu fon skandalı ile…

Hükümet fon mağdurlarının zararını bütçeden karşılayabilir mi? Bugüne kadar hazinede biriken kaynağın seçimlere yönelik kullanılması planlanıyordu. Misal, emekli maaşlarının ve asgari ücretin beklenenin dışında artırılması gibi…

O yüzden fon skandalından elde edilen “haksız kazançlara” el konularak kaynak yaratılmaya çalışılıyor. Bu da vakit kaybı, ödemelerin zamana yayılması, tasfiyenin uzun zaman alması demek. Peki seçime hazırlanan iktidarın bu kadar zamanı var mı?

İşte bu sorular Ankara’da hayli garip iddiaların dolaşıma sokulmasına yol açıyor.

Misal, DEVA, DEM ve CHP’nin içinde yer aldığı bir “kriz koalisyonu” kurulabileceği öne sürülüyor. Tabii  anayasada yer alan “... ağır ekonomik bunalım gibi olağan yönetim usulleriyle başa çıkılamayan durumlarda...” düzenlemesine bağlı olarak ilan edilen bir olağanüstü hal yönetimi ile birlikte... Olağanüstü hal varsa seçim de ertelenir tabii.

Benim düşüncem bunun neredeyse olanaksız olduğu yönünde.

O zaman bütçe kalemlerinde hangileriyle oynanarak seçmen rahatlatılacak? İktidarın da, bürokratların da gündeminin ana başlığı bu soru. Bakalım nasıl bir yanıtla karşılaşacağız?

***

Gelelim bir başka konuya.

O da anayasa meselesi. “Terörsüz Türkiye” süreci ile gündemimize giren anayasa değişikliği meselesi fon skandalını ve ekonomik krizin gölgesi altında giderek başka bir boyut kazanıyor.

Hatırlayacaksınız, Cumhurbaşkanı Başdanışmanı ve Cumhurbaşkanlığı Hukuk Politikaları Kurulu Başkanvekili Mehmet Uçum, Anadolu Ajansı Analiz platformunda 1 Kasım 2026 tarihinde yayımlanan değerlendirmesinde, Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin (TBMM) yeni bir anayasa yapma yetkisinin asli kurucu irade olan halkın verdiği görevden doğduğunu ve bu yetkinin tartışma dışı olduğunu vurgulamıştı.

Uçum o değerlendirmesinde şu vurguyu da yapmıştı:

“… TBMM, yeni anayasa yapım sürecinde ikili bir niteliğe kavuşur. Biri cari anayasa tarafından ‘kurulmuş iktidar’ niteliğidir. Diğeri asli kurucu irade olan halk tarafından görevlendirilmiş ‘temsili kurucu irade’ niteliğidir. TBMM, yeni anayasa yapım sürecinde eş zamanlı olarak bu iki niteliğin gerektirdiği fonksiyonları kendi mecralarında ayrı ayrı yerine getirir, buna da engel bir durum yoktur. Buna göre TBMM, yeni anayasa yapım sürecinde eş zamanlı şekilde mevcut anayasaya göre kurulmuş iktidar olarak yetkilerini kullanırken Anayasa Mahkemesi (AYM) denetimine tabi olacaktır ancak temsili kurucu irade olarak yeni anayasa yapım sürecini yürütürken AYM denetimine bağlı olmayacaktır çünkü iki ayrı mecra, iki ayrı nitelik söz konusudur.”

Şimdi soru şu: Meclis “temsili kurucu irade” olarak yeni bir anayasa yapacaksa, Anayasa değişikliği teklifinin sunulabilmesi için gerekli olan meclis çoğunlukları (Meclisten geçerek referanduma 5’te 3 çoğunluk -360 milletvekili veya doğrudan onaya 3’te 2 çoğunluk- 400 milletvekili) nasıl elde edilecek? Diyelim edildi; bu son derece bıçak sırtı aritmetikte fon skandalına karıştı diye bir tek milletvekilinin bile dokunulmazlığı kaldırılabilir mi?

Aslında bunun cevabını vermek için çok erken. Zira fon dolandırıcılığının piyasalarda oluşturduğu güven krizi, her geçen gün başka bir alanda kendini gösteriyor. Şimdi fon yağması ve artçılarının JCR Avrasya tarafından 50 şirketin kredi notunun kırıldığını öğrendik Şebnem Turhan’ın haberinden.

Merkez Bankası’nın Enflasyon Raporu’nda dün Başkan Fatih Karahan, bu yılsonu tahminini %28’den %29,5’e; gelecek yılsonunda %15’ten %21’e ve 2028 yılsonunda %9’dan %13,5’e çıkardıklarını söylüyordu. OVP sunulurken tek haneli enflasyonun 2030’lu yıllara kaldığını söylemiştik zaten.

KÜRESEL PİYASALARDA TÜRKİYE’YE LİBOR + FON ÇETESİ FAİZİ UYGULANABİLİR

Financial Times, Türkiye’deki 20 milyar $’lık fon skandalının yatırımcı güvenini zedelediğini ve ülkenin 300 milyar $’lık iklim ve enerji dönüşümü finansmanına erişimini zorlaştırabileceğini yazdı. Gazete, Türkiye’nin iklim ve enerji dönüşümü hedefleri için bu paraya ihtiyacının altını çiziyordu dün.

Bitti mi? Ne gezer. HSBC’den ASTOR ve SAHOL uyarısı: HSBC, MSCI’ın kasım ayı düzenlemesi sonrası Astor Enerji ve Sabancı Holding’den toplam 205 milyon $’lık pasif fon çıkışı bekliyor. Küresel arenada borç peşinde koşarken şimdi artık bize LİBOR + FON ÇETESİ muamelesi uygulanmasından endişeliyim.

İKİ SORU İKİ CEVAP / Fon yağması hasarına dair…

Borsa’da yarattığı hasar?

Genelde hisselerdeki kaybı yüzdeleriyle ölçme eğilimindeyiz ancak en büyük darbe, işini doğru dürüst yapan şirketler ile ekonomi yönetimindeki fon çetesinin bulaştığı şirketlerin aynı algıya taşınmasıdır.

Kesin rakam ne olur?

Görünen o ki fon yağmasında henüz buz dağının su üstüyle ilgiliyiz. Daha sırada BES’te, Varlık Fonu’nda, diğer finansal varlıklardaki olası kayıplar var. Bu yüzden kesin hasarı siz tahmin edin.

NOT

ÇALMAK YA DA ÇALMAMAK; İŞTE BÜTÜN MESELE BU…

Şekspir’in Hamlet oyunundaki sonesi; “olmak ya da olmamak, işte bütün mesele bu” diyordu. Piyasaların halini gören her namuslu insanın dilinde benzer sone şekillenebilir; “ürettiğimin hayrını neden göremiyorum?” Çünkü çalanlarımız, çalışanlarımızın üretimine el koyuyor. Ahlak sorunu bu…

FON YAĞMASI LÛGATI

SPK: Her ne kadar açılımı Sermaye Piyasası Kurumu olsa da soygunun yönetmeni olduğunu gördük

BDDK: Bankalar denetlesin diye kurduk fakat eski başkanı da fon yağmacıları arasında zikrediliyor

Borsa: Doğru dürüst şirketlerin de fon çetesi kurbanı olduğu yer ve kimsede güvenecek hal kalmadı

Fon satrancı: Piyon fedasıyla şahı koruma stratejisi nereye kadar? Fil, kale, vezir de gönderilecektir

Ancak belki savaşın sona ereceğinin ve bunun etkisiyle petrol fiyatlarının hızlı bir şekilde geri gelebileceğinin göz önünde bulundurulmasıyla Merkez Bankası hedefini bir miktar düşük tutabilirdi ama böyle bir farklılaştırmaya gidilmedi.

Merkez Bankası bir önceki enflasyon raporunda yüzde 9 olarak öngördüğü 2028 enflasyon hedefini de yine OVP’de yer alan düzeye, yüzde 13,5’e çıkardı. Merkez Bankası’na göre 2029 enflasyon hedefi ise yüzde 9.

Yani artık tek haneli enflasyon en iyi olasılıkla 2029 yılına kalmış durumda.

2026 için hedef aynı, tahmin arttı 

Yılın son enflasyon raporunu açıklayan Merkez Bankası Başkanı Fatih Karahan bu yılın enflasyon hedefinin yüzde 24 olarak korunduğunu söyledi. Ancak üçüncü rapor çerçevesinde yüzde 26’dan yüzde 28’e çıkarılan tahmin, bu kez yüzde 29,5’e yükseltildi.

2026 enflasyonu yüzde 29,5’te kalır mı, elbette çok zor görünüyor ama bunun çok da önemi yok. 2026 artık “dünde kaldı” diye nitelenebilecek bir dönem. Dolayısıyla bakılması gereken 2027 ve sonrası…

Yüzde 21 ne ölçüde gerçekçi?

2026 enflasyonu OVP’de yüzde 28,4 düzeyinde tahmin ediliyor.

Merkez Bankası’nın tahmini, biraz önce de aktardım, yüzde 29,5.

Gerçekleşmenin bir miktar daha yüksek olacağı ve yüzde 31 düzeyine ulaşacağı tahmini ağır basıyor.

Yani şu durumda 2027’nin yüzde 21’lik hedefi, aktardığım üç orana göre kabaca üçte birlik bir düşüşe işaret ediyor.

Bu olabilecek bir gerileme. Enflasyonu yarı yarıya düşürmeyi öngören dönemlere göre gayet gerçekçi sayılabilecek bir hedef söz konusu.

Ama bu hedefin tutturulması da hiç kolay olmayacak. Çünkü bilinmezlik çok fazla.

Bunların bazıları Merkez Bankası’nın bilemeyeceği, bir başka ifadeyle etki edemeyeceği gelişmeler. Ücret artışlarının düzeyi gibi, asgari ücrette yapılacak artış gibi.

Diğer yandan Türkiye’nin de bilemeyeceği ve etki edemeyeceği gelişmeler söz konusu. Savaşı ve bu çerçevede özellikle ithal maliyeti belirleyen enerji fiyatlarını kastediyorum tabii ki.

Dolayısıyla şimdiden 2027 enflasyon hedefinin gerçekçi olup olmadığı konusunda bir yargıda bulunmak zor.

Türkiye enflasyon hedeflerini tutturmada hep zorluk yaşadı ve bu çerçeveden bakınca daha ilk günden Merkez Bankası’nın ortaya koyduğu hedefe bir güvensizlik var ama bu görüşte olanları eleştirmek de pek doğru sayılmaz. Vatandaş hangi dönem öngörülen enflasyonun gerçekleştirilebildiğini görmüş ki.

Ayrıca 2027 seçime yaklaşılan bir dönem olacak ve siyasi gerekçelerle çok farklı politikalar uygulandığına tanıklık edeceğiz. Bunu da enflasyona ilişkin kaygıların ilk sırasına koymak gerekir.

“Kur artışı beklemeyin” 

Bir süre önce basında yer alan bir haberde (ki bu haber hâlâ çok çeşitli şekillerde tartışılıyor), Merkez Bankası Başkanı Karahan’ın yurt dışındaki bir toplantıda söylediği ileri sürülen sözler dünkü enfl asyon raporu açıklama toplantısında da gündeme geldi. O habere göre Başkan Karahan, görev süresinin sona ereceği 2028 yılı şubat ayına gelindiğinde yeni başkana yüklü kur artışı yapmayı gerektirmeyecek bir tablo bırakacak şekilde davranma düşüncesiyle hareket edeceğini dile getirmişti. Yani bunun anlamı kur artışının hızlanacağıydı. Kamuoyunda zaten adeta dört gözle kur artışı bekleyenler hep var, bu haber üzerine beklenti daha da arttı. Artık günlük kur artışı daha bir dikkatli izlenir oldu.

Kur artışında tutardan çok oran değişiminin önemli olduğu da göz ardı edildi. Örneğin dolar 25 lirayken 10 kuruş artışla, dolar 50 lirayken 20 kuruş artışın aynı anlama geldiği pek dikkate alınmadı.

Merkez Bankası Başkanı Karahan, o konuşması hatırlatılarak yöneltilen soruya yanıt olarak söz konusu konuşmasının pek doğru aksettirilmediğini, kur konusunda şimdiye kadarkinden farklı bir görüş dile getirmediğini söyledi.

Yani Merkez Bankası Başkanı Karahan, tabii ki örtülü biçimde “Kur artışı beklemeyin, yok öyle bir şey” diyordu. Ama bakın, bu konuşmadan bile inanılmaz kur artışı, müthiş devalüasyonlar çıkaracaklar olacaktır.

TCMB’den piyasaya nefes aldırmaya dönük bir hamle

Kredi kanallarıyla ilgili hep yaptığım bir benzetme var. 

Merkez Bankası kredi faizini simgeleyen musluğun açılmasına ne kadar izin verirse versin, bunun pek önemi yok. Önemli olan musluktan çıkan suyun gidebileceği borunun ne kadar genişleyeceği, yani kredi artış hızının ne kadar artacağı.

Dolayısıyla faiz ne kadar aşağı çekilirse çekilsin, tabii ki o da önemli olmakla birlikte asıl önemli olan borunu çapı, kredi artış hızına ne ölçüde izin verildiği. 

İşte Merkez Bankası önceki gün aldığı bir kararla boru çapını biraz daha genişletti, kredi artış hızına ilişkin limiti biraz daha gevşetti.

Merkez Bankası’ndan yapılan açıklamada sekiz haftalık dönemle hesaplanan kredi artış oranı tüketicilere kullandırılan ihtiyaç ve taşıt kredilerinde yüzde 3’ten yüzde 3,5’e, KOBİ’lere kullandırılan TL kredilerde yüzde 5’ten yüzde 5,5’e, KOBİ dışındaki işletmelere kullandırılan TL kredilerde ise yüzde 2’den yüzde 2,5’e çıkarıldı.

Bu sıkışmanın boyutunu görmek için vatandaşın kartlı harcamalarına ve kredi borçlarını ödeme gücüne bakmak yeterli. Phoenix Danışmanlık Kurucusu İris Cibre Lostar’ın X’de paylaştığı veriler, tablonun ne kadar ağırlaştığını ortaya koyuyor:

“Talepteki sert daralmayı görmek için kartlı harcama endeksindeki reel değişim önemli bir gösterge.

Öncelikle; enflasyonla savaşta başarılı olmanın yolu piyasanın durması ve ücretlerin erimesi olmamalıydı...

Ama buradan çıkabilecek iyimser haber ise 2027 enflasyonunun yüzde 24'e ulaşma ihtimalinin kuvvetlenmesi.

Kötü haber ise;

Eylülde genel kredi kartı harcamalarındaki yıllık reel değişim yüzde 4,4'e, hanehalkının kart harcamalarındaki yıllık değişim yüzde 2'ye yavaşladı.

Bu yavaşlama pandemiden beri en serti. Hanehalkının harcamalarındaki yavaşlama ise daha sert.

Ayrıca hanehalkının kredi takip oranları da yüzde 5,74 ile rekor seviyede.

Süreç ücretlerin iyice erimeye başladığı hazirandan beri hızla bozuluyor. Kredi takip oranlarındaki artış hızı da eylülden beri sert yükseliyor.

Ekimde şimdiye kadar gördüğüm en sert takipteki kredi artış oranı görüldü: 38 baz puan...

Vatandaşın oldukça zor bir süreçten geçtiği ortada ve bunu hanehalkı harcama eğilimleri ve gelirden aldıkları pay açıklandığında daha net göreceğiz…”

Yani vatandaş harcamalarını kısıyor, ancak borcunu ödemekte zorlanıyor. Kredi kartı geçim aracına dönüştü. Bir kartla harcanıyor, diğeriyle borcu ödeniyor. Takipteki alacak artışı, borcun taşınamadığını gösteriyor.

Enflasyonla mücadeleye kimsenin itirazı yok. İtirazımız, faturanın vatandaşa, esnafa ve kredi bulamayan işletmelere kesilmesine. Ekonomiyi durdurarak enflasyonu düşürmek çözüm olamaz. Bunun bedeli yatırımlar ve istihdamdaki gerilemeyle yarına taşınıyor.

Haftaya açıklanacak ekim ayı kartlı harcama verileri daralmanın boyutunu gösterecek. Kredi takiplerindeki artış sinyali veriyor. Yani perşembenin gelişi çarşambadan belli oldu.

AYM’ye yapılan başvurunun ardından YENİ Parti Grup Başkanvekili Gökhan Günaydın, yaptığı açıklamada, fon skandalının üzerinden yaklaşık iki ay geçtiğini 450 bin yatırımcının, 850 milyar TL'sinin yok edildiğini belirterek, “Yani Türkiye, vatandaş 20 milyar dolar düzeyinde dolandırıldı. Ancak sorun bununla bitmiyor; o tarihten bu yana borsadaki kayıplar 7 trilyon TL'yi aştı" diye konuştu.

YENİ Parti Grup Başkanvekili Gökhan Günaydın "Dışsal etkilerle beraber ekonomiye bugünkü olumsuz etkisinin 170-180 milyar dolar düzeyinde olduğu tahmin ediliyor. Dolayısıyla niteliği ve niceliği ile tarihte görülmemiş bir dolandırıcılık ile karşı karşıyayız” dedi.

"Mağdur edilenlerin hak ve alacaklarının peşindeyiz" 

Kanunun 27 Ekim'de yayımlandığını hatırlatan Gökhan Günaydın, “Bugün (dün) 12 Kasım. Yani YENİ Parti Grubu, Anayasa'nın kendisine verdiği görev ve yetki doğrultusunda 60 günlük hakkı varken 16 günde yasayı hem düzenledi hem teknik arkadaşlarla, hukukçularla, borsa uzmanı arkadaşlarla tartıştı. Bugüne kadar bu yasanın kendisine verdiği olanaklarla çeşitli alacaklara kavuşacak olan, hiç kimseyi mağdur etmeyen, onları engellemeyen ancak yasa ile alacaklarından edilen ve mağdur edilen arkadaşlarımızın tamamının hak ve alacaklarının peşindeyiz. Anayasa Mahkemesi'ne başvurumuzu yaptık” diye konuştu.

"Suçlu olanlara gerekli ceza verilmeden bu mesele kapanmaz"

Yeni Yol Partisi Grup Başkanvekili Selçuk Özdağ, fon soruşturmalarına ilişkin, "Kimler önceden bilgi sahibi oldu? Kimler olağan dışı kazanç sağladı? Kimler parayı yurt dışına çıkardı? Kimler bu işlemleri görmezden geldi? Bütün bunlar araştırılmadan, işe karışanlar bulunup yargılanmadan, suçlu olanlara gerekli ceza verilmeden bu mesele kapanmaz." ifadelerini kullandı. Özdağ, Meclis'te düzenlediği basın toplantısında, BDDK Başkanı Şahap Kavcıoğlu'nun görevinden aff ını istediğini anımsatarak, açıklamasında yer alan "Kurumumuzun daha fazla yıpranmaması için" ifadesini eleştirdi. Sermaye piyasalarındaki manipülatif işlemlerde bankaların rolünün yeterince konuşulmadığını savunan Özdağ, vatandaşları yatırım fonlarına yönlendiren en büyük kanalın bankalar olduğunu söyledi.

"Peki, bu bankalarda fon satışları nasıl yapıldı? Hangi bankanın hangi şubesinden, hangi müşteriye, hangi fonlar önerildi? Müşterilere riskler doğru anlatıldı mı? Müşteri temsilcilerinin herhangi bir kişiye özel yatırım tavsiyesinde bulunup bulunmadığı araştırıldı mı? Banka çalışanlarının bu işlemler üzerinden satış hedefl eri veya primleri var mıydı? Bu soygunda hangi bankaların etkin rolü var" sorularını soran Özdağ, Adalet Bakanı Akın Gürlek'in gönüllü iade hesabına 32,5 milyar lira yatırıldığı açıklamasına ilişkin şunları söyledi: "Paranın geri alınması önemlidir ama paralar geri ödendi diye bu soygunda dahli olanların cezadan kurtulduğu anlamına gelmemelidir. Parayı iade etmek, işlenmiş olabilecek suçu ortadan kaldırmaz. Vatandaşa ödeme yapmak da devletin denetim sorumluluğunu ortadan kaldırmaz. Kimler önceden bilgi sahibi oldu? Kimler olağan dışı kazanç sağladı?"

Madrid merkezli İspanyol bankacılık devi BBVA’nın CEO’su Onur Genç ve Garanti BBVA Genel Müdürü Mahmut Akten’le “sürdürülebilirlik” gündemiyle buluştuk. Genç ve Akten’e Genel Müdür Yardımcıları Sinem Edige ile Cemal Onaran eşlik etti.

Onur Genç, sohbete son dönemlerde dünyada yaşananlardan girdi:

-          Savaşlarla yaşanan tedarik sıkıntısı, yükselen maliyetler enerjisi olmayan, geliştiremeyen birçok ülkenin zorlanmasına yol açıyor. Petrolü, gazı ithal eden ülkelerin maliyetlerinin çok arttığını görüyoruz.

Almanya örneğine işaret etti:

-          Almanya, Rusya’dan akan gazın etkisiyle düşük enerji maliyetleriyle muazzam bir endüstri tabanı kurmuştu. Rusya-Ukrayna savaşı, onların maliyetlerini iki buçuk-üç katına çıkardı. Körfez’deki savaş da Almanya’nın rekabetçiliğini etkileyebilecek yerlere doğru gidiyor.

Enerjide yaşananların şirketler üzerindeki etkisine dikkat çekti:

-          Şirketler sürdürülebilirlik yatırımları yapmazsa, ihracat pazarlarında sıkıntı yaşayacaklar. Türk şirketleri Avrupa pazarında karbon düzenlemesi nedeniyle piyasa dışında kalma riskiyle karşı karşıya. Sürdürülebilirlik yatırımları şirketleri rekabetçi yapabilecek.

Sürdürülebilirlik konusunun çevresel sorumluluk olmaktan öteye geçtiğini kaydetti:

-          Sürdürülebilirlik durdurulamaz trend olma yolunda ilerliyor. Şirketlerin varoluş nedenleri arasına girecek gibi görünüyor. Bu iş, “olmazsa olmaz”a doğru ilerliyor.

BBVA’nın grup olarak sürdürülebilirlik konusunu çokça sahiplendiğinin altını çizdi:

-          Başından beri, “Bu iş önemlidir. Hem sorumluluk konusudur hem iş konusudur hem rekabetçilik konusudur. Bu işin içinde olmamız lazım” dedik. 2018 yılında sürdürülebilirlik konusunu “stratejik önceliklerden biri” diye belirleyen nadir bankalardan biriyiz.

2018-2025 arasındaki 8 yıllık dönemde 100 milyar Euro’luk sürdürülebilir finansman hedefi koyduklarını aktardı:

-          O hedefi yakalama kararlılığımızı açıklamıştık. Sonra art arda rakamı önce 200, sonra 300 milyar Euro’ya çıkardık. 300 milyar Euro’yu 7 yılda kullandırdık. Bu kez 2025-2029 arasındaki 5 yıl için 700 milyar Euro sürdürülebilir finansman kararı verdik.

Böylece 2018-2029 arasındaki dönemde 1 trilyon Euro’luk sürdürülebilir finansman sağlamayı gündemlerine almış olduklarını vurguladı:

-          Şu anda çok iyi gidiyoruz. 300 milyar Euro daha önce kullandırmıştık. 700 milyar Euro’nun 250 milyar Euro’sunu da 1.5 yılda verdik. Beklentinin üzerinde ilerliyor. Dünyadaki birçok büyük bankanın üzerinde bir hedef ve gerçekleştirmeyle yol alıyoruz.

Onur Genç, elektrifikasyonun finansmanı üzerinde de durdu:

-          2025’in başından 2026 Eylül ayı sonuna kadar 250 milyar Euro’luk sürdürülebilir finansman yaptık. Bunun 60 milyar Euro’su elektrifikasyona dönük oldu. Onun yarısı da rüzgar ve güneş enerjisine yöneltildi.

BBVA’nın 25 ülkede faaliyet gösterdiğini anımsattı:

-          İki ülke bizim için çok büyük. Birisi haliyle yerleşik olduğumuz İspanya, diğeri de kârlılık açısından daha büyük Meksika. İki ülke, bizim kârımızın yüzde 75-80’ini gerçekleştiriyor. Üçüncü sırada Türkiye var. Kârımızın yüzde 8’i Türkiye’den geliyor.

Türkiye’nin 1 trilyon Euro’luk sürdürülebilir finansmandan yüzde 10-15 pay almasının söz konusu olduğunu aktardı:

-          Yani, Garanti BBVA, grup içinde sürdürülebilir finansman açısından iyi bir yerde.

“Sürdürülebilirlik” uzun süre biz gazeteciler arasında, “sıkıcı konu”lar arasında yer aldı… “COP” toplantılarında konuşmaktan öte yol alınamadığı düşünüldü…

Ancak, sonunda hem ülkeler hem de şirketler açısından “rekabet gücü sağladığı” kanısına varıldı…

BBVA gibi grupların sürdürülebilir finansmana 1 trilyon Euro kaynak ayırması, bunun 450 milyar Euro’sunu kullandırmış olması, işin önemini güçlü şekilde ortaya koyuyor…

Türkiye’de yenilenebilir enerjiye 8 milyar dolar sağladık

GARANTİ BBVA Genel Müdürü Mahmut Akten, “COP31”den sonra Türkiye’de yenilenebilir enerji, depolama ve şebekeyle ilgili yatırımların artmasını beklediklerini belirtti:

-          Bunun finansmanının teknik altyapısını doğru oturtmak gerekiyor. Biz genelde bu tür yatırımların finansmanına liderlik yapıyoruz. “COP31” vesilesiyle Asya Kalkınma Bankası’yla görüştük. Türkiye’de yatırım kovalıyorlar. Biz onlarla beraber iş yapıyoruz.

Yenilenebilir enerji santrallarının kurulumunda maliyetlerin çok iyi bir şekilde düştüğünü vurguladı:

-          Hem rüzgarda hem güneşte bunu görüyoruz. Bizim yenilenebilir enerji finansmanına sağladığımız kaynak 8 milyar doları buldu. Yalnızca bu iki alanda.

Sürdürülebilirlik finansmanına 3.5 trilyon liralık kaynak hedefi açıkladıklarını anımsattı:

-          Biz BBVA grubunun sürdürülebilirlik finansmanına ayırdığı kaynaktan yüzde 10 pay alıyoruz. Bazı aylarda yüzde 15’lere çıkıyoruz. Çünkü, Türkiye’nin gerçekten belki de İspanya’dan ve diğer ülkelerde daha çok ihtiyacı var bu yatırımlara.

Mahmut Akten, önceliklere dikkat çekti:

-          İki proje varsa, bir tanesi temiz enerji ve verimliyse tercihimiz o proje oluyor. Ancak, bu alan da kredi kullandırma limitlerine dahil. Yine de 8-10 yıllık bir projeye giriliyor. Biz her zaman bu projeleri tercih ederiz.

Aslan payını hem Türkiye’de hem dünyada yenilenebilir enerji alır

BBVA Global CEO’su Onur Genç, finansman konusunda önümüzdeki dönemde aslan payını hem dünyada hem de Türkiye’de yenilenebilir enerjinin alabileceğini bildirdi:

-          Çünkü, çok fazla para gerektiren, fazla kapital gerektiren bir iştir. Enerji üretmek istiyorsanız paranın çoğunu oraya verirsiniz.

Orası karantinaya alındı, yabancı yatırımcının bakışını değiştirmez

BBVA Global CEO’su Onur Genç, Türkiye’de yaşanan fon kriziyle ilgili sorular üzerine şu değerlendirmeyi yaptı:

-          Bir kere işin sosyal boyutu, bundan etkilenen kişi sayısı yadsınamaz. Ülkemiz için önemli bir onu. Kendi rakamlarımızdan gördüğümüz kadarıyla bankacılık sektörüne etkisi limitli. Bankacılık sektörünü birebir etkileyen bir konu değil.

Bunun nedenini şöyle açıkladı:

-          Çünkü, belirli bir sayıdaki oyuncunun ve fonun etkilendiği bir parçaydı. Fazla sayıda kişi etkilendi ama bankacılık sektöründeki oyuncuları etkileyecek büyüklükte değil.

Fon kriziyle ilgili alınan kararları, yapılan operasyonları “orası karantinaya alındı” şeklinde niteledi:

-          Bence doğru terim bu. Karantinaya alındı. Şu anda çözülmeye çalışılıyor. Tek başına bu konu yabancı yatırımcının Türkiye’ye bakışını değiştirmez diye düşünüyorum. Çünkü, çok spesifik bir alanda yaşandı.

BBVA Grubunun Türkiye’nin en büyük yabancı yatırımcısı olduğunu kaydetti:

-          BBVA Grubu bugüne kadar Türkiye’ye 9.3 milyar Euro yatırım yaptı. “Türkiye’ye artık para getirmek istemez” gibi bir durum söz konusu değil. Çünkü, fon konusu karantina edilmiş durumda.

Düşük faiz bankalar için iyi bir şey

BBVA Global CEO’su Onur Genç, bir soruyu yanıtlarken faizler konusunda şu değerlendirmeyi yaptı:

-          Düşük faiz bütün bankalar için iyi bir şey. Eğer faizler düşerse bankalar bundan fayda sağlar. Faizler düşer mi? Bizim dışımızda bir konu. Faizlerin düşebilmesi için enflasyonun düşmesi lazım.

Enflasyondan kopuk olarak bu işin yönetilmeye çalışıldığında olamayacağının hep birlikte görüldüğünü vurguladı:

-          Enflasyon düşer mi önümüzdeki sene? Enerjiye bağlı bir parça. Önümüzdeki seneyi etkileyecek bir çok dinamik var. Enflasyon çok aşağı gelmeyebilir gibi geliyor bana. Bu senenin sonunu beklememiz lazım.

Finansmana erişim problemi olmadığını savundu:

-          Bence fiyat problemi var. KOBİ’ler, büyük şirketler mevcut fiyatlardan krediyi kullanmak istemeyebiliyor.

Türkiye’deki bankamız hakikaten çok iyi

BBVA Global CEO’su Onur Genç, Garanti BBVA’yla ilgili şu mesajı verdi:

-          Türkiye’deki bankamız çok iyi bir banka. Hakikaten çok iyi olduğunu düşünüyoruz.

Sermaye getirisinde büyük rakiplerden çok daha iyi olduğunu vurguladı:

-          Müşteri memnuniyeti ve büyümesinde de iyi. Tabi ki daha çok iyisi için yapacak işimiz var. Bizim işimiz insan işi. Türkiye’nin en iyi insan kaynağını çekebilme gücümüz var.

Ardından şu noktanın altını çizdi:

-          Garanti BBVA birçok açıdan Türkiye’nin en iyi bankası ama sermaye getirisi enflasyonun altında.

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) Başkanı Fatih Karahan, 2027 ve sonrası dönemi ilişkin ara hedefleri yukarı çektiklerini dile getirerek 2026 yılsonu enflasyon tahminlerini de yüzde 28’den yüzde 29,5’e çıkardıklarını açıkladı. Karahan, 2027 için ara hedefin yüzde 15’ten yüzde 21’e, 2028 için yüzde 9’dan yüzde 13,5’e çekildiğini 2029 içinse yüzde 9 olarak belirlendiğini duyurdu. Enflasyon ana eğiliminde düşüşün devam ettiğini ve 3 aylık ana eğilime bakıldığında yıllıklandırılmış yüzde 23-24 seviyesine geldiğini kaydeden Karahan manşet enflasyonun da arz yönlü şoklar azaldığında bu seviyeye yakınsayacağını dile getirdi. Karahan yılın dördüncü enflasyon raporu toplantısında tahminlerdeki güncellemede savaş kaynaklı gelişmelerin belirleyici olduğunu vurguladı, savaşın etkilerinin beklenenden kalıcı hale gelmesinin de enflasyon beklentilerinde önceki dönemde öngördükleri iyileşmeyi sınırladığını vurguladı.

Manşete yansıması sınırlı kalıyor 

Karahan, para politikasının gecikmeli etkileri ve finansal koşulların daha fazla sıkılaşması gibi unsurlarla yurt içi talep koşullarının baz senaryoda öngördüklerinden daha zayıf seyredebileceğine dikkati çekerek, bu durumun enflasyon tahminleri üzerinde aşağı yönlü risk oluşturduğunu belirtti. Para politikası duruşunu oluştururken risklerin yönünü ve enflasyon beklentileri üzerindeki olası etkilerini bütüncül bir yaklaşımla değerlendirmeye devam edeceklerini vurgulayan Karahan, şunları kaydetti: "Dezenflasyon süreci, ivme kaybetmekle birlikte devam ediyor. Talep koşullarının dezenflasyon sürecine katkısı bu dönemde belirginleşti. Para politikasının daha yoğun etkilediği kalemlerde enflasyondaki yavaşlamayı net bir şekilde görüyoruz. Enflasyonun ana eğilimindeki iyileşme sürüyor ancak jeopolitik gelişmeler kaynaklı arz yönlü şoklar nedeniyle bu iyileşmenin manşet enflasyona yansımaları henüz sınırlı kalıyor.” 

Karahan, şu anda enflasyonun son 3 aylık ana eğilimine bakıldığında yıllıklandırılmışının yüzde 23- 24 civarında olduğunu kaydederek, şu ifadeleri kullandı: “Başka hiçbir iyileşme görülmese de yani ana eğilim şu anki seviyesinde 1,8 civarında kalsa dahi arz yönlü şokların kalkmasıyla zaten bir süre sonra manşet enflasyonun buraya yakınsamasını bekleriz. Enflasyon dinamiklerinde başka hiçbir ilave ilerleme olmasa dahi savaşın bittiği, enerji piyasasının biraz daha normalleştiği ama eski seviyesine de dönmediği bir görünüm altında zaten kendiliğinden yüzde 23-24'lü seviyelere geliyoruz. Sıkı para politikası da devam edecek, maliye politikasında da sıkı görünüm devam ediyor. Ayrıca eş güdümden gelecek bir katkı var. Bütün bunları bir araya koyduğumuzda yüzde 21'in çok da uçuk olmadığını değerlendiriyorum. Dolayısıyla makul bir tahmin gibi geliyor.”

Fon krizinin etkilerine yönelik adımlar 

Finansal piyasalardaki son gelişmeleri dikkate alarak likidite araçlarını ve makroihtiyati çerçeveyi aktif şekilde kullandıklarını belirten Karahan, öncelikle yatırım fonu piyasasında yaşanan gelişmelerin yayılma riskini sınırlamak için adımlar attıklarını ifade etti. Karahan, "Likidite imkanlarını gözden geçirerek bankalara likidite yönetiminde esneklik sağladık. TLREF piyasasındaki oynaklığın azaltılması amacıyla doğrudan alım miktarını artırdık. Özel sektör tahvillerinin itfası için kullandırılan kredileri büyüme sınırından muaf tuttuk" diye konuştu. Kredi piyasasındaki ılımlı seyri ve artan aktif kalitesi risklerini göz önünde bulundurarak kredi büyüme sınırlarını bir miktar genişlettiklerini aktaran Karahan, bankaların uzun vadeli finansman imkanlarını desteklemek ve piyasa mekanizmasının işlevselliğini artırmak amacıyla zorunlu karşılık maliyetlerini de azalttıklarını anlattı. 

Karahan fon krizinin servet kanalından etkisinin ise hisse senetleri kaynaklı bir varlık etkisinin olabileceğini dile getirdi. Karahan, şöyle konuştu: "Bunun tüketime bir yansıması olabilir. Geçmiş çalışmalara baktık, ülkemizde ve diğer ülkelerde borsa kaynaklı servet kaybının tüketime etkisini inceledik. Burada diğer servet kanallarına göre bu geçişkenliğin biraz daha sınırlı olduğunu görüyoruz. Borsadaki yatırımcı tabanının genişlemiş olması geçmiş geçişkenliklere göre biraz daha yüksek bir etki görmemiz mümkün. Çünkü toplumun daha geneline yayılan bir servet etkisi söz konusu olabilir. Burada sayı vermekten çekinmemizin temel sebebi, aslında bu düşüşün ne kadar kalıcı olacağını bilmiyor olmamız.”

Fondan çıkan TL mevduat yöneldi 

Karahan, ağustosta haftalık repo fonlamasına geçiş ve ekimdeki politika faizi indirimiyle ağırlıklı ortalama fonlama maliyetinin toplam 400 baz puan gerilediğini, bu değişimin mevduat ve kredi faizlerine büyük ölçüde yansıdığını söyledi. Karahan, artan jeopolitik riskler ve altın fiyatlarındaki gelişmeler nedeniyle TL payında dalgalanmalar görülebildiğini ifade ederek, şunları söyledi: "Sıkı para politikası duruşumuz ve destekleyici makro ihtiyati araç setimiz yurt içi yerleşiklerin TL mevduat tercihinin korunmasında etkili oldu. Fon piyasasındaki gelişmeler sonrasında fonlardan çıkışlar büyük oranda mevduata yöneldi. Mevduata yönelimin para birimi kompozisyonunun mevcut TL payı ile uyumlu olduğunu görüyoruz. Nitekim, TL payı yatırım fonları dahil ve hariç yatay seyrini sürdürüyor."

Sıkı para politikasına ek olarak büyüme sınırlarının düşürülmesi ve istisnaların daraltılmasının da bu yavaşlamada etkili olduğunu belirten Karahan, şubat sonunda yüzde 35 olan toplam kredi büyümesinin yüzde 20 civarına gerilediğini söyledi. Karahan, "Kredi türleri bazında büyüme oranlarına baktığımızda, TL ticari kredilerin yüzde 34 seviyesinde büyüdüğünü, bireysel kredilerde ise büyümenin belirgin şekilde gerileyerek yüzde 15 seviyelerine düştüğünü görüyoruz. Kur etkisinden arındırılmış yabancı para kredi büyümesi ise yüzde 9 ile ılımlı bir seyir izliyor" diye konuştu. 

Rezervlere altın etkisi 28 milyar dolar

Rezervlere ilişkin Karahan, “27 Şubat’ta 210 milyar dolar olan brüt rezervler 49 milyar dolar azalarak 6 Kasım itibarıyla 161 milyar dolar seviyesinde gerçekleşti. Rezervlerdeki bu azalışın 28 milyar dolarlık kısmı altın fiyatlarındaki gerilemeden kaynaklandı. Swap hariç net rezervler aynı dönemde 50,4 milyar dolar azalışla 28 milyar dolar seviyesine geldi" dedi. Fon krizine yönelik gelişmelerinin etkisinin likidite ve servet kanalında ortaya çıktığını likidite tarafında önlem aldıklarını kaydeden Karahan servet tarafından ise hisse senetleri kaynaklı bir varlık etkisinin olabileceğini dile getirdi. Karahan, şöyle konuştu: 

"Bunun tüketime bir yansıması olabilir. Geçmiş çalışmalara baktık, ülkemizde ve diğer ülkelerde borsa kaynaklı servet kaybının tüketime etkisini inceledik. Burada diğer servet kanallarına göre bu geçişkenliğin biraz daha sınırlı olduğunu görüyoruz. Borsadaki yatırımcı tabanının genişlemiş olması geçmiş geçişkenliklere göre biraz daha yüksek bir etki görmemiz mümkün. Çünkü toplumun daha geneline yayılan bir servet etkisi söz konusu olabilir. Burada sayı vermekten çekinmemizin temel sebebi, aslında bu düşüşün ne kadar kalıcı olacağını bilmiyor olmamız.” TCMB Başkanı Karahan, kamu maliyesindeki görünüme ilişkin soruya karşılık, destekleyici duruşun devam etmesini öngördüklerini belirtti.

Sıkı para politikası ve finansmana erişim sorunları gölgesinde işletme sermayesi eriyen reel sektörün umutla beklediği yeni Nefes Kredisi paketi, daha ilk haftasında limit yetersizliği ve ek maliyet eleştirileriyle karşı karşıya kaldı. Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği (TOBB) ve Kredi Garanti Fonu (KGF) iş birliğiyle son iki yılda 5 ayrı paket halinde toplam 176 milyar TL’lik hacme ulaşan Nefes Kredisi’nin son diliminde firma başına azami limit 5 milyon TL olarak açıklanmıştı. Ancak bankacılık sistemindeki şube ağı, paket içindeki kesintiler ve sahadaki tahsisatlar arasındaki makas, krediye erişimin önündeki en büyük engel haline geldi.

Teminat ve batık kesintisi limiti eritiyor 

Bankacılık sektörü verilerine göre, pakete dahil olan 8 kamu ve özel bankanın (Ziraat Bankası, Halkbank, Vakıf- Bank, Garanti BBVA, Yapı Kredi, DenizBank, QNB ve Ziraat Katılım) yurt içinde yaklaşık 6 bin 550 şubesi bulunuyor. 50 milyar TL’lik toplam kaynak yurt içindeki bu şube ağına eşit dağıtıldığında şube başına ortalama 7,63 milyon TL düşmesi gerekirken, KGF’nin Özkaynak Kefalet Programı kapsamındaki kesintiler fiili hacmi daraltıyor.

Sektör kaynaklarından edinilen bilgiye göre, açıklanan 50 milyar TL’lik toplam hacmin yüzde 7’si yani yaklaşık 3,5 milyar TL’lik kısmı, olası risklere karşı koruma teminatı olarak bloke ediliyor. Ayrıca önceki dönemlerde kullandırılan kredilerde takibe düşen tutarların da bankaların yeni limitlerinden mahsup edilmesiyle şubelere gönderilen net kota iyice küçülüyor. Büyük ticari şubelere ayrılan paylar da düşüldüğünde, standart şubelerin eline geçen limit 250 bin TL ile 1 milyon TL aralığında kalıyor. Bu durum, firma başına 5 milyon TL olarak açıklanan azami limitin pratikte kullanımını neredeyse imkansız hale getiriyor.

“En az 200 milyar TL olmalı” 

TOBB Hazır Giyim ve Konfeksiyon Sanayi Meclisi Başkanı Şeref Fayat, 50 milyar TL’lik toplam hacmin mevcut ekonomik konjonktürde reel sektöre can suyu olmaktan uzak kaldığını belirterek, toplam büyüklüğün en az 200 milyar TL seviyesinde olması gerektiğini söyledi.

Sanayinin yoğun olduğu bölgelerde dahi şube kotalarının çok düşük kaldığına dikkat çeken Fayat, "Sanayinin göbeği sayılan Güneşli’deki bir kamu bankası şubesine sorduğumuzda, şubeye toplam 1 milyon TL limit geldiği bilgisi verildi. Firma başı 5 milyon TL üst limit açıklandı ama şubeye gelen toplam para 1 milyon TL olunca orta boy bir işletme başvurup evrakla uğraşmaya bile değmez görüyor. Bu rakam ancak çok küçük ölçekli esnafın günlük nakit akışını çevirmesine yarayabilir. Mevcut tabloda 'dağ fare doğurdu' gibi görünüyor" diye konuştu. Kredi maliyetlerine de değinen Fayat, vade boyunca her yıl anapara üzerinden yüzde 1,5 KGF komisyonu eklenmesine ilişkin de, "36 ay vadeli kullanımda bu kesinti toplam maliyeti yüzde 37-39 seviyesine taşıyor. Ayrıca SGK ve vergi borcu yoktur şartı da nakit sıkışıklığı yaşayan küçük işletmelerin krediye ulaşmasını zorlaştırıyor" değerlendirmesinde bulundu.

“Şube 1-2 kişiye ancak verebiliyor”

İstanbul Tüccarlar Kulübü Başkanı İlker Önel de son iki yılda genel paket tutarları artmasına rağmen şube ve işletme başına düşen payın giderek daraldığına işaret etti. Sahada şube başına 250 bin ile 500 bin TL arasında limit tanımlandığını ve bunun şube bazında en fazla 1 ya da 2 müşteriye yettiğini aktaran Önel, "Yaptığımız araştırmalara göre ayrılan kaynaktan yüzde 7 oranında KGF koruma fonu ayrılması ve önceki dönemlerde takibe düşen kredilerin mahsup edilmesiyle bankalara kalan genel limit oldukça daralıyor. Bunun yanında bankalar, 24-36 ay seçenekli olmasına rağmen ağırlıklı olarak uzun vadeli sabit faizli kullandırım yapıyor ve vade boyunca her yıl yüzde 1,5 oranında KGF komisyonu kesiyor. Dezenflasyon sürecinin uzadığı ve iç talebin yavaşladığı bu ortamda söz konusu kesinti kredinin amacını ortadan kaldırıyor. İş dünyası olarak beklentimiz, bu komisyon yükünün işletmelerden alınarak Hazine veya TOBB tarafından karşılanmasıdır" ifadelerini kullandı.

“Kredi yolda bitiyor, ‘nefes’ değil ‘oksijen tüpü’ lazım”

Ayakkabı Yan Sanayicileri Derneği (AYSAD) Başkanı Sait Salıcı ise daha önceki paketlerden yararlanan firmaların 5 milyon TL’lik tamamlama sınırı nedeniyle yeni pakette önünün kapandığını vurguladı. Ulaşılabilen 500 bin ila 750 bin TL bandındaki tutarların işletmelerin kira, enerji veya personel giderlerine dahi yetmediğini belirten Salıcı, şunları kaydetti: "Sanayicinin çekebileceği kredi, bankadan iş yerine gelene kadar yolda bitiyor. Kaldı ki bankalar genel müdürlük kriterleri çerçevesinde çok seçici davranıyor; vergi borcu olan ya da kredi skoru bozulan asıl ihtiyaç sahibi firmalar zaten sistem dışında kalıyor. Mevcut kaynak da bu haliyle yeni yatırıma veya üretime değil, geriden gelen birikmiş borçları kapatmaya gidiyor. Gelinen noktada reel sektörün yaralarına merhem olabilmek için bir sonraki paketin adının 'Nefes' değil, 'Oksijen Tüpü' olması gerekiyor." 

Bursa Büyükşehir Belediye Meclisi’nin ve BUSKİ Genel Kurulu’nun kasım ayı birinci oturumları, Büyükşehir Belediye Başkan Vekili Şahin Biba’nın başkanlığında yapıldı.

Büyükşehir Belediyesi Meclis Salonu’nda gerçekleşen BUSKİ Genel Kurulu’nda, 2027 yılı performans esaslı program bütçesi, 2027 yılı performans programı ve 2027 yılı yatırım programı ile ilgili raporun ikinci oturumda görüşülmesi kabul edildi. Büyükşehir Belediye Meclisi’nin Kasım ayı birinci oturumunda ise 61 gündem maddesi ve 49 önerge görüşüldü.

“Bursa’ya hizmet etme sorumluluğu taşıyoruz”

Başkan Vekili Şahin Biba, meclis olarak Bursa’ya hizmet etme sorumluluğu taşıdıklarını söyledi. Meclis çatısı altında ortaya konulan her görüşün, her değerlendirmenin ve alınan her kararın ortak amacının Bursalıların geleceğine katkı sunmak olduğunu belirten Başkan Vekili Biba, “Bu anlayışla karşılıklı saygı ve istişare çalışmalarımızı sürdürmeye devam edeceğiz. Katkı sunan tüm meclis üyelerine ve çalışma arkadaşlarımıza teşekkür ediyorum. Alınacak kararların şehrimize ve hemşerilerimize hayırlar getirmesini temenni ediyorum” dedi.

Yapılan açıklamaya göre, 1988'de Zorlu Grubu'nda göreve başlayan Zorlu, tekstil ve işletme alanındaki yükseköğreniminin ardında grubun farklı sektörlerdeki şirketlerinde yönetim kurulu seviyesinde sorumluluklar üstlendi ve uluslararası pazarlarda iş geliştirme faaliyetlerine liderlik etti.

Bu kapsamda 1998'de Zorlu Holding Yönetim Kurulu'na katılan ve 2022'den bu yana Zorlu Holding Yönetim Kurulu Başkan Vekili olarak görev yapan Zorlu'nun, holdingin kurumsal yapısının gelişiminde etkin rol oynadığı belirtildi.

Zorlu Grubu, tekstil, tüketici elektroniği, beyaz eşya, mobilite, enerji ve gayrimenkul başta olmak üzere farklı sektörlerde faaliyet gösteriyor. Açıklamada Türkiye'nin sanayileşmesine, üretimine, ihracatına ve istihdamına katkı sunan Zorlu Grubu'nun, ürün ve hizmetleriyle Türkiye'de ve uluslararası pazarlarda milyonlarca insana ulaştığı vurgulandı.

Zorlu Holding Yönetim Kurulu Başkanı Olgun Zorlu, Ahmet Zorlu'dan devraldığı kıymetli mirası geleceğe taşımanın sorumluluğuyla görevini yürüteceğini belirtti.

Ahmet Zorlu'nun girişimci ruhunun, azminin ve ülkeye değer katma kararlılığının, Zorlu Grubu'nun gelişimine yön verdiğini aktaran Olgun Zorlu, "Onursal Başkanımız Zeki Zorlu ile Ahmet Zorlu'nun birlikte temellerini attıkları, vizyonlarıyla büyüttükleri grubumuzun değerleri, bugün de en güçlü dayanağımız. Bu köklü miras bundan sonra da yolumuzu aydınlatmaya devam edecek." ifadelerini kullandı.

Zorlu, 70 yılı aşkın sanayi birikimi ve teknoloji yetkinliklerinin, geleceğe dönük adımlarının temelini oluşturduğunu vurgulayarak, önceliklerinin, üretim ve ihracattaki konumlarını korurken grubun güçlü olduğu alanlarda yeni iş modelleriyle rekabetçiliklerini artırmak olduğunu kaydetti.

Bu doğrultuda farklı sektörlerdeki deneyimlerinden yararlanarak katma değerli ürün ve hizmetlere, verimliliğe ve yenilikçiliğe odaklanacaklarına dikkati çeken Zorlu, "İnsan kaynağı, kurum kültürü ve dijitalleşme eksenindeki yatırımlarımızı sürdürerek kalıcı değer üretmeye devam edeceğiz. Küresel gelişmeleri, riskleri ve fırsatları uzun vadeli bir bakış açısıyla değerlendirecek, kararlarımızda veriyi, uzmanlığı ve ortak aklı esas alacağız." değerlendirmesinde bulundu.

Zorlu, Zorlu Grubu'nun en büyük gücünün, köklü değerleri, kurumsal birikimi ve insan kaynağı olduğunu vurgulayarak, profesyonel yönetim ekiplerinin deneyimine ve liderliklerine, çalışma arkadaşlarının bilgi birikimine ve fikirlerine güvendiğini aktardı.

Birlikte ortaya koydukları güç ve birlikte başarma anlayışıyla grubun geleceğini şekillendireceklerini vurgulayan Zorlu, "Ahmet Zorlu'nun 'Önce ülkem, sonra kurumum, sonra ailem' ilkesini yaşatarak ülkemiz için üretmeye ve değer yaratmaya devam edeceğiz." ifadesini kullandı.

[post-91128]

Lancet Countdown'ın bu yılki raporu tek bir uyarı etrafında şekilleniyor: İklim değişikliğinin sağlık üzerindeki etkileri 2016-2025 döneminde bir önceki on yıla göre daha hızlı arttı, alınan önlemler ise bu hıza yetişemedi. Raporun tahminlerine göre yalnızca 2023'te dünyada 710 bin ölüm sıcakla ilişkiliydi ve bunların yüzde 70'inden fazlası insan kaynaklı ısınmaya bağlanıyor. Raporun yazarları bu yüzden iklim değişikliğinin küresel bir sağlık acil durumu olarak tanınmasını öneriyor.

Türkiye de bu tablonun dışında değil. Süleyman Demirel Üniversitesi ve Halk Sağlığı Uzmanları Derneği'nin (HASUDER) Lancet Countdown verilerine dayanarak hazırladığı Türkiye politika belgesine göre 2021-2025 döneminde Türkiye'de yaşanan sıcak hava dalgası günlerinin yüzde 85'ten fazlası, iklim değişikliği olmasaydı yaşanmayacaktı. 65 yaş üstündekilerin maruz kaldığı sıcak hava dalgası günleri 1986-2005 ortalamasına göre yüzde 271 artarak yılda 22 güne çıktı; bebeklerde artış yüzde 288. Ülke topraklarının yüzde 70'i en az bir ay boyunca aşırı kuraklık yaşadı; 1980'lerde bu oran yüzde 15'ti.

Bu rakamlar akla bir soru getiriyor: Bu tablonun iktisadi kaynağı ne? Cevabın önemli bir kısmı, fosil yakıtların, özellikle de kömürün gerçek maliyetinin fiyatına yansımamasında.

İktisatta buna negatif dışsallık diyoruz. Bir kömür santrali, elektrik üretirken yarattığı hava kirliliğinin ve sağlık zararının bedelini ödemez. Faturadaki kilovatsaat fiyatında erken ölümler, solunum yolu hastalıkları, hastane masrafları ve kaybedilen iş günleri yer almaz. Bu maliyetler ortadan kalkmaz; sağlık sistemine, hane bütçelerine ve en çok da santralin çevresinde yaşayanların sağlığına yüklenir. Aynı belgeye göre Türkiye'de elektrik santrali kirliliğine bağlı tahmini erken ölüm sayısı 2022'de 9.500'dü.

Zarar fiyata yansımadığı için kömürden, toplumun gerçekte isteyeceğinden fazla elektrik üretilir. Ders kitaplarının dara kaybı dediği şey, tam olarak bu fazla üretimin bedelidir: Fazladan üretilen her birimin topluma maliyeti, sağladığı faydayı aşar. Dara kaybı kirliliğin toplam maliyeti değildir; dışsallık fiyatlansaydı hiç üretilmeyecek elektriğin yarattığı net kayıptır. Kömür ne kadar fazla yakılırsa bu kayıp da o kadar büyür.

Burada iki ayrı maliyeti birbirinden ayırmak gerekiyor. Sıcak hava dalgaları ve kuraklık küresel emisyonların sonucu; Türkiye'nin tek başına alacağı önlemler bunları kısa vadede değiştirmez. Santral kirliliğinin sağlık zararı ise büyük ölçüde yerel ve bölgeseldir: Bacadan çıkan partiküller ve kükürt dioksit, en başta santralin çevresinde ve aynı bölgede yaşayanların ciğerine iner. Bu yüzden kömürden çıkışın sağlık faydası, küresel müzakerelerin sonucunu beklemeden, burada ve bugün elde edilir.

İklimin maliyeti yalnızca sağlıkta görünmüyor. Aynı belgeye göre Türkiye'de aşırı sıcak nedeniyle yaşanan iş gücü kaybının değeri 2025'te 2,6 milyar dolar oldu; bu, kabaca milli gelirin binde ikisine denk geliyor ve kaybın yüzde 45'i tarımda. Tarım hem istihdamın hem de gıda fiyatlarının belirleyicisi olduğu için bu kayıp enflasyona, kırsal gelire ve gıda güvenliğine yansıyor. İklim politikası bu anlamda aynı zamanda bir makroekonomi ve bölüşüm politikası.

Peki maliyet bu kadar açıkken harekete geçmek neden her yerde bu kadar zor? İki açıklama var. Birincisi davranışsal: Santralin sağladığı istihdam ve elektrik somut, yerel ve bugüne ait; kirliliğin maliyeti ise dağınık, istatistiksel ve gecikmeli. İnsanlar da karar alıcılar da bugünün görünür faydasını, yarının görünmeyen maliyetine karşı sistematik olarak fazla tartar. İkincisi politik iktisattan, Mancur Olson'dan geliyor: Kömürün faydası belirli sektör ve bölgelerde yoğunlaşırken maliyeti milyonlara yayılıyor. Yoğun çıkarlar kolay örgütlenip sesini duyurur; dağınık maliyetler ise gündeme ancak geç girer. Kömürün en güçlü savunusu da bu somut ve yoğunlaşmış faydalara dayanıyor: Yerli linyitin enerji arz güvenliğine katkısı gerçek ve göz ardı edilemez. Ancak sağlık maliyeti hesaba katıldığında elektriğin toplam bedeli değişiyor.

Bu engelleri aşmanın yolu belli ve Türkiye'nin kendi koyduğu hedefler bu yolun haritasını zaten çiziyor: 2053 net sıfır hedefi, 2025'te kabul edilen İklim Kanunu, bu yıl hayata geçirilen Emisyon Ticaret Sistemi ve 2035'e kadar 120 GW rüzgâr ve güneş kapasitesi hedefi. Uluslararası deneyim, bu hedeflere ulaşmayı kolaylaştıracak araçları da gösteriyor. İlki karbon fiyatlaması: Kirliliğin bedeli fiyata yansıdığında piyasa, temiz enerjiyi kendiliğinden öne çıkarır. İngiltere'nin 2024'te son kömür santralini kapatmasında karbon fiyatına konan taban belirleyici oldu. Türkiye'nin Emisyon Ticaret Sistemi de bu aracın önemli bir ilk adımı. Pilot dönemde tahsisatlar tamamen ücretsiz dağıtıldığı için fiyat sinyali henüz oluşmuyor; sistemin etkisi, ilerleyen dönemde oluşacak karbon fiyatının kirliliğin gerçek maliyetini ne ölçüde yansıttığına bağlı olacak. İkincisi öngörülebilirlik: 2053 net sıfır hedefinin inandırıcılığını artıracak bir sonraki adım, kömür için takvimli bir dönüşüm yol haritası olabilir. Net bir takvim, yatırımcının da çalışanın da geleceğe hazırlanmasını sağlar.

Üçüncüsü, 120 GW hedefiyle uyumlu olarak kamu desteklerinin giderek şebekeye, depolamaya ve yenilenebilir enerjiye kaydırılması. Dördüncüsü, adil dönüşüm: Kömüre bağımlı bölgelerde yaşayanlar için yerel paydaşlarla birlikte tasarlanmış yeniden eğitim, geçiş dönemi gelir desteği ve yeni yatırım programları. Kömürden çıkışı bir “iklim mi, istihdam mı” ikilemine indirgemeden, çalışanları koruyan bir dönüşüm mümkün. Beşincisi de sıcağa uyum: sıcak hava dalgalarında çalışma saatlerini düzenleyen mevzuat, erken uyarı sistemleri, kentlerde serinleme alanları ve tarım işçileri için koruyucu düzenlemeler.

Türkiye bu kasım Antalya'da dünyanın iklim müzakerelerine ev sahipliği yapıyor. Bu, sağlık ile iklim arasındaki bağı gündeme taşıyarak liderlik göstermek için iyi bir fırsat. Lancet Countdown'ın bulguları, fosil yakıtlardan çıkışın soyut bir çevre hedefi değil, her yıl milyonlarca insanın sağlığını ilgilendiren bir halk sağlığı ve iktisat meselesi olduğunu gösteriyor.

Kömürün faturası bugün de ödeniyor; sadece onu ödeyenler elektriği kullananlar değil, nefes alanlar. Bu faturayı görünür kılmak, iyi tasarlanmış bir iklim politikasının ilk adımı.

Kaynaklar

• Lancet Countdown on Health and Climate Change, 2026 raporu
• Süleyman Demirel Üniversitesi ve HASUDER, Türkiye için 2026 İklim ve Sağlık Politikası Öncelikleri (Lancet Countdown verileriyle)

Araştırma ve danışmanlık şirketi AGS Global tarafından C-Level ve üst düzey iş insanlarının katılımıyla gerçekleştirilen “Sonbahara ve Şehre Dönüş: Beyaz Yakalı Yöneticilerin Eylül-Ekim Karnesi Araştırma Raporu” bu değişime ilişkin önemli veriler sunuyor.

Yan hakların değeri artıyor 

Araştırmaya katılan yöneticilerin yüzde 46,8’i özel sağlık hizmetlerinden şirketlerinin sunduğu sağlık sigortası sayesinde yararlanabildiğini belirtiyor. Özel sağlık sigortası, tamamlayıcı sağlık güvencesi, yemek ve ulaşım desteği gibi uygulamalar artık yalnızca ek imkanlardan ibaret değil. Bu destekler, çalışanların yaşam maliyetlerini yönetmesine ve mevcut yaşam standartlarını koruması açısından önemli.

İş ve özel yaşam arasındaki denge de çalışan dostu işveren anlayışının önemli bir parçası. Esnek çalışma saatleri, uzaktan ve hibrit çalışma modelleri, ebeveynlik izinleri ve kişisel ihtiyaçları gözeten uygulamalar çalışanların iş hayatını kolaylaştırıyor. Özellikle çocuk sahibi çalışanların iş hayatında kalması ve bakım sorumluluklarıyla mesleklerini birlikte sürdürebilmesi için bu destekler büyük önem taşıyor.

Çalışan deneyimi yeniden tanımlanıyor 

Çalışan dostu bir kurum kültürü oluşturmak, yalnızca yan haklar sunmakla sınırlı değil. Çalışanların karar süreçlerine katılması, görüşlerini özgürce paylaşabilmesi ve adil bir çalışma ortamında bulunması da önemli. Fırsat eşitliği, kadınların iş hayatında kalmasını destekleyen politikalar, engelli çalışanlar için erişilebilir iş yerleri ve çalışan sağlığını gözeten uygulamalar bu anlayışın temel unsurları arasında.

“Artık ‘siperde bekleme ve hayatta kalma’ dönemi yaşanıyor” 

AGS Global Kurucusu Ahmet Güler de araştırma sonuçlarını değerlendirirken yöneticilerin mevcut koşulları korumaya yöneldiğine dikkat çekiyor. Güler, “Araştırmamız açıkça gösteriyor ki, beyaz yakalı profesyoneller ve üst düzey yöneticiler için artık büyüme, risk alma ve sıçrama dönemi değil; tam anlamıyla ‘siperde bekleme ve hayatta kalma’ dönemi yaşanıyor. Özellikle son dönemde piyasaları sarsan fon krizleri, yöneticilerin yatırım iştahını ve sermaye piyasalarına olan güvenini ciddi şekilde tahrip etmiş durumda. Enflasyonist baskı ise bırakın yatırım yapmayı, beyaz yakanın tasarruf ve birikim yapma refleksini tamamen felç etmiş. Yöneticilerin, çocuklarının eğitimi veya özel hastane kullanımı gibi en temel standartlarını koruyabilmek için şirket yan haklarına sıkı sıkıya tutunduğunu, bu sebeple radikal kariyer maceralarından kaçındığını çok net görüyoruz. 2027’ye giden yolda iş dünyasının ana pusulası büyüme değil, mevcut şartları koruyarak bu fırtınalı dönemi en az hasarla atlatmak olacaktır” diyor. 

Zaafiyet Analizi – Sızma Testleri – Ulusal Dayanıklılı – Dijital Egemenlik – Risk Yönetimi – Yama Yönetimi – Tatbikat ve Simulasyonlar – Hackerlar - Quantum – Kriptoloji – Sıfır Gün Atakları

Bu kavramlar öyle ya da böyle arada sırada duymuş olabileceğimiz kelimeler. Aslında bu yazının tüm içeriğini 10 -15 kavramla özetleyebilirim. İfade ettikleri zararı anlatmaya kaç kelime yeter tahmin edemiyorum. Şöyle ifade edeyim; herhangi bir hastane hatta daha vahimi ülkedeki tüm hasta kayıtları, banka ödeme sistemleri, market raflarında yer alan dondurulmuş gıdalar ya da bir kan bankasının rezervleri, veri merkezleri, haberleşme ağları… hangi maksatla olursa olsun ele geçirildiğinde toplum bütünlüğüne tehdit oluşturduğunda ulusal egemenliğimizi sorguluyor olabilir mi?

Aklınıza gelmeyenin başımıza geldiği dönemleri yaşıyoruz. Günlük hayatımızın kritik kilometre taşları en az ülke sınırlarımız kadar korunmaya muhtaç. Konu siber güvenlik olunca, sıradanmış gibi görünen veri kümeleri milli güvenlik unsuru sayılabiliyor. Siber güvenlik, ekonomik, toplumsal ve ulusal güvenliğin ayrılmaz parçası.

Son haftalarda birbiri ardına yaşanan garip olaylar diken üstünde tutuyor hepimizi. Sınır tanımayan saldırılar veriden sonra insan hayatını tehdit eder oldu. Bireyleri, halkları hedef almaya başladılar.

Siber Güvenlik Danışmanlık Hizmetleri Direktörü Ayşim Niksarlı, aralarında Halkbank ve Ziraat Teknoloji, Pamukbank gibi dev finans kurumlarının bulunduğu devasa bir sektörde güvenli alanlar kurmak ve yönetmek üzere çalışmış. Bugün sektör bağımsız uygulama ve danışmanlık sunuyor. Siber güvenlik, ulusal dayanıklılık, milli güvenlik ve toplumsal tehditler üzerine aklıma gelen tüm soruları kendisine yönlendirdim, kapsayıcı yanıtlar verdi. Söyleşiyi izlemenizi ya da dinlemenizi öneriyorum. Hayatlarımızın bundan sonraki safhası, yakın zamana kadar yaşama şansına sahip olduğumuz huzur ve sessizlk içinde geçmeyecek belli.

Niksarlı, hayatımızdaki tehdidin değişimini tanımladı. Milyarlarca dolarlık bütçeleri olan organize suç gruplarını, devlet destekli aktörleri ve yapay zekâyla güçlenen saldırıların arkasındaki gerçekleri ve bundan sonra hayatımızın değişen yüzünde nelere hazırlıklı olmamız gerektiğini aktardı. Yaşanan elektrik kesintileri, hastanelerde yaşanabilecek aksaklıklar, ödeme yapamamak ya da ödeme alamamak… gıdaların bozulması, sulara zehir katılması, telefonların dinlenmesi, aradığınız kana ulaşamamak… sıradan vatandaşın gerçeği oldu.

Dijital Sınırın Diğer Yanı

Niksarlı’dan dijital egemenlik konusunda, ülkenin bağımsızlığıyla kullandığı teknoloji arasındaki ilişkiyi açmasını istedim. Enerji, gıda ve savunmada dışa bağımlılığı azaltma arayışının dijital dünyada da karşılık bulduğunu anlattı. Çin’in arama motorlarından bulut altyapısına, ödeme sistemlerinden yarı iletkenlere kadar kendi teknoloji ekosistemini geliştirmesini örnek verdi. Bu yatırımların ekonomik büyüklük kadar kontrol meselesi olduğunu vurguladı: “Amaçları kritik teknolojiler üzerindeki kontrolü ve bağımsızlığı koruyabilmek.”

Rusya-Ukrayna savaşı üzerinden uydu haberleşmesi konusunda sohbetimiz benzer yorumla noktalandı. Niksarlı, Starlink’in kullanımının bağımsız iletişim altyapısının önemini görünür kıldığını söyledi. Haberleşmenin sürmesi kadar, o haberleşmenin kimin altyapısından geçtiği ve kimin kontrolünde olduğu üzerinde durdu. Egemenliği bugüne kadar fiziki sınırlarla özdeşleştirmiştik. Söyleşinin ilerleyen safhalarında, hayatın dijital sistemlere bağlı olduğunu dijital sınırlarımızı korumamız gerektiğini kavramak gerektiğini de konuştuk.

Hastane randevusundan kan bankasına

Niksarlı, 2017’deki WannaCry saldırısını örnek verdi. O hafta sonunu unutamamış; ekiplerinin, banka sunucuları arasında geçirdiğini anlattı. Hızlı müdahaleyle kurumun zarar görmesini önlemişler. Anımsayan varsa, İngiltere’de saldırı sağlık hizmetlerini aksatmıştı. 19 bini aşkın randevu ve ameliyat iptal edilmiş, bazı hastalar başka acil servislere yönlendirilmişti. NAO report

Niksarlı, yakın tarihte, bilgisayar ekranından market dolabına taşınan saldırı örneklerini anımsattı. Fransa’nın siber güvenlik kurumu ANSSI’nin 9 Kasım açıklamasına göre, 11–12 Ekim gecesi yaklaşık 700 perakende noktasının soğutma kontrol cihazları hedef alındı. Buz çözme ayarları yüksek sıcaklıklara getirildi; ürün kayıpları yaşandı, en az 15 noktada yangın çıktı. ANSSI Bundan bir iki hafta önce yine Fransa’da 3 kan bankası tesisinin soğuk depoları etkilendi. Reuters Niksarlı, “Zamanında tespit edildiği için neyse ki kan ürünleri zarar görmeden atlatıldı” dedi.

Yüzde Yüz Güvenlik Var mı?

Tehdidin bu kadar genişlediği bir yerde korunmanın sınırını sordum: “Hiçbir zaman yüzde yüz güvenlik diye bir iddiada bulunamayız. Çünkü biz ne kadar önlem alırsak alalım, mutlaka bir noktadan giriş noktası oluşabilir” dedi. Ardından güvenlik yaklaşımında tespitin neden daha fazla öne çıktığını anlattı: “En yüksek gizlilik düzeyindeki kurumlara bile girilebiliyor, veriler alınabiliyor, sistemlerin kontrolü ele geçirilebiliyor. Bu yüzden saldırganları yavaşlatmak ve birçok katmandan geçirerek hem işlerini zorlaştırmak hem de zaman kazanmak yönüne gidiyoruz. Buna katmanlı güvenlik diyoruz.”

Kurumların sistemlerinde sürekli saldırı girişimi görmesini, beklenen bir durum olarak tarif eden Niksarlı, önemli olanın, bunları durdurabilecek kabiliyeti geliştirmek olduğunu söyledi. Bunun için sistemlerin izlenmesi, kuralların güncellenmesi, yeni tehdide göre yeni adım atılması gerektiğini anlattı.

YZ Hızlandırdı, Savunma Daraldı

Son dönemdeki saldırı yoğunluğunu sorduğumda Niksarlı, para, güç ve kaynakları ele geçirme motivasyonlarının eskiden de bulunduğunu söyledi. Değişimin önemli bir bölümünü yapay zekânın sağladığı kapasiteye bağladı: “Bana göre sorarsanız yapay zekâ burada çok ciddi bir enstrüman oldu bir anlamda kötü niyetliler için araç.”

Sistemde açık arama, sistem tarama ve elde edilen sonuçları değerlendirme süreçlerinin hızlandığını anlattı. İnsanların tek tek araştırdığı zayıflıklar, otomasyon ve yapay zekâ araçlarıyla geniş ölçekte aranabilir hâle gelmiş. Savunma ekipleri de yapay zekâyı kullanarak anormal davranışları tespit edecek araçları geliştirmiş…

Bazı anlatıları örneklerle ifade ettiğimizde konunun önem ve boyutunu ifade etmek kolaylaşıyor. Binance, 29 Ekim’de yaşadığı olayla ilgili ilk bulgularında yaklaşık 6,34 milyar dolarlık dijital varlığın etkilendiğini açıkladı. Şirket, 3 Kasım tarihli raporunda yaklaşık 2,85 milyar dolarlık varlığın dondurulduğunu veya durdurulduğunu bildirdi. Giriş noktalarının kapatıldığını, etkilenen sistemlerin yeniden kurulduğunu ve yapay zekâ destekli anomali tespitinin genişletildiğini duyurdu. Anladığımız kadarıyla inceleme devam ediyor. Binance Blog

Korkuyla mı Yaşayacağız?

“Anlattıklarınızın hepsi korkuyla yaşamak gibi bir şey” dedim. Niksarlı, hazırlığı deprem üzerinden anlattı. Türkiye’de deprem çantasını, alarmı, iletişim ihtiyacını konuşmuştuk. Siber saldırıların marketleri, tedarik zincirlerini ve temel hizmetleri etkilemesi de hazırlık gerektirmişti. “Birilerinin bizi uyarmasına gerek kalmadan bunları yapıyor olmamız lazım” dedi.

Avrupa’nın 72 saatlik acil hazırlık yaklaşımını da sordum. Avrupa Komisyonu, Mart 2025’te açıkladığı Hazırlık Birliği Stratejisi’nde, nüfusun acil durumlarda en az 72 saat kendi temel ihtiyaçlarını karşılayabilecek yeterliliğe ulaşmasını hedeflemişti. Yaklaşım; doğal afetleri, çatışmaları, siber tehditleri ve başka krizleri kapsıyor. commission.europa.eu Niksarlı, soruyu hayatın devamlılığına bağladı: “Deprem de bir kriz, pandemi de bir kriz, siber güvenlik saldırısı da bir kriz.”

Krizin yönetilmesi, iletişimin kurulması, kurumlarla bireylerin birbirine nasıl ulaşacağının belirlenmesi aynı hazırlığın parçaları. Ulusal dayanıklılık, günlük hayatın içinden anlam kazanıyor. Suya, gıdaya, sağlığa, haberleşmeye erişimin sürmesi gerekiyor.

Küçücük Bağlantı, Koca Kurum

Alınması gereken önlemlere gelmek istedim; “İstediğiniz kadar standartlar oluşturun, politikalar belirleyin; bunlar en alta kadar inmezse, farkındalık seviyesi bireysel düzeye gelmezse kâğıtlarda yazan cümleler halinde kalıyor” dedi.

Niksarlı, bir e-postadaki bağlantıya tıklamanın koca bir kurumun çalışmasını durdurabileceğini söyledi. Bilinmeyen uygulamaların yüklenmesi, şüpheli davranışların bildirilmemesi, güvenlik uyarılarının gözden kaçırılması üzerinden ilerledi. Ardından konsept olarak “zaafiyet yönetimi”ne geçtik. Niksarlı bunu, “En çok buradan gol yiyoruz” sözleriyle anlattı.

Bir de henüz üreticinin bile bilmediği açıklar var olduğunu aktardı. “Sıfır gün” saldırılarını anlatırken, saldırganın keşfettiği zayıflığın üretici tarafından henüz bilinmediği, dolayısıyla gerekli yamanın bulunmadığı duruma işaret etti.

Saldırgandan Önce

Sızma testleri ve beyaz şapkalı hackerlar… duyduğumuz duymadığımız pek çok teknik konu arasındalar…  Şöyle anlattı; “Bir hacker kapınızı çalmadan önce onun hangi kapıları açabileceğini görüyor olmanız gerekiyor.” Ancak açıkların bulunmasıyla iş bitmiyor. Niksarlı, risk yönetimini basit bir formülle açıkladı:“Risk eşittir, etki çarpı olasılık.”

Uzmanlar bir olayın gerçekleşme ihtimaliyle gerçekleştiğinde yaratacağı etkiyi birlikte değerlendiriyor. Uçak kazasını örnek verdi. Olasılığı daha düşük bir olayın sonucu çok ağır, daha sık karşılaşılan başka bir olayın etkisi ise daha sınırlı kalabiliyor.

Şöyle söyledi; “Belki o anda hemen o büyük yatırımı bütçelemek çok mümkün değil. O zaman bu etkiyi daraltacak daha küçük önlemler alacağız.”

Niksarlı, üst yönetimin katıldığı masaüstü tatbikatları anlattı. Bir çalışan oltalama e-postasına tıklamış, zararlı yazılım yayılmış, müşteri bilgileri dışarı çıkmış gibi senaryolar üzerinde çalışmışlar. Bu çalışmalara genel müdür, genel müdür yardımcısı, teknik yöneticiler, hukuk ve kurumsal iletişim ekipleri katılıyor. Olay gerçekten yaşandığında kimin hangi kararı vereceği, kimin kimi arayacağı, müşteriye nasıl bilgi aktarılacağı önceden ele alınıyor.

İzleri Panikle Silmeyin

Saldırı fark edildiğinde verilen ilk tepkiyi de konuştuk. Sistemi kapatmak, dosyaları silmek, bir an önce her şeyi temizlemek…Niksarlı, bu paniğin inceleme için gerekli izleri yok edebileceğini anlattı. Etkilenen sistemin ağdan izole edilmesiyle tamamen kapatılması arasındaki farkı vurguladı. Bellekteki bilgiler ve dosyalar üzerinde bırakılan izler, saldırganın nasıl ilerlediğinin anlaşılması için gerekli.

Niksarlı, sistemlerden toplanan kayıtların anormal durumları gösterecek biçimde değerlendirildiğini söyledi: “Her senaryonun farklı dinamikleri, farklı paydaşları ve karşı kurumları var.”

Türkiye’nin Notu

Türkiye’nin bir siber güvenlik karnesi olsa nasıl görüneceğini sordum. Küçük ve orta ölçekli işletmelerin bütçesini, bilgiye erişimini, uzman çalıştırma imkânını da sorunun içine koydum.

Niksarlı, “Türkiye olarak biz çok gerideyiz” diye karamsar bir tablo çizmenin gerçekçi olmadığını söyledi. Karşılaştırmayı sektörler üzerinden yaptı: “İster Türkiye olsun ister globalde olsun, her zaman ve her zaman regüle sektörler skor ve karne açısından çok daha iyi durumdalar.”Diğer tarafta kaynak sıkıntısı var: “Regüle olmayan sektörler maalesef ki bütçeyle boğuşmak durumunda kalıyorlar.”

Kuantum Hakkında Ne biliyoruz?

Niksarlı bir başlık daha açtı: Kuantum bilgisayarlar. Önce bugünkü kapasiteyi tarif etti. Kuantum bilgisayarların mevcut şifreleme sistemlerini kırabilecek düzeye henüz ulaşmadığını söyledi. Uzun yıllar gizli kalması gereken savunma, sağlık, finans ve kritik altyapı bilgilerine dikkat çekerek riskin bugünden başladığını “Bugün topla, yarın çöz. Bunların bugün çözülememesi demek gelecekte çözülemeyeceği anlamına gelmiyor” diye ifade etti.

Önemli bir bilgi notu: ABD Ulusal Standartlar ve Teknoloji Enstitüsü NIST, Ağustos 2024’te ilk üç tamamlanmış kuantum sonrası kriptografi standardını yayımladı ve kurumları geçişe başlamaya çağırdı. NIST

Korkularımız boşa çıkarmak için sistemlerdeki açığı bilmek, riski ölçmek, sorumluluğu belirlemek ve kriz çıkmadan kolları sıvamak gerekiyor.

Nilüfer Kaymakamı Murat Süzen ve Nilüfer İlçe Emniyet Müdürü Alper Çelik, Nilüfer Ticaret Merkezi İş İnsanları Derneği’ni (NİLTİMDER) ziyaret etti.

NİLTİMDER Başkanı Ali Haydar Zeydanlı ve yönetim kurulu üyelerinin ev sahipliğinde gerçekleşen görüşmede, ticaret bölgesinin ihtiyaçları, güvenlik sorunları ve iş dünyasına yönelik çalışmalar ele alındı. Ziyarette bölgedeki ticari faaliyetler hakkında bilgi veren NİLTİMDER Başkanı Ali Haydar Zeydanlı, mesleki eğitimin desteklenmesi amacıyla Nilüfer Mesleki Eğitim Merkezi öğrencilerine burs imkanı sağlayabileceklerini belirtti. Zeydanlı, gençlerin eğitimine ve meslek edinmelerine katkı sunmayı hedeflediklerini ifade etti.

“Güvenlik kameralarla takip edilecek”

Görüşmenin öne çıkan başlıklarından biri Nilüfer Ticaret Bölgesi’nin güvenliği oldu. Kaymakam Murat Süzen, bölgedeki işletmelerin ve çalışanların güvenliğini artırmak amacıyla belirlenen noktalara kamera sistemleri yerleştirileceğini açıkladı. Kameralar aracılığıyla ticaret bölgesinin anlık takibinin sağlanması ve güvenlik hizmetlerinin daha etkin yürütülmesi hedefleniyor. Ziyarette ayrıca bölgenin ihtiyaçları ve kamu-iş dünyası iş birliği imkanları değerlendirildi. Görüşme, NİLTİMDER yönetiminin Kaymakam Süzen ve Emniyet Müdürü Çelik’e teşekkürleriyle sona erdi.

Kahramanmaraş tekstil sektörünün önemli temsilcilerinden Karacasu Tekstil, sürdürülebilir üretim ve kaynak verimliliği alanındaki yaklaşımını COP31 platformuna taşıyor.

Karacasu Tekstil Yönetim Kurulu Üyesi Burak Orhan Arifioğlu, 13 Kasım 2026 tarihinde (Bugün) Antalya EXPO COP31 Yeşil Alan’da gerçekleştirilecek “Suyun Çok Boyutlu Hikayesi” başlıklı panelde konuşmacı olarak yer alacak.

Saat 12.00-13.00 arasında düzenlenecek panelde, sanayide su verimliliği, sürdürülebilir üretim modelleri ve su kaynaklarının etkin yönetimi ele alınacak. Arifioğlu, tekstil sektöründeki üretim deneyimi ve Karacasu Tekstil’in sürdürülebilirlik yaklaşımı çerçevesinde sanayide su kullanımının azaltılması ve kaynakların daha verimli değerlendirilmesine ilişkin görüşlerini paylaşacak.

Tekstilde sürdürülebilir üretim öne çıkıyor

İklim değişikliği ve su kaynakları üzerindeki baskının giderek arttığı günümüzde, sanayide suyun verimli kullanılması üretimin geleceği açısından stratejik önem taşıyor. Özellikle su tüketiminin yoğun olduğu tekstil sektöründe kaynak verimliliği, çevresel sürdürülebilirlik ve üretim teknolojilerinin geliştirilmesi, sektörün rekabet gücünü de doğrudan etkiliyor.

Karacasu Tekstil, COP31 kapsamında gerçekleştirilecek panelde sanayinin su yönetimine ilişkin deneyimlerini paylaşarak sürdürülebilir üretim konusundaki tartışmalara katkı sunacak. Arifioğlu’nun katılımı, Kahramanmaraş tekstil sektörünün çevresel dönüşüm ve sürdürülebilir sanayi gündemindeki temsilini de öne çıkaracak.

Antalya’da devam eden COP31 iklim müzakerelerinde, küresel ısınmayı kısa vadede yavaşlatabilecek en etkili müdahale alanlarından biri olan metan ve diğer güçlü sera gazları gündemin üst sıralarına taşındı. 12 Kasım Perşembe günü düzenlenen COP31 Liderler Düzeyinde Karbondioksit Dışı Sera Gazları Zirvesi, devlet ve hükümet temsilcilerini, bakanları, uluslararası kuruluşları ve hayırseverlik kuruluşlarını bir araya getirdi. Zirvede metan ve diğer güçlü sera gazlarının azaltılmasına yönelik yeni uluslararası taahhütler açıklanırken, 480 milyon doların üzerinde yeni finansman sözü verildi. Zirvenin temel mesajı, iklim krizine karşı mücadelede zaman kazandırabilecek çözümlerin bugünden uygulanabilir olduğu yönündeydi.

Bir dolarlık yatırım, 15 dolarlık ekonomik fayda

Metan, atmosferde karbondioksite göre daha kısa süre kalmasına rağmen, kısa vadede çok daha güçlü bir ısınma etkisi yaratıyor. İklim ve Temiz Hava Koalisyonu’nun (CCAC) verilerine göre metanın ısınma etkisi, 20 yıllık dönemde karbondioksitin yaklaşık 80 katına ulaşıyor. Bu nedenle metan emisyonlarının azaltılması, önümüzdeki yıllarda küresel sıcaklık artışının hızını düşürmek açısından kritik önem taşıyor. Ekonomik boyut da dikkat çekici. Güçlü iklim kirleticilerini azaltmaya yönelik temel çözümlere yatırılan her 1 doların, sağlık, verimlilik ve iklim üzerindeki olumlu etkileriyle 15 dolarlık ekonomik fayda sağlayabileceği hesaplanıyor. Bu tablo, iklim finansmanının hangi alanlara yönlendirildiği sorusunu yeniden gündeme getiriyor. Özellikle enerji, tarım ve atık yönetimi sektörlerinde metan emisyonlarının azaltılması, mevcut teknolojilerle kısa sürede sonuç alınabilecek müdahaleler arasında bulunuyor.

Metan hedeflerinde uygulama açığı sürüyor

Zirvede açıklanan yeni taahhütler, küresel metan azaltım hedeflerine ulaşılması açısından önem taşıyor. Ancak mevcut politikalar ile verilen sözler arasında hâlâ ciddi bir uygulama açığı bulunuyor. İklim ve Temiz Hava Koalisyonu’nun COP31 kapsamında paylaştığı değerlendirmeye göre, mevcut taahhütlerin 2030 yılına kadar küresel metan emisyonlarını 2020 seviyesine göre en az yüzde 30 azaltma hedefi için gereken düşüşün yaklaşık yüzde 10–11’ini sağlaması bekleniyor. Bu nedenle fi nansmanın artırılması kadar, ölçüm sistemlerinin güçlendirilmesi ve mevcut teknolojilerin yaygınlaştırılması da önem kazanıyor. BM İklim Değişikliği İcra Sekreteri Simon Stiell, COP31’in açılışında yaptığı değerlendirmede, metan emisyonlarının azaltılması ile elektrifikasyonun birlikte ele alınmasının küresel ısınmanın sınırlandırılmasında önemli bir fırsat sunduğunu vurgulamıştı. Stiell, özellikle petrol, doğal gaz ve atık sektörlerindeki metan emisyonlarının hızla düşürülmesini COP31’in somut çözüm öncelikleri arasında sıraladı. Metanla mücadele ve elektrifikasyonun birlikte, öngörülen küresel sıcaklık artışını yarım derece azaltabilecek bir potansiyel taşıdığına dikkat çekti. Antalya’daki zirvede açıklanan 480 milyon doların üzerindeki yeni finansman taahhüdü, bu dönüşümün hızlandırılması açısından yeni bir adım oluşturuyor. Ancak taahhütlerin hangi projelere, hangi ülkelerde ve hangi takvimle aktarılacağı, sağlanacak gerçek iklim etkisinin belirlenmesinde kritik olacak. COP31’de metan başlığının öne çıkması, iklim mücadelesinde kısa vadede ölçülebilir sonuçlar üretme arayışının da bir göstergesi. Küresel sıcaklık artışını sınırlamak için uzun vadeli karbonsuzlaşma yatırımları sürerken, metan emisyonlarının azaltılması bugünden sonuç alınabilecek alanlardan biri olarak değerlendiriliyor.

Antalya’da düzenlenen Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı’na (COP31) katılan Kocaeli Büyükşehir Belediyesi, kentte yürüttüğü çevre ve sürdürülebilirlik çalışmalarını uluslararası platformda tanıttı. Sanayi ve liman kenti Kocaeli’nin çevre uygulamaları, Blue Zone ve GreenZone’da düzenlenen dört panel ile özel temalı konsept stantta ele alındı. Türkiye Pavilyonu’nda gerçekleştirilen “Yerel Eylemden Küresel Döngüselliğe: SWAP Girişimi ve Sıfır Atık Şehirler” başlıklı panelde ise Kocaeli’nin sıfır atık ve döngüsel ekonomi alanındaki çalışmaları paylaşıldı.

COP31 kapsamında düzenlenen panelde, yerel yönetimlerin sıfır atık ve döngüsel ekonomi alanındaki çalışmaları uluslararası boyutlarıyla ele alındı. Prof. Dr. Osman Atilla Arıkan’ın yönettiği oturumun açılışında Çevre Yönetimi Genel Müdürü Fatih Turan konuşurken, Kocaeli Büyükşehir Belediyesi Genel Sekreteri Dr. Hayri Baraçlı, Bakanlık Genel Müdür Yardımcısı Dr. Şenol Yıldız ve UNDP Türkiye Mukim Temsilcisi Yardımcısı Tomica Paovic de görüş ve değerlendirmelerini paylaştı.

Kocaeli’nin çevre çalışmaları COP31’de ele alındı

Panelde, Kocaeli’de yürütülen çevre uygulamaları ve yerel yönetim deneyimi, ulusal politikalar ve küresel döngüsel ekonomi hedefleri çerçevesinde ele alındı. Sıfır atık çalışmalarının yaygınlaştırılması, kentlerde geliştirilen uygulamaların uluslararası platformlarda paylaşılması ve kurumlar arasındaki iş birliğinin güçlendirilmesine yönelik değerlendirmeler yapıldı.

Panelin soru-cevap bölümünde SWAP Girişimi’nin Türkiye’nin sıfır atık politikalarına katkısı, atıkların kaynağında önlenmesi ve doğal kaynakların verimli kullanılması başlıkları gündeme geldi. Kocaeli Büyükşehir Belediyesi Genel Sekreteri Dr. Hayri Baraçlı, kentin sıfır atık çalışmalarının küresel bilgi, teknoloji ve finansman imkânlarıyla geliştirilmesine yönelik görüşlerini paylaştı. Baraçlı, otomotiv, kimya, metal, plastik ve ambalaj gibi sanayi kollarında döngüsel ekonomi ve endüstriyel simbiyoz modellerinin yaygınlaştırılmasında yerel yönetimlerin üstlendiği role dikkat çekti.

Marketing Türkiye Genel Yayın Yönetmeni Günseli Özen’in moderatörlüğündeki panelde Kapadokya Alan Başkanı Aydın Cem Aslanbay, Kapadokya Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Hasan Ali Karasar, Avantgarde Refined Kapadokya Turizm Yatırımcısı ve İşletmecisi İsmet Öztanık ile Nazende Restoran Kurucu Ortağı ve Şefi Uluç Sakarya konuşmacı olarak yer aldı.

Panel boyunca Kapadokya’nın yalnızca korunması gereken eşsiz bir coğrafya değil, aynı zamanda iklimle uyumun, yerel bilginin, bilimsel yönetimin ve sorumlu yatırımın bir araya geldiği yaşayan bir ekosistem olduğu vurgulandı. Bölgenin geleceği için ziyaretçi sayısını artırmaktan çok deneyimin niteliğini, geceleme süresini, yerel ekonomik katkıyı ve doğal kaynakların korunmasını önceliklendiren bir yaklaşımın gerekliliğine dikkat çekildi.

“İklimin yarattığı mucizeyi korumak ortak görevimiz”

Oturumun çerçevesini çizen Günseli Özen, panelin iklim krizini yalnızca riskler üzerinden değil, iklimin ve coğrafyanın yarattığı benzersiz mirasın nasıl korunacağı üzerinden ele aldığını söyledi. Özen, Kapadokya Modeli’nin değerini farklı kurumların aynı niyet ve sorumluluk duygusuyla birlikte hareket etmesinde gördüklerini belirtti.

Özen, “Biz bu panelde iklim krizini değil, iklimin yarattığı muhteşem bir şeyi ve onu nasıl koruyacağımızı konuştuk. Kapadokya Modeli; kamu, akademi, özel sektör ve bölge insanının aynı amaç etrafında buluştuğu çok özel bir model. Bütün bileşenleriyle Kapadokya’yı ayakta tutmayı ve ekosistemi büyütmeyi hedefleyen bu yaklaşımın başka bölgelere de örnek olmasını diliyoruz.” ifadelerini kullandı. 

Koruma ile nitelikli turizm aynı hedefte buluşuyor

Kapadokya Alan Başkanı Aydın Cem Aslanbay, 2019’da kurulan Alan Başkanlığının farklı mevzuat ve kurumlar arasında koruma ve yönetim bütünlüğü sağladığını; peribacalarından kaya kiliselerine uzanan mirasın bilimsel yöntemlerle korunmasına odaklandığını anlattı. Bölgenin kırılgan yapısı nedeniyle hedefin ziyaretçi sayısını artırmaktan ziyade daha nitelikli bir sunum sağlamak ve konaklama süresini uzatmak olduğunu vurgulandı.

Aslanbay, şunları kaydetti: “Kapadokya, iklimle uyumun binlerce yıldır yaşayan örneği. Ziyaretçi sayısıyla ilgili bir sorunumuz yok; kırılgan ve narin bir bölgedeyiz. Hedefimiz daha fazla ziyaretçi değil, nitelikli sunumla geceleme süresini ve bölgenin yarattığı değeri artırmak. Koruma, bilimsel dayanak, yatırımcının desteklenmesi ve bütüncül yönetimle Kapadokya Modeli dünyadaki benzer alanlara örnek olabilir.”

Sürdürülebilirlikten onarıcı turizme

Kapadokya Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Hasan Ali Karasar, bölgedeki yerleşim, tarım, gıda saklama ve su paylaşımı pratiklerinin binlerce yıllık bir uyum bilgisini taşıdığını ifade etti. Günümüzde milyonlarca ziyaretçinin su ve toprak başta olmak üzere doğal kaynaklar üzerinde yarattığı baskıya dikkat çeken Karasar, sürdürülebilirlik ölçümlerinin bir sonraki aşamasının yenileyici ve onarıcı turizm olması gerektiğini söyledi.

Karasar, “Kapadokya’da yaklaşık 300 bin kişilik bir ekosistem, milyonlarca ziyaretçiyi ağırlıyor; su başta olmak üzere doğal kaynaklar üzerinde ciddi bir baskı var. Sürdürülebilirlik zararı azaltmak ve durdurmakla ilgili. Bundan sonraki görevimiz rejeneratif, yenileyici ve onarıcı turizme geçmek. Bunun için veriyi izlemeli, yerel kapasiteyi güçlendirmeli ve çevre finansmanına erişmeliyiz.” ifadelerini kullandı. 

"Bölgenin özüne sadık, uzun vadeli yatırım"

Avantgarde Refined Kapadokya Turizm Yatırımcısı ve İşletmecisi İsmet Öztanık, yatırım yaklaşımını mevcut kaya yapıyı tarihine ve özüne sadık biçimde yeniden yaşatmak üzerine kurduklarını anlattı. Kapadokya Alan Başkanlığı ve Kapadokya Üniversitesi ile yürütülen istişarelerin önemini vurgulayan Öztanık, koruma odaklı dönüşüm ile uluslararası görünürlüğün birbirini desteklediğini belirtti.

Öztanık, “Kapadokya’ya yeni bir yapı eklemekten çok, var olanı aslına ve özüne sadık biçimde yeniden görünür kılmayı hedefledik. Otelin mimarisinde doğal formları koruyan, sonradan oluşan fazlalıkları azaltan ve doğayla rekabet etmek yerine onunla uyum içinde var olan bir yaklaşım benimsedik. Bu dönüşümün TIME’ın 2026 World’s Greatest Places listesi ve MICHELIN 2026 otel seçkisinde karşılık bulması, bizim için yalnızca bir otel başarısı değil; Kapadokya’nın özgün değerlerini ve nitelikli turizm anlayışını uluslararası ölçekte anlatma fırsatıdır.” diye konuştu.

"Yerel üretim gastronomi değer zincirine katılıyor"

Nazende Restoran Kurucu Ortağı ve Şefi Uluç Sakarya, yerel üreticiden sofraya uzanan zincirin sürdürülebilir gastronominin temel koşulu olduğunu dile getirdi. Geleneksel aile reçetelerinin çağdaş tekniklerle yorumlanabileceğini; ancak bunun yerel ürünün, üreticinin ve toprağın korunmasıyla mümkün olduğunu belirtti. Kapadokya’nın özgün ürünleri ve yükselen gastronomi yatırımlarıyla güçlü bir merkez olma potansiyeline sahip olduğunu söyledi.

Sakarya konuşmasında şu ifadelere yer verdi: “Yerel üreticiden tüketiciye uzanan zincirin sağlıklı işlemesi sürdürülebilirlik açısından çok önemli. Topraklarımıza, besin değeri taşıyan ürünlerimize ve bitkilerimize sahip çıkmalıyız. Kapadokya’nın çok özel ürünleri var; bunları işleyip anlatmaya emek verirsek bölge birkaç yıl içinde çok önemli bir gastronomi merkezi olabilir.”

"Kapadokya Modeli ortak akılla büyüyecek"

Panelin ortak sonucunda “Kapadokya Modeli”; kamu yönetiminin koruma ve koordinasyon kapasitesini, akademinin bilimsel bilgisini, özel sektörün uzun vadeli yatırım yaklaşımını ve yerel toplumun üretim kültürünü aynı hedef etrafında buluşturan bir yönetişim modeli olarak tanımlandı. Katılımcılar, kültürel mirasın korunmasının ekonomik ve toplumsal yaşamdan ayrı düşünülemeyeceğini; başarının bölgeyi kullanan her paydaşın sorumluluk üstlenmesine bağlı olduğunu vurguladı.

Panelde ortaya çıkan görüşlerin, Kapadokya Modeli odağında hazırlanacak kapsamlı bir yayınla kalıcı hâle getirilmesi ve farklı paydaşlarla paylaşılması planlanıyor.

İçinde bulunduğumuz yılda 100’üncü yaşını kutlayan Koç Topluluğu, iş yaşamına kattıkları kadar hayır işleriyle, kültür, sanat ve eğitime sunduklarıyla da çokça anılıyor. Türkiye Cumhuriyeti’nin öncü ilk nesil iş insanlarından, Koç Holding Kurucusu Vehbi Koç’un kurumsallaştırarak yürüttüğü hayır işleri, sanatsal ve kültürel faaliyetler, Koç Ailesi’nin ikinci ve üçüncü kuşak temsilcileri tarafından da üstüne koyularak devam ettirildi. İş yaşamında pek çok ilke imza atan Koç Topluluğu, hem bireysel hem de kurumsal faaliyetleri ile kültür sanat dünyasında da değerler yaratmayı bildi.

Temelleri merhum Vehbi Koç’un 1926’da Ankara Ticaret Odası’na ilk kaydı yaptırmasıyla atılan Koç Topluluğu, içinde bulunduğumuz 2026’yı, ‘100’üncü Yıl’ münasebetiyle çok çeşitli kutlama etkinlikleriyle geçiriyor. Türkiye Cumhuriyeti’nin ilk yüzyılında,  öncü iş insanı Vehbi Koç’un liderliğinde özel sektörün gelişimine en büyük katkıyı veren Koç Topluluğu, ailenin ikinci ve üçüncü kuşağının da zamanla devreye girdiği uzun süreçte, yalnızca ticari yaşamdaki hamleleriyle anılmadı. Toplumsal hizmetlerde de öncü oldu, kültür, sanat, eğitim, vakıf alanlarında da pek çok girişimi kamuoyu ile ilk kez buluşturdu.

Koç Topluluğu, Cumhuriyet döneminin ilk özel vakfından, ilk özel müzesine, ilk sanayi müzesine, eğitim kurumlarına, burslara, sayısız sanat aktivitelerine, kültürel çalışmalara, yurt içi ve yurt dışında ses getiren sergilere, konserlere, sponsorluklara ve benzeri çok sayıda projeye imza atarken, sayısız kuruma da örnek oldu.

Koç Topluluğu’nun bu yılın sonuna kadar sürecek 100’üncü yıl programı, geçen nisan ayında Divan Kuruçeşme’de gerçekleşen Vehbi Koç Vakfı’nın ödül töreniyle birlikte başlatıldı. Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk özel vakfı olan Vehbi Koç Vakfı tarafından 2002 yılından bu yana her yıl kültür, eğitim ve sağlık alanlarında dönüşümlü olarak verilen ödülün bu yılki kazananı, kültür alanında seçilen ressam Canan Tolon oldu. Tolon bu ödüle, Vehbi Koç Vakfı Yönetim Kurulu’nun yanı sıra Prof. Dr. Zeynep Çelik, Prof. Dr. Ayla Ödekan, Kerem Kabadayı, Murathan Mungan ve Sadık Karamustafa’dan oluşan Seçici Kurul’un önerdiği üç aday arasından seçilerek layık görüldü.

Koç Topluluğu’nun 100’üncü yılı dolayısıyla hazırlanan “Unutulmaz Yüzlerle Dolu Bizim 100’ümüz” filminin tanıtımının da gerçekleştiği Vehbi Koç Ödül Töreni’nde konuşan Koç Holding Yönetim Kurulu Başkanı Ömer Koç, sözlerine “Bu yıl 25’incisini düzenlediğimiz Vehbi Koç Ödül Töreni bizim için her zamankinden daha anlamlı ve özel. Zîrâ bu sene kurucumuz merhum Vehbi Bey’in temellerini attığı Koç Topluluğu’nun 100’üncü yaşını idrâk ediyoruz” diye başladı.

“Topluluğumuz eğitime, bilime, kültüre ve sanâta katkıyı sorumluluğunun ayrılmaz bir parçası addetmiştir. Bu anlayışın bir yansıması olarak, 57 yıl önce Vehbi Koç Vakfı kurulmuştur” diyen Ömer Koç, Topluluğun büyüme anlayışına dair, “Vehbi Bey’in ‘insânî ve millî bir vazîfe’ olarak târif ettiği hayır işleri, kurumlara ilâve olarak hayata geçirilen projeler, burs programları ve sivil topluma verilen desteklerle yürütülmeye devam etmektedir. Kültür ve sanâta katkıyı bir tercih değil, insanımıza ve Cumhuriyetimize borç ve vazgeçilmez bir mesûliyet olarak değerlendiriyoruz” ifadelerini kullandı. Koç, “Bu yılki ödüle layık görülen sanatçı da; alışılmış kalıpların ötesine geçen, düşünmeye dâvet eden bir yaklaşımı temsîl ediyor. Sanatın en kıymetli tarafı alışılmışı sorgulatması ve değişimi teşvik etmesidir. Bundan dolayı kültür ve sanâta katkıyı bir tercih değil, insanımıza ve Cumhuriyetimize borç ve vazgeçilmez bir mesûliyet olarak değerlendiriyoruz” diye konuştu.

sanat üretimi yalnız ama zihinsel olarak kalabalık bir süreç

Ödül takdimiyle birlikte göç, yıkım ve zaman temaları üzerinden günümüzün toplumsal gerçekliklerine işaret ettiği çalışmalarını, Türkiye’de ve ABD’nin California eyaletinde sürdüren Canan Tolon’u dinleyen seçkin kalabalık, sanatçı psikolojisine ilişkin özel saptamalar duydu kendisinden. Tolon, sanat üretimini, ‘yalnız ama zihinsel olarak kalabalık bir süreç’ olarak tanımlarken  konuklarına şu ifadelerle seslendi konuk:

“Sanat üretimi çok yalnız bir süreçtir; ama zihinde bir kalabalıkla birlikte yaratılır, üretilir ve oluşur. Size yakın olanlar, henüz tanımadıklarınız ya da hiçbir zaman tanışmayacaklarınız… Onlarla bir diyalog kurduğunuzu hayal edersiniz. Hayal kurmak bir güçtür.”

vehbi koç vakfı, cumhuriyet döneminde kurulan ilk özel vakıf oldu

Kısa adı VKV olan Vehbi Koç Vakfı, Vehbi Koç tarafından sosyal ve kültürel hizmetlerde bulunmak amacıyla İstanbul’da kuruldu. Yaklaşık 20 yılı aşan çabaların sonucunda kuruluş çalışmalarının tamamlanmasının ve Bakanlar Kurulu’nca vergi bağışıklığı tanınmasının ardından, 17 Ocak 1969’da, Vakıf  Resmî Senedi’nin imzalanmasıyla resmen kurulan VKV, Cumhuriyet döneminde kurulmuş ilk özel vakıf hüviyetini kazandı. Faaliyet gösterdiği alanlar, eğitim, sağlık ve kültür oldu.

80’lerde projeler geliştirmeye başladı

Vakıf ilk yıllarında okul, yurt, kütüphane ve klinik gibi tesisler kurarak bunları ilgili kamu kuruluşlarına devretmekteydi. 1980’li yılların başında, kaynağı sağlanmış, iyi organize edilmiş projeler gerçekleştirmeye yöneldi. Bir eserin meydana getirilmesi kadar yaşatılmasının da önemli olduğu anlaşıldığı için VKV, kurduğu tesislerin işletme sorumluluğunu da üstlenmeye başladı. Böylelikle bu kuruluşların sunduğu hizmetin kalitesini hep üst düzeyde tutmak hedefleniyordu. Yönetim Kurulu Başkanlığı görevini Semahat Arsel'in yürüttüğü Vehbi Koç Vakfı'nın bu amaçla kurulmasına katkıda bulunduğu ve/veya yönetimini üstlendiği kuruluşlar şu şekilde oluştu:

Eğitim: Koç Okulu (lise 1988, ana sınıfı, ilkokul ve ortaokuldan oluşan ilköğretim okulu, (İstanbul, 1998), Koç Üniversitesi (İstanbul, 1993) ve Koç ilköğretim okulları (muhtelif iller)

Sağlık: SANERC (Semahat Arsel Hemşirelik, Eğitim ve Araştırma Merkezi, İstanbul, 1992), Amerikan Hastanesi (İstanbul, 1995), Amerikan Hastanesi İzmir (2026), Antalya Amerikan Hastanesi (2026), MedAmerikan Tıp Merkezi (İstanbul, 1997), Koç Üniversitesi Hemşirelik Yüksekokulu (İstanbul, 1999; 2016’dan itibaren Koç Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi), Koç Üniversitesi Tıp Fakültesi (İstanbul, 2010) ve Koç Üniversitesi Hastanesi (İstanbul, 2014).

Kültür: Sadberk Hanım Müzesi (İstanbul, 1980), VEKAM (Vehbi Koç Ankara Araştırmaları Uygulama ve Araştırma Merkezi, 1994), Ankara Bağ Evi, AKMED (Suna-İnan Kıraç Akdeniz Medeniyetleri Araştırma Enstitüsü, Antalya, 1996), Kaleiçi Müzesi (Antalya, 2000), ANAMED (Koç Üniversitesi Anadolu Medeniyetleri Araştırma Merkezi, İstanbul, 2005), TANAS (Sanat Galerisi, Berlin, 2008-2013), Arter (Sanat İçin Alan, İstanbul, 2010), Vehbi Koç Vakfı Ford Otosan Gölcük Kültür ve Sosyal Yaşam Merkezi (Gölcük-Kocaeli, 2010) ve Meşher (İstanbul, 2019).

Ayrıca Bizans araştırmalarını daima destekçisi merhum Sevgi Gönül (1938–2003) anısına 2007’den bu yana üç yılda bir düzenlenen Uluslararası Sevgi Gönül Bizans Araştırmaları Sempozyumu da VKV’nin faaliyetleri arasında öncelikli yer buluyor.

57 binden fazla öğrenciye burs imkânı yaratıldı

VKV, eğitimde fırsat eşitliği yaratmak hedefiyle, kuruluşundan bu yana, ağırlıklı olarak meslek lisesi ve üniversite öğrencilerine verdiği eğitim burslarıyla yetenekli fakat maddi imkânları yetersiz gençleri destekleme görevi de üstleniyor. Bugüne kadar burs verilen öğrenci sayısı 57 bini aştı.

Vehbi Koç Vakfı, ayrıca Koç Model Okulu ve Meslek Lisesi Memleket Meselesi projelerini de yürütmeyi sürdürüyor.

VKV’nin kamuoyunda en çok ilgi gören etkinliklerinden biri oldu Meslek Lisesi Memleket Meselesi (MLMM)projesi. Dönemin Koç Holding Yönetim Kurulu Başkanı Mustafa Koç’un liderliğinde 21 Haziran 2006 tarihinde başlatıldı. Proje; Koç Holding tarafından, Millî Eğitim Bakanlığı (MEB) iş birliği ve Vehbi Koç Vakfı (VKV) desteğiyle hayata geçirilirken, Koç Holding’in 80. kuruluş yıl dönümü vesilesiyle uzun soluklu kurumsal sosyal sorumluluk hamlesi olarak görüldü ve inançla desteklendi.

Türkiye’deki mesleki ve teknik eğitimi özendirmeyi ve sanayinin ihtiyaç duyduğu nitelikli iş gücünü yetiştirmeyi amaçlayan proje, yürütülen çalışmaların yanı sıra ilham verdiği pek çok kurum ve kuruluşun faaliyetleriyle geniş alanlara yayıldı. Meslek Lisesi Memleket Meselesi Projesi ile birlikte hedeflenen toplumsal farkındalık oluşurken, alınan mesafeyi, Millî Eğitim Bakanı Yusuf  Tekin’in yakın zamanda yaptığı açıklama ortaya koydu:

"Her 100 lise öğrencisinden 45’i meslek liselerini tercih etti".

‘unutulmayacak yüzler’ en büyük alkışı aldı

Koç Topluluğu 100’üncü yılını, bir kurumsal dönüm noktası olarak konumlarken, aynı zamanda ikinci yüzyıl için bir yön tayini fırsatı olarak değerlendirdiğini gösterdi. “Unutulmaz Yüzlerle Dolu Bizim 100’ümüz” filmi de bu yaklaşımın bir eseri olarak milyonlarca izleyicisinin karşısına çıktı. Vehbi Koç Vakfı ödül töreni gecesinde ilk gösterimi yapılan filme ilişkin sunumda, duygu yüklü anlatıma oyuncular kadar katkı veren Koç Topluluğu çalışanlarının da eserin oluşumunda rol aldığı dile getirildi.

“Unutulmaz yüzlerle dolu bizim yüzümüz. İlk otomobil üretimindeki teknisyenlerimizden Mehmet Özgün, onun yüzündeki gurur unutulmaz” sözleriyle başlayan filmi o gece izleyenler, en çok alkışı, “Koç Topluluğu olarak sanayiden teknolojiye, çevreden turizme, kültür sanata, eğitime başarılarla ve ilklerle dolu bir ilk yüzyılı geride bıraktık. Bugün gelecek yüzyılı kutluyoruz, aynı inanç, aynı vizyon ve aynı vatanseverlikle” sözleri sırasında tüm tevazusuyla ekrana yansıyan Vehbi Koç görüntüsü ile “Unutulmayacak yüzlerin ışığında unutulmayacak yüzlere sonsuz teşekkürlerimizle” cümlelerinin ardından gelen Mustafa Kemal Atatürk fotoğrafına gönderdi.

rahmi m. koç müzeleri, değer bekleyen mekan ve bölgelerde kuruldu

Koç Ailesi’nde kuşaklar arasında kesintisiz devam eden hizmet kulvarları içerisinde kültür ve sanat alanlarını özel bir yere koymak gerekiyor. Görev ve sorumluluk kavramlarının yanında, mutlaka samimiyetle sahiplenmeye ihtiyaç duyuyor çünkü her iki alan da. Yaşam biçimi olarak görülmeleri, hatta yaşamın içinden ortaya çıkmaları üretken gayretlerin neticelerini daha üst seviyelere taşımaya vesile olabiliyor. Tıpkı Koç Holding Şeref  Başkanı Rahmi M. Koç’ta olduğu gibi.

Rahmi M. Koç, sonrasında müzeciliğinin de yolunu açacak koleksiyonerliğinin çocukluk yıllarına dayandığını ifade ediyor, Rahmi M. Koç Müzeleri’nin web sitesindeki Kurucu sıfatı ile kaleme aldığı yazısında. Koç, ilgili yazısına, “Babam Vehbi Koç, bilmiyorum kaç yaşındaydım, bana Almanya’dan ilk elektrikli treni getirdiğinden beri mekanik ve endüstriyel objeleri toplamış, biriktirmişimdir. Seneler geçtikçe bu koleksiyon o kadar genişledi ki, ne evlerimde ne bürolarımda ne de depolarımda yer kaldı” cümleleriyle başlıyor.

Zamanla biriktirme tutkusu, koleksiyonerliğe, hayalinde yaşattığı müzelerin yurt dışında emsallerini gördüğünde de müzeciliğe evrilmesine yol açıyor.

Elinizde tuttuğunuz KİTAP dergisinin Mayıs 2023 tarihli sayısına konuk olan Rahmi M. Koç, müzelerin bulunduğu bölgeye katkısını, “Müzeler bulundukları yerlere önemli değerler katıyor” cümlesi ile ortaya koymuştu sorularımıza verdiği yanıtında.

Tıpkı kendisinin yaptığı gibi.

Kurucusu olduğu ve Yönetim Kurulu Başkanlığı’nı yürüttüğü Rahmi M. Koç Müzeleri, bugün bünyesinde 4 müzeyi ve bir de kitaplığı bulunduran, alanın Türkiye’deki öncü kurumu olarak hizmet yürütüyor. Kurumun ilk müzesi, 1994 yılında Haliç kıyısındaki, geçmiş dönemlerin şöhretli, sonraları unutulmuş semti Sütlüce’de açılan Rahmi M. Koç Müzesi oldu. Müze, geçmişi 12’nci yüzyıla dayanan, 1730’lu yıllarda Osmanlı döneminde donanmaya çıpa ve döküm parçaları yapan, zaman içerisinde büyük badireler sonrası kaderine terk edilen ‘lengerhane’ üzerine kuruldu. Bugün, yan komşuları olan benzeri yapıların dâhil edilmesiyle büyütüldü, dünya çapında bir kurum hüviyeti kazandı. Kuruluşunun üzerinden geçen iki yıl içinde de Avrupa Konseyi’nden, Yılın Müzesi Özel Ödülü’nü aldı.

Rahmi M. Koç Müzeleri çatısı altında toplanan diğer kurumlar da değerini bulmayı bekleyen yapılar ve bölgelerde kuruldu. Başkentin ilk, hâlihazırda da tek sanayi müzesi Ankara Rahmi M. Koç Müzesi 2005 yılında ziyarete açıldı. Ankara Kalesi ana giriş kapısının hemen karşısında, eskiden At Pazarı olarak anılan mevkide yer alan müzenin üç ana binasında endüstriyel mirasın, ulaşım, iletişim ve bilim tarihinin seçkin eserleri bir araya getirildi. Cunda Rahmi M. Koç Müzesi, viran durumdaki Taksiyarhis Kilisesi’nin restorasyonu sonrasında 31 Mayıs 2014 tarihinde hizmete girerken, Sevim ve Necdet Kent Kitaplığı tahrip olan bir şapelin ve yıkık un değirmeninin yerine kuruldu. Kurumun iki yıl önce açılan Ayvalık Rahmi M. Koç Müzesi, ilçenin ve bölge iş yaşamının tanıdık üretim tesisi örneği avlusuz tipteki bir fabrikanın mimari özelliklerini taşıyan 200 yıllık tarihî binada yaşam buldu. 

konstantinopolis’ten istanbul’a: bir şehir, iki imparatorluk sergisi londra’da

Koç Topluluğu, Vehbi Koç Vakfı bünyesindeki kültür kurumları ve Topluluk şirketlerinin çalışmalarıyla sanatın farklı disiplinlerini geniş kitlelerle buluşturmaya devam ediyor. Bu kez durak, dünyanın önde gelen müze grupları arasında yer alan Victoria and Albert South Kensington oldu.

İngiltere’nin başkenti Londra’daki Victoria and Albert Müzesi, Koç Holding iş birliğiyle düzenlenen “Konstantinopolis’ten İstanbul’a: Bir Şehir, İki İmparatorluk” sergisine ev sahipliği yapıyor. İstanbul'un, Bizans ve Osmanlı imparatorluklarına başkentlik yaptığı 1600 yıllık dönemde yaratıcı üretimin nasıl şekillendiğini anlatan sergi, ünlü müzede

9 Mayıs 2027 tarihine kadar devam edecek. Koç Holding’in katkılarının yanı sıra T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı'nın koordinasyonunda bakanlığa ve Cumhurbaşkanlığı Milli Saraylar Başkanlığı'na bağlı müze ve kuruluşların da ödünç eserleri sergileniyor.

Serginin açılışına Koç Holding Yönetim Kurulu Başkanı Ömer Koç, Koç Holding Yönetim Kurulu Başkan Vekili Ali Y. Koç, Koç Holding Yönetim Kurulu Üyesi Caroline N. Koç, Koç Holding Yönetim Kurulu Üyesi İpek Kıraç, Çiğdem Simavi, Kerim R. Koç, Esra Koç, Koç Holding CEO’su Levent Çakıroğlu ve Sadberk Hanım Müzesi Direktörü Hülyâ Bilgi katıldı.

koç holding ve vehbi koç vakfı iş birliği ile pek çok alanda rehber kurumlar oluşturuldu

Sadberk Hanım Müzesi: Türkiye’nin ilk özel müzesi, 1980 yılında Sarıyer’de kurulan Sadberk Hanım Müzesi oldu. Sadberk Koç’un kişisel koleksiyonuyla başlayan bu girişim, özel müzeciliğin Türkiye’deki öncüsü kabul edildi. Ardından çok çeşitli şirket ve simalar özel müze projelerini hayata geçirdi. Türk ve İslam sanatlarının seçkin yapıtlarının yanı sıra Anadolu uygarlıklarını temel alan bir arkeoloji koleksiyonuna da sahip olan Sadberk Hanım Müzesi’nin, kurulduğu Sarıyer’deki binasından yeni yerine taşınması da programa alındı.

İstanbul Bienali sponsorluğu: En uzun soluklu kültür sanat sponsorluğu unvanı, Koç Holding’in İstanbul Kültür Sanat Vakfı (İKSV) tarafından düzenlenen İstanbul Bienali’ne desteği ile geldi. Koç Holding, söz konusu unvanı, 2007 yılından bu yana ana sponsoru olduğu etkinliğe olan desteğini 2036 yılına kadar (toplamda 30 yıl) uzatma kararıyla elde etti.

Anadolu Medeniyetleri Araştırma Merkezi (ANAMED): Koç Üniversitesi bünyesinde açıldı. ANAMED, Türkiye’deki arkeoloji, sanat tarihi ve kültürel miras üzerine odaklanan ilk kurumsal araştırma merkezlerinden biri olarak faaliyetlerini sürdürüyor.

Uluslararası alanda ilk büyük İstanbul sergisi (2026): Dünyanın en prestijli müze gruplarından olan Londra’daki Victoria and Albert Müzesi (V&A) ile yapılan iş birliği sayesinde, Kasım 2026’da açılan “Konstantinopolis’ten İstanbul’a: Bir Şehir, İki İmparatorluk” sergisi, Birleşik Krallık’ta bu kapsamda düzenlenen ilk büyük İstanbul temalı sergi oldu.

Operation Room (Amerikan Hastanesi Sanat Galerisi): 2008 yılında VKV Amerikan Hastanesi bünyesinde açıldı. Türkiye’de bir hastane bünyesinde kurulan ilk sanat galerisi oldu. Hastaları, hasta yakınlarını, ziyaretçileri ve çalışanlarını sanatın iyileştirici gücü ile tanıştırmayı hedefledi.

Meşher: Osmanlı Türkçesinde ‘sergi mekânı’ anlamına gelen Meşher, 2019’dan bu yana İstanbul İstiklal Caddesi’nde sergilerin, araştırmaların, etkinliklerin, konferansların buluşma noktası oldu. Bulunduğu bina, Koç Topluluğu’nun geçmişe saygı vizyonuyla örtüşen şekliyle, 1905 tarihli haritada Friedmann Apartmanı, 1932 tarihli haritada Meymaret Han adıyla yer almış, Cumhuriyet döneminde Meymenet Han adıyla hizmet vermiş.

Arter: İstanbul İstiklal Caddesi’nde 2010’da açıldı. Pek çok ulusal ve uluslararası projeye, sanatçıya ev sahipliği yaptı. Vehbi Koç Vakfı’nın 50. kuruluş yıl dönümünü kutladığı 2019 yılının eylül ayında açılan, Grimshaw tarafından tasarlanan yeni binasıyla beraber Arter, süregelen faaliyetlerini çok daha ileriye taşıyarak koleksiyondan ve koleksiyon dışından sergilerin yanı sıra farklı sanat disiplinlerinden performanslara ve etkinliklere imza attı.

Abdülmecit Efendi Köşkü: Alexandre Vallaury imzalı, son halife ve ressam Abdülmecit Efendi’nin köşkü, sanat merkezi olarak kullanılıyor.

Bizden Haberler: 1963 yılında Türkiye’nin ilk şirket dergisi Bizden Haberler yayımlanmaya başladı.

tiyatroya destek

Tİyatro, Koç Topluluğu’nda birden fazla kurumun sahiplendiği sanat dalları arasında yer alıyor. Topluluk, İstanbul Kültür Sanat Vakfı’nın (İKSV) düzenlediği İstanbul Tiyatro Festivali’nin en büyük destekçisi olarak etkinliğe 30 yıldan bu yana katkı sunuyor. Koç Holding, desteklerini Enerji Grubu şirketleri Aygaz, Entek, Opet ve Tüpraş sponsorluğunda gerçekleştiriyor.

Vehbi Koç Vakfı iş birliğiyle hayata geçirilen Koç Sınıflarında Sahne Var projesi de Türkiye’nin dört bir yanındaki öğrencileri sınıflarında tiyatroyla buluşturarak fırsat eşitliği sağlamayı amaçlıyor.

Ve alanının en uzun soluklu ödülü, Yapı Kredi Afife Tiyatro Ödülleri de 1997’den bu yana Türk tiyatrosunun gelişimine katkı sunuyor.

yapı kredi kültür sanat ekolü

Koç Topluluğu’nun kültür ve sanata desteği, yayıncılıktan müzeciliğe, araştırma merkezlerinden tiyatroya uzanıyor. Yapı Kredi’nin kültür sanat yolculuğuna, Koç Holding ve Vehbi Koç Vakfı iş birliğiyle oluşturulan kurumlar ve uzun soluklu projeler eşlik ediyor.

Koç Topluluğu, ekonomik ve toplumsal kalkınmanın birlikte ilerlemesi gerektiğine olan inancını, tüm kurumlarının ortak vizyonu yaptı. Bu vizyonu en iyi taşıyan yapıların başında Yapı Kredi Grubu geldi. 1944’te Kâzım Taşkent tarafından kurulan Yapı Kredi, ekonomik değer üretme hedefini kültür ve sanat alanına da taşıdı. 1945’te Doğan Kardeş dergisi ile başlatılan kültür sanat yolculuğu, 1953’ten itibaren Yapı Kredi koleksiyonlarının temellerinin atılmasıyla hızlandı. Yapı Kredi Sanat Galerisi, 1964 yılında Beyoğlu Galatasaray’da, Yapı Kredi’nin kurucusu Kâzım Taşkent’in adıyla açılırken, “Yapı Kredi Yayınları” 1988 yılında faaliyete geçirildi. Bugünkü kurumsal yapısı, 1992 yılında oluşturuldu.

Yapı Kredi Yayınları (YKY), Koç Topluluğu çatısı altında alanının ekol kurumlarından oldu. Yapı Kredi Kültür Sanat Yayıncılık, resim, heykel, fotoğraf, grafik, arkeoloji ve kültür alanlarında sergilere ev sahipliği yapıyor. Her yıl 250’ye yakın kültür ve sanat aktivitesi, sanatseverlere Yapı Kredi Kültür Sanat sanatseverlere sunuluyor.

TANITMAK istediğim yüz sayfayı bile bulmayan küçük bir kitap: Thomas de Quincey yazmış. Cahit Kaya dilimize aktarmış. Can Yayınları klasik dizisinde yerini almış.

yerel ve küresel düzen

Moğol İmparatorluğu’nun ünlü “Yam Sistemi” atları, ulakları, paizaları yıllar önce dikkatimi çekmiş; aklını kullanabilenlerin mekâna ve zamana nasıl meydan okuduklarını anlatmak için bu örneği değişik ortamlarda kullanmıştım. Daha sonra üretim sistemlerinin üç temeli üzerine sayısız okumalar yapmıştım: Üretim, ulaşım ve iletişim sistemlerinin iç bütünlüğü olmaksızın yerel düzen yaratılamıyor; küresel düzenden söz bile edilemiyordu.

Dört ya da altı atlı arabaların saatte ortalama on beş kilometre yol aldıklarını ilk okuduğumda, iyi bakımlı atların çektikleri arabaların menzilini hesaplamaya; halk ozanının diliyle “Arap atlar yakın eder uzağı” sözünün anlamını kavramaya bir hayli emek ve zaman harcamıştım.

araçlar ve insanlar

Kitabın derinliklerine dalınca, posta arabasının çevresinde oluşan insan örgütlenmesi, görevlilerin ve üniformaların yarattıkları statü ve aidiyet, egemen güçlerin gelir kaynaklarını korumak için yürürlüğe koyduğu katı kuralların iç içe geçmelerinden oluşan on sekizinci yüzyılın sonları ve on dokuzuncu yüzyılın başlarına beni götüren İngiliz Posta Arabası’nı bir solukta okuyuverdim.

Kitabı bitirdikten sonra çağırdığım zaman dönüş yapan zihni birikimleri sizinle de paylaşmak isterim: Önce İngiliz ve Fransız düşmanlığının yarattığı önyargılarla yüzleştim. Sonra, o dönemde de Oxford’un bir eğitim merkezi olarak prestijinin yarattığı uzun soluklu saygınlığın bir kurum için ne anlama geldiğini zihnimde netleştirdim.

büyük akıllara ihtiyaç var

“Büyük akılların yolu birdir” sözünün, günlük kısa çıkarlar yerine, insanlığın uzun soluklu gelişmesini düşünerek doğruya en yakın yol ve yöntemler bulmasının gerektirdiği akıl gözünün önemini bir kez daha zihnimde enine boyuna sorguladım.

Posta arabalarının hızının giderek artması ve arabaları istekleri dışında durdurmanın “ağır suç” sayılması ile yöneticilerin çıkarları arasında nasıl bir denge oluştuğunu araştırmak da keyifli bir yolculuk oldu.

Posta arabasının geçtiği yerleşim yerlerinde insanların birikmesi, yeni şeyler görme, yeni aşklar yaşamanın o günün ahlaki sınırlamaları içinde İngiliz toplumunda yarattığı anlam çağrışımları da hayli ilgimi çekti.

Posta arabalarının boyanması, defne yapraklarıyla süslenmesi, sürücünün üniforması ve oturduğu yerde duruşundaki vakar görüntüsü insan doğasının değişmez algılarının tarihin derinliklerindeki izlerini sürmemize yardımcı oluyordu.

İnanç ile nesnellik arasında gelip giden yargıların yol açtığı çatışmalar da, usta bir yazarın küçük de olsa bir kitapta yaşadığı döneme yaptığı tanıklığın bugüne taşınmasındaki rolünü anlamamızın engellerini kaldırıyordu.

inanmak için mi varız?

Kitabın derinliklerinde yer yer pagan ve Orta Çağ insanının inanç saplantılarını bugün değişik yerlerde yaşadığımızı anımsatması da sinirlerimi gerdi.

İnsan doğası ile yaygın algıların çatışması, dış düşman yaratmanın ebedi ve ezeli araçsallaşması üzerinde düşündüm.

Lombard Caddesi’nde posta arabasını seyre gelenler, evlerinin pencerelerinde posta arabasının geçişlerini izleyenler, Courier gazetesinden izlenen Fransa seferinde ordunun zafer haberlerinin yarattığı heyecan bir küçük kitabın derinliklerine iyice sindirilmişti.

Dua, dindarlık ve dilek konusunun insan zihninde nasıl yer edindiğini yeniden yeniden düşündüm İngiliz Posta Arabası’nı okurken ve sonrasında.

Devletin vergi politikalarından kimlik tanımlamasına araçlarla insanlar arasındaki iletişim ve etkileşimin derinliklerini anlatan bir kitap bu…

İngiliz Posta Arabası’nı bir teknik değişmenin sosyal yaşamın derinliklerine nasıl sindiğini anlamak ve anlatmak için okumak gerektiğini düşünüyorum. Özenle okuyanların iki asır öncesinden bugüne nelerin taşındığını zihinlerinde netleştirerek keyifleneceklerini sizlere de anımsatmak istiyorum.  g

Hayret Hanım’ın küçük damadına kızgınlığını anlamak için bir kavanoz ayva reçelinin başında biraz durmak gerek. Hanımefendi reçeli kendi kaynatmış, damat zahmet edip bir çatal olsun tatmamış. Üstelik ömründe reçel yemediğini söylemiş. Karısı, başka yerde bal gibi yediğine tanık. Üniversiteden bir kanun hükmünde kararnameyle ihraç edildiğinden beri odasına kapanıp sigara dumanı içinde yazmaya uğraşan bu adam, şimdi çıkmış, yazacağı makaleyle herkesin ağzını açık bırakacağını anlatıyor. Siz olsanız inanır mısınız? Hayret Hanım’ın onu dinlerken aklından geçirdiklerini okudukça, ben o makalenin akıbetinden önce reçelin hatırının nasıl alınacağını merak ettim. Başarır, daha ilk sayfalarda bizi aileden birinin tarafını tutarken yakalıyor.

Damadın adı Feridun. Gelgelelim Hayret Hanım ona pekâlâ Ferit diyebiliyor. Ağzından Feridun adı eksiksiz çıktığında damat da biz de anlıyoruz ki bir şey isteyecek. Büyük kızı Nesrin’in kocası Ayhan’la konuşulsun, adam boşanmaya razı edilsin, torunu Pelin de ellerinden gitmesin istiyor. Feridun’un bu müşkülü çözecek pek az meziyeti var ama kayınvalidesinden talebi büyük. Bir araştırma yapmış, kaynakları taramış, cevabını bulamadığı bir soru kalmış. İstanbul’da eskiden insanı maziye geçiren kapılar varmış. Hayret Hanım yerlerini bilir mi acaba? Bir aile büyüğüne eski bir akrabanın adresi sorulur gibi soruyor bunu. Romanın tuhaflığına inanmamı sağlayan da o rahatlık oldu.

bir şairin dizesi yol tarifine dönüşürse

Feridun’un elinde kendince sağlam bir delil var. Yahya Kemal’in şiirinde sözünü ettiği kapıyı gerçek bir kapı olarak okuyor. Şairin ne demek istediğini tartışmakla yetinse bir edebiyat sohbetindeyiz. Ama Feridun kalkıp o kapıyı aramaya gidiyor. Şiirden alınmış bir kelimenin insanı koltuğundan kaldırıp Boğaz kıyısına indirmesi hoşuma gitti. Edebiyatın hayata karışması denen şeyin böyle şaşkın, böyle işgüzar bir biçimi de olabilirmiş.

Hayret Hanım ihtimalleri sıralarken İstanbul’un küçük bir haritası açılıyor önümüzde. Beyazıt’taki Sahaflar Çarşısı, Ahırkapı Feneri, Narmanlı Han… Hangi rivayetin aslı var, hangisi çok anlatıldığı için doğru sanılmış, kendisi de ayırmıyor hepsini. Nihayet Rumeli Hisarı’nı işaret ediyor. Feridun’un Aşiyan’a bakışında ise iki ayrı adam görüyorum. Biri şairlerin izini süren, mezarları başında onlarla konuşabilecek kadar yakınlık duyan bir okur. Öteki, Tevfik Fikret’in köşküne başını kaldırıp da şairin böylesine güzel bir araziyi nasıl kapattığını düşünen hemşehrimiz. Aynı manzaraya birkaç saniye arayla bu iki gözle bakabilmek İstanbul’a dair epey şey söylüyor.

roma’da bir el sıkışması

Boğaz kıyısında beliren Kısmet adlı yelkenliyle maceranın ufku genişliyor. Feridun’un Roma’da karşılaştığı isimler arasında Suavi Sonar da var. Kitabın başındaki teşekkür sayfasında, çocuk Başar’ı Suavi Sonar’la tanıştıran kişinin Ara Güler olduğunu okumuştuk. O birkaç satıra sonradan dönmekte yarar var. Bir çocuğun vaktiyle tanıştırıldığı insan, yıllar sonra bir roman kişisinin önüne düşüp ona başka bir şehrin sokaklarında yol gösteriyor. Hayatla kurmaca arasındaki gidiş gelişin romanda en sevdiğim duraklarından biri bu oldu.

Feridun’un aklı, Nâzım Hikmet’in 1930’ların sonunda imzasız yayımlanan romanı Yeşil Elmalar’ın kapağında. Kitabın üzerinde “Yenlap Neşriyatı” yazıyor. Feridun’u asıl şaşırtan, çizimdeki erkek yüzlerinden biri. Baktıkça Teoman’ın gençliğini görüyor. Gel de bunu şarkıcının henüz doğmadığı yıllarda kapağı çizdiğini düşündüğün adama sor! Suavi’nin Feridun’u götürdüğü yerde Nâzım Hikmet ayağa kalkıp elini sıkıyor. Feridun az önce yağmur birikintilerine basa basa potinlerini mahvetmiş, nefesi kesilmiş. Şimdi bir ömür şiirini okuduğu adam karşısında, kendi söylediğine kendi inanabilmek için el sıkıştıklarını içinden bir daha geçiriyor. Bunca heyecanın ortasında aklına takılana bakın. Siyah beyaz fotoğrafta Nâzım’ın gözlerinin rengi nasıl çıkacak? Şairi yıllarca fotoğraflarından tanımış okurun sorabileceği ne güzel bir soru. Derken söz şiirin İtalyancaya nasıl çevrildiğine geliyor. Bir şairle çevirmeninin aynı masada, kelimelerin tarif ettiği şeyleri birbirlerine anlatarak çalıştıklarını dinliyoruz. Feridun’un şahsi merakı sayesinde biz de o masaya ilişiyoruz.

evde kalanların da anlatacakları var

Böyle bir adamın peşinden gitmek okur için eğlenceli. Peki onunla evli olmak? Başarır sözü Elvan’a bıraktığında romanın ölçüsü değişiyor. Elvan bir doktora balaylarını anlatıyor. Küba’ya gitmek Feridun’un fikri. Gittiği yerde bir yazarın içtiği mojitonun, bir müzik topluluğunun çaldığı kulübün izini arayanlardan o. Karısı denizde can havliyle kıyıya çıkarken de başını okuduğu kitaptan kaldırmıyor. Feridun’un kitaplara gömülme yeteneğini az önce pek sevimli bulmuş okura iyi geliyor bu sahne. Elvan’ın kendini anlatırken bir ayrıntıdan öbürüne geçişi, doktorun duymadığımız sorularına cevap yetiştirmesi de başlı başına bir anlatma hüneri. Onu dinlerken karşısındakinin hangi noktada kaşını kaldırdığını bile seziyoruz.

Bir de Pelin’i dinleyin. Eniştesiyle yürürken bir apartmanın önünde hangi filmin orada çekildiği konusunda anlaşamıyorlar. Feridun oralarda ömür geçirmiş, Pelin’in elinde telefon var. Kızın içinden geçirdiği “Kaynak: Hayatım!” sözü, kuşaklar arasındaki tartışmayı iki kelimeye sığdırıyor. İşin güzeli, Pelin tartıştıkları filmleri seyretmediğini de söylüyor. Pelin bütün bunları annesini kaybettikten sonra, ona seslenerek telefonuna kaydediyor. Nesrin’e kızgınlığını da onu ne kadar özlediğini de söyleyebiliyor böylece. Annesinin film seyrederken nasıl duygulandığını anlatırken küçücük bir ayrıntıyı hatırlıyor. O sahnelerde Pelin’in seyrettiği annesinin yüzüymüş. Onca laf dalaşından sonra aklımda kalan görüntü bu. Birlikte oturup susabildikleri günleri özlediğini söylediğinde de artık neyi kayda geçirmeye çalıştığını biraz daha iyi anlıyorum.

bir hitabın hatırı

Başarır’ın öykücülüğünden gelen dikkati, en çok bir konuşmanın yön değiştirdiği o kısacık anlarda hissediyorum. Kimi zaman nükteyi bir fazlası izliyor, Feridun’un kendine laf yetiştiren iç sesi yüzünden ben de asıl meselenin ucunu kaçırıyorum. Ama birinin sesi ansızın kısıldığında, bunca gürültü arasında kulağımızın neye alıştığını fark ediyoruz. Hayret Hanım’ın damadına söylemediği kalmıyor mesela. Sonra bir an geliyor, Feridun onun ince ellerini tutup “senin gölgen bile bize kârdır sultanım” diyor. Aralarındaki hesabı biliyoruz. Az sonra ikisi de birbirinden yine bir şey isteyecek. Yine de o sözün hakkını teslim etmek istiyor insan.

Kitabın en sonuna iliştirilen iki karekod da metnin çok sesli yapısını tamamlıyor…

Beni Bir Temiz Dövseler’i kapattığımda Feridun’un geçmişe gidebilmek için gösterdiği inat kadar, Pelin’in annesine anlatmak üzere sakladığı küçücük şeyleri düşündüm. Biri kayıp bir bilginin peşinden şehirler, yıllar aşıyor. Öteki, birlikte bakılmış bir ekranı hatırlıyor. Hayret Hanım’ın yerini bildiği kapıdan geçmek bana da cazip geldi doğrusu. Ama hangi zamana dönmek isterdim diye düşününce, aklıma bir tarih değil, sesini yeniden işitmek isteyeceğim insanlar geldi.  

NE mutluluk verici ki turizm alanında 17 yıldır sürdürülen bir karikatür yarışması var. Her yıl bir tema üzerinden uluslararası boyutta yürütülen yarışma, 2009 yılından bu yana kesintisiz devam ediyor. Bu yıl, “Şanlıurfa: Her Adımda Bir Asır, Her Asırda Bir Sır” temasıyla gerçekleşen 17. Uluslararası Turizm Karikatürleri Yarışması’na 48 ülkeden 337 sanatçı 570 eserle katıldı. Anatolia Turizm Akademisi ile Türkiye Turizm Ansiklopedisi tarafından düzenlenen yarışmanın sonuçları ana sponsor Şanlıurfa Büyükşehir Belediyesi’nin ev sahipliğinde açıklandı. Ön Seçiciler Kurulu ve Final Seçiciler Kurulu’nun değerlendirmeleri sonucunda yetişkinler kategorisinde Hamid Ghalijari birinci, Ukraynalı Oleksiy Kustovsky ikinci, İranlı Nahid Maghsoudi üçüncü oldu. Prof. Atila Özer Özel Ödülü ise İranlı Ali Rastroo’ya verildi. Gençler kategorisinde Türkiye’den Elif Kıyak birincilik, Oğuz Doğan ikincilik ve Defne Demirci üçüncülük ödülüne layık görüldü. Yarışmada 16 yaş ve altındaki sanatçılar gençler, 17 yaş ve üzerindekiler ise yetişkinler kategorisinde değerlendirildi.

Düzenleyenlerin sektörü yakından takip eden kişi ve kurumların olması, organizasyonun turizm boyutunu da öne çıkarıyor her yıl. Bir taraftan yarışma yürütülürken, diğer yandan bir bölgeye seyahat de düzenleniyor.

Bu yıl da öyle oldu.

Yarışmanın teması kapsamında Şanlıurfa’da bir araya geldi sanatçılar. Seyahat boyunca Göbeklitepe, Balıklıgöl, Harran, Halfeti, Şanlıurfa’nın müzik kültürü ve yöresel mutfağı gibi konular ele alındı. Farklı ülkelerden sanatçılar, kentin turizm değerlerini mizahın ve görsel anlatımın olanaklarıyla yorumlama fırsatı buldu. İlk kez 2009 yılında gerçekleştirilen Uluslararası Turizm Karikatürleri Yarışması’nın geçmiş dönemlerinde turizm ve barış, seyahat anıları, havalimanları, turizm çalışanları, turizm sektöründe kadınlar, uzay turizmi ve turistlerle yerel halk arasındaki ilişkiler gibi konular işlendi.

Yarışma Koordinatörü Prof. Dr. Nazmi Kozak, kent temasıyla düzenlenen organizasyonun Şanlıurfa’nın ve Türkiye’nin uluslararası tanıtımına sanat aracılığıyla katkı sunduğunu belirtti. Kozak, farklı coğrafyalardan sanatçıların eserlerinin kültürlerarası diyaloğu ve ortak insani duyguları görünür kıldığını vurguladı.  

17 yılda 6 binin üzerinde sanatçı katıldı

Organİzasyonun paylaştığı verilere göre, ilk 17 yılda yarışmaya Türkiye’den ve dünyanın değişik coğrafyalarından 6 bin 92 sanatçı, toplam 13 bin 15 eser gönderdi. Aynı dönemde farklı ülkelerden yüzlerce seçici kurul üyesi değerlendirme süreçlerine katkı sundu; ödül kazanan 100’den fazla sanatçı Türkiye’de ağırlandı.Ödül alan ve finale kalan eserler, basılı ve çevrim içi albümlerin yanı sıra sergiler aracılığıyla izleyicilere ulaştırılıyor. Yarışma kapsamında bugüne kadar eğitim kurumları, havalimanları, oteller, sanat merkezleri ve açık alanların da aralarında bulunduğu mekânlarda ve çevrim içi ortamlarda toplam 97 sergi düzenlendi.

klasik müziğin gelenekselleşen etkinliği, yeni sezonu her yaştan sadık dinleyicisiyle açtı

Temellerİ klasik müziğin çınarlarından Cemal Reşit Rey tarafından atılan İstanbul Devlet Senfoni Orkestrası (İDSO), konser etkinliklerinin yeni sezonuna görkemli bir başlangıç yaptı. İstanbul Devlet Senfoni Orkestrası (İDSO) DenizBank Konserleri’nin 2026-2027 sezonunun açılışı geçtiğimiz ay Atatürk Kültür Merkezi’nde gerçekleştirildi.

İstanbul Devlet Senfoni Orkestrası DenizBank Konserleri, her hafta farklı bir konser programı ile Atatürk Kültür Merkezi’nde klasik repertuvarın başyapıtları, Türk bestecilerin eserleri, özel temalı konserler ve farklı müzik türlerine uzanan seçkileri müzikseverlerle buluşturur uzun yıllardır. Verilen büyük emeklerin yakın takipçilerinden olmaya gayret edenlerdenim. Konserlerde, İDSO yönetimi ve sanatçıları kadar alkışı hak eden sadık bir dinleyici kitlesi bulunur. Klasik müziğin peşinden giden yaşlısı genci sanatsever doldurur, her cuma akşamı Atatürk Kültür Merkezi Büyük Salonu.

Kültür ve Turizm Bakanlığı Güzel Sanatlar Genel Müdürü Ömer Faruk Berivanlı, açılış konseri öncesi yaptığı konuşmada, “Bir toplumun evrensel kültürle kurduğu bağ içinde en zarif, en köklü ifade biçimi güzel sanatlardır. Bunlar içinde de çok sesli müziğin yeri çok arıdır. Ülkemizde daha geniş kitlelerle tanınıp sevilmesinde devlet senfoni orkestralarımızın payı ve emeği çok büyüktür. En önemli sancaktarlarından biri de İstanbul Devlet Senfoni Orkestrası’dır” diyordu. Berivanlı’nın “Elbette şu an çatısı altında bulunduğumuz mekân da bu orkestra kadar özel ve bu gece kadar anlamlıdır. Cumhuriyetimizin kurucusu, millî fikir ve ideallerimizin önderi Atatürk’ümüzün büyük adını taşıyan Kültür Merkezimiz, İstanbul’un ve Türkiye’nin kültür-sanat alanındaki küresel vizyonunun görkemli bir anıtıdır” sözleri salondan büyük alkış aldı.

İstanbul Devlet Senfoni Orkestrası Müdürü Aycan Küçüközkan, sezon açılışına ilişkin değerlendirmesinde, yeni sezonda emeği geçen tüm sanatçılara ve çalışma arkadaşlarına teşekkür ederken, DenizBank Marka ve İletişim Grup Müdürü Esra Süzme de 21 yıldır süren kurumsal destekleri ile ilgili şu sözleri ifade etti:

“DenizBank olarak kültür sanatın farklı disiplinlerini uzun yıllardır sahipleniyor, sanatın toplumun her kesimi için erişilebilir olmasını önemsiyoruz. Bu anlayışla, çok sesli müziğin daha fazla dinleyiciye ve yeni kuşaklara ulaşması için ülkemizin köklü sanat kurumlarıyla yan yana yürüyoruz. İstanbul Devlet Senfoni Orkestrası ile 20 yılı aşkın süredir devam eden birlikteliğimiz, bu yaklaşımımızın en güzel örneklerinden biri. Başta İDSO ailesi olmak üzere, bu uzun soluklu iş birliğine emek veren herkese teşekkür ediyorum.”

Konuşmalardan sonra başlayan sezonun ilk konserinde İngiliz şef Duncan Ward’ın yönetiminde, İDSO piyanist Jan Lisiecki’yi İstanbul’daki sanatseverlerle buluşturdu. Lisiecki, konserin ilk bölümünde E. Grieg’in La Minör Piyano Konçertosu, Op. 16 eserini seslendirdi. S. Prokofiev’in 2’nci Dünya Savaşı’nın gölgesinde bestelenen, tarihî prömiyeriyle müzik tarihindeki önemli eserler arasında yer alan 5. Senfonisi, Op. 100 ise açılış programının ikinci bölümünde yer aldı.

Doğu Marmara Kalkınma Ajansı (MARKA) tarafından hazırlanan 2026 Yılı Yenilikçi Tarım Faizsiz Kredi Desteği Programı’nın tanıtım toplantısı, Gebze Ticaret Odası’nda gerçekleştirildi.

TR42 Bölgesi’nde faaliyet gösteren KOBİ statüsündeki işletmelerin yenilikçi tarım alanında ürün ve hizmet geliştirme, üretim, ticarileştirme ve ihracat kapasitelerini artırmayı hedefleyen program için toplam 140 milyon TL bütçe ayrıldı. Program kapsamında işletmelere proje başına 1 milyon TL ile 8 milyon TL arasında, yüzde 100 oranında faizsiz kredi desteği sağlanacak.

“Tarım teknolojik yeniliklere ihtiyaç duyuyor”

Dünyada yaşanan teknolojik gelişmelerin ve değişen koşulların ülke olarak yakından takip edilmesi gerektiğini belirten Gebze Ticaret Odası Yönetim Kurulu Başkanı Abdurrahman Aslantaş, “Dünya sürekli gelişiyor, teknoloji ilerliyor, değer yargıları ve yöntemler değişiyor. Ülke olarak biz de bu değişime ayak uydurmak zorundayız. Devletimiz, yeniliklerin daha hızlı hayata geçirilmesi amacıyla çeşitli destek programları açıklıyor. Bu noktada KOSGEB’in çalışmalarından ve sunduğu desteklerden gerçekten memnunuz. Şartlar her geçen gün değişirken, bugün hem ülkemiz hem de dünya açısından vazgeçilmez sektörlerin başında gelen tarım da teknolojik yeniliklere en fazla ihtiyaç duyan alanlardan biri. Bu doğrultuda önemli destekler sunuluyor. Odamız bünyesinde de tarım sektörüne yönelik makine, araç ve gereç üretimi gerçekleştiren üyelerimiz bulunuyor” dedi.

“Program yenilikçi tarım teknolojilerini içeriyor”

Doğu Marmara Kalkınma Ajansı (MARKA) Genel Sekreteri Dr. Mustafa Çöpoğlu, 2026 yılının son destek programının faizsiz kredi desteği olduğunu belirterek, programın yenilikçi tarım teknolojilerine odaklandığını söyledi. Programın yalnızca tarımsal üretimi değil, bu alanda kullanılan yazılım, donanım, makine ve teçhizat üretimini de kapsadığını ifade eden Çöpoğlu, “Kalkınma Ajansı olarak 2026 yılının son destek programını faizsiz kredi desteği programı olarak hazırladık. Programı kısaca yenilikçi tarım olarak adlandırıyoruz ancak kapsamı yenilikçi tarım teknolojilerini içeriyor. Yazılımdan donanıma, makine ve teçhizat üretimine kadar geniş bir alanı kapsıyor” şeklinde konuştu.

“Yenilikçi tarım teknolojilerini geliştirirsek çiftçimizin üretim maliyetlerini düşürebiliriz”

Çöpoğlu, “Gebze, Kocaeli sanayisinin başkenti ve sanayinin tarımla da çok yakın bir ilişkisi var. Yenilikçi tarım teknolojilerini ne kadar geliştirirsek çiftçimizin üretim maliyetlerini o kadar düşürebilir, ürünlerimizin dünya pazarlarında rekabet gücünü ve kalitesini artırabiliriz. Program kapsamında tarımsal ürünlerin işlenerek yüksek katma değerli ürünlere dönüştürülmesi ve ardından piyasaya sunulması da yer alıyor. Böylece üreticiden işleyiciye kadar sektörün farklı paydaşlarının daha fazla kazanmasını hedefliyoruz” dedi.

Programı tasarlarken Gebze ve Kocaeli’deki teknoparklarda, organize sanayi bölgelerinde ve OSB dışındaki firmalarla görüşmeler gerçekleştirdiklerini belirten Çöpoğlu, “Bölgede bu alanda çalışabilecek çok sayıda firma ve önemli bir potansiyel bulunuyor. Başvuruların tamamlanmasına yaklaşık bir ay kaldı. Bu toplantının ardından arkadaşlarımız odak gruplarıyla bir araya gelerek bilgilendirme çalışmalarını sürdürecek. Proje başına azami 8 milyon lira tutarında tamamen faizsiz kredi desteği sunuyoruz” diye konuştu.

Banka, yılın 9 ayında üretim, yatırım, ihracat ve ticaretin finansmanına sağladığı desteği artırırken, güçlü bilanço yapısını ve kârlı büyümesini sürdürdü.

Eylül sonu itibarıyla bankanın toplam aktifleri 2025 yıl sonuna göre yüzde 17 artarak 457 milyar liraya ulaştı. Toplanan fonlar yüzde 22 büyümeyle 287 milyar liraya yükselirken, katılma hesaplarında yüzde 36 büyüme kaydedildi. Katılım fonlarının toplam kaynaklar içindeki payı yüzde 63 olarak gerçekleşti.

Bankanın kullandırdığı nakdi fonlar yüzde 24 artışla 279 milyar liraya, gayri nakdi finansman hacmi ise 57 milyar liraya ulaştı. Böylece Türkiye Finans Katılım Bankasının reel ekonomiye sağladığı toplam finansman desteği 336 milyar lira olarak gerçekleşti.

Yılın ilk 9 ayında net kârını geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 124 artırarak 6,3 milyar liraya yükselten bankanın yasal öz kaynakları 48 milyar liraya ulaştı. Sermaye yeterlilik oranı ise yüzde 17,2 olarak gerçekleşti.

Türkiye Finans Katılım Bankası, yılın üçüncü çeyreğinde finansal performansının yanı sıra kurumsal alandaki başarılarıyla öne çıktı.

Banka, WOMANi Awards 2026 kapsamında "Liderlikte Cinsiyet Çeşitliliğinde En İyi Kurum" ödülüne layık görüldü. Universum'un "Türkiye'nin En Çekici İşverenleri 2026" araştırmasında 43. sırada yer alan Türkiye Finans Katılım Bankası, TurkishTime dergisinin "2025 Yılı En Çok AR-GE Harcaması Yapan İlk 500 Şirket" araştırmasında ise 68. oldu.

"Müşterilerimizin büyüme yolculuklarına eşlik etmek istiyoruz"

Türkiye Finans Katılım Bankası Yönetim Kurulu Üyesi ve Genel Müdürü Hasan Ecesoy, finansal sonuçları değerlendirirken, bankanın güçlü kurumsal temellerine ve gelecek dönem önceliklerine dikkati çekti.

Türkiye Finans Katılım Bankasının yılın 9 ayında ortaya koyduğu performansın, sağlam finansal yapıların, müşterilerin güveninin ve çalışma arkadaşlarının katkılarının bir yansıması olduğunu belirten Ecesoy, bankanın, büyümesini ve kârlılığını artırırken üretime, yatırıma, ihracata ve ticarete sağladığı desteği de güçlendirdiğini vurguladı.

Ecesoy, gelecek dönemde önceliklerinin, güçlü finansal yapılarının üzerine inşa edecekleri sağlıklı ve sürdürülebilir büyümeyi, daha verimli iş süreçleri, daha güçlü müşteri ilişkileri ve yüksek hizmet kalitesiyle desteklemek olacağını kaydederek, şu ifadeleri kullandı:

"Bu yaklaşımda KOBİ'lerin özel bir yeri var. Hedefimiz, büyüyen KOBİ'lerin ilk tercih ettiği banka haline gelmek. Müşterilerimizin ihtiyaçlarını daha iyi anlayan, finansmana erişimlerini kolaylaştıran ve işlerini hızlandıran çözümlerle onların büyüme yolculuklarına eşlik etmek istiyoruz. Dijitalleşmeyi, müşteri deneyimini geliştiren ve bankacılık hizmetlerini daha erişilebilir kılan önemli bir araç olarak görüyoruz. Teknolojiye ve çalışanlarımızın yetkinliklerine yatırım yaparak katılım finansın sunduğu imkanları daha geniş kitlelerle buluşturmayı ve ülkemiz ekonomisi için kalıcı değer üretmeyi sürdüreceğiz."

Açıklamaya göre, uluslararası piyasalardan yaklaşık 615 milyon dolar talep gören işlemle reel sektöre finansman desteği sağlandı.

Euro ve ABD doları para birimlerinden oluşan kredinin 367 gün vadeli dilimlerinin toplam maliyeti, dolar ve euro için sırasıyla SOFR + yüzde 1,25 ve Euribor + yüzde 1 olarak gerçekleşti. Kredinin 734 gün vadeli dilimlerinin toplam maliyeti dolar ve euro için sırasıyla SOFR + yüzde 1,75 ve Euribor + yüzde 1,45 olurken, 1101 gün vadeli dolar diliminin toplam maliyeti SOFR + yüzde 2 olarak belirlendi.

İşlemde 2 yıl ve 3 yıl vadeli dilimlere de yer veren TEB, katılımcı bankalara esneklik kazandırmak amacıyla krediye "akordiyon" özelliği dahil etti. Söz konusu özellik sayesinde sözleşmenin imza tarihinden itibaren taahhüt süresi içinde sendikasyona dahil olmak isteyen ancak süre kısıtı nedeniyle süreçlerini tamamlayamayan yatırımcıların işleme katılımına imkan tanındı.

Kredinin 1, 2 ve 3 yıllık dilimlerinin tamamı, bankanın "Sürdürülebilir Finansman Çerçevesi" kapsamında çevresel ve sosyal açıdan sürdürülebilir projelerin desteklenmesinde kullandırılacağı belirtildi.

"Fonlama yapımızı daha da güçlendirdik"

TEB Genel Müdürü Ümit Leblebici, küresel piyasalarda dinamiklerin hızla değiştiği bir dönemde farklı vadelerde ve para birimlerinde sağladıkları kaynakla fonlama yapılarını daha da güçlendirdiklerini belirtti.

Sürdürülebilirlik sendikasyon kredilerine ilk kez 3 yıl vadeli dilimler eklediklerini aktaran Leblebici, "Kredinin uygun koşullarla yenilenmesi ve bu süreçte gelen yüksek talep, uluslararası yatırımcıların TEB'e ve ülkemize duyduğu güveni bir kez daha gösterdi. Bu vesileyle işlemimize katılan tüm bankalara teşekkür ederiz." ifadelerini kullandı.

Kurumsal ve Kurumsal Yatırım Bankacılığı Genel Müdür Yardımcısı Ömer Yenidoğan da bankalardan gelen yüksek talebe rağmen işlemin tutarını 433 milyon ABD doları ile yenilediklerini aktardı.

Yenidoğan, "Kredimize gelen yüksek talep, TEB'e duyulan itibarın güçlü bir göstergesi oldu. Bu ilgi, bizleri son derece memnun etti. Üstelik yenilenen sendikasyon kredisinde 1, 2 ve 3 yıl vade olmak üzere tüm dilimleri TEB'in Sürdürülebilir Finansman Çerçevesi'ne uygun kredilerde kullandırarak, sürdürülebilir finansman kapsamında ekonomiye desteğimizi sürdüreceğiz." değerlendirmesinde bulundu.

Enerjiye ve sosyal güvenliğe ilişkin düzenlemeleri de içeren kanun teklifiyle Anayasa Mahkemesinin iptal kararı doğrultusunda, Jandarma Teşkilat, Görev ve Yetkileri Kanunu'nda değişikliğe gidiliyor. Böylece Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığında istihdam edilecek muvazzaf subay ve astsubay adayları ile fakülte ve meslek yüksekokuluna alınacak adaylarda aranacak niteliklerin ve başvuran adaylara uygulanacak sınavların usul ve esaslarına ilişkin temel ilke ve çerçeve belirleniyor.

Mesleki Eğitim Kanunu'nda yapılan değişiklikle, aday çırak, çırak, işletmelerde mesleki eğitim gören, staj veya tamamlayıcı eğitime devam eden öğrencilere verilen ücretlere sağlanan devlet katkısında Cumhurbaşkanına tanınan uzatma yetkisinin süresi her defasında bir eğitim ve öğretim yılı olmak üzere 15 eğitim ve öğretim yılına çıkarılacak. Devlet desteğinin uygulanmasına ilişkin usul ve esasları belirlemeye Cumhurbaşkanı yetkili olacak. Düzenleme, 14 Eylül 2026'dan itibaren geçerli olmak üzere yayımı tarihinde yürürlüğe girecek.

İşsizlik Sigortası Kanunu'nda yapılan değişiklikle, ilave istihdamın sağlanması ve özel politika gerektiren kadın, genç ve mesleki ve teknik eğitime ilişkin belge sahibi olan işsizlerin istihdamının desteklenmesi için verilen teşvik 31 Aralık 2028'e kadar devam ettirilecek ve uygulamanın 31 Aralık 2029'a kadar uzatılabilmesi için Cumhurbaşkanına yetki verilecek.

Anayasa Mahkemesinin iptal kararı doğrultusunda, Doğal Gaz Piyasası Kanunu'nda değişikliğe gidiliyor. Yüzen LNG terminallerinin belirli bir süre ve kapsam dahilinde yerlerinden ayrılarak başka bölgelerde hizmet vermelerine Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı görüşü alınarak Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu tarafından izin verilebilecek.

BOTAŞ'ın 31 Aralık 2026 ile 31 Aralık 2027 arasında Ticaret Bakanlığına bağlı tahsil dairelerine ödemesi gereken her türlü vergi, fon ve paylar, BOTAŞ'ın Hazineden oluşmuş ve/veya 31 Aralık 2027 tarihi sonuna kadar oluşacak görevlendirme alacaklarına karşılık, merkezi yönetim bütçesinin gelir ve gider hesaplarıyla ilişkilendirilmeksizin mahsup suretiyle Ticaret Bakanlığınca aylık olarak terkin edilecek ve terkin edilecek her türlü vergi asıllarına ilişkin feri alacak hesaplanmayacak.

Bu düzenleme kapsamında yapılacak mahsup işlemine konu görevlendirme bedeli hesaplamasında BOTAŞ'ın muhasebe kayıt ve belgeleri esas alınacak. Kamu İktisadi Teşebbüsleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname'de öngörülen usule uygun olarak yapılan inceleme sonucunda hesaplanan görevlendirme bedeli, Ticaret Bakanlığı tarafından yapılan terkin tutarlarından az olduğunun tespit edilmesi halinde BOTAŞ tarafından yükümlülükler faizsiz olarak yerine getirilecek ve söz konusu tutar Genel Bütçeye gelir kaydedilecek.

Bu hüküm kapsamında yapılacak mahsup ve terkin işlemleri, terkin kararı alınması nedeniyle mahsup edilecek tutarlar dışında kalan görevlendirme bedellerinin ödenmesine engel teşkil etmeyecek. İdarenin bu bedellere ilişkin ödeme yetkisini ortadan kaldırmayacak veya zamanını sınırlandırmayacak. Bu düzenleme kapsamında BOTAŞ'ın Hazineden olan görevlendirme bedeli alacağı tutarını tespit etmeye ve mahsup suretiyle yapılacak terkin işlemlerini belirlemeye Hazine ve Maliye Bakanı yetkili olacak.

Anayasa Mahkemesinin iptal kararı doğrultusunda Polis Yüksek Öğretim Kanunu'nda yapılan değişiklikle, polis meslek yüksekokullarına alınacak öğrencilerde aranacak şartların kanuni dayanağa kavuşturulması, eğitim ve öğretim hakkına ilişkin sınırlamaların kanunilik ilkesine uygun hale getirilmesi, hukuki belirlilik ve öngörülebilirliğin sağlanması ve idarenin düzenleme yetkisinin anayasal sınırlar içerisinde kullanılmasının temini amaçlanıyor.

Yenilenebilir enerji

Yenilenebilir Enerji Kaynaklarının Elektrik Enerjisi Üretimi Amaçlı Kullanımına İlişkin Kanun'da düzenlemeye gidiliyor. Buna göre, yenilenebilir enerji kaynak alanları ve bağlantı kapasitelerinin tahsisi yarışmayla yapılacak. Yarışmaya dair kapsam, teknik ve idari şartlar, diğer bilgiler ile yarışmada kapalı teklif, açık eksiltme veya açık artırma yöntemlerinden hangisinin ya da hangilerinin uygulanacağı yenilenebilir enerji kaynak alanlarının teknik ve idari özellikleri ile bağlantı kapasitesi de dikkate alınarak yarışma şartnamesinde belirtilecek.

10 yıllık süresini bitiren ve elektriksel kurulu gücü asgari 750 kilovat olan lisanssız üretim faaliyeti kapsamındaki tesisler için tesis sahibi tarafından talep edilmesi durumunda, lisans süresi boyunca elektrik piyasasında oluşan saatlik piyasa takas fiyatının düzenlemenin ilgili hükmü kapsamında tesis tipi bazında uygulanan güncel YEK Destekleme Mekanizması fiyatından fazla olması halinde aradaki fiyat farkının ve lisans alma bedelinin YEK Destekleme Mekanizmasına katkı bedeli olarak ödenmesi koşullarıyla lisanslı üretim faaliyetine geçilebilecek. Bu kapsamdaki başvurular için Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu (EPDK) tarafından belirlenen kaynak bazında güncel birim yatırım tutarının yüzde 30'unu aşmayacak şekilde megavat başına uygulanacak lisans alma bedeli, lisans süresi ve lisanslı üretim faaliyetine geçilmesine ilişkin diğer hususlar EPDK tarafından belirlenecek.

Teklifle Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'na geçici hükümler ekleniyor. Buna göre, 2026 yılında götürü bedel üzerinden hizmet alım sözleşmesi yapılmış kamu üniversitesi sağlık hizmeti sunucularının Sosyal Sigortalar Kurumuna (SGK) 31 Aralık 2026'ya kadar bu sözleşme kapsamında verdikleri tedavi hizmetlerine ilişkin toplam tahakkuk tutarının götürü bedel sözleşme tutarından düşük olması durumunda, aradaki fark terkin edilecek. Terkin edilen tutar, Bakanlık bütçesine bu amaçla tahsis edilecek ödenekten karşılanacak. Bu hükme ilişkin usul ve esaslar Hazine ve Maliye Bakanlığının görüşü alınarak SGK tarafından belirlenecek.

GSS borçları siliniyor

Düzenlemeye göre, 1 Ocak 2017'den önceye ait olup ödenmemiş genel sağlık sigortası primleri ile gecikme cezası ve gecikme zammı gibi feri alacaklarının tamamının tahsilinden vazgeçilecek. Bu hükmün yayımlandığı tarihe kadar söz konusu süreler için ödenmiş primler iade ve mahsup edilmeyecek.

Kurumlar vergisi

Teklife göre, üretim faaliyetiyle uğraşan kıymetli maden ve petrol rafinerileri ile tütün mamulleri ve alkollü içki üreticileri ile elektrik enerjisi üretim faaliyetinde bulunan kurumların tatbik edilecek kurumlar vergisi, indirimli oran uygulamasının dışında bırakılacak. Bu hüküm, 2027 yılı ve izleyen vergilendirme dönemlerinde elde edilen kazançlara, özel hesap dönemine tabi olan kurumların ise 2027 yılında başlayan özel hesap dönemi ve izleyen vergilendirme dönemlerinde elde edilen kazançlarına uygulanmak üzere yayımı tarihinden itibaren yürürlüğe girecek.

Elektrik Piyasası Kanunu'nda yapılan değişikliğe göre, rüzgar veya güneş enerjisine dayalı olan üretim lisansı sahipleri tarafından yapılan elektriksel kapasite artışlarında megavat başına alınacak bedeller, kaynak bazında Kurum tarafından belirlenen güncel birim yatırım tutarının yüzde 50'sini aşmayacak şekilde arz güvenliğinin temini ilkeleri çerçevesinde TEİAŞ tarafından belirlenecek. Belirlenen bedeller lisans tadilinden önce defaten TEİAŞ tarafından tahsil edilecek. Tahsil edilen bedeller TEİAŞ'a gelir kaydedilecek.

Fon tasfiyesine düzenleme

Tasfiyesine Karar Verilen Bazı Yatırım Fonları Hakkında Kanun'un "Dışarıdan hizmet alımı ve uygulanacak hükümler" başlıklı hükmünde düzenleme yapılıyor. Buna göre, Kanun ile ilgili iş ve işlemlerde görevlendirilenler ile bu süreçlerle bağlantılı tasfiye veya devretme ve devralma işlemlerini yürüten mevduat bankaları ve katılım bankaları ile kalkınma ve yatırım bankaları ile bunların söz konusu eylem ve işlemleri yürütmekle görevlendirdikleri kişilerin, konusu suç teşkil eden fiilleri hariç olmak kaydıyla, görevleriyle ilgili 17 Eylül 2026'dan itibaren aldıkları kararlar ve yaptıkları eylem ve işlemler nedeniyle hukuki, idari ve mali sorumlulukları doğmayacak. Bu hüküm, 17 Eylül 2026'dan itibaren geçerli olmak üzere düzenlemenin yayımı tarihinde yürürlüğe girecek.

Yönetmelikle, mal veya hizmet satışı ya da kiralanması sırasında, bunlarla doğrudan bağlantılı risklere karşı sunulan sigortaların güvenilir, şeffaf ve etkin şekilde yürütülmesine ilişkin kurallar belirlendi.

Buna göre, bütünleşik sigorta kapsamında sunulacak teminatlara ilişkin yıllık brüt prim tutarı, teminatın başlangıç tarihi itibarıyla ilgili takvim yılının ilk 6 ayında geçerli aylık brüt asgari ücret tutarını aşamayacak. SEDDK Kurulu, bu üst sınırı mal veya hizmetler bazında yarıya kadar indirebilecek veya iki katına kadar artırabilecek.

Sigorta teminatının süresi en fazla 2 yıl olacak. Uzatılmış garanti teminatı bulunan ürünlerde bu süre garanti süresiyle uyumlu olarak uzatılabilecek.

Sigorta satın alınması, ürün veya hizmet alımının şartı olamayacak

Düzenlemeyle, bütünleşik sigortanın satın alınması, ilgili mal veya hizmetin satın alınması ya da kiralanmasının şartı haline getirilemeyecek. Sigortanın tercih edilmemesi, ürün veya hizmet bedelinin ya da diğer satış koşullarının tüketici aleyhine değiştirilmesine gerekçe oluşturamayacak.

Bütünleşik sigorta, malın satışı veya kiralanması ya da hizmetin satışı sırasında veya satış ve kira sözleşmesinin kurulmasından itibaren 14 gün içinde sunulabilecek.

Sigortanın fiziki veya elektronik ortamda sunulması halinde, sigortayı sağlayan şirketin unvanı ve iletişim bilgileri, varsa sigorta aracısının bilgileri, prim tutarı ve sigortanın kapsamı tüketiciye açıklanacak. Ayrıca rizikonun gerçekleşmesi halinde tazminatın, riski üstlenen sigorta şirketi veya sigorta teminatı veren emeklilik şirketi tarafından ödeneceği belirtilecek.

Tüketici sigortasını kolaylıkla sona erdirebilecek

Yönetmelikle, bütünleşik sigortalarda sözleşmenin sona erdirilmesine ilişkin taleplerin herhangi bir uzaktan iletişim aracıyla iletilmesine imkan tanındı.

Sigortayı sunan platformlar, iptal talebinin sözleşmenin kurulması sırasında kullanılan yöntemle de iletilebilmesini sağlayacak sistemleri kurmakla yükümlü olacak. Sigorta ettiren, sözleşmeyi sona erdirirken başlangıçta kullandığı yöntemden daha ağır koşullara tabi tutulamayacak.

Bütünleşik sigortaya konu mal veya hizmet sözleşmesinde cayma, fesih, iptal veya dönme hakkının kullanılması halinde sigorta sözleşmesi de herhangi bir tazminat veya cezai şart ödeme yükümlülüğü olmaksızın kendiliğinden sona erecek.

Kapsama alınan ve kapsam dışında tutulan sigorta türleri

Bütünleşik sigorta kapsamında malın kırılması, kaybı, çalınması, yanması ve arızalanması gibi risklere ilişkin teminatlar sunulabilecek. Ev hayvanlarının hastalanması, çalınması ve kaybıyla bağlantılı riskler de bu kapsamda yer alacak.

Seyahat, ulaşım, konaklama, etkinlik, abonelik, fatura ödeme, siber güvenlik ve paylaşımlı veya kısa süreli motorlu kara taşıtı kiralama hizmetlerinin kullanılamaması, iptali, kesintiye uğraması veya yetkisiz kullanılması gibi risklere karşı da sigorta sunulabilecek.

Bunun yanı sıra vize ve ikamet izni başvurularında ibraz edilmesi gereken sigortalar ile bankaların kendilerine ait olmayan elektronik ticaret ortamları üzerinden sağladıkları bireysel kredilerle bağlantılı hayat, borç ödeme ve ferdi kaza sigortaları da bütünleşik sigorta kapsamında değerlendirilebilecek.

Zorunlu sigortalar, konut ve iş yeri sigortaları, zorunlu deprem sigortası, sağlık ve hastalık sigortaları, tarım sigortaları, birikim ve yatırımlı sigortalar ile nakliyat ve hukuksal koruma sigortaları ise bu kapsamda sunulamayacak.

Öte yandan, sigorta priminin mal veya hizmet bedeliyle birlikte tahsil edilmesi halinde ödeme belgesinde ayrıca gösterilmesi gerekecek. Sigorta şirketleri, sözleşme kurulmadan önce tüketiciyi bilgilendirecek ve güvenli bir yöntemle onayını alacak.

Yönetmelik kapsamında uygulamaya geçecek yetkili kuruluşların faaliyete başlamadan bir ay önce SEDDK'ye bildirimde bulunması gerekecek.

Mesafeli akdedilen sigorta sözleşmelerine ilişkin yönetmelikte de değişikliğe gidildi

Öte yandan SEDDK tarafından hazırlanan "Sigortacılık Kapsamında Değerlendirilecek Faaliyetler ve Mesafeli Akdedilen Sigorta Sözleşmeleri Hakkında Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik" de Resmi Gazete'de yayımlandı.

Değişiklikle, sigortacılık faaliyetlerinin sınırları ve mesafeli akdedilen sigorta sözleşmelerine ilişkin mevcut yönetmelik, bütünleşik sigortalara yönelik yeni düzenlemeyle uyumlu hale getirildi. Bu kapsamda, yönetmeliğe Bütünleşik Sigortalar Hakkında Yönetmelik'e atıf eklenirken 10. maddesi yürürlükten kaldırıldı.

Buna göre, bankacılık sektörünün toplam mevduatı 6 Kasım ile biten haftada yüzde 0,52 azalarak 34 trilyon 105 milyar 40 milyon 447 bin liradan 33 trilyon 929 milyar 364 milyon 627 bin liraya indi.

Aynı dönemde yurt içi yerleşiklerin bankalardaki Türk lirası cinsi mevduatı yüzde 1,90 azalışla 18 trilyon 463 milyar 592 milyon 546 bin liraya düşerken yabancı para (YP) cinsinden mevduatı ise yüzde 1,90 artışla 11 trilyon 327 milyar 446 milyon 720 bin liraya yükseldi.

Bankalarda bulunan toplam YP mevduatı geçen hafta 264 milyar 681 milyon dolar düzeyinde gerçekleşirken bu tutarın 227 milyar 102 milyon doları yurt içinde yerleşik kişilerin hesaplarında toplandı.

Yurt içi yerleşiklerin toplam YP mevduatında parite etkisinden arındırılmış veriler dikkate alındığında, 6 Kasım itibarıyla 1 milyar 492 milyon dolarlık artış görüldü.

Yurt içi yerleşiklerin tüketici kredileri azaldı

Bankacılık sektöründe yurt içi yerleşiklerin tüketici kredileri, geçen hafta yüzde 0,39 azalışla 7 trilyon 17 milyar 525 milyon liraya geriledi.

Söz konusu kredilerin 854 milyar 322 milyon lirası konut, 42 milyar 590 milyon lirası taşıt, 2 trilyon 653 milyar 888 milyon lirası ihtiyaç kredileri, 3 trilyon 466 milyar 724 milyon lirası ise bireysel kredi kartlarından oluştu.

Bankacılık sektörünün toplam kredi hacmi de 6 Kasım ile biten haftada 24 milyar 366 milyon 373 bin lira artarak 28 trilyon 222 milyar 613 milyon 534 bin liradan 28 trilyon 246 milyar 979 milyon 907 bin liraya çıktı.

Buna göre, yurt dışında yerleşik kişiler, geçen hafta 367,2 milyon dolarlık hisse senedi, 36,9 milyon dolarlık Devlet İç Borçlanma Senedi (DİBS) alırken 143,1 milyon dolarlık Genel Yönetim Dışındaki Sektör İhraçları (ÖST) sattı. Yurt dışında yerleşik kişilerin hisse senedi stoku, 6 Kasım haftasında 31 milyar 323,1 milyon dolardan 32 milyar 266,2 milyon dolara yükseldi.

Aynı dönemde yurt dışında yerleşik kişilerin DİBS stoku 15 milyar 829,9 milyon dolardan 15 milyar 797,4 milyon dolara indi. ÖST stoku ise 2 milyar 670,6 milyon dolardan 2 milyar 513,9 milyon dolara geriledi.

Muğla’nın yaklaşık 1,2 milyonluk nüfusu turizm sezonunda birkaç katına çıkıyor. İlin en az yağış aldığı yaz ayları, aynı zamanda en fazla su tükettiği dönem olduğu için, Muğla’nın iklim meselesi burada başlıyor. Doğal kaynakları korurken milyonlarca insana hizmet vermek zorunda olduklarını vurgulayan Muğla Büyükşehir Belediye Başkanı Ahmet Aras, bu nedenle su yönetimini, temiz enerjiyi, denizlerin korunmasını, döngüsel ekonomiyi ve afetlere dirençli kentleşmeyi öncelikleri olarak belirlediklerini dile getirdi.

“Hedefimiz belli, yol haritamız hazır, bu hedefleri yatırımlara dönüştürüyoruz”

Büyükşehir Belediye Meclisinin Ağustos 2025’te aldığı kararla 2050 yılı için karbon nötr Muğla hedefini kabul ettiklerini ve ardından Sürdürülebilir Enerji ve İklim Eylem Planını, yani SECAP’ı hazırladıklarını aktaran Aras, “Mart 2026’da Meclisimiz tarafından onaylanan planımızda 10 stratejik hedef ve 38 somut eylem belirledik. Enerji, ulaşım ve atık kaynaklı emisyonların azaltılmasını; su yönetimi, tarım, turizm ve afetlere karşı uyum kapasitesinin artırılmasını hedefliyoruz. Planımızı hazırlarken bilim insanlarıyla, meslek odalarıyla, sivil toplumla ve ilgili kurumlarla birlikte çalıştık. Çünkü iklim politikalarının başarılı olması için kentte yaşayan herkesin bu sürece katılması gerekiyor. Hedefimiz belli. Yol haritamız hazır. Şimdi bu hedefleri yatırımlara dönüştürüyoruz” dedi.

Muğla Büyükşehir Belediyesi olarak UCLG, UCLG-MEWA, ICLEI, MedCities ve Metropolis gibi uluslararası şehir ağlarıyla çalışmalar yürüttüklerini söyleyen Aras, “Kıyı Belediyeler Birliği Başkanlığımız ve UCLG-MEWA Kültür ve Turizm Komisyonu Başkanlığımız aracılığıyla da kentler arasındaki iş birliklerini geliştiriyoruz. Bu platformlarda deneyim paylaşıyoruz, ortak politikalar oluşturuyoruz ve yeni proje ortaklıkları geliştiriyoruz. Bizim için uluslararası iş birliğinin başarısı, kentlerimizde yarattığı somut sonuçlarla ölçülür” diye konuştu.

Muğla’da düzenlenen Akdeniz İklim Zirvesi’nde, Birleşmiş Milletler, UCLG-MEWA, ICLEI, MedCities ve uluslararası kuruluşların katılımıyla Akdeniz’in ortak sorunlarını ele aldıklarını söyleyen Aras, “Su yönetimini, denizlerin korunmasını, sürdürülebilir turizmi, iklim finansmanını ve kentlerin dirençliliğini değerlendirdik. Zirvenin sonunda Muğla Deklarasyonu’nu hazırladık. Deklarasyonumuzda üç temel talebi öne çıkardık: Yerel yönetimler iklim kararlarında söz sahibi olmalı, iklim finansmanı doğrudan kentlere ulaşmalı ve Akdeniz kentleri ortak projeler geliştirmeli. Ayrıca Birleşmiş Milletler Türkiye, UCLG-MEWA ve Sıfır Atık Vakfı ile Yerel İklim Eylemi Politika Diyaloğu’nu gerçekleştirdik. Yerel Taraflar Konferanslarımızda ise 46 kurumdan 176 temsilcinin katılımıyla 23 iklim eylemi önerisi geliştirdik. Bu çalışmalarla Muğla’nın yerel deneyimini uluslararası iklim gündemine taşıdık” ifadelerini kullandı.

“Yerel yönetimlerin uluslararası iklim finansmanına erişiminde ciddi bürokratik ve idari engeller bulunuyor”

Finansman ihtiyacı nedeniyle uluslararası finans kuruluşlarıyla doğrudan iş birlikleri geliştirdiklerini dile getiren Aras, “Avrupa İmar ve Kalkınma Bankasının, yani EBRD’nin Yeşil Şehirler Programı’na katıldık. Haziran ayında Londra’da mutabakat anlaşmamızı imzaladık. 62,9 milyon avroluk su projemizle Dalaman, Ortaca ve Köyceğiz bölgelerinde içme suyu altyapısını güçlendirmeyi, kayıp-kaçakları azaltmayı ve akıllı su yönetimini geliştirmeyi hedefliyoruz. Avrupa Yatırım Bankası, Dünya Bankası ve diğer uluslararası finans kuruluşlarıyla da çevre ve altyapı yatırımlarımız için çalışmalar yürütüyoruz. Ancak önemli bir sorunumuz var. Yerel yönetimlerin uluslararası iklim finansmanına erişiminde ciddi bürokratik ve idari engeller bulunuyor. Kentlerin yatırım yapabilmesi için finansmana daha hızlı, doğrudan ve uygun koşullarla ulaşması gerekiyor” açıklamalarında bulundu.

Su yönetimi ve kuraklıkla mücadelede konusunda yürüttükleri çalışmaları aktaran Aras, “Bizim su politikamız açık, önce mevcut suyumuzu koruyacağız, kayıpları azaltacağız, ardından yeni kaynakları sürdürülebilir biçimde değerlendireceğiz” dedi.

Akdeniz Koruma Derneği ile de deniz ekosistemlerinin korunması konusunda iş birliği yaptıklarını aktaran Aras, “Göcek’teki MAPA şamandıra sistemiyle teknelerin kontrolsüz demirlemesinin deniz tabanında oluşturduğu tahribatı azaltmayı hedefliyoruz. Elektronik gemi denetim sistemimizle deniz kirliliğine karşı mücadele ediyoruz” diye konuştu.

Aras’tan COP31’de dört önemli çağrı

Birleşmiş Milletlerin 2030 Sürdürülebilir Kalkınma Gündemi'ne de değinen Başkan Aras, iklim değişikliğiyle mücadelede uluslararası dayanışmanın somut yatırımlara dönüşmesi gerektiğini vurguladı.

Aras, COP31 kapsamında dört temel beklentiyi, yerel yönetimlerin uluslararası iklim kararlarında eşit ortak olarak yer alması. Kentlerin uluslararası iklim finansmanına doğrudan ve kolay erişebilmesi. Uluslararası şehir ağlarının somut yatırım ve uygulama ortaklıklarına dönüşmesi. Akdeniz kentleri için ortak bir iklim uyum ve dayanışma mekanizmasının oluşturulması olarak sıraladı.

 “İklim mücadelesinde başarının ölçüsü kentlerimizde yarattığımız değişimdir”

İklim değişikliğiyle mücadelede yerel yönetimlerin üstlendiği sorumluluğa dikkat çeken Aras, şu ifadeleri kullandı: “2030’a dört yıl kaldı. Önümüzdeki dört yıl, verdiğimiz taahhütleri ne ölçüde gerçekleştireceğimizi gösterecek. Muğla’da hedeflerimizi belirledik. Yol haritamızı hazırladık. Uluslararası ortaklıklarımızı geliştirdik. Şimdi projelerimizi hayata geçirmek ve sonuçlarını büyütmek için çalışıyoruz. İklim mücadelesinde başarının ölçüsü, aldığımız kararların kentlerimizde yarattığı değişimdir. COP31’in yerel yönetimlerin daha güçlü temsil edildiği, finansmana erişimin kolaylaştığı ve somut ortaklıkların geliştiği bir dönüm noktası olmasını diliyorum.”

Buna göre, 6 Kasım itibarıyla Merkez Bankasının brüt döviz rezervleri 933 milyon dolar artarak 57 milyar 23 milyon dolara çıktı. Brüt döviz rezervleri, 30 Ekim'de 56 milyar 90 milyon dolar seviyesinde bulunuyordu.

Bu dönemde altın rezervleri de 2 milyar 24 milyon dolar artışla 102 milyar 17 milyon dolardan 104 milyar 41 milyon dolara yükseldi.

Böylece Merkez Bankasının toplam rezervleri, 6 Kasım haftasında bir önceki haftaya göre 2 milyar 956 milyon dolar artışla 158 milyar 107 milyon dolardan 161 milyar 63 milyon dolara çıktı.

TCMB rezervleri Ocak 2024'ten bu yana şöyle (milyon dolar):

Buna göre, bankacılık sektörünün toplam kredi hacmi 6 Kasım itibarıyla 40 milyar 440 milyon lira artarak 29 trilyon 779 milyon liradan 29 trilyon 41 milyar 219 milyon liraya çıktı.

Bankacılık sektöründe toplam mevduat ise bankalar arası dahil, geçen hafta 164 milyar 191 milyon lira azalarak 32 trilyon 739 milyar 311 milyon liradan 32 trilyon 575 milyar 119 milyon liraya geriledi.

Tüketici kredilerinin tutarı, bu dönemde 1 milyar 602 milyon lira artarak 3 trilyon 558 milyar 541 milyon liraya çıktı.

Bu tutarın 855 milyar 82 milyon lirası konut, 42 milyar 736 milyon lirası taşıt ve 2 trilyon 660 milyar 724 milyon lirası ihtiyaç kredilerinden oluştu.

Bu dönemde taksitli ticari kredilerin tutarı 1 trilyon 72 milyar 744 milyon lira azalarak 4 trilyon 450 milyar 99 milyon lira oldu. Bankaların bireysel kredi kartı alacakları ise 29 milyar 314 milyon lira azalışla 3 trilyon 466 milyar 995 milyon lira düzeyinde gerçekleşti.

Bireysel kredi kartı alacaklarının 1 trilyon 308 milyar 81 milyon lirasını taksitli, 2 trilyon 158 milyar 914 milyon lirasını taksitsiz borçlar oluşturdu.

Yasal öz kaynaklar azaldı

Bankacılık sektöründe takipteki alacaklar, 6 Kasım itibarıyla önceki haftaya göre 12 milyar 907 milyon lira artışla 996 milyar 24 milyon liraya çıktı. Takipteki alacakların 728 milyar 16 milyon lirasına özel karşılık ayrıldı.

Aynı dönemde bankacılık sisteminin yasal öz kaynakları 1 milyar 122 milyon lira azalarak 6 trilyon 209 milyar 791 milyon liraya geriledi.

Sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımda yıllık hedefe ulaşıldığını vurgulayan Yumaklı, "11 Kasım Milli Ağaçlandırma Günü'nde milyonlarca fidanı daha toprakla buluşturarak, Cumhurbaşkanı'mız Sayın Recep Tayyip Erdoğan'ın belirlediği 1 yılda 600 milyon fidan ve tohum hedefimizi gerçekleştirdik. Bu başarıda emeği geçen vatandaşlarımıza, kurumlarımıza, sivil toplum kuruluşlarımıza gönülden teşekkür ediyorum. Geleceğe nefes dünyaya barış anlayışıyla 'yeşil vatan'ımızı büyütmeye kararlılıkla devam ediyoruz." ifadelerini kullandı. 

Banka açıklamasına göre, Antalya'nın ev sahipliği yaptığı Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi 31. Taraflar Konferansı (COP31) kapsamında gerçekleştirilen imza töreniyle Türkiye'de yerleşik şirketlerin iklim dostu yatırımlarının desteklenmesi hedefleniyor.

İş birliği çerçevesinde Paris Anlaşması'nın hedefleri doğrultusunda Türkiye'nin enerji ve sanayi alanlarındaki yeşil dönüşüme ve karbonsuzlaşma süreçlerine katkı sağlanması amaçlanıyor.

Mutabakat zaptı uyarınca KfW, Türkiye'de faaliyet gösteren şirketlerin gerçekleştirdiği iklim dostu yatırımların finansmanı için VakıfBank'a 250 milyon euroya kadar kredi imkanı sunmayı planlıyor.

Tarafların, Almanya ve Avrupa Birliği (AB) kaynaklı mal, hizmet ve yatırımları içeren projelerin yanı sıra Türkiye'nin ihracat sektörlerinde sürdürülebilir tedarik zincirlerini ve yeşil enerji dönüşümü için kritik teknolojilerin üretimini destekleyen girişimlere odaklanacağı belirtildi.

"İklim dostu yatırımları desteklemeyi amaçlıyoruz"

VakıfBank Genel Müdürü Osman Arslan, uluslararası kalkınma finansmanı kuruluşlarıyla ilişkilerini Türkiye'nin üretim kapasitesini ve sürdürülebilir büyümesini destekleyen stratejik ortaklıklar olarak gördüklerini belirtti.

Söz konusu mutabakat zaptının da bu yaklaşımlarının bir başka yansıması olduğunu aktaran Arslan, "250 milyon euroya kadar finansman imkanlarını değerlendirmeye yönelik ortak niyetimizle enerji ve sanayi sektörlerindeki iklim dostu yatırımları desteklemeyi ve düşük karbonlu ekonomiye geçişi hızlandırmayı amaçlıyoruz." değerlendirmesini yaptı.

Arslan, Türkiye ile Almanya arasındaki güçlü ticari ve ekonomik bağların yeşil dönüşümde yeni fırsatlar oluşturacağına inandıklarına işaret ederek, "Yenilenebilir enerji ve elektrik şebekelerine yönelik yatırımlar yeşil teknolojiler açısından önemli bir potansiyel sunarken, Türkiye'nin sanayi kapasitesi ve Avrupa pazarlarıyla bütünleşmesi de bu işbirliğinin değerini artırıyor. Ortak ekonomik önceliklerimize katkı sağlayacak somut projeler aracılığıyla KfW ile ortaklığımızı derinleştirmeyi sabırsızlıkla bekliyoruz." ifadelerini kullandı.

Yeşil dönüşümü yalnızca enerji kaynaklarının değişimi olarak değil, üretimden ticarete ekonominin tüm alanlarını kapsayan stratejik bir süreç olarak değerlendirdiklerine dikkati çeken Arslan, bu doğrultuda sanayinin karbon emisyonlarını azaltacak, ihracatçıların uluslararası sürdürülebilirlik standartlarına uyumunu kolaylaştıracak ve enerji dönüşümünde ihtiyaç duyulan teknolojilerin Türkiye'de üretilmesine katkı sağlayacak yatırımlara öncelik verdiklerini aktardı.

Arslan, yatırımlarla Türkiye, Almanya ve AB arasındaki ekonomik işbirliğini güçlendirdiklerini ve işletmelerin küresel pazarlardaki rekabet gücünü artırmayı hedeflediklerini vurguladı.

İmzaladıkları mutabakat zaptının gelecek dönemde hayata geçirilebilecek finansman işbirliklerine yönelik ortak iradelerini ortaya koyduğunu aktaran Arslan, şunları kaydetti:

"Gerekli değerlendirme ve onay süreçlerinin ardından işbirliğinin kapsamı ve finansman koşullarının netleştirilmesi bekleniyor. Söz konusu süreci, uluslararası finansman kuruluşlarıyla ilişkilerimizi daha da güçlendirmek ve ülkemizin yeşil dönüşümüne katkı sağlayacak yeni kaynaklara erişimi artırmak açısından önemli bir fırsat olarak değerlendiriyoruz. Gelecekte somut projelere dönüşmesini arzu ettiğimiz işbirliğimize sundukları yapıcı yaklaşım ve değerli katkılar dolayısıyla KfW'ye ve emeği geçen tüm paydaşlara teşekkür ediyorum."

KfW Bankacılık Grubu CEO'su Stefan Wintels de COP31 kapsamında VakıfBank ile 13 yıl önce kurdukları işbirliğini yenilemekten memnuniyet duyduklarını ifade etti.

Zaptın imzalanmasıyla iklimin korunması alanında birlikte çalışma niyetlerini bir kez daha teyit ettiklerini kaydeden Wintels, "Öngörülen yeni finansman, KOBİ'ler, kurumsal şirketler ve enerji üreticileri dahil VakıfBank müşterilerine yönelik iklim finansmanına odaklanacak. Her iki banka da Türkiye, AB ve Almanya'nın ortak ekonomik çıkarlarını ilerleten projelere öncelik verecek." değerlendirmesinde bulundu.