Buna göre, İktisadi Yönelim Anketi sonuçları, imalat sanayisinde faaliyet gösteren 2 bin 12 iş yerinin yanıtlarının ağırlıklandırılıp toplulaştırılmasıyla elde edildi.

Mevsimsellikten arındırılmış RKGE, ağustosta 1,2 puan artarak 102,4 seviyesine çıktı.

Endeksi oluşturan anket sorularına ait yayılma endeksleri incelendiğinde, gelecek üç aydaki ihracat sipariş miktarı, gelecek üç aydaki üretim hacmi, son üç aydaki toplam sipariş miktarı, mevcut mamul mal stoku, sabit sermaye yatırım harcaması, mevcut toplam sipariş miktarı ve gelecek üç aydaki toplam istihdama ilişkin değerlendirmeler endeksi artış yönünde, genel gidişata ilişkin değerlendirmeler de azalış yönünde etkiledi.

Mevsimsellikten arındırılmamış RKGE bir önceki aya göre 0,6 puan artışla 102,8 seviyesine yükseldi.

Son üç aya yönelik değerlendirmelerde, üretim hacminde artış bildirenler ile iç piyasa sipariş miktarında azalış bildirenler lehine olan seyrin bir önceki aya göre zayıfladığı, ihracat sipariş miktarında artış bildirenler lehine olan seyrin ise güçlendiği görüldü.

Mevcut toplam siparişlerin mevsim normallerinin altında, mevcut mamul mal stokları seviyesinin ise mevsim normallerinin üstünde olduğu yönündeki değerlendirmelerin ise bir önceki aya göre zayıfladığı gözlendi.

Gelecek üç aya yönelik değerlendirmelerde, üretim hacmi, iç piyasa sipariş miktarı ve ihracat sipariş miktarında artış bekleyenler lehine olan seyir bir önceki aya göre güçlendi.

Gelecek üç aydaki istihdama ve gelecek on iki aydaki sabit sermaye yatırım harcamasına ilişkin artış yönlü beklentilerin de bir önceki aya göre bir miktar güçlendiği gözlendi.

ÜFE beklentisi yüzde 31,2'ye indi

Ortalama birim maliyetlerde, son üç ayda artış olduğunu bildirenler ile gelecek üç ayda artış olacağını bekleyenler lehine olan seyrin güçlendiği görüldü.

Gelecek üç aydaki satış fiyatına ilişkin artış yönlü beklentilerin zayıfladığı gözlenirken, gelecek on iki aylık dönem sonu itibarıyla yıllık ÜFE beklentisi bir önceki aya göre 0,1 puan azalarak yüzde 31,2 seviyesinde gerçekleşti.

İçinde bulunduğu sanayi dalındaki genel gidişat konusunda, bir önceki aya kıyasla daha kötümser olduğunu belirtenler lehine olan seyrin güçlendiği görüldü.

Ali başkanın sorusu ile tekrar fark ettim ki iki şehri birbirinden bağımsız düşünmek mümkün değil. Ticarette, sağlıkta ve eğitimde yıllardır birbirine göbekten bağlılar. İnsan hareketliliği var, ekonomik ilişki var, kültürel bağ var. Fakat bütün bu ilişkinin henüz olması gereken ölçüde güçlü bir ortaklığa dönüştüğünü söylemek zor. Oysa önümüzde çok önemli bir fırsat var: Kapadokya ve Erciyes’i tek bir büyük destinasyonun iki güçlü ayağı olarak düşünmek. Aralarındaki mesafe kısa, potansiyel ise çok büyük. Mesele, bu iki değeri aynı turizm hikâyesinin parçası hâline getirebilmek. Ali Başkan’la sohbet ederken zihnimde canlanan bu tabloyu da sizlerle paylaşmak istedim. Şimdi biraz da Ali başkanın projelerinden bahsedeyim.

Ali başkan, “Ürgüp’te 2028 yılına kadar söz verdiğimiz tüm projeleri tamamlayacağız” diyerek bitirdi konuşmasını, kendisi o kadar projelere odaklanmış durumda ki işin en önemli kısmını en son dile getirdi ancak ben en önce paylaşmak istedim. Yaklaşan 30 Ağustos ve ardından 29 Ekim’de coşkulu kutlamalar olacak ilçede. 4-5 Eylül'de ise bu sene 54'üncüsü düzenlenecek Bağbozumu Festivali var. Kasım ayında ise At Festivali’nin bu sene üçüncüsü düzenlenecek. Şu anda ise 24 ülkeden 900 katılımcının geldiği 2. Uluslararası Açık Satranç Turnuvası gerçekleşiyor. Turnuvaya eşlik edenlerle birlikte 3 bin kişi Ürgüp sokaklarında 6 gün boyunca ilçeyi deneyimliyor.

Başkanın sokak sokak cadde cadde paylaştığı, Ürgüp’ün yerel halkının konforuna ve ilçenin sürdürülebilirliğine yönelik de pek çok proje yürütülüyor. Bunlar arasında 1 MW’lık GES’te yer alıyor. Belediye başkanlığı öncesinde profesyonel olarak şirket yöneticiliği de yapan Ali Ertuğrul Bul, “Belediyeler için de şirketler gibi giderleri mümkün olduğunca kısıp gelirleri artırmak önemli. Biz giderleri olabildiğince kıstık. Şu ana kadar herhangi bir gayrimenkul satışı yapmadan bir sürü yatırımı aynı anda yapabilecek seviyeye geldik. Gelir kaynaklarımızı da artırırsak daha büyük projelere imza atabiliriz diye düşünüyoruz” dedi ve hemen ardından Büyük Otel projesiyle ilgili bilgiler verdi. Ana cadde üzerinde 10 dükkân, 51 oda, yeraltında 2 kat otopark şeklinde planlanan projenin inşaatına gelecek yıl başlanacak. Arazisi ve projesi belediyeye ait olan otelin işletmeciliği özel sektör girişimcilerine bırakılacak, dükkânlardan bir kısmı satılacak, bir kısmı ise kiraya verilecek. Bu sayede belediyenin yeni yatırımlarda bulunabilmesi için de kaynak oluşturulmuş olacak. Ancak başkanın asıl sürprizi 2028 yılında hayata geçecek. Ürgüp sokaklarında, Lizbon'daki nostaljik tramvay benzeri bir tramvay hattı hayata geçecek.

Buna göre, yılın ikinci çeyreğinde yıllık bazda yapı ruhsatı verilen bina sayısı yüzde 2, daire sayısı yüzde 9,5 ve yüz ölçüm yüzde 7,4 azaldı.

Yapı ruhsatı alan toplam yüz ölçümün yüzde 78,2'si belediyeler, yüzde 21,8'i de diğer yetkili idareler tarafından verildi.

Bu dönemde yapı ruhsatı verilen binaların kullanma amacına göre en yüksek yüz ölçüm payına, 37,6 milyon metrekareyle iki ve daha fazla daireli ikamet amaçlı binalar sahip oldu. Bu kapsamda iki ve daha fazla daireli binaların yüz ölçüm payı da yüzde 71,1 olarak hesaplandı. Bunu 4,5 milyon metrekareyle sanayi binaları ve depolar izledi.

Yapı kullanma izin belgesi

Yapı kullanma izin belgelerinde bina sayısı, söz konusu çeyrekte 2025'in aynı dönemine göre yüzde 13,7, daire sayısı yüzde 10,7 ve yüz ölçüm yüzde 5,8 arttı.

Yapı kullanma izin belgesi alan toplam yüz ölçümün yüzde 79,4'ü belediyeler, yüzde 20,6'sı ise diğer yetkili idareler tarafından verildi.

Aynı dönemde yapı kullanma izin belgesi verilen binaların kullanma amacına göre en yüksek yüz ölçümü payına 19,4 milyon metrekareyle iki ve daha fazla daireli ikamet amaçlı binalar sahip oldu. Söz konusu binaların yüz ölçüm payı yüzde 67,9 olarak hesaplandı. Bunu 3,6 milyon metrekareyle sanayi binaları ve depolar izledi.

Takvim etkilerinden arındırılmış yapı ruhsatı verileri

Takvim etkilerinden arındırılmış seriye göre, söz konusu çeyrekte geçen yılın aynı dönemine göre yapı ruhsatı verilen bina sayısı yüzde 5,1, daire sayısı yüzde 11,4 ve yüz ölçüm yüzde 9,4 azaldı.

Mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış seride ise aynı dönemde yapı ruhsatı verilen bina sayısı yüzde 0,3 artarken, daire sayısı yüzde 4,9 ve yüz ölçümü yüzde 2,1 azalış gösterdi.

Takvim etkilerinden arındırılmış seride, söz konusu çeyrekte geçen yılın aynı çeyreğine göre yapı kullanma izin belgesi verilen bina sayısı yüzde 11,8, daire sayısı yüzde 8,2 ve yüz ölçüm yüzde 4,4 artış kaydetti.

Mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış seride ise yapı kullanma izin belgesi verilen bina sayısı yüzde 5,4, daire sayısı yüzde 4,8 ve yüz ölçüm yüzde 2,8 yükseldi.

KTO Başkanı Ömer Gülsoy, Kayseri iş dünyasının gelecek vizyonunu “markalaşma, kurumsallaşma, halka açılma ve yabancı ortaklık” ekseninde ortaya koydu. Gülsoy, Borsa İstanbul’da işlem gören 12 Kayseri şirketinin bulunduğunu belirterek, “Hedefimiz borsadaki şirket sayımızı katlamak” dedi. Gülsoy’a göre Kayseri’nin 2030 vizyonunun merkezinde şirketlerin büyütülmesi, sermaye piyasalarıyla buluşturulması, yüksek teknolojiye geçiş, ihracatın artırılması ve Orta Anadolu’nun üretim merkezi haline gelmesi bulunuyor. Mobilya, elektrikli ev aletleri ve çelik kapı sektörlerinde Türkiye’nin lider üreticisi konumunda olan Kayseri, kapsamlı bir dönüşüm projesi ve lojistik yatırımları ile büyüyecek.

KTO Yönetim Kurulu Başkanı Ömer Gülsoy, “Globalden Yerele: Kayseri” başlıklı panelde ve panel öncesinde gerçekleşen sohbette, hem Kayseri iş dünyasıyla ilgili hem de Kayseri Ticaret Odası’nın çalışmalarıyla ilgili EKONOMİ Gazetesi’ne özel açıklamalarda bulundu.

Kayseri Ticaret Odası’nın 2030 vizyonunda, iş dünyasının gelecek 10 yılına ilişkin ortaya konulan yol haritasında şirketlerin kurumsallaşmasından halka arzlara, dijital ve yeşil dönüşümden yüksek teknoloji yatırımlarına, yabancı ortaklıklardan lojistik altyapının güçlendirilmesine kadar kapsamlı bir dönüşüm hedefleniyor. “Kayseri deyince akla ticaret gelir, evet doğrudur. Ancak artık şirketlerimiz kurumsallığıyla da tüm ülkede örnek olmalıdır” diyen Gülsoy, gelecek dönemin asıl hedefinin Kayseri şirketlerini daha büyük ve daha güçlü yapılara dönüştürmek olduğunu vurguladı. Bu dönüşümün en dikkat çekici başlıklarından biri ise şirketlerin sermaye piyasalarıyla buluşturulması.

KTO Başkanı Gülsoy, şirketlerin büyümesi ve rekabetçi kalabilmesi için bir yol haritası belirlediklerini söyleyerek, “Ekonominin kurtuluş reçetesini; markalaşma, kurumsallaşma, halka açılma ve yabancı ortaklık olarak belirledik” dedi ve Kayseri’de birçok firmanın ilk iki aşamada önemli mesafe aldığını ifade etti.

“Markalaşma safhasını çoğu işletmemiz tamamlamış noktada. Kurumsallaşma kısmı da KOBİ’sinden büyük işletmesine kadar pek çok şirketimizde tamamlanmış durumda. Artık Kayserili şirketlerimizin bir sonraki safha olan halka açılmayı, yani borsaya açılmayı ivedilikle gündeme alması gerekli” diyen Gülsoy, “Önümüzdeki dönemi 2030 vizyonu hedeflerimiz çerçevesinde şirketlerimizin borsaya açılma dönemi olarak planlıyoruz” diye konuştu ve sermaye piyasalarından sağlanacak kaynağın yalnızca halka açılan şirketi değil, şehir ekonomisinin tamamını etkileyeceğini söyledi.

İhracatçılara verilen yüzde 3’lük döviz dönüşüm desteğine ek yüzde 5 destek verilmesi gerektiğinin de altını çizen Gülsoy, “Enflasyonun, girdi ve enerji maliyetlerinin yükseldiği, karlılık oranlarının sıfıra indiği, aynı zamanda finansa erişimin de zorlaştığı bir dönemden geçiyoruz. Bunun için devletimizin ihracatçılarımıza artı yüzde 5 daha destek verilmesini talep ediyoruz. Bizim güçlü ve büyük devletimiz için bu rakam hiçbir şey değil. Bu gerçekleşirse ihracatçımız için nefes olur, moral buluruz. Şunu da özellikle belirtmeliyim ki bizim iş dünyamız enseyi karartmıyor, devletine güvenerek çalışmaya ve üretmeye devam ediyor” ifadelerini kullandı.  

Borsa İstanbul’da 12 Kayseri şirketi var

Kayseri’nin sermaye piyasalarında bugün ulaştığı nokta, 2030 hedefinin başlangıç noktası olarak gösteriliyor. Borsa İstanbul’da 12 Kayseri şirketi işlem görüyor. Ayen Enerji, Erbosan Boru, Formet Metal ve Cam, Kayseri Şeker Fabrikası, Karsu Tekstil, Lüks Kadife, Mega Metal, Meysu Gıda, Oylum Sınai Yatırımlar, Rainbow Polikarbonat, Temapol Polimer Plastik ve Yataş, Kayseri’nin Borsa İstanbul’daki temsilcileri arasında bulunuyor. Gülsoy, bu sayının Anadolu açısından önemli olduğunu ancak Kayseri için yeterli olmadığını belirtti.

“Kayseri’mizden 12 şirketle Anadolu’da bu konuda lideriz. Konya ve Antep dokuzar halka açık şirket barındırıyor. Ancak bu başarı bize yeter mi? Asla yetmez” ifadelerini kullanan Gülsoy, “Borsaya açılan tek bir şirketimiz, Kayseri ekonomisine neredeyse milyarlık bir fon akışı sağlıyor. Halka açılan şirketlere gelen para neticede Kayseri ekonomisine, Kayseri’deki diğer şirketlere de dolaylı olarak akıyor” şeklinde konuştu. Bu nedenle halka arz, KTO açısından yalnızca şirketlerin finansman bulmasına yönelik bir yöntem olarak değil, şehir ekonomisini büyütecek bir mekanizma olarak değerlendiriliyor.

Kayseri; mobilya, elektrikli ev aletleri ve çelik kapı da Türkiye’nin lideri

Kayseri'de üç büyük organize sanayi bölgesi var. Kayseri OSB'de bin 200'den fazla fabrika ve 80 bin civarı çalışan, Mimarsinan OSB'de yaklaşık 200 civarı fabrika ve 10 bin civarı çalışan, İncesu OSB'de ise 270'den fazla parselin yarısı kadarında işletmeler faaliyet gösteriyor ve 4 bin civarı çalışan bulunuyor. OSB’ler dışındaki sanayi işletmelerimizde ve şehrimizdeki binlerce işletmede çalışan yüz binlerce kişi ile Kayseri ekonomisi ve ticareti değer yaratmaya devam etmektedir.

Kayseri’nin gurur kaynağı olan şirketlerin aslında geçmişin KOBİ’leri olduğunun altını çizen KTO Başkanı Gülsoy, Geçmişteki KOBİ’lerimiz günümüzün büyük işletmeleri haline geldi. Bu durum şimdiki küçük ve orta ölçekli işletmelerimize de örnek olmalıdır. Dünün KOBİ’si bugünün büyük işletmesi, bugünün büyük işletmesi yarının dünya çapında işletmesidir.  Kayseri Ticaret Odası yönetimi olarak biz de işletmelerimizin büyümesine vesile olmak için elimizden gelen gayreti gösteriyoruz. İSO İlk 500’de 11 ve İSO İkinci 500’de yer alan 15 firmamız göğsümüzü kabartmıştır. Bu güçlü firmalarımız başta olmak üzere, üretim kapasitesi yüksek pek çok şirketimizin sermaye piyasalarına adım atarak Borsaya açılmalarını hedefliyoruz” dedi.

Şirketlerin halka açılması için ilgili kurumlarla iş birliği yapacaklarını da belirten Gülsoy, sonraki aşamada ise dünya ölçeğindeki fonların ve küresel şirketlerin Kayseri firmalarına yatırım yapması, kaynak sağlaması ve yabancı ortaklıklar kurması için ticaret odası olarak yurt içinde ve dışında gerekli Kayseri Lobisini oluşturacaklarını söyledi. Gülsoy ayrıca, “Ormanımız olmadığı halde mobilya ve mobilya yan sanayi üretiminde Türkiye birincisiyiz. Elektrikli ev aletleri ve çelik kapı üretiminde yine Türkiye birincisiyiz. Savunma sanayiinde ve tekstil ürünlerinde de söz sahibiyiz” ifadelerini kullandı.

Orta Anadolu Üretim Havzası Kayseri’nin gelecek yüz yılını kurtaracak

Kayseri'nin önümüzdeki döneme dair en büyük stratejik hedefinin ise “Orta Anadolu Üretim Havzası” olduğunu kaydeden Gülsoy, sadece Kayseri’nin değil Türkiye’nin geleceğini de ilgilendiren, sanayinin Anadolu’ya yayılmasına yönelik önemli açıklamalarda da bulundu. “Marmara Bölgesi artık doldu, taştı. Sanayiyi tek bir bölgeye hapsetmek, Marmara’nın omuzlarına bu kadar yük yüklemek hem o bölgeye hem de Türkiye’nin geleceğine yazıktır. Marmara’da yaşanacak yıkıcı bir deprem, Türkiye ekonomisinin şalterini indirmek demektir. Ülkemizin ekonomik ve sosyal yaşantımızı riske atmamak için, yumurtaların hepsini aynı sepete koymamalıyız” diyen Gülsoy, Kırıkkale’den Ankara’ya, Konya’dan Aksaray’a, Niğde’den Mersin’e ve Kayseri’ye uzanan bir üretim koridorunun şart olduğunu söyledi.

Orta Anadolu Üretim Havzası projesini 2019 yılından bu yana dile getirdiklerini ve artık somut bir devlet politikasına dönüşmeye başladığını kaydeden Gülsoy, “Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı koordinasyonunda hazırlanan Ulusal Sanayi Alanları Master Planı ile Marmara’daki sanayi kümelenmesinin risk haritası çıkarılacak kapsamlı bir çalışma başlatıldı. Buna göre İstanbul, Tekirdağ, Bursa, Balıkesir, Çanakkale, Yalova, Kocaeli ve Sakarya illerinde bulunan 77 Organize Sanayi Bölgesi ile birlikte büyük sanayi tesisleri ve kritik altyapılar; ulaşım ve enerji bağlantıları da dikkate alınarak incelenecek. Marmara’daki yoğunluğu azaltma hedefi doğrultusunda, İç Anadolu ve Doğu Akdeniz başta olmak üzere yeni sanayi havzaları oluşturulması planlanıyor. Kayseri’mizin de içinde bulunduğu 16 ili kapsayan bu stratejik hamle, Türkiye’nin ikinci büyük sanayi koridorunu inşa edecektir. Kayseri; sahip olduğu sanayi kültürüyle, çevresindeki 13 ili doğrudan, 20’den fazla ili ise dolaylı olarak etkileyen bir 'çekim merkezidir'. Biz bu yatırımları sonuna kadar hak ediyoruz. Bu vizyoner kararla hem bölgesel kalkınma farkları azalacak hem de Türkiye ekonomisi deprem riskine karşı sigortalanmış olacaktır” diye konuştu. Gülsoy, bu projenin, Kayseri ticaretinin ve sanayisinin gelecek 100 yılını kurtaracak bir dönüm noktası olduğunu söyledi.

Kayseri’nin 20 yıllık geleceği için stratejik projeler hayata geçiriliyor

Kayseri Ticaret Odası (KTO), yalnızca günün ekonomik sorunlarına değil, Kayseri’nin önümüzdeki 10-20 yıllık geleceğine yönelik stratejik projelere de odaklanıyor. Oda Başkanı Gülsoy, rekabetin artık teknoloji, inovasyon ve yüksek katma değer üzerinden şekillendiğine dikkat çekerek yürüttükleri projeleri anlattı.

Projeler arasında Kayseri Teknoloji ve İnovasyon Kampüsü (TEKMER) öne çıkıyor. Abdullah Gül Üniversitesi ve Erciyes Üniversitesi iş birliğiyle yürütülen proje kapsamında girişimci ve yatırımcıların aynı ekosistemde buluşturulması hedefleniyor. Robotik, yazılım, yapay zekâ, elektronik ve makine tasarımı gibi alanlarda çalışmaların yürütüleceği merkezde, fikir aşamasındaki projelerin prototipten ticarileşmeye ve uluslararasılaşmaya kadar desteklenmesi planlanıyor. KTO Başkanı, TEKMER’in Kayseri’nin geleceği açısından taşıdığı öneme dikkat çekerek, “Biz burada sıradan bir bina yapmıyoruz; girişimcimizin tüm yolculuğunu uçtan uca destekleyen bütüncül bir ekosistem kuruyoruz” ifadelerini kullandı. Projenin kısa süre içerisinde hayata geçirilmesi hedefleniyor.

Odanın Avrupa Birliği destekli DigiConnect projesi ise KOBİ’lerin dijital dönüşümünün hızlandırılması ve Avrupa pazarlarıyla bağlantılarının güçlendirilmesi amaçlanıyor. Proje kapsamında Çekya ve Belçika’daki ticaret odalarıyla iş birlikleri geliştirilirken, son olarak Prag’da Kayserili iş insanlarının katılımıyla B2B görüşmeleri gerçekleştirildi. Gülsoy, KAGUTİM projesinin ise tamamlanarak KTO bünyesinde aktif şekilde hizmet verdiğini söyledi.

KTO’nun 2026 yılı çalışmalarının merkezinde yer alan Üretim ve İhracatta Dönüşüm Programı kapsamında ise 500’ün üzerinde firmanın ziyaret edilerek üretim, ihracat, dijital ve yeşil dönüşüm, insan kaynağı ve finansmana erişim gibi alanlarda analiz edilmesi planlanıyor. Bu çalışmaların ardından Kayseri Üretim ve İhracat Stratejik Eylem Planı hazırlanacak.

Oda ayrıca uluslararası öğrencilerle firmaları buluşturan Global Talent Kayseri programı, TOKİ ile süreci yürütülen Kayseri Ticaret Karma Küçük Sanayi Sitesi, gençlere yönelik KTO ERVA Spor Kulübü, savunma sanayii ve yüksek teknoloji alanında faaliyet gösteren KİM Teknoloji ile verimlilik ve yeşil dönüşüm çalışmaları yürüten Kayseri Model Fabrika projelerini de sürdürüyor. KTO Başkanı, tüm bu çalışmaların ortak hedefinin Kayseri’nin yalnızca ticaret ve sanayi alanında değil, teknoloji, inovasyon, ihracat ve yüksek katma değerli üretimde de Türkiye’nin önde gelen şehirlerinden biri haline gelmesi olduğunu belirterek şu ifadeleri kullandı: "Çok mal satıp az kazanmak" yerine, nitelikli, yüksek fiyatlı, katma değer yaratan, marka değeri olan ürün üreteceğiz. Kilogram başına düşen ihracat değerimizi üst seviyelere çıkaracağız. İdari süreçlerden üretim bandına, e-ticaretten e-ihracata kadar her alanda tam dijitalleşmiş bir Kayseri iş dünyası hedefliyoruz. Gençlerimizin ve kadınlarımızın enerjisini ticarete kazandırarak, krizlere dirençli, sürekli yeni fikirler üreten güçlü bir girişimcilik altyapısı inşa ediyoruz. Bizim bütün gayretimiz; tüccarımızın, sanayicimizin yükünü hafifletmek ve Kayseri’yi küresel ligde hak ettiği yere taşımak.”

“Ulaşım olmadan ticaret olmaz”

Kayseri’nin dünya devleriyle yarıştığını ve lojistik avantajı elinde tutanların bir adım öne geçtiğini kaydeden Gülsoy, şunları söyledi: “Altını çizerek söylüyorum: Ulaşım olmadan ticaret olmaz. Biz hiçbir zaman denizimiz yok diye hayıflanmadık, sızlanmadık. Raylı sistemle Kayseri’mizi Mersin’e, İskenderun’a bağlayacak o demiryolu koridoru bizim denizimizdir. Yeni Havalimanı Terminal Binası hizmete açıldı. Hızlı tren projemiz kararlılıkla sürüyor. Şu an yüzde 50’si tamamlandı, 2028’de faaliyete geçecek. Otoyol bağlantımız için ilk ihale yapıldı. Yıllardır her platformda yüksek sesle dile getirdiğimiz Lojistik Merkez’in de bugün somut adımlara dönüşmesinden büyük bir memnuniyet duyuyoruz. Şunun altını özellikle ve kalın harflerle çizmek istiyorum: Lojistik Merkez sadece bir depo alanı değildir. Kayseri’ye kurulacak bu Lojistik Merkez, sadece bu şehre değil, tüm Orta Anadolu Üretim Havzası’na can suyu olacaktır. Biz bu projeyi olursa iyi olur diye değil, Kayseri için olmazsa olmaz diyerek takip ediyoruz. Biliyoruz ki ulaşım kanallarını açtığımız her nokta; Kayseri için yeni bir pazar, yeni bir aş ve yeni bir iş demektir. Bu proje, Kayseri’nin üretim gücünü dünya pazarlarına taşıyan en büyük köprümüz olacaktır. Uluslararası Nakliyeciler Derneği’nin teknik birikimi, Büyükşehir Belediyemizin öncülüğü, Sayın Valimiz ve yerel yönetimlerimizle el ele vererek, bu projenin her bir çivisi çakılana kadar takipçisi olacağız. Çünkü biliyoruz ki ulaşım varsa hareket vardır, ticaret vardır; ticaret varsa da bereket vardır.”

Kayseri Pastırması tescillendi, sıra sucuk ve mantı var

Kayseri denilince akıllara artık sadece ticaret ve sanayi şehri değil, binlerce yıllık gastronomi kültürü de geliyor. Kayseri Ticaret Odası da bu kadim lezzetlere ve coğrafi işaretli ürünlere yönelik de çalışmalar gerçekleştiriyor. Başkan Gülsoy, “Biz Kayseri’nin sadece bugününü ve geleceğini değil, binlerce yıllık kadim mirasını da korumayı görev biliyoruz” sözleriyle Kayseri mutfağına sahip çıktıklarını belirtti. Kayseri’nin şu anda 34 tescilli coğrafi işaretli ürünü olduğunu ve bu ürünlerin 17’sinin KTO tarafından tescil ettirildiğini belirten Gülsoy, “Şehrimizin tescilli markalarının yarısında Kayseri Ticaret Odası’nın alın teri, imzası var. Kayseri Pastırması'nın Avrupa Birliği nezdinde tescil edilmesi sürecinde Bulgaristan karşısında verdiğimiz o büyük hukuk mücadelesinin ve kazandığımız tarihi zaferin mimarı Kayseri Ticaret Odası’dır. Şimdi sırada sucuğumuz ve mantımız var. Kayseri Sucuğu ve Kayseri Mantısı’nın da coğrafi işaret tescilini almak için çalışmalarımızı tüm hızıyla, kararlılıkla sürdürüyoruz” ifadelerini kullandı.

Uluslararası müteahhitlik alanında dünyanın önde gelen ülkeleri arasında yer alan Türkiye, küresel inşaat sektöründeki güçlü konumunu sürdürüyor. ENR Dergisi’nin “Dünyanın En Büyük 250 Uluslararası Müteahhidi” listesinde bu yıl 48 Türk firması yer aldı. Türkiye, bu sonuçla listede Çin’in ardından ikinci sıradaki yerini korudu. Listenin zirvesinde 75 firmayla Çin bulunurken, 41 firmayla ABD üçüncü sırada yer aldı.

Dünya inşaat sektörünün yakından takip ettiği ENR’ın (Engineering News Record), müteahhitlik firmalarının ülkeleri dışındaki faaliyetlerinden elde ettikleri bir önceki yıl gelirleri esas alarak her yıl hazırladığı “Dünyanın En Büyük 250 Uluslararası Müteahhidi” listesi açıklandı. Türkiye, listede yer alan 48 firmasıyla Çin’in ardından ikinci sıradaki konumunu korudu.

Türkiye Müteahhitler Birliği (TMB) Başkanı M. Erdal Eren, Türk müteahhitlik hizmetlerinin farklı coğrafyalarda üstlenilen projelerle küresel ölçekteki rekabet gücünü ortaya koyduğunu belirterek, “ENR’ın dünyanın en büyük 250 uluslararası müteahhidini sıraladığı listede 48 firmamızın yer alması ve Türkiye’nin ikinci sıradaki konumunu koruması, sektörümüzün küresel rekabet gücünün önemli bir göstergesidir. Firmalarımız, üstlendikleri projelerle yalnızca ülkemizin müteahhitlik kapasitesini değil, aynı zamanda Türkiye’nin uluslararası pazarlardaki itibarını ve güvenilirliğini de temsil etmektedir” değerlendirmesi yaptı.

“Türk müteahhitlik sektörü küresel gücünü koruyor”

TMB Başkanı M. Erdal Eren, ENR sonuçlarına ilişkin değerlendirmesinde Türk müteahhitlerinin uluslararası pazarlardaki başarısının Türkiye açısından önemli bir kazanım olduğunu belirtti. Eren, Türk müteahhitlerinin, sahip oldukları deneyim, teknik kapasite ve farklı coğrafyalarda proje gerçekleştirme kabiliyetiyle dünya genelindeki güçlü konumunu sürdürdüğünü belirterek, şu değerlendirmeyi yaptı:

“ENR’ın dünyanın en büyük 250 uluslararası müteahhidini sıraladığı listede 48 firmamızın yer alması ve Türkiye’nin ikinci sıradaki konumunu koruması, sektörümüzün küresel rekabet gücünün önemli bir göstergesidir. Firmalarımız, üstlendikleri projelerle yalnızca ülkemizin müteahhitlik kapasitesini değil, aynı zamanda Türkiye’nin uluslararası pazarlardaki itibarını ve güvenilirliğini de temsil etmektedir. Geçen yıl listede olmayan 7 firmamızın bu yıl listede yer alması ve ilk 50 içerisinde 2 firmamızın bulunmasından mutluluk duyuyoruz. Ülkemize bu başarıyı getiren tüm firmalarımızı ve meslektaşlarımızı tebrik ediyoruz. “

Küresel ekonomik koşullar, finansmana erişimde yaşanan güçlükler, maliyet baskıları ve bölgesel gelişmelerin müteahhitlik sektörünün faaliyetlerini etkilediğine dikkat çeken Eren, Türk firmalarının tüm bu koşullara rağmen uluslararası pazarlardaki varlıklarını güçlendirmeye devam ettiğini vurguladı.  Eren, “Türkiye Müteahhitler Birliği olarak önümüzdeki dönemde de sektörümüzün yeni pazarlara açılması, mevcut pazarlardaki konumunu güçlendirmesi ve yüksek katma değerli projelerde daha fazla yer alması için çalışmalarımızı sürdüreceğiz. Türk müteahhitlerinin uluslararası alandaki başarılarını daha ileriye taşımak, hem sektörümüz hem de ülkemiz ekonomisi açısından büyük önem taşıyor” dedi.

250 firmanın 2025 yılı inşaat gelirleri toplam 550.6 milyar dolara ulaştı

ENR tarafından yayımlanan verilere göre, dünyanın en büyük 250 uluslararası müteahhitlik firmasının 2025 yılı cirolarının toplam değeri 550.6 milyar dolara ulaştı. Bu sonuç, küresel ölçekte faaliyet gösteren müteahhitlik firmalarının ulaştığı proje hacminin büyüklüğünü ortaya koyarken, uluslararası pazarlardaki rekabetin de devam ettiğini gösterdi.

Buna göre, sanayi, inşaat ve ticaret-hizmet sektörleri toplamında istihdam endeksi, ikinci çeyrekte geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 1,7 artış kaydetti.

Alt sektörler incelendiğinde endeks, sanayi sektöründe yüzde 2,2 azalırken inşaat sektöründe yüzde 5, ticaret-hizmet sektörlerinde yüzde 3,1 arttı.

İstihdam endeksi çeyreklik bazda ise yüzde 0,8 yükseldi. Alt sektörler incelendiğinde endeks, sanayi sektöründe yüzde 0,1 azalırken, inşaat sektöründe yüzde 2,1, ticaret-hizmet sektörlerinde yüzde 0,9 artış gösterdi.

Sanayi, inşaat ve ticaret-hizmet sektörleri toplamında çalışılan saat endeksi, ikinci çeyrekte geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 2,7 yükseldi. Alt sektörler incelendiğinde, endeks sanayi sektöründe yüzde 0,2, inşaat sektöründe yüzde 7,3 ve ticaret-hizmet sektörlerinde yüzde 3,1 artış kaydetti.

Çalışılan saat endeksi, çeyreklik bazda ise yüzde 1,2 arttı. Alt sektörler incelendiğinde endeks; sanayi sektöründe yüzde 0,5, inşaat sektöründe yüzde 7,1 ve ticaret-hizmet sektörlerinde yüzde 0,3 arttı.

Brüt ücret-maaş endeksi, bu yılın ikinci çeyreğinde yıllık bazda yüzde 35,8 arttı. Alt sektörler incelendiğinde endeks, sanayi sektöründe yüzde 33,2, inşaat sektöründe yüzde 38,3 ve ticaret-hizmet sektörlerinde yüzde 37,1 yükseldi.

Brüt ücret-maaş endeksi çeyreklik bazda ise yüzde 8 artış kaydetti. Alt sektörler incelendiğinde endekste, sanayi sektöründe yüzde 6,8, inşaat sektöründe yüzde 13,4 ve ticaret-hizmet sektörlerinde yüzde 8,1 artış görüldü.

Sanayi, inşaat ve ticaret-hizmet sektörleri toplamında saatlik iş gücü maliyeti endeksi, yılın ikinci çeyreğinde geçen yılın aynı çeyreğine göre yüzde 34 arttı. Söz konusu endeks, çeyreklik bazda da yüzde 7 yükseldi.

Saatlik kazanç endeksi, ikinci çeyrekte geçen yılın aynı çeyreğine göre yüzde 32,3, bir önceki çeyreğe göre de yüzde 6,8 artış gösterdi.

Saatlik kazanç dışı iş gücü maliyeti endeksi, yıllık bazda yüzde 42,9, çeyreklik bazda da yüzde 8,2 yükseldi.

Buna göre, TÜİK ve Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası işbirliğiyle yürütülen Tüketici Eğilim Anketi sonuçlarından hesaplanan tüketici güven endeksi, temmuzda 89,8 iken bu ay yüzde 1 yükselerek 90,8 oldu.

Bu değerle endeks, Mayıs 2023'ten sonraki en yüksek seviyesinde bulunuyor. Endeks, söz konusu dönemde 91,1 seviyesindeydi.

Mevcut dönemde hanenin maddi durumu endeksi, ağustosta aylık yüzde 1,2 artışla 74,5'ten 75,4'e yükseldi.

Gelecek 12 aylık dönemde hanenin maddi durum beklentisi endeksi, temmuzda 91,4 iken yüzde 1,9 artarak ağustosta 93,1 olarak belirlendi.

Geçen ay 88,3 olan gelecek 12 aylık dönemde genel ekonomik durum beklentisi endeksi, bu ay yüzde 1,2 yükselişle 89,4 olarak hesaplandı.

Gelecek 12 aylık dönemde dayanıklı tüketim mallarına harcama yapma düşüncesi endeksi de geçen ayki 105,1 değerini koruyarak değişim göstermedi.

Buna göre temmuzda kurulan şirket sayısı, haziran ayına kıyasla yüzde 1 azalarak 9 bin 639'dan 9 bin 540'a düştü. Aynı dönemde kapanan şirket sayısı da yüzde 18,4 azalışla 2 bin 686'ya indi. Haziranda 3 bin 293 şirket kapanmıştı.

Temmuzda kurulan şirket sayısı, geçen yılın aynı ayına göre yüzde 2,5, kapanan şirket sayısı da aynı dönemde yüzde 7,5 azaldı.

Temmuzda bir önceki aya kıyasla kurulan kooperatif sayısı yüzde 50, gerçek kişi ticari işletme sayısı yüzde 10,6 azalış gösterdi.

Aynı dönemde kapanan şirket sayısı yüzde 18,4 azalırken, gerçek kişi ticari işletme sayısı yüzde 16,6, kooperatif sayısı yüzde 21,3 arttı.

Temmuzda geçen yılın aynı ayına göre kurulan şirket sayısı yüzde 2,5, gerçek kişi ticari işletme sayısı yüzde 11,5, kooperatif sayısı yüzde 35,4 azalış kaydetti. Bu dönemde kapanan şirket sayısı yüzde 7,5, kooperatif sayısı yüzde 5,3 ve gerçek kişi ticari işletme sayısı yüzde 6,6 azaldı.

Bayburt'ta şirket kurulmadı

Geçen ay sadece Bayburt'ta şirket kuruluşu gerçekleşmedi.

Temmuzda kurulan toplam 9 bin 540 şirketin 957'sinin anonim, 8 bin 583'ünün limitet şirket olduğu görüldü.

Şirketlerin yüzde 37,4'ünün İstanbul, yüzde 9,9'unun Ankara, yüzde 5,4'ünün İzmir'de kurulduğu tespit edildi.

Ocak-temmuz döneminde ise toplam 67 bin 518 şirket ve kooperatifin kurulduğu belirlendi. Bu dönemde kurulan 60 bin 30 limitet şirket, toplam sermayenin yüzde 68,7'sini, 6 bin 570 anonim şirket ise yüzde 31,3'ünü oluşturdu.

Kurulan ticari işletmelerden çoğu toptan ve perakende ticarette

Temmuzda kurulan şirketlerin sermayelerinin toplamı, hazirana göre yüzde 41,2 azalış gösterdi.

Söz konusu ayda kurulan şirket ve kooperatiflerin 3 bin 348'i toptan ve perakende ticaret, 1311'i inşaat ve 1169'u imalat sektöründe yer aldı.

Kurulan gerçek kişi ticari işletmelerinin ise 667'si inşaat, 369'u toptan ve perakende ticaret, 103'ü imalat sektöründe faaliyet göstermek üzere çalışmalarına başladı.

Temmuzda kapanan şirket ve kooperatiflerin 934'ünün toptan ve perakende ticaret, 386'sının imalat ve 223'ünün inşaat sektöründe olduğu kaydedildi.

Kapanan gerçek kişi ticari işletmelerinden 491'inin toptan ve perakende ticaret, 245'inin inşaat, 130'unun ise imalat sektöründe faaliyet gösterdiği belirlendi.

Temmuzda 102 kooperatif kurulurken bunların 57'si konut yapı, 20'si işletme, 10'u da tarımsal kalkınma kooperatifi olarak faaliyete geçti.

Yabancı ortak sermayeli şirketler

Geçen ay kurulan 919 yabancı ortak sermayeli şirketin 393'ü Suriye, 58'i İran ortaklı oldu.

İşbaşı yapan yabancı ortak sermayeli şirketlerin 77'si anonim, 842'si limitet şirket statüsünde faaliyet gösteriyor.

Bu şirketlerin toplam sermayelerinin yüzde 60,1'ini yabancı sermayeli ortak payı oluşturdu.

Böylece, bu dönemde kurulan şirketlerin 1114'ünün uzmanlaşmamış toptan ticaret, 502'sinin ikamet amaçlı olan ve olmayan binaların inşaatı faaliyetleri, 327'sinin uzmanlaşmamış perakende ticaret için aracılık hizmeti faaliyetleri sektöründe olduğu belirlendi.

Anonim şirket ortaklarının yüzde 15,7'si kadın girişimci

Geçen ay kurulan şirket türüne göre ortaklar arasındaki kadın girişimci oranı, anonim şirketlerde yüzde 15,7, limitet şirketlerde yüzde 17,1, kooperatiflerde yüzde 22,1 oldu. Gerçek kişi ticari işletmelerin ise yüzde 15,5'i kadın girişimciler tarafından kuruldu.

Temmuzda kurulan şirket türüne göre ortakların yaş dağılımı incelendiğinde, anonim şirket ortaklarının yüzde 31,3'ünün 35-44, limitet şirketlerde yüzde 31,4'ünün 25-34, kooperatiflerin ise yüzde 25,9'unun 35-44 yaş aralığında olduğu tespit edildi. Gerçek kişi ticari işletmelerin yüzde 29,4'ü de 35-44 yaş girişimciler tarafından faaliyete geçirildi.

7 ayda 66 bin 602 şirket kuruldu

Türkiye'de bu yılın ocak-temmuz döneminde kurulan şirket sayısı, geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 7,4 artışla 66 bin 602'ye yükseldi.

Aynı dönemde kapanan şirket sayısı, yüzde 2,5 azalışla 16 bin 170'e geriledi.

Antalya Ticaret Borsası (ATB) ve Antalya Tarım Konseyi (ATAK) Başkanı Ali Çandır, TÜİK’in açıkladığı Haziran 2026 Tarımsal Girdi Fiyat Endeksi’ni (Tarım-GFE) değerlendirdi. Haziran’da Tarım-GFE’nin aylık yüzde eksi -0,92 ile son 10 yılın en düşük Haziran verisi olduğunu belirten Çandır, ‘’Yıllık artış ise yüzde 32,06 ile son 3 yılın altında kaldı. Aylık değişim 2015’ten bu yana Haziran ortalaması olan yüzde 2,14’ün, yıllık artışın ise son 10 yıl ortalaması olan yüzde 33,37’nin altında gerçekleşti’’ dedi.

Haziranda tarımda kullanılan mal ve hizmetler endeksinin aylık yüzde 1,20 azaldığını, yıllık yüzde 33,88 arttığını, tarımsal yatırıma katkı sağlayan mal ve hizmetler endeksinin ise aylık yüzde 0,93, yıllık yüzde 21,49 yükseldiğine dikkat çeken Çandır, şunları kaydetti:

‘’Aylık değişimler tohumda yüzde eksi -0,24, enerjide yüzde eksi -2,61, gübrede yüzde eksi -2,10, tarımsal ilaçta yüzde 1,23, veteriner hizmetlerinde yüzde eksi -3,32, yemde yüzde eksi -1,44 ve diğer kalemlerde yüzde 1,33 oldu. Yıllık artışlar tohumda yüzde 31,44, enerjide yüzde 31,21, gübrede yüzde 50,99, tarımsal ilaçta yüzde 22,60, veteriner hizmetlerinde yüzde 26,51, yemde yüzde 31,86 ve diğer kalemlerde yüzde 34,40 gerçekleşti.  Aylıkta en yüksek artış yüzde 1,33 ile diğer kalemlerde, yüzde 1,23 ile ilaçta; en yüksek düşüş yüzde -3,32 ile veteriner hizmetlerinde ve yüzde -2,61 ile enerjide görüldü. Yıllıkta gübre yüzde 50,99 ile en yüksek, ilaç yüzde 22,60 ile en düşük artışı gösterdi.’’

Haziran ayı Tarım-ÜFE’nin aylık yüzde eksi -9,02 olarak açıklandığını anımsatan Çandır, şöyle devam etti:

“Bu oran, 15 yıllık Haziran ayları ortalaması olan yüzde 1,68’in ciddi düzeyde altında kaldı. Aynı dönemde tarımsal girdi maliyetlerinin uzun yıllar ortalaması yüzde 2,14 oldu. Bu fark, üreticinin aylık bazda karşı karşıya kaldığı maliyet baskısını açıkça gösteriyor. Tarım-ÜFE yıllık yüzde 9,55 oldu. 15 yıllık Haziran ortalaması yüzde 27,20 iken tarımsal girdi maliyetlerinin aynı dönemdeki ortalaması yüzde 33,37 gerçekleşti. Bu tablo, üretici fiyatlarının uzun yıllar itibarıyla maliyet artışına yetişemediğini ortaya koyuyor.’’

"Tarıma dayalı sanayide enflasyon daha yüksek"

Yurt içi ve yurt dışı üretici enflasyonlarının tarımı dolaylı olarak etkilemeye devam ettiğine dikkat çeken Çandır, Haziran’da YD-ÜFE’nin aylık yüzde 0,46, yıllık yüzde 30,33 arttığını, uzun yıllar ortalamalarının aylık yüzde 2,66 ve yıllık yüzde 27,43 olduğunu anımsattı.

Aylık artışın ortalamanın altında, yıllık artışın ise üzerinde kaldığını vurgulayan Ali Çandır, ‘’Yİ-ÜFE de aylık yüzde 1,80, yıllık yüzde 28,09, üretici düzeyindeki gıda enflasyonu ise aylık yüzde 0,88, yıllık yüzde 33,07 oldu. Bu tablo, Haziran ayında tarıma dayalı imalat sanayindeki enflasyonun tarımdan daha yüksek seyrettiğini gösteriyor” dedi.

Gıda enflasyonunun aylık yüzde 0,16, yıllık yüzde 35,44 olduğunu ifade eden Çandır, işlenmemiş gıdada aylık yüzde eksi -2,83, yıllık yüzde 33,19, yaş meyve ve sebzede ise aylık yüzde -10,22, yıllık yüzde 28,15 değişim gerçekleştiğini söyledi.

"Küresel maliyet baskısı tarıma yansıyor"

Emtia ticaretinde yaşanan aksamaların tarımsal üretim açısından önemli bir maliyet unsuru haline geldiğini anlatan Ali Çandır, sözlerini şöyle tamamladı:

‘’Özellikle enerji ve gübre piyasalarında küresel maliyet baskısı artmaktadır. Haziran ayında bazı girdi kalemlerinde gerileme yaşanması olumlu olmakla birlikte, enerji, doğal gaz, gübre ve lojistik maliyetlerindeki gelişmeler önümüzdeki dönem açısından yakından izlenmelidir. Orta Doğu’daki çatışmalar, Hürmüz Boğazı’ndaki belirsizlikler, enerji fiyatlarındaki yükseliş ve Rusya-Ukrayna Savaşı kapsamında limanlara ve gemilere yönelik müdahaleler, önümüzdeki dönemde ilave tedbirlerin alınmasını zorunlu kılmaktadır. Üreticinin üretimden kopmaması için artan girdi maliyetlerine karşı doğrudan ve hedefli destekler hayata geçirilmelidir.”

Buna göre Kalyon PV Yönetim Kurulu Başkanlığı görevini dört yıldır yürüten Kübra Kalyoncu, görevi Murathan Kalyoncu'ya devretti. Kübra Kalyoncu sürdürdüğü Kalyon Holding Yönetim Kurulu Üyeliğine devam edecek.

Yapılan açıklamaya göre, Kalyon Holding Yönetim Kurulu Üyesi ve Kalyon İnşaat Yönetim Kurulu Başkanı olarak ulusal ve uluslararası ölçekte projelere liderlik eden Kalyoncu, bunların yanı sıra yeni göreviyle Kalyon PV'nin gelecek dönem vizyonuna ve büyüme hedeflerine öncülük edecek.

Kalyon PV'de alınan diğer Yönetim Kurulu kararı kapsamında, şirketin Genel Müdürü İhsan Kulalı Yönetim Kurulu Üyeliğine getirildi. Genel Müdürlük görevine de Kalyon PV Kıdemli Genel Müdür Yardımcısı Görkem Suner atandı.

Üniversite eğitimini 2020'de İngiltere'nin başkenti Londra'daki Regent's University'nin İşletme Bölümünde tamamlayan Kalyoncu, lisans eğitimi süresince katıldığı çeşitli program ve stajlarla uluslararası satın alma ve finans yönetimi alanlarında deneyim kazandı.

Kariyerine finans kuruluşu Dome Capital'de başlayan Kalyoncu, daha sonra Kalyon Holding Yönetim Kurulu Üyeliğine atandı. Kalyoncu, bu görevinin yanı sıra 2024'ten bu yana Kalyon İnşaat Yönetim Kurulu Başkanlığı görevini yürütüyor.

Romanya Karadeniz Kıyısı–Podişor Doğal Gaz Boru Hattı Projesi'ne liderlik ederek projenin 2025'te tamamlanmasını sağlayan Kalyoncu, Suriye'deki enerji ve ulaştırma yatırımlarının yanı sıra Birleşik Arap Emirlikleri'nin ilk yüksek hızlı demir yolu projesi ve Romanya GES Projesi gibi uluslararası yatırımlara liderlik etti.

Kalyoncu, Türkiye'de de Florentia Village, Bandırma-Bursa-Yenişehir-Osmaneli Yüksek Hızlı Tren Projesi ve Zengezur Koridoru ulaştırma projeleri gibi yatırımlara imza attı.

Kurumsal görevlerinin yanı sıra Dış Ekonomik İlişkiler Kurulu (DEİK) Türkiye-Birleşik Krallık İş Konseyi Başkanlığı ve Türkiye Engelliler Spor ve Eğitim Vakfı (TESYEV) Yönetim Kurulu Başkan Yardımcılığı görevlerini de yürüten Kalyoncu, iş dünyası ve sivil toplum alanındaki çalışmalarını sürdürüyor.

"Şirketi daha ileriye taşımak için kararlılıkla çalışacağız"

Kalyon PV Yönetim Kurulu Başkanı Kalyoncu, Türkiye ekonomisine ve kalkınmasına önemli katkılar sunan ve uluslararası arenada Türkiye'yi başarıyla temsil eden Kalyon Holding'in mensubu olarak devraldığı görevin sorumluluğunun bilinciyle, şirketi daha ileriye taşımak için kararlılıkla çalışacaklarını belirtti.

Gelecek dönemde Türkiye'nin yerli ve milli enerji vizyonuna hizmet etmeyi sürdüreceklerini kaydeden Kalyoncu, şu ifadeleri kullandı:

"Enerjide Tam Bağımsız Türkiye' hedefi doğrultusunda, Avrupa'da ilk, dünyada ise sayılı tam entegre güneş paneli üretim merkezlerinden biri olan Kalyon PV'de milli teknolojiyi geliştirmeye, yüksek katma değerli üretimi ülkemize kazandırmaya devam edeceğiz. Türkiye'nin güçlü, bağımsız ve sürdürülebilir bir gelecek inşa etmesi için azimle çalışacağız."

Tebliğle, yeminli mali müşavirler tarafından Dijital Vergi Dairesi üzerinden yüklenen yeminli mali müşavirlik tasdik raporlarına eklenen karşıt inceleme tutanaklarının elektronik ortamda gönderilmesine ilişkin esaslar düzenlendi.

Buna göre, karşıt inceleme tutanaklarının zorunlu olarak elektronik ortamda gönderilmesine ilişkin daha önce 1 Temmuz 2026 olarak belirlenen tarih, 1 Temmuz 2027 olarak güncellendi.

Tebliğ, 1 Temmuz 2026'dan itibaren geçerli olmak üzere yürürlüğe girdi.

Bursa’da kısa süre önce kurulan İdealist Sanayici ve İş İnsanları Derneği (İSİAD) Başkanı Ferhat Daysalı ve yönetim kurulu üyeleri, kuruluşunun ardından ilk resmi ziyaretini Bursa Valisi Erol Ayyıldız’a gerçekleştirdi.

Görüşmede Bursa sanayisinin geleceği, kentin artan nüfus ve yapılaşma baskısı ile yeni yatırımların ortaya çıkaracağı altyapı ve konut ihtiyacı ele alındı. Toplantıda Bursa’nın gelecek 30 yılına ilişkin değerlendirmelerde bulunan Vali Erol Ayyıldız, özellikle yeni sanayi yatırımlarının kentte oluşturacağı nüfus hareketliliğine dikkat çekti. Ayyıldız, yaklaşık 150 bin kişilik yeni istihdamın, çalışanların aileleriyle birlikte değerlendirildiğinde 450 bin ila 600 bin kişilik ilave nüfus anlamına gelebileceğini belirtti.

“Bursa’nın geleceği için yeni kent planlanmalı”

Bu nüfusun mevcut Bursa yerleşim alanlarına eklenmesinin yeni ulaşım, konut ve altyapı sorunlarını beraberinde getirebileceğine işaret eden Ayyıldız, bunun yerine Karacabey ile Mudanya arasında yeni bir kent kurulmasının değerlendirilebileceğini ifade etti. Önerinin klasik anlamda bir “uydu kent” modelinden farklı olması gerektiğini vurgulayan Ayyıldız, yeni yerleşimin kendi ekonomik ve sosyal yaşamını oluşturabilecek nitelikte planlanması gerektiğini belirtti. Buna göre yeni kentte yalnızca konut alanlarının değil; okullar, sağlık hizmetleri, ticaret merkezleri, sosyal ve kültürel alanlar, ulaşım altyapısı ve günlük yaşamın ihtiyaç duyacağı diğer unsurların da baştan planlanması öngörülüyor. Ayyıldız’ın önerisi, Bursa’nın sanayi yatırımlarıyla büyüyen ekonomik yapısının yeni bir mekânsal planlama anlayışıyla desteklenmesi gerektiğine işaret ediyor. Böylece yeni istihdamın yaratacağı nüfusun mevcut kent merkezinde yoğunlaşması yerine, planlı ve bütüncül bir yerleşim modeliyle karşılanması hedefleniyor.

“OSB’ler ve çalışanlar modelin parçası olacak”

Yeni kent projesinin hayata geçirilmesinde kooperatif benzeri bir finansman ve yapılanma modelinin değerlendirilebileceğini belirten Ayyıldız, organize sanayi bölgeleri ile çalışanların da sistemin içerisinde yer alabileceğini söyledi. Projenin modellenmesi ve yapılaşma aşamasında TOKİ’nin de etkin rol üstlenebileceğini ifade eden Ayyıldız, böyle bir yatırımın yalnızca konut üretimi olarak ele alınmaması gerektiğinin altını çizdi. Yeni yerleşimin sanayi bölgeleriyle ulaşım bağlantıları, istihdam alanları, sosyal donatıları ve yaşam kalitesi birlikte düşünülerek tasarlanması gerektiğini kaydetti.

“Bölgenin doğal yapısı dikkate alınmalı”

Planlama sürecinde bölgenin doğal ve coğrafi özelliklerinin de belirleyici olması gerektiğini vurgulayan Ayyıldız, hakim rüzgâr yönlerinden kuşların konaklama alanlarına kadar çok sayıda çevresel verinin dikkate alınması gerektiğini ifade etti. Ayyıldız, sanayi yatırımları ve yerleşim alanlarının yalnızca ekonomik getiriler üzerinden değerlendirilmemesi, çevresel etkilerin ve bölgenin ekolojik yapısının da planlamaya dahil edilmesi gerektiğine dikkat çekti.

“Yapılaşma başlamadan harekete geçilmeli”

Bursa’nın geçmişte bazı büyük yatırımlarda konum ve kent planlaması açısından tartışmalı tercihler yaşadığını belirten Ayyıldız, benzer sorunların gelecekte tekrarlanmaması için planlamanın yapılaşma baskısı ortaya çıkmadan yapılması gerektiğini söyledi. Özellikle hızlı tren istasyonu gibi ulaşım yatırımlarının çevresindeki gelişimi ve yapılaşmayı hızlandırabileceğine dikkat çeken Ayyıldız, bu tür yatırımların etkilerinin şimdiden öngörülmesi gerektiğini belirtti. Bursa’nın geleceğinin yalnızca bugünün konut, ulaşım ve altyapı ihtiyaçları üzerinden şekillendirilmemesi gerektiğini vurgulayan Ayyıldız, kentin 20-30 yıl sonrasını dikkate alan bütüncül bir planlama anlayışına ihtiyaç duyduğunu ifade etti. İSİAD Başkanı Ferhat Daysalı ise derneğin kuruluş amacı ve önümüzdeki dönemde gerçekleştirmeyi planladığı çalışmalar hakkında Vali Ayyıldız’a bilgi verdi. 

Buna göre, Aybastı-Korgan-Kumru-Gölköy İlçeleri Doğal Gaz Boru Hattı, Doğubayazıt CS-Pullutarla Pig Doğal Gaz Boru Hattı, Mihalıççık ilçesi RMS/A Doğal Gaz Bağlantı Hattı ve Varto İlçesi Doğal Gaz Boru Hattı projelerinin gerçekleştirilmesi amacıyla proje güzergahlarına isabet eden taşınmazlar ile projeler kapsamında inşa edilecek sabit tesisler, ulaşım yolları, enerji nakil hatları, katodik koruma hatları ve anot yataklarının yapımı için ihtiyaç duyulan taşınmazların, mülkiyet şeklinde ya da daimi veya geçici irtifak hakkı kurulmak suretiyle Boru Hatları ile Petrol Taşıma AŞ (BOTAŞ) Genel Müdürlüğü tarafından acele kamulaştırılmasına karar verildi.

Öte yandan, Türkiye Elektrik İletim AŞ (TEİAŞ) Genel Müdürlüğüne ait "154/33 kV Yahşihan Transformatör Merkezi Sahası Projesi" kapsamında proje sahasına isabet eden taşınmazların TEİAŞ Genel Müdürlüğü tarafından acele kamulaştırılması kararlaştırıldı.

Çoğunluk için bütün çıkış yollarının kapanacağı, ortak gerçeğin parçalandığı, insanın geçmişine ya da potansiyeline göre değil yapması muhtemel görülenlere göre sınıflandırıldığı bir düzene geçiyoruz…

Fakir bir ailenin çocuğu olarak doğsanız da zengin olabilirdiniz. İmkansız gibi görünen coğrafyalardan çıkıp dünyanın en iyi okullarında okuyabilirdiniz. Dünya, bunu başaran insanlarla dolu. Eşit işe eşit ücret ve temel haklar hayal olmadığından canımız pahasına mücadele ettiğimiz konulardı… Artık hayatın ağır ve adaletsiz çizgileri arasından sıyrılıp başka bir sınıfa geçebileceğiniz koşulların imkânsızlaştığı bir dünyanın fertleri sayılırız.

Yeni düzende aldığımız skorlarla belli duvarların arasında yaşama sıkışıyoruz. Hangi haberi göreceğimize, hangi fiyatı ödeyeceğimize, kredi alıp alamayacağımıza, karar veren bir sistem duvar gibi duruyor. Bugüne kadar ekonomik sınıflar arasında mevcut olan geçirgenlik algoritmanın kurduğu sınıfsal duvarlarda bulunmuyor.

Türk İnternet sitesinin kurucusu, mühendis ve araştırmacı gazeteci Füsun Sarp Nebil’le ikinci kez söyleşi yapıyorum. İlkinde evrensel gündemin en önemli konu başlıklarından “dijital egemenlik” konusunu inceledik.

Bu söyleşide egemenlik mücadelesinin toplumun içine nasıl taşındığına bakıyoruz. Konu ya da sorun ve hatta mevzu verinin kimin elinde olduğu değil. O veri sayesinde hakkımızda kimin hüküm verdiği.

Yeni sınıf sisteminde hangi eksenlerde notlandırıldığımızı şöyle örneklendirmek isterim.

Erişim bölünmesi; Ücretli modeller, güçlü cihazlar, kurumsal lisanslar, hesaplama kapasitesi ve kaliteli veri eşit dağılmıyor. “İnternete bağlı olmak” artık yeterli bir ölçü değil; hangi modele, hangi hızda, hangi bağlam penceresiyle erişildiği önem taşıyor.

Beceri bölünmesi; Aynı araca sahip iki kişi arasında büyük verim farkı oluşuyor. Yüksek eğitimliler, yöneticiler ve profesyoneller yapay zekâyı daha fazla kullanıyor; işsizler ve işgücü dışında kalanlar geride kalıyor.

Karar bölünmesi; İnsanlar yalnızca algoritmik kararlara maruz kalmıyor; şirketler “insanın ne yapacağını” sentetik kullanıcılar üzerinden tahmin ediyor. Gerçek kullanıcı karar sürecinden de önce simüle ediliyor.

Gerçeklik bölünmesi; Kişiselleştirilmiş modeller herkes için ayrı bir bilgi, ikna ve duygusal yakınlık ortamı kuruyor. Ortak yayın akışının yerini kişiye özel danışman, arkadaş ve inanç üreticisi alıyor.

Ekonomik bölünme; Yapay zekâ, fiyatı ve ayrıcalığı kişiye göre ayarlayabiliyor. Premium kart sahibine masa, güçlü şirkete daha iyi model, yüksek becerili çalışana daha fazla üretkenlik sunarken diğerlerini görünmez hale getirebiliyor.

Egemenlik bölünmesi; Model, veri merkezi, çip, enerji ve dağıtım kanalları birkaç ülke ve şirketin elinde toplanıyor. Kullanıcı ülke içinde yaşasa da karar altyapısı ülke dışında kalabiliyor.

Kuşak ve cinsiyet bölünmesi; Gençler ve yüksek eğitimliler daha hızlı adapte oluyor. Çalışmalar, kullanım farkının yalnızca teknik beceriden değil risk algısı, çalışma konumu ve kurumsal destekten de kaynaklandığını gösteriyor.

Dil ve kültür bölünmesi; Büyük diller daha iyi temsil ediliyor. Yerel dil, kültür ve hukuk bağlamı zayıf kaldığında toplum yalnızca teknolojiyi ithal etmiyor; modelin dünyayı sınıflandırma biçimini de ithal ediyor.

Ortak Gerçekliğimizi Nasıl Kaybettik?

Yanlış ya da yanlı haber sorunu yeni değil. Propaganda, sansür, psikolojik harekât, reklam ve lobi faaliyetleri insanlık kadar eski. Değişen, yalan-yanlış hızı kadar hepimizin üzerine bastığı ortak zemin. Kayboldu!

Nebil, söyleşide; “Algoritma hapishanesi” benzetmesi yaptı. Duyunca bile insanın tüyleri diken diken oluyor, içim titredi. Eskiden aynı gazeteyi okur, aynı haber bültenini izler, gördüğümüz şey üzerine kavga ederdik. Görüşlerimiz ayrılırdı; olayın varlığı konusunda büyük ölçüde anlaşırdık.

Bugün aynı olay milyonlarca kişiye milyonlarca farklı biçimde ulaşıyor. Artık yorumlarımız değil, gerçekliklerimiz farklı.

Örnek; İspanya Ceuta’da yaşanan son göç dalgası bu kırılmanın somut örneklerinden biri. Sosyal medyada sınırın açık olduğu yayıldı. Yüzerek İspanyol toprağına ulaşan göçmenlerin otomatik biçimde geri gönderilemeyeceğine ilişkin sözde mahkeme kararı, kapıların açıldığı izlenimiyle dolaşıma sokuldu. Reuters’a göre yaklaşık 60 bin kişi Ceuta’ya girdi. Birkaç paylaşım, on binlerce insanı fiziksel olarak harekete geçirebildi.

Dezenformasyonun millî güvenlik meselesi sayılması bu örnekle anlaşılır. Ama şunu da sormayı unutmamalı; “Yanlış bilgiyle mücadele nerede bitiyor, içerik denetimi nerede başlıyor? Ve Neyin yanlış olduğuna kim karar veriyor?” Bir içeriğin kaldırılmasından daha güçlü müdahale, o içeriğin hiç görünmemesi olabilir. Sansürü fark edersiniz. Algoritmik görünmezliği fark etmeyebilirsiniz.

Geçmişimizi ve İhtimalimizi İzliyorlar

“Gözetim” biçim değiştirdi. Kamera sizi bulunduğunuz yerde görür, tespit ederdi. Yeni sistem bir sonraki adımınızı tahmin etmeye çalışıyor. Satın aldıklarınız, konumunuz, aramalarınız, temaslarınız ve mali hareketleriniz bir araya geldiğinde; yeni düzen beni, sizi bir insan değil, bir risk puanı olarak tanımlıyor.

ABD’nin gündeminden inmeyen ICE ajanlarının Palantir sistemleri üzerinden yaklaşık 20 milyon kişiye ilişkin bilgiye telefonlarından erişebildiği haberini anımsıyor musunuz? Bu örnekten söz ediyorum. Tartışma, “Suç işledi mi?” sorusundan uzaklaştı. “İşleyebilir mi?”, “Sınırı geçebilir mi?”, “Borcunu ödemeyebilir mi?” soruları o verilerden üretildi.

Anlamamız zor, klasik eğitimlerimiz, aile ve toplumsal gelenek ve göreneklerimiz bize hukuk disiplinin gerçekleşmiş eylemle ilgilendiğini söylüyor. Algoritma öyle değil, o ihtimale yatırım yapıyor. İnsanın geleceğini kolaylaştırmak için üretilen tahmin, insanın geleceğini kapatan karara dönüşebiliyor. Yanlış veri sisteme girdiyse? Aynı isimde başka biriyle karıştırıldıysanız? Yaşadığınız mahalle, konuştuğunuz kişi ya da baktığınız bir internet sitesi sizi riskli sınıfa ittiyse? Kararın nedenini bilmiyorsanız neye itiraz edeceksiniz?

İtiraz Edecek Bir “İnsan” Bulabilecek miyiz?

Söyleşide “algoritmik itiraz hakkı” kavramı öne çıktı. Bu hak bütünüyle yok değil. Avrupa Birliği’nin GDPR düzenlemesi yalnızca otomatik işleme dayalı bazı kararlara karşı koruma, insan müdahalesi isteme ve karara itiraz etme imkânı tanıyor. “AB AI Act” (Avrupa Birliği Yapay Zeka Dokumanı) belirli yüksek riskli sistemlerin ürettiği bireysel kararlar için açıklama hakkı getiriyor.

Kâğıt üzerindeki hak ile gündelik hayattaki güç arasında büyük mesafe var; Hakkınızda otomatik karar verildiğini bilmezseniz hakkınızı kullanabilir misiniz? Sistemin ticari sır sayılan mantığına erişemiyorsanız açıklama alamazsınız. Karşınızda sorumluluk üstlenecek bir insan yoksa itirazınız sisteme geri döner. Hevesle koştuğumuz Algoritmik Çağın temel yurttaşlık sorusu, “Kararı kim verdi, neden verdi ve ben kime itiraz edeceğim?”

 Aynı Aınıfta 2 Ayrı Gelecek

Eğitimdeki ayrım da sessiz ilerliyor. Covid’de bilgisayarı ve interneti olan çocukla olmayan çocuk arasındaki uçurumu gördük. Şimdi aynı ev, aynı okul, hatta aynı sırada yeni bir fark doğuyor. Ücretli ve güçlü modele erişen öğrenciyle ücretsiz sürümde kalan; doğru soru kurmayı bilenle hazır cevabı kopyalayan; yapay zekânın hatasını yakalayanla çıktısını bilgi sanan aynı eğitimi almıyor.

Öğretmenin rolü; bilgiyi aktarmaktan bilginin kaynağını sorgulatmaya evriliyor. Öğrenciyi doğru soruya götürmek, modelin cevabındaki boşluğu göstermek gerekiyor. Okul bunu yapamazsa yapay zekâ fırsat eşitliği yaratmak şöyle dursun, mevcut eşitsizliği daha erken yaşa indirip görünmez hâle getirecek.

Türkiye’nin BİLGE adlı Türkçe büyük dil modeli çalışması var. Söyleşiyi yaptığımız saatte 2026–2030 Türkiye Yapay Zekâ Eylem Planı da yayımlandı. Her ne kadar önemli adımlar olsalar da bir modelin ve eylem planının varlığı, hazırlığın tamamlandığı anlamına gelmiyor. Ölçü; çocukların matematik, fizik, dil ve eleştirel düşünme kapasitesine ne kadar yatırım yaptığımız. Üniversiteye bir yapay zekâ dersi eklemek, ilkokuldan beri büyüyen düşünme açığını kapatamıyor.

 Size Hangi Fiyatı Uygun Gördü?

Ayrışma her alanda; güvenlikte, eğitimde görüyoruz. Masum sandığımız, hoşumuza giden ya da özendiğimiz pazarlama unsurları da bölünme unsurlarından. Premium kredi kartı sahiplerine özel restoran masaları somut bir hizmet. American Express–Resy ve Chase–OpenTable benzeri programlar belirli kartlara öncelikli rezervasyon sağlıyor. Kapıda “giremezsiniz” yazmıyor. Uygulamada size uygun masa görünmüyor.

Havayollarında ve e-ticarette yapay zekâ destekli dinamik fiyatlandırma tartışması büyüyor. Aynı ürüne herkesin aynı anda aynı fiyatı görmediği bir düzende rekabeti nasıl denetleyeceğiz? Bir fiyatın envanter nedeniyle mi, talep nedeniyle mi, yoksa sistem sizin ödeme isteğinizi yüksek tahmin ettiği için mi değiştiğini bilmiyoruz. Satıcı; müşterinin dayanma sınırını fiyatlıyor.

 Hızı Kim Belirleyecek?

Yapay zekâyı geliştiren dünyanın içinde de bir ayrışma var. Bir tarafta güvenlik, kontrol ve insanlığın uzun vadeli yararı için yavaşlama isteyenler; diğer tarafta teknolojik ilerlemenin önünün mümkün olduğunca açılmasını savunan hızlandırmacılar. Bu tartışmayı OpenAI-X-Athropic-Palantir-Nividia ve bunun gibi şirketler arasında izleyebiliyoruz. Kimi kendisinin iyi diğerinin şeytan olduğunu ifade ederken, kimi kendisinin gerçekçi diğerinin romantik olduğunu söylüyor.

İyilik iddiasıyla güç birikimi arasındaki çelişkiyi gözden kaçırmamak gerekiyor. Teknolojiyi yapanların iyi niyetine güvenmek, hukuk ve denetim kurmakla aynı şey değil. Kaldı ki neyin insanlığın yararına olduğuna karar verme yetkisini birkaç şirketin kurucusuna bıraktığımız anda yeni bir egemenlik alanı yaratıyoruz.

İyimserlik güzel olsa da, maalesef tek başına yetmiyor. Eski dünyanın sınıfları acımasız olsa da görünüyordü. Yeni sınıfların ne adı ne kapısı ne yöneticisi var. Bu tehlikeyi siz de görebiliyor musunuz?

Bugünün konusu, varlık edinimiyle ilgili finansman giderlerinin, edinilen varlıkların maliyetine eklenmesi veya doğrudan gider yazılmasıyla ilgili tercihin ne zaman yapılması gerektiği, ilk yapılan tercihin sonradan değiştirilip değiştirilemeyeceği.

Yasal düzenleme

2021 yılında 7338 sayılı Kanun’la Vergi Usul Kanunu’nun 262, 270 ve 273. maddelerinde yapılan değişiklikler ve Kanun’a eklenen 268/A maddesinde yapılan düzenlemeyle; maliyet bedeli tanımı yeniden yapıldı, maliyet bedeline ilişkin farklı maddelerde yer alan hükümler belli bir sistematikle yeniden düzenlendi, maliyet bedeline zorunlu olarak veya seçimlik olarak dahil edilecek gider ve maliyet unsurları yeniden belirlendi.

7338 sayılı Kanun’la aslında önemli bir değişiklik olmadı. Maliyet bedeli tanımında bir değişiklik yapılmadı, gayrimenkullerde maliyet bedeline giren giderleri düzenleyen 270. madde ve demirbaş eşyanın değerlemesine ilişkin 273. maddenin bir cümlesi kaldırılarak, bu maddelerde yer alan maliyet bedeline girmesi gereken giderler, maliyet bedelinin tanımlandığı Vergi Usul Kanunu’nun 262. maddesine taşındı.

Bunun yanında, iktisadi kıymetin finansmanında kullanılan kredilere ait faiz giderleri ve bunlara ilişkin kur farklarının; emtiada emtianın stoklara girdiği tarihe kadar, diğer iktisadi kıymetlerde ise iktisadi kıymetin envantere alındığı hesap döneminin sonuna kadar olan kısmı ile söz konusu kredilere ilişkin giderlerin maliyete atılmasının zorunlu olduğuna ve faiz giderleri ile kur farklarının diğer kısımlarının ise maliyet bedeline eklenmesi veya genel gider yazılmasının seçimlik olduğuna ilişkin Genel Tebliğlerde yer alan açıklamalar esas olarak aynen korunmak suretiyle kanun hükmü haline getirildi.

Tartışma konusu

Yukarıda yaptığım özette de ifade ettiğim gibi, varlıkların edinimiyle ilgili finansman giderlerinin; emtiada stoklara giriş tarihine, diğer varlıklarda varlığın envantere alındığı hesap döneminin sonuna kadar olan kısmının maliyete atılması zorunlu. Daha sonraki kısmın maliyete eklenmesi veya doğrudan gider yazılması ise tercihe bağlı.

Kanun’da tercihin ne zaman yapılacağına ve yapılan tercihin daha sonra değiştirilip değiştirilemeyeceğine ilişkin bir hüküm yok. Uzun yıllardır yapılan uygulamaya rağmen konu netleşmiş değil. Mali İdarenin istikrarlı denebilecek bir görüşü var, tespit edebildiğim birden fazla aynı yönde yargı kararı var ancak henüz kararların istikrar kazandığını söylemek zor. Aşağıda özetleyeceğim.

Mali İdari görüş ve uygulaması

Mali İdare eskiden beri, varlık edinimiyle ilgili finansman giderlerinin emtiada stoklara giriş tarihine, diğer varlıklarda varlığın envantere alındığı hesap döneminin sonuna kadar olan kısmının maliyete atılması gerektiği, daha sonraki kısmın ise maliyete eklenmesi veya doğrudan gider kaydedilmesinin ise tercihe bağlı olduğu düşüncesindeydi. Bu konuda 2021 yılında 7338 sayılı Kanun’la Vergi Usul Kanunu’nda açık düzenleme yapıldı.

Daha sonraki dönemlerde tercihin ne zaman yapılacağına, yapılan tercihin sonradan değiştirilip değiştirilemeyeceğine ilişkin açık bir düzenleme yoktu, 7338 sayılı Kanun’la da bu konuda bir düzenleme yapılmadı.

Gelir İdaresi öteden beri, değerleme işleminde mükellefe seçimlik hak tanındığı durumlarda, yıllık olarak yapılacak tercihin geçici vergi uygulamasında da dikkate alınacağı, geçici vergi döneminde yapılan tercihin daha sonraki geçici vergi dönemlerinde ve yıllık olarak yapılacak uygulamada da değiştirilemeyeceği görüşünde. Bu yönde hem 217 seri no.lu Gelir Vergisi Genel Tebliğinde, hem 334 sıra no.lu Vergi Usul Kanunu Genel Tebliğinde açıklamalar var.

217 seri no.lu Gelir Vergisi Genel Tebliğinde yer alan açıklamalar İdare genel olarak konuya yaklaşımını, 334 sıra no.lu Vergi Usul Kanunu Genel Tebliğinde de finansman giderlerinin maliyete eklenmesi veya doğrudan gider yazılması tercihinin, daha sonraki dönemlerde değiştirilemeyeceği açıkça belirtmiş.

Konuyla ilgili özelgeler de aynı yönde.

Yargı kararları

Konuyla ilgili yedi Danıştay kararı tespit edebildim. Kararlardan birisi 2007, biri 2022, ikisi 2024, üçü de 2025 yılında verilmiş. Kararlarda özetle, seçimlik olarak hangi hak kullanılmışsa o yönteme göre işlem yapılmasına devam edileceğine ilişkin tebliğ düzenlemesi yasa ile öngörülmeyen bir sınırlama olarak görülmüş ve yapılan tahakkuklar hukuka aykırı bulunarak kaldırılmış. (Danıştay Dördüncü Dairesinin 14.06.2007 tarih ve E:2006/5182 K:2007/2065 sayılı kararı, Danıştay Üçüncü Dairesinin; 12.09.2022 tarih ve E:2019/7506 K:2022/3078 sayılı, 16.10.2024 tarih; E:2023/109 K:2024/5398 ve E:2022/3010 K:2024/5397 sayılı; 23.12.2025 tarih; E:2024/1177 K:2025/5823, E:2024/1179 K:2025/5819 sayılı; 25.03.2025 tarih ve E:2023/6443 K:2025/1540 sayılı kararları.)

Kişisel değerlendirmem

Eğer bir konuda mükellefe seçimlik hak verilmişse ve bir sınırlama getirilmemişse, her vergilendirme döneminde, vergilendirme döneminin koşulları çerçevesinde, yeni bir tercih yapılabileceğini düşünüyorum.

Kanun koyucu, tercihin belli bir süre için veya süreyle sınırlı olmaksızın değiştirilmesini istemediği durumda, bunu açıkça hükme bağlıyor. Çok örnekleri var bunun. Normal amortisman usulünü seçenler bu usulden dönemezler, kira gelirlerinin vergilemesinde götürü gider usulünü seçenler iki yıl geçmeden bu usulden dönemezler gibi.

Yukarıda özetlediğim yargı kararlarına katılıyorum. Kanun’da bir sınırlama yok, tebliğ ile de böyle bir sınırlandırma yapılamaz diye düşünüyorum.

Kararlar istikrar kazanmış denebilir mi sorusuna cevabım, hayır. Hem karar sayısı yetersiz hem de kararların tamamı Danıştay Üçüncü Daireye ait. Dolayısıyla konuyu biraz daha izlemekte yarar var.

İşte bu da, aldatmacaların fark edilmesini önlüyor. Bir gayrimenkul yatırım ortaklığının kısa süre önce açıklanan ikinci çeyrek bilançosunun ikinci sayfasında, bağımsız denetçinin koyduğu "şartlı görüş" adeta bir finansal illüzyonun perdesini araladı. Şirket, gelecekte ödeyeceği ertelenmiş vergi borcunu yasal olarak uygulaması gereken yüzde 30 oranı yerine, kendi işine geldiği gibi yüzde 10 üzerinden hesaplamış. Bilançodaki bugünün yüksek enflasyon ortamında artık sıradanlaşan, kimseyi heyecanlandırmayan 1,99 milyar liralık o kâr rakamı bile meğer bu “hokkabazlığın” sonucuymuş.

Oysa denetçinin tespiti çok net: Yasal oran uygulansaydı, şirketin vergi yükümlülüğü bir anda 26 milyar liranın üzerine fırlayacaktı. Bu düzeltme yapıldığı an, kâr rakamı buharlaşmakla kalmıyor; yerini 2,25 milyar liralık bir zarara bırakıyor. Zaten bağımsız denetçi, şartlı görüş ile “Şirketin yüzde 10 Kurumlar Vergisi ödemesine olanak sağlayacak yüzde 50 kar dağıtımına ilişkin henüz kesin bir genel kurul kararı veya kesinleşmiş bir durum yok. Muhafazakarlık gereği gelecekteki borcun yüzde 30 yasal oran üzerinden hesaplanması gerekirdi. Şirket bilançoyu süslemiştir.” demek istiyor. Ucuz sandığınız, piyasa çarpanlarına bakıp "fırsat" diye atladığımız hissenin “ucuzluk görüntüsü”- de böylelikle zayıflıyor.

Burada sadece teknik bir muhasebe yorumu yok; ciddi bir etik kriz var. Yatırımcı güvenini bu tür oyunlarla manipüle etmek, gerçeği saklamak finansal ahlaka sığmaz. Yapılan açıkça Sermaye Piyasası Kanunu’nun ilgili maddesinde düzenlenen "gerçeğe aykırı finansal tablo düzenlenmesi”. Bu iş, “ne yapalım yatırımcı bilançonun her satırını, her sayfasını okusaydı” deyip geçiştirilecek bir olay değil. Bu tür olaylarda yatırımcının korunması şart. Güvenin bittiği yerde, bilançolar sadece birer kâğıt parçasına dönüşür.

Vergi kayıtlarında kapanmış görünen binlerce şirket, ticaret sicilinde yaşamaya devam ediyor. Kâğıt üzerindeki bu hayalet şirketler, ortakları için yıllarca devam eden Bağ-Kur, MTV ve icra riskinin kaynağı oluyor.

Vergi dairesi adreste şirketi bulamayınca mükellefiyet kaydını resen terkin eder. Girişimci de sanmaktadır ki: “Şirketim kapandı, iş bitti.” Oysa asıl mesele şimdi başlar.

Bağ-Kur ve MTV çıkmazı

Vergi dairesinin kapatma işlemi yalnızca vergi mükellefiyetini keser. Ticaret sicili kaydı sürdüğü sürece Bağ-Kur, MTV, elektronik tebligat ve diğer sicile bağlı yükümlülükler işlemeye devam eder.

Şirket türü, ortaklık yapısı ve başka bir sigortalılık statüsünün mevcudiyeti gibi durumlar saklı kalmak kaydıyla, şirket ticaret sicilinden silinmediği sürece ortaklar adına Bağ-Kur primi tahakkuk etmeye devam eder. Vergi mükellefiyeti ileriye dönük kesilse de şirket üzerine kayıtlı araçların tescil kaydı silinmediği sürece Motorlu Taşıtlar Vergisi de tahakkuk etmeyi sürdürür.

Resen terkin edilmiş, ortakları dağılmış, görüşemez hâle gelmiş ve temsile yetkilisi kalmamış şirketlerin yeniden ihyası uzun, zahmetli ve maliyetli bir süreçtir. Temsilci bulunmadığında bu şirketlere kayıtlı araçların muayenesi yapılamaz, otoparka çekildiğinde teslim alınamaz ve çürümeye terk edilir.

Mevcut kanunlar, bu şirketlerin temsile yetkisi bulunmayan ortaklarına araç üzerinde tasarrufta bulunma izni vermemektedir. Ortakların borcu durdurma veya süreci yönetme adına hiçbir iradesi ya da hareket alanı kalmamaktadır. Mevzuat tıkanıklığı ve fiili imkânsızlık yüzünden tüzel kişilikten tahsil edilemeyen MTV ve zamlar yıllar sonra ortakların şahsi mal varlığına icra ve haciz olarak yansıyabilmektedir.

Ticari hayatı çoktan bitmiş bir şirketin otoparkta çürüyen aracı, yasal düzenlemelerin yarattığı çaresizlik yüzünden geride kalanlar için sessizce büyüyen şahsi mali yıkım aracına dönüşmemelidir.

Tasfiye neden tercih edilmiyor?

Ticaret şirketleri açısından mükellefiyetin sona erdirilmesi tasfiye ve iflas hâlleriyle sınırlıdır. Türk Ticaret Kanunu’na göre bir limited veya anonim şirketin tüzel kişiliği, ancak tasfiye işlemlerinin tamamlanması, tasfiye sonu bilançosunun onaylanması ve ticaret sicilinden terkin edilmesiyle sona erer.

Teknik, masraflı ve uzun bir prosedür gerektirdiği için çoğunlukla tercih edilmez. Yüksek enflasyon, ağır finansman, vergi ve SGK yükleri altında ezilen küçük işletmeler de bu karmaşaya girmemek adına kapıyı kapatıp gitmeyi seçer. Bu, çoğu kez mükellefin tercihi değil, sistemin dayattığı bir çıkış yoludur.

6183 sayılı Kanun kapsamında sağlanan düşük oranlı tecil faizi ve taksit imkânı kalıcı bir çare değildir. Borç taksitlense bile faaliyetsiz şirketlerin sicil kaydı sürdükçe yeni yükümlülükler doğmaya devam eder.

Farkındalık eksikliğiyle sisteme giren mükelleflerin mevzuata ilgisizliği ve özensizliği bir yana, mevzuatın kendisi de karmaşık ve sürekli değişkendir. Bu durum mali ve hukuki danışmanlık ihtiyacını artırır, ancak kapanış sürecinde zaten zor durumda olanlar için bu danışmanlık ek yük hâline gelir. Ticaret Bakanlığı ile TOBB’un kuruluş ve tasfiye süreçlerinde üyelerine rehberlik etmesi beklenirken ilgili tüm kurumların sahadaki mevcut dinamiklere ve tıkanma noktalarına uzak kaldığı görülmektedir.

Hızlı sicil temizliği şart

Faaliyetsiz şirketler için basitleştirilmiş bir hızlı tasfiye ve resen sicil terkini mekanizması zaruridir. Vergi dairesi, ticaret sicili ve mükellefiyetle ilgili diğer tüm kurumlar açısından sonuç doğuran bir otomatik bilgi paylaşımı sistemi kurgulanmalıdır.

Vergi dairesinin faaliyetsizlik tespiti SGK açısından da bağlayıcı kabul edilmeli ve bu aşamadan sonra Bağ-Kur primleri tahakkuk ettirilmemelidir. Gerçekte hiçbir ticari faaliyeti bulunmayan şirket ortaklarına, sadece kâğıt üzerindeki sicil kaydı gerekçe gösterilerek yüklenen Bağ-Kur prim borçları silinmelidir.

Özellikle yönetilemeyen, fiilen kullanılamayan, tasfiye edilemeyen şirket araçları bakımından mevcut işleyişin dışında, MTV mükellefiyetinin özel bir askıya alma ve tasfiye rejimine bağlanmasına yönelik istisna geliştirilmelidir. Bu hâllerde, MTV tahakkuku aracın tüzel kişinin tasarrufunda oluşuna bağlanmalıdır. Şirketin yönetimi işlevsiz olsa bile ortaklardan herhangi birinin başvurusuyla taşıtların hurdaya ayrılması veya tasfiyesi mümkün kılınmalıdır.

Sermaye şartı yetmez

Geçmişte, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun geçici 7’nci maddesi ile sermayesini kanunla öngörülen tutarlara çıkarmamış, münfesih olan, adresi bulunmayan veya resen terkin edilmiş şirketlere makul bir süre tanınmış, tasfiye usulüne uyulmaksızın, harçsız ve cezasız bir şekilde sicilden resen silinmeleri sağlanmıştı.

Benzer şekilde günümüzde de sermaye tutarı 250.000 TL’nin altında olan anonim şirketler ile 50.000 TL’nin altında olan limited şirketler, sermayelerini 31 Aralık 2026’ya kadar bu tutarlara yükseltmemeleri halinde infisah etmiş sayılacaktır. Ancak infisah, tek başına bu şirketlerin bütün mağduriyetlerinin ortadan kalkması anlamına gelmeyecek, aksine tasfiye ve terkin sürecini gündeme getirecektir. Dolayısıyla önümüzdeki dönemde sicilde atıl duran şirketlerin sayısı ve bu şirketlerin tasfiye külfeti daha da büyüyebilir.

Sermaye koşulunu sağlıyor görünse bile ortakları dağılmış hatta bazıları hayatta olmayan, temsile yetkilisi bulunmayan, vergi dairesince mükellefiyeti resen terkin edilen ve yıllardır hareket görmeyen şirketlerin varlığı göz ardı edilmemelidir. Sermayesini artırmayan şirketlerin infisah etmiş sayılması kuralı bu gruptaki şirketler için sonuç üretmez. Bu şirketlerde, tasfiye veya ihya için gereken adres, bilanço, karar defteri, diğer ticari kayıt ve belgelere ulaşmak çoğu zaman mümkün olmamaktadır. Bu nedenle ticaret siciline hâlâ kayıtlı olmaları nedeniyle doğan tüm bağların kesilmesine yönelik resen sicil silinmesi için olağan yollar haricinde özel bir çerçeve belirlenmelidir.

Özellikle aile şirketlerinde ilişkiler bozulunca iletişim kopar ve şirket ortada kalır. Bu nedenle temsile yetkilisi kalmadığında yeni karar alınmazsa her ortağın temsile yetkili sayılması kuralı (eski TTK’daki gibi) böyle şirketler için işletilmelidir. Bu şirketler için mevcut varlıkların tasfiyesi kolaylaştırılmalı, süreçler bürokrasiye değil çözüme odaklanmalıdır.

Yönetim organı işlevsiz kaldığında, şirketi yeniden ihya etmeye veya mahkeme sürecine zorlamak yerine, belirli şartlarla ortaklardan birine sınırlı tasfiye yetkisi verilmesi düşünülebilir. Bu yetki şirketi yeniden ticari faaliyete geçirmek için değil, yalnızca mevcut varlıkların elden çıkarılması ile bunların ortaklara yansıttığı sorunların bertaraf edilmesi amacıyla kullanılmalıdır.

Kalıcı çözüm üretilmeli

Bu resen terkin olmuş şirketlerde, muhatap alınabilecek kanuni temsilci veya tasfiye memuru bulunmamaktadır. Kimi durumlarda ortak veya temsilci de hayatta değildir. Buna rağmen sistem şirketleri var kabul etmekte, sürüncemede bırakılmaları ise hem kamuya hem kişilere belirsiz yük oluşturmaktadır.

Yapılacak düzenleme, şirketin tüzel kişiliğiyle birlikte mal varlığına bağlı tıkanıklıkları da tasfiye edecek şekilde bütüncül olmalıdır. Aksi hâlde sicil kaydı silinse bile şirketin üzerine kayıtlı araç, taşınmaz, banka hesabı vb. ortada kalacak; bunların tasfiyesi için mecburen ihya yoluna gidilecektir. Bu da yazıda bahsi geçen şirketler bakımından sorunu çözmek yerine yeniden üretmek demektir.

Elbette hızlı sicil temizliği kurgulanırken piyasa güvenliği ve alacaklı hakları da gözetilmelidir. Kötü niyetli girişimcilerin borç ve sorumluluklardan kaçış yolu hâline gelmemelidir. Kalıcı çözüm, faaliyetsiz şirketlerin hukuken ve fiilen sistemden çıkarılmasını sağlayacak; suistimale kapalı, adil, denetimli ve kapsayıcı bir düzenlemeden geçmektedir.

Ne mükellef yıllarca süren belirsizlik içinde bırakılmalı ne de kamu idaresi sonuç üretmeyen bürokratik yüklerle meşgul edilmelidir.

Körfez'de petrolün üretiminden çok taşınması sorun haline geliyor. Hürmüz Boğazı çevresindeki saldırılar ve deniz güvenliğindeki bozulma, petrol ihracatçılarını kargolarını piyasaya ulaştırabilmek için tanker kapasitesi aramaya yöneltti. Sonuçta yalnızca navlun fiyatları değil, yeni ve ikinci el tankerlerin değeri de hızla yükseldi.

Gemi acentesi Braemar'a göre, en büyük tanker sınıfındaki yeni inşa ve modern ikinci el gemilerin maliyeti geçen çeyrekte 130 milyon doları aşarak 2008'den bu yana en yüksek seviyeye çıktı. Bir süper tankeri bir yıllığına kiralamanın maliyeti de tarihi zirvelere ulaştı.

Kiralama dönemi bitiyor satın alma başlıyor 

Üreticiler artık yalnızca gemi kiralamakla yetinmiyor, filoları üzerindeki fiziksel kontrollerini artırmak için doğrudan gemi satın almaya yöneliyor. Abu Dabi Ulusal Petrol Şirketi Adnoc, ağustos ayında 1,3 milyar dolara altı süper tanker ve beş büyük LNG gemisi satın aldı. Suudi Arabistan merkezli Bahri ise filosunun 107 gemiyle rekor seviyeye ulaştığını açıklamıştı.

Haftalık kazanç artışı yüzde 20

Körfez'de tanker piyasasını asıl değiştiren unsur, gemi sayısından çok risk almaya hazır gemi sahiplerinin sayısındaki azalma oldu. Bazı armatörler bölgeden çekilirken, kalanlar çok daha yüksek kazanç talep ediyor.

Clarksons verilerine göre en büyük ham petrol tankerlerinin spot piyasa kazançları bu hafta yüzde 20 arttı.

Riskin fiyatı 550 bin dolara çıktı 

Yüksek riskli Kızıldeniz-Çin seferlerinde günlük kazanç yaklaşık 318 bin dolara, Hürmüz Boğazı üzerinden Çin'e yapılan taşımacılıkta ise 550 bin doların üzerine çıktı.

Bu durum piyasayı ikiye bölüyor. Bir tarafta 100 milyon doların üzerindeki varlıklarını savaş bölgesine sokmak istemeyen armatörler, diğer tarafta ise olağanüstü risk karşılığında olağanüstü kazanç elde etmeye hazır sınırlı sayıdaki işletmeci bulunuyor.

Denizcilik veri grubu Vortexa'ya göre Hürmüz'e giriş ve çıkış yapan seferlerin yüzde 50'den fazlasını yalnızca 29 tanker gerçekleştiriyor. Böylece Körfez'den petrol akışı devam etse de en riskli bölüm giderek küçük ve tekrar eden bir tanker grubunun üzerinde yoğunlaşıyor.

Petrolün rotası uzadıkça ton-mil artıyor 

Affinity Ship'in değerlendirmesine göre ham petrol tankerlerinin tonmil talebi temmuzda geçen yılın aynı dönemine göre ilk kez artış gösterdi. Özellikle Amerika ve Karadeniz'den devreye giren alternatif tedarik rotaları Suezmax ve Aframax talebini destekledi. Buna karşılık ürün tankerlerinde tablo tersine döndü. Temmuz'da da ürün tankerlerinin ton-mil talebi yıllık bazda yüzde 24 gerilerken, küresel rafinaj kapasitesinde yaklaşık günde 5 milyon varillik kayıp LR2 ton-mil talebini yüzde 54, LR1 talebini ise yüzde 28 aşağı çekti. Ham petrol tankerleri için ikinci unsur ise küresel stokların yeniden kurulması olacak. Aramco'nun değerlendirmesine göre tedarik zincirlerinde yaşanan 2,6 milyar varilden fazla petrol kaybının yerine konulması, günde ortalama 2,1 milyon varillik tedarik hızıyla yaklaşık 18 ay sürecek.

Adria hattı yeni tanker talebi yaratabilir

BRS Shipbrokers'a göre Macaristan ve Hırvatistan'ın Adria sistemi üzerinden petrol taşınmasına yönelik anlaşması, Akdeniz'deki ham petrol tankerleri için önemli yeni talep yaratabilir. Rusya'ya bağımlı petrol akışlarının alternatif kaynaklara yönelmesi halinde özellikle Akdeniz ticaretinde faaliyet gösteren Suezmax tipi tankerlerin bundan faydalanması bekleniyor.

Körfez'den çıkış yolları yetmiyor

Körfez üreticileri Hürmüz'e bağımlılığı azaltmak için Yanbu, Fujairah ve diğer alternatif terminalleri devreye sokuyor. Ancak çatışma öncesinde boğazdan günde yaklaşık 15 milyon varil petrol geçiyordu ve mevcut boru hatları ile alternatif ihracat altyapısı bu hacmin tamamını taşıyacak kapasiteye sahip değil. Bu nedenle tankerler, petrolün küresel piyasalara ulaşmasında stratejik önemini daha da artırıyor.

Uygulanan sıkı para politikası ve tüketimi kısıtlamaya yönelik tedbirler yanı sıra sayıları giderek artan zincir marketler, esnaf işyerlerinin faaliyetlerini de olumsuz etkiliyor. Bu durum istatistiklere de yansıyor. Türkiye Esnaf ve Sanatkarlar Konfederasyonu’nun (TESK) Ticaret Sicil Gazetesi verilerinden yapılan derlemelere göre bu yılın Temmuz ayında açılan esnaf işyeri sayısı geçen yılın aynı ayına göre yüzde 15.1 azalarak 23 bin 396’ya geriledi. Ocak-Temmuz döneminde aylık bazda sadece Haziran ayında geçen yılın aynı ayına göre işyeri sayısı(yüzde 10) artış göstermişti. Ocak-temmuz döneminde ise açılan esnaf işyeri sayısı geçen yıla göre yüzde 8.05 azalarak 184 bin 698’den 169 bin 835’e geriledi.

Çift haneli artışlar dikkat çekti

Bu yıl açılan işyerlerindeki azalma eğiliminin tam tersi, kapanan işyerlerinin sayısında da birçok ay çift haneli artış dikkat çekti. Ocak’ta yüzde 1.47 artan kapanan işyeri sayısı, Şubat’ta yüzde 26.8, Mart’ta yüzde 11.54, Nisan’da yüzde 24.3 arttı.

Sadece Mayıs’ta yüzde 20.6 gerileyen kapanan işyeri sayısı Haziran’da yüzde 11.7, Temmuz’da ise yüzde 4.4 arttı. Böylece yılbaşından bu yana toplam 71 bin 169 esnaf kapanırken, geçen yılın aynı dönemine göre artış ise yüzde 8 olarak gerçekleşti. Bu verilere göre 2026 yılı Ocak ayı başından bu yana günlük ortalama 707 esnaf işyeri açılırken, kapanan işyeri sayısı ise 300 oldu.

Muhalefetin Eylül ayı kongrelerle geçecek. 

Özgür Özel ve ekibinin Yeni Parti’yi kurmasının ardından başlayan teşkilatlanma çalışmaları son hızla devam ediyor. Parti için başlattıkları bağış kampanyasına beklenenden çok daha fazla katılım olurken, diğer yandan partiye geçişler ve üyelik başvuruları da devam ediyor. Yeni Parti, 22 Ağustos 2026 Cumartesi itibarıyla kongre takviminin başlaması ve takvimin ilanı edilmesiyle süreci başlatacak. İlçe kongreleri 12 Eylül’de, il kongreleri 18 Ekim’de başlayıp 27 Ekim’de tamamlanmış olacak. Yeni Parti’nin 1. Olağan Kongre tarihi de bu takvimden sonra başlayacak.

CHP’de 3. Yol Grubu bastırıyor 

Mutlak butlan sonrası genel başkanlık koltuğuna oturan Kemal Kılıçdaroğlu’nun partiyi kongreye götürmeme konusunda ki tavrı CHP’de kopuşlara neden oldu. Kongre sürecinin Eylül ayında başlatılacağı söylense de bu konuda Kılıçdaroğlu’nun hala net olmadığı belirtiliyor. Özgür Özel ile birlikte hareket etmeyen ve parti de kalarak mücadele etmeyi tercih eden ve “3. Yol Grubu” olarak anılan yaklaşık 15 milletvekili bu süreçte Kılıçdaroğlu’nu kongre sürecini başlatmaya zorlayacak. Şimdi gözler CHP’de Eylül ayına çevrildi. Eylül’de CHP içinde yeni bir kongre krizinin yaşanacağı da konuşuluyor.

DEM değişim sürecinde

DEM Parti, Terörsüz Türkiye hedefinde, “Barış ve Demokratik Toplum” süreciyle birlikte 6 Eylül’de yapılacak Olağan Büyük Kongreye hazırlanıyor. DEM Parti, “Değişim ve Dönüşümü” ise olağanüstü kongreye giderken yapmayı planlıyor. DEM Parti, Terörsüz Türkiye hedefinde hem siyasetini hem de söylemini değiştirmeye hazırlanırken, sürecin yasal altyapısını oluşturan çerçeve yasanın uygulanmaya başlamasıyla birlikte daha geniş katılımla ikinci kez olağanüstü kongreye gitmeyi planlıyor. DEM Parti, yeniden yapılanma sürecini ise kadrolar da dahil yapacağı olağanüstü kongreyle tamamlamayı hedefliyor. DEM Parti’de, 6 Eylül’deki kongrede eş başkanlar ve parti kadrolarında önemli ve kapsamlı değişiklikler beklenmiyor. Ancak asıl değişimin ise sürecin tamamlanması ile birlikte olağanüstü kongreye giderken yapmayı hedefledikleri belirtiliyor.

Buna göre, "Bosch Home Comfort Malaysia Sdn. Bhd." firması yaptığı başvuruyla, "yalnız duvar tipi split klimalar", "yalnız duvar tipi split klimaların dış üniteleri" ile "yalnız duvar tipi split klimaların iç üniteleri" ithalatına yönelik Malezya'da ilişkili olduğu "Hitachi Air Conditioning Products (M) Sdn. Bhd." firmasının yararlandığı dampinge karşı muafiyetin kendisi için de değerlendirilmesi talebinde bulundu.

Yapılan inceleme sonucunda, "Hitachi Air Conditioning Products (M) Sdn. Bhd." firması için tanınan muafiyetin "Bosch Home Comfort Malaysia Sdn. Bhd." için de değerlendirilmesine yönelik kısmi ara gözden geçirme soruşturması açılmasına karar verildi.

Öte yandan, söz konusu ürünlerin ithalatına yönelik yürürlükte bulunan CIF bedelinin yüzde 25'i oranındaki dampinge karşı önlemden "Hitachi Air Conditioning Products (M) Sdn. Bhd." firması muaf tutulmuştu.

Kaos tehlikesi ve düzen oluşturma zorluğu 

Oturumun asıl derinliğini artıran soru ise; yapay zeka, kendi başına insan-yapay zeka hibrit sistemlerinden üstün ya da egemen hale gelebilir mi? Eğer öyleyse, hangi koşullar altında insan katkısı olumsuz bir değişken haline gelebilir? Toplumların bu olumsuz sonucu engelleyecek kurumsal yapıları ve sağduyusu olacak mı? Önermemiz ise, uygun düzenlenmeler yapılmadığı takdirde yapay zekanın ciddi bir kaosa yol açabileceği.

Zira insanlık tarihinde hiçbir teknoloji, insan varoluşunun şeklini, iş yapma şeklini yapay zeka kadar değiştirme potansiyeline sahip olmadı. Sanayi Devrimi’nden bu yana her büyük teknolojik dönüşümde benzeri süreci yaşadık. Ancak bütün bu dönüşümlerde temel varsayım hiç değişmedi. Teknoloji kurumlara uyum sağladı ve kurumlar, yeni teknolojileri kendi işleyişlerine entegre ederek dönüşümü yönetti.

Kurumsal adaptasyon 

Bugün ise ilk kez farklı bir durum söz konusu. Yapay zeka mı kurumlara uyum sağlayacak, yoksa kurumlar mı yapay zekanın çalışma mantığına göre yeniden şekillenecek? Bu önemli soru yalnızca teknolojik değil, aynı zamanda ekonomik, yönetsel ve toplumsal bir dönüşümün başlangıcına işaret ediyor.

Yapay zekayı çoğu zaman operasyonel verimlilik sağlayan yeni bir araç olarak değerlendiriyoruz. Oysa yaşanan değişim bundan çok daha derin ve dönüştürücü. Yapay zeka sadece süreçleri hızlandırmıyor, karar alma mekanizmalarını, bilgi üretimini, risk analizini ve kurumsal koordinasyonu yeniden tanımlıyor. Bu nedenle temel sorun yeni bir yazılımın kullanım kararı değil, kurumların nasıl çalıştığına ilişkin temel varsayımların değişmesi.

Kararlardan kim sorumlu olacak?

Örneğin, geleneksel olarak şirketlerde kararlarlar üst yönetim tarafından alınır ve bu kararların sonuçlarından da karar alanlar sorumlu tutulur, kurumsal yönetim ilkeleri gereği karar veren ile hesap veren aynı taraftır. Bugün ise finansal kararlardan risk yönetimine, stratejik planlamadan kaynak tahsisine, iç denetimden sürdürülebilirlik konularına kadar birçok kritik süreç yapay zekâ destekli sistemler tarafından yönlendiriliyor. Yapay zeka henüz nihai karar verici olmasa da kararların nasıl şekilleneceğini belirleyen en önemli aktörlerden biri haline geliyor.

Bu noktada elbette algoritmanın önerdiği bir karar yanlış çıktığında sorumluluk kime ait olacak sorusu gündeme geliyor. Yöneticilere mi, sistemi geliştiren teknoloji şirketi mi, yoksa algoritmanın kendisi mi? Kurumsal yönetimin onlarca yıldır üzerine inşa edildiği “hesap verebilirlik” ilkesi, yapay zekâ çağında yeni bir yorum gerektiriyor.

Yapay zeka ile birlikte yapay zeka yönetişimi 

Bu nedenle önümüzdeki dönemin en önemli gündemlerinden biri yalnızca yapay zeka kullanımı değil, Yapay zeka yönetişimi olacak. Kurumların tek başına finansal riskleri, operasyonel riskleri veya iklim risklerini değil, algoritmik riskleri, veri yönetişimini, etik ilkeleri ve yapay zekâ kaynaklı sistemik etkileri de yönetmesi gerekecek.

Unutmayalım ki bu dönüşüm yalnızca şirketlerin iç yapısını değil, piyasa ekonomisinin işleyişini de etkileme potansiyeline sahip. Bugüne kadar ekonomik koordinasyon büyük ölçüde fiyat mekanizması ve insan kararları üzerinden gerçekleşiyordu. Şu an yapay zeka destekli sistemler tahmin, optimizasyon ve otomatik karar alma kapasiteleri sayesinde piyasanın bilgi işleme fonksiyonunu kısmen üstlenmeye başlıyor. Bu durum yine oturumda da tartıştığımız önemli bir soruyu gündeme getiriyor. Yapay zeka piyasanın içinde çalışan bir araç mı olacak, yoksa zamanla piyasa mekanizmasının kendisini dönüştüren yeni bir koordinasyon modeli mi oluşturacak?

Yapay zekayı yönetmeye hazır mıyız? 

Bu çerçevede düşündüğümüzde yapay zeka çağında rekabet avantajı sadece en gelişmiş algoritmalara sahip olmakla sağlanmayacak. Fark yaratacak olan, bu teknolojiyi hangi kurumsal ilkeler ve düzenlemeler çerçevesinde yönettiğimiz olacak. Önümüzdeki yıllarda başarılı sistemleri ve kurumları belirleyecek unsurda, yapay zekâyı en hızlı kullananlar değil, şeffaf, etik ilkelere uyumlu, hesap verebilir ve sürdürülebilir bir yönetişim anlayışıyla yönetebilenler olacak. Belki de bugün sormamız gereken temel soru; sistemin ve kurumların yapay zekayı yönetecek kadar hazır olup olmadığı. Bunun şu an için cevabı Henüz tam olarak hazır değiliz !

Bu kadar çok üretiyoruz da neden bu kadar azını hatırlıyoruz?

Belki de çağımızın temel sorunu üretim eksikliği değil, hafıza kaybıdır.

Bir eser kendisine gerçek bir muhatap bulamadan yenisi geliyor. Bir kitabın kapağı henüz görünür olmuşken diğerinin duyurusu başlıyor; sergi fotoğrafları sosyal medyada akıp giderken yerini bir sonraki etkinliğin kareleri alıyor. Kültür büyük bir hızla üretilip tüketilirken geriye çok az şey kalıyor.

Hatırlamak emek ister

Bir zamanlar kültürel bir eserle karşılaşmanın kendine özgü bir vakti ve ağırlığı vardı. Bir kitap yalnızca okunmaz, üzerine düşünülür; dostlarla tartışılır, kimi cümlelerinin altı çizilir, yıllar sonra yeniden raftan indirilirdi. Bir konser yalnızca dinlenmez, zihinde taşınırdı. Sergi, salondan çıkınca bitmez; bıraktığı duyguyla içimizde yaşamaya devam ederdi.

Kültür, karşılaşma anında değil, o karşılaşmanın sonrasında demlenirdi.

Bugün ise yaşadığımızı sindirmeye fırsat bulamadan bir sonrakine geçiyoruz. Okuduğumuz kitapların adlarını, izlediğimiz filmlerin sahnelerini, gezdiğimiz sergilerin bizde bıraktığı duyguyu kısa sürede unutuyoruz. Bunun nedeni eserlerin değersizliği değil; onlara zihnimizde yerleşebilecekleri bir zaman tanımayışımız.

Hafıza kendiliğinden oluşmaz; dikkat, tekrar ve emek ister. Dijital akış içinde kültürel eserler de gündelik haberler gibi tüketiliyor: Birkaç saniye görülüyor, beğeniliyor ve ekranın aşağısında kayboluyor. Artık kültürün ömrünü eserin niteliği kadar, ekranda kalabildiği süre de belirliyor.

Kaydetmek hatırlamak değildir

Dijital çağın hafızayı güçlendirdiği düşünülebilir; ne de olsa hemen her şey kayıt altında. Sunucularda biriken fotoğraflar, videolar ve söyleşiler geçmişin kaybolmasını engelliyor gibi görünüyor. Dijital arşivler doğru yönetildiğinde geçmişe erişmek için eşsiz imkânlar sunuyor; yıllar önce yapılmış bir söyleşinin tam metnine saniyeler içinde ulaşabiliyoruz.

Fakat bir şeyi kaydetmekle onu hatırlamak aynı şey değildir.

Telefonlarımızdaki binlerce fotoğrafa kaç kez dönüp bakıyoruz? Çevrim içi ortamlara yüklenen söyleşilerin ne kadarı sınıflandırılmış, işlenmiş ve yarınlara aktarılabilecek bir arşive dönüşmüş durumda?

Bazen fazlalık da kaybın başka bir biçimidir. Bağlamından kopmuş bir kayıt, varlığını sürdürse bile hafızanın parçası olamaz. Arşiv; yığmak değil, seçmek, tanımlamak, ilişkilendirmek ve erişilebilir kılmaktır. Dijital depolarımız dolup taşarken ortak belleğimiz daralabiliyor.

1980’lerde bir edebiyat dergisinde yayımlanmış söyleşiyi yıllar sonra kütüphanede eski sayıları karıştırarak bulabiliyorduk. Bugün benzer bir söyleşi dijital ortamda varlığını sürdürüyor olabilir; fakat arama motorlarında kaybolmuş, yanlış etiketlenmiş veya erişilemez hâle gelmiş de olabilir. Dijital kayıt da sanıldığı kadar güvende değildir; formatlar değişir, sunucular kapanır, bağlantılar kopar. Korunmayan dijital belge de fiziksel belge kadar kolay kaybolabilir.

Kaydetmek, hatırlamanın yalnızca ilk adımıdır. Asıl mesele, kaydı yaşayan ve erişilebilen bir hafızaya dönüştürmektir.

Unutmanın da bir anlamı var

Elbette unutmak, zihinsel hayatın ve yaratıcılığın doğal bir parçasıdır. Her şeyi aynı ağırlıkla hatırlasaydık zihnimiz bir süre sonra tıkanırdı. Kültürel hafıza da seçicidir; her eser geleceğe aynı biçimde taşınmaz. Buradaki asıl soru, neyin hatırlanıp neyin unutulacağına kimin karar verdiğidir.

Bugün bu seçimi çoğu zaman algoritmalara, anlık ilgi dalgalarına ve pazarlama bütçelerine bırakıyoruz. Oysa hafıza, yalnızca kendiliğinden geride kalanlardan oluşmamalı; neyi değerli bulduğumuza ilişkin bilinçli tercihlerimizi de taşımalıdır. Eleştirilmesi gereken unutmanın kendisi değil, kontrolsüz bir akış içinde değerli olanın da ayrım gözetmeksizin kaybolmasıdır.

Etkinlik var, iz bırakıyor mu?

1976’dan beri içinde yer aldığım kültür-sanat hayatında ve 35 yıldır kurucu yayın yönetmenliğini sürdürdüğüm KİTAP Dergisi’nde sayısız kitabın yayımlanışına, derginin okurla buluşmasına, sanatçıların ve ustaların birikimlerini paylaşmasına tanıklık ettim.

Bazı buluşmaların üzerinden onlarca yıl geçtiği hâlde salonda söylenen tek bir cümle hâlâ aklımda. Bir etkinliği kalıcı kılan, çevresinde oluşan sahici sohbet, kayıt, belge ve sürekliliktir. Etkinlik sayısının artması kuşkusuz sevindirici; fakat bugün çoğu zaman içerikten çok açılışlar, davetli listeleri ve sosyal medyadaki anlık yankı konuşuluyor.

Bir serginin hangi düşünceden doğduğu yerine açılışına kimlerin katıldığı, bir kitabın ne söylediği yerine tanıtımının ne kadar ilgi gördüğü öne çıkabiliyor. Etkinlik, düşüncenin taşıyıcısı olmaktan çıkıp bir gösteriye dönüştüğünde, ışıklar söndükten sonra geriye çok az şey kalıyor.

Oysa yıllar önceki bir şiir gecesinde söylenen dize, eski bir dergi sayfasında yaşamayı sürdürebilir ve bugün hiç tanımadığı bir okura ilham verebilir. Kalıcılık, o gece kaç kişinin salonda bulunduğundan çok, söylenen sözün nasıl korunduğuyla ilgilidir.

Görünürlük, kalıcılık değildir

Çağımız, görünür olmayı kalıcı olmakla karıştırıyor. Bir eserin binlerce kez paylaşılması veya bir lansmanın kalabalık geçmesi, onun geleceğe kalacağını kanıtlamaz. Görünürlük anlıktır; hafıza ise derinlik ve süreklilik ister.

Bugün neyi hatırlayacağımızı giderek daha fazla algoritmalar ve anlık ilgi dalgaları belirliyor. Yeni ve çok paylaşılan sürekli öne çıkarılırken, geçmişte üretilmiş değerli eserler dijital karanlığa çekiliyor. Böylece kültürel hafıza, uzun süreli değerlendirmeden çok görünürlüğün kısa ömrüne teslim oluyor.

Her kurum sürekli yeni bir şey duyurmak, her sanatçı görünürlüğünü korumak, her yayınevi yeni kitaplarını hızla dolaşıma sokmak zorunda hissediyor. Durmak, düşünmek ve geriye bakmak, sanki geride kalmak anlamına geliyor.

Bu hız üretimi artırıyor olabilir; fakat üretilenin kültüre dönüşmesini zorlaştırıyor.

Çünkü her üretim kendiliğinden kültür olmaz. Kültür; üretilenin toplum tarafından benimsenmesi, tartışılması, aktarılması ve yeniden anlamlandırılmasıyla oluşur. Bunun için de tanıtım takvimlerinden daha uzun bir zamana ihtiyaç vardır.

Tanımak başka, hatırlamak başka

Hafızanın kuşaktan kuşağa aktarılmasında eğitimin de belirleyici bir sorumluluğu var. Bir şairin adını bilmek, onun şiiriyle bağ kurmak anlamına gelmiyor. Bir ressamın hangi dönemde yaşadığını ezberlemek de eserini anlamaya yetmiyor.

Eserler yalnızca sınav sorularına dönüştüğünde tanınıyor ama yaşanmıyor. Oysa kültürel hafıza ezberle değil; karşılaşma, tartışma ve yeniden yorumlamayla oluşuyor. Bir şiiri sesli okumak, bir tablo karşısında düşünmek, bir müzik eserini yeniden dinlemek, geçmişi bugünün deneyimine katıyor.

Hatırlamak, bilgiyi zihinde saklamaktan ibaret değildir. Onunla bir ilişki kurmaktır.

Kurumların hafıza sorumluluğu

Kültürel hafıza yalnızca bireylerin zihnine bırakılamaz. Yayınevlerinin, gazetelerin, dergilerin, müzelerin, festivallerin, belediyelerin ve sanat kurumlarının da geçmişlerini koruma sorumluluğu vardır.

Bir kurumun değeri yalnızca bugün düzenlediği etkinliklerle ölçülmez; dün ürettiklerini yarına nasıl aktardığıyla da ölçülür.

Geçmiş düzenli biçimde belgelenmediğinde her yeni dönemde tekerlek yeniden icat edilir, aynı tartışmalar en baştan başlatılır. Kurumsal hafıza kişilere bağımlı kaldığında ise o kişiler ayrılınca bilgi de onlarla birlikte gider.

Arşiv bir kurumun deposu değil, düşünsel omurgasıdır.

Gastronomiden mimariye yaşayan hafıza

Hafıza kaybı yalnızca edebiyat ve sanatla sınırlı değil; gastronomi, mimari ve zanaat gibi hayatın içine işleyen alanlarda da yaşanıyor. Yeni mekânlar, şefler ve menüler her gün “benzersiz” ve “ilk” sözcükleriyle sunuluyor. Oysa yeni diye pazarlanan pek çok malzemenin ve tekniğin köklü bir geçmişi var.

Yemeğin hafızası yalnızca reçetelerde durmaz; ustanın elinde, mevsim bilgisinde, kullanılan araçlarda ve sofra kültüründe yaşar. Bu birikim yazıya dökülmediğinde, kaydedilmediğinde ve yeni kuşaklara aktarılmadığında ustayla birlikte yitip gider.

Bir ustayı kaybettiğimizde yalnızca bir insanı değil; bir tekniği, bir kokuyu, bir kelimeyi ve bir dönemin sofra adabını da kaybederiz. Aynı durum taş işçiliği, dokuma, ahşap oymacılığı ve daha nice zanaat için geçerlidir.

Kültürel bellek soyut bir mesele değildir. Kaybolan her bilgiyle gündelik hayatımızdan somut bir parça eksilir. Sonra bir gün başkası aynı bilgiyi yeni bir ambalajla karşımıza çıkarır ve biz onu ilk kez görüyormuş gibi alkışlarız.

Gelecek, hatırladıklarımızla kurulur

Kültürün sessiz krizi, üretim yokluğu değil; dünün birikimiyle bağ kuramadan akışın içinde savrulmaktır.  Bir toplumun kültürel yoksulluğu, söyleyecek yeni sözünün kalmamasıyla başlamaz; daha önce söylenmiş değerli sözleri hatırlayacak hafızasını yitirmesiyle başlar.

Gelecek, yalnızca bugün ürettiklerimizle değil, unutulmasına razı olmadıklarımızla da kurulur.

Borsada gayrimenkul yatırım ortaklıkları yılın ilk yarısında zarardan kâra dönmeleri ve kâr büyümesiyle dikkat çekiyor. Torunlar GMYO 4,81 milyar TL ve Asce GMYO 4,7 milyar TL kârla öne çıkarken, Reysaş GMYO 10,41 milyar TL kâr erimesi yaşadı. Trend GMYO ise kâr artış hızıyla ilgiyi üzerine çekiyor. Yatırımcılar artan kârlara bakarak bilançolara nakit girdiğini düşünebilir. Oysa milyarlarca liralık kârların altında her zaman güçlü satış gelirleri olmaz. Bazen varlık değerlemeleri ya da ertelenmiş vergi kalemlerinden kârlarla büyüyebilir. Bu nedenle yalnızca bilançonun kâr satıra bakıp şirketin operasyonlarına bakmadan karar vermek zarara sebep olabilir.

Kârın kaynağı hisse senedi

Yılın ilk yarısında sadece 2,97 milyon TL gelir elde eden Trend GMYO, dönem sonu kârını 397,8 milyon TL’ye taşıdı. Yaşanan kâr büyümesinde portföydeki hisse senetlerinin güncel değerinin 615,2 milyon TL’ye çıkması etkili oldu. Oluşan kâr büyümesi hissenin fiyatını yukarı çekmeye yetmezken, hisse yılbaşından bu yana %56,71 geriledi. Alarko GMYO, altı aylık dönemde kârını %211 büyüterek 395,5 milyon TL’ye çıkardı. Firma bu dönemde satış gelirini %7 düşürerek 111,7 milyon TL’ye indirdi. Zayıf kalan gelire rağmen kârın bu denli artmasının kaynağı 910,8 milyon TL tutarındaki parasal pozisyon kazancı oldu. Hissenin fiyatı ise mayısta test ettiği 8,35 TL’nin hayli gerisinde duruyor.

Ertelenen vergi kârı büyüttü

Asce GMYO, 4,7 milyar TL ile sektörün en hacimli ikinci kârını gerçekleştirdi. Altı aylıkta yalnızca 101,5 milyon TL geliri olan firmanın mali tablosundaki 4,78 milyar TL tutarındaki ertelenmiş vergi kalemi, kârın büyümesinde önemli faktör oldu. Fiyatı ise borsaya geldiği üç yıl önceki rakamının altında hareket ediyor.

ZEYNEP'E SOR

ÖZSERMAYE Mİ, AKTİFLER Mİ?

Özsermaye; bağımsızlık, dayanıklılık, gerçek değer, temettü potansiyeli, güven. Kaldıraç eksikliği, yüksek maliyet, atıl kaynak, sermaye sulanması. Aktifler; üretim gücü, hakimiyet, gelir kapasitesi, teminat, korunma. Finansman yükü, amortisman gideri, likidite sorunu, masraf, atıl kapasite riski.

Yatırımı için gerekli teşviği aldı. Önümüzdeki yıl seri üretime geçmeyi hedefliyor

Bosch Fren’in yeni ürünü ne zaman pazara çıkacağı belli mi? ● Yusuf Bakır

Yusuf, Bosch Fren haziranda yaptığı açıklamada ticari araç sistemleri alanında üretmeyi planladığı yeni üründen bahsederken, çalışmalar henüz erken aşamada bulunuyor. Gerçekleştireceği yatırımla ilgili yaklaşık 268 milyon TL tutarındaki Yatırım Teşvik Belgesinin onaylanmış olması ise süreci hızlandıracak bir gelişme. Projeye ait ilk yatırım siparişinin 2026 yılı içerisinde verilmesi planlanıyor. Yatırımın tamamlanmasının ardından seri üretime önümüzdeki 2027 yılı içerisinde geçilmesi öngörülüyor. Ancak verilen kesin bir takvim bulunmuyor.

Mısır’daki firmayla yaptığı görüşme belirsizlikler nedeniyle olumsuz sonuçlandı

Koleksiyon Mobilya’nın Mısır açılımından vazgeçme sebebi nedir? ● İrfan Topal

İrfan, Koleksiyon Mobilya 2023 yılında yaptığı açıklamada Mısır merkezli bir firmayla kendi markası altında lisanslı üretim de dahil olmak üzere iş birliği yapılmasına yönelik görüşmelere başladığını duyurmuştu. Ancak jeopolitik riskler ve lojistik belirsizlikler yüzünden söz konusu görüşmeler sona erdi. Şirket, ilerleyen dönemlerde yatırım ortamının yeniden uygun hale gelmesi halinde benzer fırsatların tekrar değerlendirilebileceğini belirtmekle yetindi. Söz konusu açıklama, şirketin küresel pazarlara yöneliminin olduğunu işaret ediyor.

YATIRIM FONLARI

SSK fonu sağlık sektörüne yatırımda bulunarak bir yılda %45 getiri sağladı

Deniz Portföy’ün yönetimindeki Sağlık Sektörü Değişken Fon (SSK), Aralık 2024’ten bu yana işlem görüyor. Nisandan itibaren yükseldiği gözlenen fonun hacminde artış dikkat çekiyor. Ağustosta büyüklüğü 48,01 milyon TL olurken önceki aya göre sınırlı bir artış gözlendi. Temmuzda nakit girişi sağlamayı başaran fondan ağustosta 1,13 milyon TL para çıkışı yaşandı. Yatırımcı sayısı ise artarak 583 kişiye çıktı. Fonun doluluk oranı %27,40 seviyesinde bulunuyor. Temel stratejisi, sağlık sektöründe faaliyet gösteren şirketlere yatırımda bulunmak üzerine kurulu. Portföyünün %37,93’ü yabancı hisse senedi ve %22,81’i yabancı borsa yatırım fonlarından oluşuyor. Sağlık temasına yatırım yapmak isteyenlere hitap ediyor. Son bir yılda %44,76 getiri sağlarken, aynı sürede %36,86 yükselen BIST 100 Endeksini geçti.

TAHVİL

Lider Faktoring, piyasadan TLREF + %4,25 faizle 150 milyon TL borçlandı

Lider Faktoring, nitelikli yatırımcılara yönelik 19.08.2026 vade başlangıç tarihli bono ihracı gerçekleştirdi. Toplam tutarı 150.000.000 TL olan bononun yıllık faizi TLREF+%4,25 olarak belirlendi. 226 gün vadeli bononun, aralık ve nisan olmak üzere toplamda 2 kupon ödemesi bulunuyor. Bononun vade tarihi 02.04.2027 olarak açıklandı. 19 Ağustos itibarıyla Türk Lirası Gecelik Referans Faiz Oranı (TLREF) %39,83 seviyesinde bulunuyor. Verdiği %4,25 ek getiri, yatırımcıya değişken faizli kazanç sağlıyor. Bono, piyasa koşullarıyla karşılaştırıldığında yatırımcı için makul bir alternatif olarak değerlendirilebilir. İhraç, şirketin kısa vadeli finansmanını karşılamasını sağlarken, piyasada TRFLDFK42718 ISIN kodu ile işlem görecek.

ŞİRKET PANOSU

Şirket haberlerinde bugün önemli ne var?

ULUSOY UN

Yenilenebilir enerji yatırımları için EBRD kredisinin ilk dilimi hesabına geçti

Ulusoy Un, daha önce duyurusunu yaptığı Avrupa İmar ve Kalkınma Bankası (EBRD) ile imzaladığı 80 milyon euro limitli kredi anlaşması kapsamında, ilk etap kullanımı gerçekleştirdi. Bu kapsamda 6,5 milyon euro ve 2,7 milyon dolar tutarındaki kredi şirketin hesabına geçti. Sağlanan fonun 6,5 milyon euroluk kısmı Manisa ve İzmir’de yapılmakta olan RES projelerinde, dolar cinsi kısmı ise Temiz Teknoloji Fonu faaliyetlerinde kullanılacağı belirtildi. Firma, gerçekleştirdiği girişimi neticesinde yeşil enerji yatırımları için yurt dışından uygun koşullarda nakit temin etmiş oldu.

DİRİTEKS

Gelirini çeşitlendirmek için sağlık alanındaki şirketin paylarını alacak

Diriteks Tekstil, faaliyetlerini çeşitlendirmek ve gelirini büyütmek amacıyla Büyük Anadolu Sağlık Hizmetleri firmasının %62,84’ünü devralmak üzere dört ayrı sözleşme imzaladı. Trive Yatırım tarafından hazırlanan değerleme raporunda 592,4 milyon TL olarak belirlenen şirket değeri üzerinden, alınan payların toplam bedeli 372,25 milyon TL olarak belirlendi. Gerçekleştirilecek alımın finansmanı için şirket 39,35 milyon TL nominal tutarlı tahsisli sermaye artırımına gideceği ve elde edilecek nakdin bu alımda kullanılacağı belirtildi. Firma, sağlık alanına yöneliyor.

BORUSAN BORU

ABD’deki bağlı iştiraki üzerinden sipariş alırken teslimatlar seneye başlıyor

Borusan Boru, ABD’de faaliyet gösteren bağlı ortaklığı Borusan Berg Pipe aracılığıyla farklı müşterilerden toplam yaklaşık 360 milyon dolar tutarında yeni siparişler aldı. Tutar yıllık cirosunun %24,13’ü seviyesinde. Güncellenen üretim takvimine göre bu siparişlerin büyük bölümü 2027 yılı içerisinde üretilerek sevk edilecek ve konsolide gelirlerine katkısı önümüzdeki yıl içinde olacak. Kalan bölüm ise 2028 yılına sarkacak. Şirket, küresel pazardaki etkinliğini hacimli bir teslimat takvimiyle şimdiden güvence altına alırken; 2027 ve 2028 yıllarına ciro katkısı olacak.

HİSSEDEKİ FON PAYLARI

Ağaoğlu GYO’nun borsaya geldiği nisandan bu yana sürekli gerileyen bir eğilimi var

Ağaoğlu GYO’da fonlar alım ağırlıklı işlemler yapıyor. Portföylerindeki miktar %9,54 ile toplamda 492,2 bin lot artarak 5,65 milyona çıktı. Hisseyi bulunduran fon sayısı ise 23’ten 18’e geriledi. DUH fonu 484,8 bin lot ile en fazla alımı yaparken, GO9 250 bin lot ile en çok satışı gerçekleştirdi. Hisse için öneride bulunan herhangi bir kurum bulunmuyor. Hisse, geçtiğimiz nisan ayında borsaya geldiğinde ilk iki işlem gününde tavan yaparak 24,90 TL’ye kadar çıksa da sonrasında gelen satışlarla birlikte geriledi.

Türkiye’nin cari açığına negatif etkisi nedeni ile 2023 Ağustos ayında altın ithalatına getirilen kotanın sektöre negatif etkisi derinleşiyor. Geride kalan 3 yılda ihracattaki düşüş artarken, kapanan işletme ve istihdam çıkışları devam etti. Sektörde bu yıl, yüksek faiz getirisi, nakit ihtiyacı nedeni ile düşen altın talebi uluslararası piyasa ile fiyat farkını kapatırken ve hatta bazı dönemlerde negatife dönerken hem iç piyasada hem ihracatta düşüş arttı. Borsa İstanbul Kıymetli Madenler Piyasası verilerine göre Türkiye’nin altın ithalatı Temmuzda bir önceki aya göre yüzde 37,7 düşüşle 4 ton 455 kilograma geriledi. İlk 7 aylık ithalat ise bir önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 33,2 düşüşle 72 ton 94 kilogramdan 48 ton 137 kilograma geriledi. İthalattaki düşüşün temel nedenini, 2023’te uygulamaya alınan işlenmemiş altın ithalat kotası ve hariçte İşlem Rejimine yönelik getirilen kısıtlamalar oluştururken, altın fiyatlarının ve nakit ihtiyacının fiziki talebi ve dolayısıyla ithalatı baskıladığı görüldü. Yılın ilk 7 ayında altın, gümüş ve mücevherat ithalatının da 2,1 milyar dolar azalması, uygulamanın sektördeki etkisinin boyutunu ortaya koyuyor.

7 aylık ihracat yüzde 27 düşüşte 

Kota uygulamasının etkisi ihracat tarafında da kendisini gösterdi. Mücevher İhracatçıları Birliği'nin TİM verilerine dayanan raporuna göre sektör ihracatı Temmuz ayında 802,3 milyon dolarla hazirana göre yüzde 79 artarken, geçen yılın aynı ayına göre yüzde 8,5 yükseldi. Ancak ilk 7 aylık ihracat 3,70 milyar dolarda kalarak geçen yılın 5,07 milyar dolarlık seviyesine göre yüzde 27 geriledi. İhracatın miktarına bakıldığında kotanın etkisi çok daha net görülüyor. 2021’de yıllık bazda 181,3 ton olan ihracat miktarı kota ile birlikte sert bir şekilde geriledi ve 2023’te 170,8 ton, 2024’te 158,4 ton ve 125’te ise 1253 tona düştü. Bu yıl ise ihracat miktarı geçen yıla göre yüzde 67 düşüşte.

İhracat tonaj bazında yüzde 67 geriledi 

Mücevher İhracatçıları Birliği Başkanı Mustafa Özcan, altın ithalatına getirilen kotanın sektörde son üç yıldır ciddi kayıplara yol açtığını belirterek, ihracatın tonaj bazında yatay görünmesine karşın altın fiyatlarındaki artış dikkate alındığında değer bazında yüzde 67’ye varan düşüş yaşandığını söyledi. Özcan, kota nedeniyle üretim ve istihdamın da ağır darbe aldığını ifade etti. Türkiye’nin mücevher ithalatının 2024’te yaklaşık 6 milyar dolara çıkmasının temel nedenlerinden birinin hariçte işleme rejimi olduğunu belirten Özcan, bu kapsamda ithal edilen ürünlerin Türkiye’de işlenerek yeniden ihraç edildiğini söyledi. Hariçte işleme izinlerinin kaldırılmasıyla birlikte ithalatın da sert biçimde gerilediğini ifade eden Özcan, bunun ihracat tarafında da etkileri olduğunu kaydetti. Özcan, son günlerde ihracat rakamlarında görülen sıçramanın ise doğrudan mücevher sektöründeki toparlanma olarak değerlendirilmemesi gerektiğine dikkat çekti. Ağustosun son 11 gününde ihracatta “inanılmaz” bir artış görüldüğünü belirten Özcan, bu yükselişin ana kaleminin külçe altın ve külçe gümüş olduğunu söyledi. 

Külçe altında 1.500 dolara varan fark 

Türkiye’de iç talebin zayıflaması nedeniyle altın ve gümüşün uluslararası fiyatlara göre daha düşük seviyelerden işlem gördüğünü belirten Özcan, bu fiyat farkının külçe metal ihracatını cazip hale getirdiğini söyledi. Özcan, “Şu anda uluslararası fiyattan 1.000-1.500 dolar daha uyguna Türkiye’de altın var. Ondan dolayı ihracat patlamış durumda. Külçe altın ihracatı yapılıyor. Mücevher ihracatı ise yine ekside” dedi. Bu nedenle son dönemdeki ihracat artışının mücevher üreticilerinin siparişlerindeki artıştan kaynaklanmadığını vurgulayan Özcan, “Bunun aslında mücevherciyle çok fazla alakası yok” değerlendirmesinde bulundu.

Kuyumcukent’te üretim neredeyse durdu 

Kota uygulamasının sektörde kapanma ve istihdam kayıplarını da beraberinde getirdiğini söyleyen Özcan, özellikle Kuyumcukent ve Yeni Bosna bölgesindeki büyük firmaların personel sayılarında yüzde 40-50’ye varan azaltmaya gittiğini belirtti. Özcan, sektördeki mevcut tabloyu “Kuyumcukent’e gittiğiniz zaman hayalet şehir gibi” sözleriyle anlattı. Yakın zamanda ziyaret ettiği bir imalathanede 25 kişinin çalıştığını ancak üretim tezgahlarında yalnızca üç kişinin bulunduğunu aktaran Özcan, kalan çalışanların işlerin azalması nedeniyle beklediğini söyledi. Firmaların çalışanlarını tamamen işten çıkarmak yerine mümkün olduğunca istihdamı korumaya çalıştığını belirten Özcan, bunun temel nedeninin sektör yeniden canlandığında yetişmiş personel bulmanın zorluğu olduğunu ifade etti.

Talep hareketlenmeye başladı

İstanbul Mücevherciler Kuyumcular ve Sarraflar Derneği Başkan Yardımcısı Mehmet Ali Yıldırımtürk, Kapalıçarşı’da talebin yeniden arttığını, geçen hafta eksiye dönen uluslararası piyasa ile iç piyasa arasındaki altın fi yat farkının ise eşitlendiğini söyledi. İçerideki likidite sıkışıklığının alımları zayıflattığını belirten Yıldırımtürk, önümüzdeki dönemde ekonomik program kapsamında atılacak adımlarla talebin artması halinde fi yatların yeniden uluslararası piyasanın üzerine çıkabileceğini ifade etti. Altın ithalatının temmuzda 4,5 tona gerilediğini, ihracattaki artışın ise geçici olduğunu kaydeden Yıldırımtürk, “Kota devam ederse ithalat biraz artabilir, ihracat da azalabilir. Muhakkak bu kotanın kaldırılması gerekir” dedi.

Fiyat farkı kapanırsa metal ihracatı da yavaşlar

Son dönemde külçe altın ihracatında görülen artışın kalıcı olmayabileceğini belirten Özcan, bunun Türkiye ile uluslararası piyasalar arasındaki fiyat farkına bağlı olduğunu söyledi. İç piyasada talebin artması ve uluslararası altın fi yatlarının yükselmesiyle birlikte Türkiye’deki fiyatların dünya fiyatlarına yaklaşacağını ifade eden Özcan, bunun da külçe metal ihracatındaki artış hızını düşüreceğini kaydetti. Özcan, “Uluslararası piyasalarda fiyatlar biraz yukarı doğru gitmeye başladı. Bu biraz eşitleyecektir fiyatları, talebi artıracaktır iç piyasada. O da ihracatı düşürecektir, ihracatın artış hızını azaltacaktır” dedi.

11,1 milyarlık kaçak altın yakalandı

Altın piyasasında bir diğer dikkat çekici gelişme ise gümrüklerdeki değerli maden yakalamaları oldu. Ticaret Bakanlığı'nın 2026 yılı eşya gruplarına göre verilerine göre, ilk 7 ayda değerli maden grubunda 11 milyar 166 milyon TL'lik yakalama gerçekleştirildi. Bunun 6 milyar 11 milyon TL'si nisanda, 1 milyar 931 milyon TL'si ise temmuzda kaydedildi. Ocak ayında 1 milyar 30 milyon TL olan değerli maden yakalamaları şubatta 489 milyon TL'ye, martta 364 milyon TL'ye gerilerken, nisanda yılın en yüksek seviyesi olan 6 milyar 11 milyon TL'ye çıktı. Mayısta 977 milyon TL'ye ve haziranda 365 milyon TL'ye gerileyen tutar temmuzda yeniden 1 milyar 931 milyon TL'ye yükseldi. Böylece nisan ve temmuzdaki yüksek tutarlı operasyonlar, ilk 7 aydaki değerli maden yakalamalarının yaklaşık yüzde 71'ini oluşturdu.

Açıklama yapan Akdeniz Demir ve Demir Dışı Metaller İhracatçıları Birliği (ADMİB) Yönetim Kurulu Başkanı Rahmi İnceatan, Türkiye’nin ihracatçı sektörlerinin küresel pazarlardaki rekabet gücünü koruyabilmesi için destek mekanizmalarının sektörlerin gerçek maliyet yapıları dikkate alınarak şekillendirilmesi gerektiğini söyledi. Bakan Bolat’ın açıklamışını memnuniyetle karşıladıklarının altını çizen İnceatan, demir çelik sektörünün yeni düzenlemeler kapsamında üst seviyede desteklenmesi gerektiğinin altını çizdi. İhracatçı sektörlerin sadece çalışan sayısıyla değil, üretim süreçleri, işçilik ve enerji maliyetleri ile uluslararası rekabet koşullarıyla birlikte değerlendirilmesi gerektiğine vurgu yapan Rahmi İnceatan, ihracatçının küresel pazarlarda ciddi bir maliyet baskısıyla karşı karşıya olduğunu belirtti.

Bazı alanlarda sadece Çin değil Avrupalıların da gerisinde kaldıklarına değinen İnceatan, “Bugün Çin ile fiyat rekabeti yapmakta zorlanıyoruz. Ancak sorun sadece Çin değil; bazı sektörlerimizde Avrupa’daki rakiplerimizden bile daha yüksek üretim maliyetleriyle karşı karşıyayız. Hem Çin’in düşük maliyetli üretimiyle mücadele ediyoruz hem de Avrupa’daki rakiplerimiz karşısında maliyet avantajımızı kaybediyoruz” değerlendirmesinde bulundu.

Artan maliyetleri aynı oranda ürün fiyatlarına yansıtamadıklarından yakınan İnceatan, “Dünya pazarlarında alıcının önünde çok sayıda alternatif var. Maliyetlerimiz yükseldiğinde bunu tamamen fiyatlarımıza yansıtamıyoruz. Bu durum ihracatçımızın kâr marjını ve rekabet gücünü doğrudan etkiliyor” dedi. İnceatan, işçilik maliyetlerinin yanı sıra enerji, finansman ve lojistik giderlerinin de sanayicinin rekabet gücü üzerinde belirleyici olduğunu aktarırken, “İşçilik maliyetleri önemli bir yük oluşturuyor ancak tek başına değerlendirilmesi yeterli değil. Enerji maliyetleri de üretim maliyetlerinin ciddi bir kısmını oluşturuyor. İşçilik, enerji, finansman ve lojistik maliyetleri bir araya geldiğinde ihracatçımızın üzerindeki toplam maliyet baskısı ağırlaşıyor” diye konuştu.

Son 30 yılın en ‘parlak’ sektörü otomotiv, diğer bazıları gibi AB’nin sanayide yerlileşme programının baskısı altında. Ana sanayiciler üretim ve ticarette mevcut pozisyonu kaybetmeden Gümrük Birliği’nin avantajlarıyla satışlarını daha da artırma peşindeler. Türkiye’de üretim yapan şirketlerin büyük bölümünün AB şirketlerinin ortaklığında olması; AB’de bu sektörün çatı kuruluşu Avrupa Otomobil Üreticileri Birliği’nin (ACEA) Türkiye’de önceden ‘iyi niyetle’ yapılmış yatırımların cezalandırılmaması gerektiği düşüncesi ve bu nedenle ‘kazanılmış hakların korunması’ gibi bir formül üretmesi, yerli otomotivcileri umutlandırıyor.

Otomotivde bir de yan sanayi tarafı var. 550 kadarı TAYSAD üyesi olan 600’den fazla firma bu sektörün tedarikçileri. 250 binden fazla kişiye istihdam sağlıyor. Tedarikçilerin çoğunluğunun AB başta olmak üzere yabancı sermayeli olduğu biliniyor. Nitekim TAYSAD da Avrupa Otomotiv Tedarik Sanayicileri Derneği’nin (CLEPA) üyesi. Yılın ilk yarısında yapılan üretimle yine AB ağırlıklı olmak üzere 8 milyar doları aşkın ihracat performansları var.

Türkiye’de yapılan üretim Gümrük Birliği anlaşması nedeniyle AB menşeli mi? Tedarikçilerin verdiği yanıt, bugün için “İçinde de değiliz, dışında da değiliz.” şeklinde. Peki, bu ne demek? “Yarın AB’nin içinde de kabul edilebiliriz, dışında da…” anlamına mı geliyor?

Sanayi Hızlandırma Yasası taslağının bazı hükümlerinin tedirgin ettiği tedarikçiler açısından bu süreç bir ‘maraton’ olarak görülüyor. Bu maratonda AB ile birlikte koştuğumuz dile getirilerek çözümün zamanla üretileceği söyleniyor.

Bu süreçte otomotivin tüm kazanımlarının korunabilmesini Gümrük Birliği’nin güncellenmesinden beklemek pek gerçekçi görünmüyor. Çünkü bir bütün olarak güncellemenin içinde ekonomi dışı koşullar da var. Bu nedenle ‘nihai uzlaşma’ için ikili anlaşma, ek protokol gibi formüller daha gerçekçi bulunuyor. Çözümün bugünden yarına değil, ‘maraton’ koşusundaki gibi daha uzun zamanda üretilmesi bekleniyor.

Çözümün anahtarı karşılıklılık

Bu kapsamda tarafların ‘karşılıklılık’ esasına göre kamu alımlarını birbirlerine açmaları çözüm açısından anahtar bir rol oynuyor. Bu arada İhale Kanunu’na “Kamu alımlarında mütekabiliyet” başlıklı ek madde eklenerek gerekli hazırlık yapıldı. Yetki verilen Cumhurbaşkanı kamu malı ihalelerinde yerlilere tanınan hak ve avantajları AB firmalarına da, ülke veya ürün bazında, kısmen veya tamamen tanıyabilecek. Şimdi ‘karşı’ tarafın adımı bekleniyor.

Tedarikçilere göre aranan çözümün bulunmasında Türkiye’ye yatırım yapmış yabancı tedarikçilerin varlığı bir başka güvence. Ayrıca AB için otomotivde ithalat ve ihracatın neredeyse aynı miktarda dengeli olarak ilerlemesi de bir başka avantaj.

Bu görüş, Türkiye’nin 117 milyar dolarlık AB ihracatı içinde 42 milyar dolarlık otomotiv ihracatının yüzde 70’inin yer alması nedeniyle, “Biz otomotiv tedarik zincirinin çok önemli bir halkasıyız. Bu kolaylıkla göz ardı edilebilecek bir durum değil. Üstelik mevcut metin Türkiye’nin dışında Japonya ve Güney Kore gibi ülkeleri de ‘güvenilir ortak’ olarak koruyor. Bu nedenle biz kendimize özel maddeleri daha da genişletmek zorundayız. Üstelik Türkiye’deki Avrupalı firmalar Avrupa’ya toplamın yüzde 70’i civarında ihracat yapıyorlar. Sonuç olarak büyük bir oyunun, büyük bir oyuncusuyuz.” şeklinde gelişiyor.

Yine de bugün itibarıyla flu bir ortamda olduğumuz, geleceği görememenin gerginliğini yaşadığımız tartışılmaz. Örneğin menşe belirleme sürecinde ‘güvenilir partner’ olarak görülen Türkiye için ‘güvenilir olmak’ ne anlama geliyor? Yapacaklarıyla bundan sonra ‘güvenilir’ olmaya mı devam edecek? Yoksa yaptıklarıyla ‘güvenilir’ kalmaya mı devam edecek? Bu sorunun da net bir yanıtı verilemiyor. Avrupa Otomobil Üreticileri Birliği (ACEA) “Türkiye’de ‘iyi niyetle’ yapılmış yatırımlar atıl kalmasın derken, aynı ‘tehlike’yi bizim görmüyor olmamızın anlamı ne?”

CLEPA kriterlerin sulandırılmasını istemiyor

Üstelik TAYSAD’ın da üyesi olduğu Avrupa Otomotiv Tedarikçileri Birliği CLEPA biraz daha farklı düşünüyor.

Yerlilik için gerekli yüzde 70 yerel içerik şartının kendilerince zaten sağlandığını ve hatta bataryalı elektrikli araçlarda bu oranın yüzde 83, hibrit elektrikli araçlarda yüzde 89 olduğunu söylüyor. Karar alıcılara da, “Avrupa Malı için eşik değerlerini düşük tutmayın. Kriterleri sulandırmayın. Gerçek Avrupa Malı’nı ödüllendirin.” mesajı veriyor. Ve hangi ülkelerin ‘güvenilir ortaklar’ olarak sayılacağının tanımlanması konusunda ayrı bir başlık açarak Türkiye’den söz etmeden, EFTA ülkeleri ve İngiltere’nin Birlik tanımı içine alınmasını öneriyor. Bunun gerekçesi olarak da ‘otomotiv tedarik zincirlerinin yüksek düzeydeki düzenleyici uyumu, karşılıklılığı ve entegrasyonu’nu gösteriyor.

Ucuz işgücünden yararlanırken üretim teknolojisini de kaptırdığı Çin’in yerine Hindistan’ı koymaya çalışan AB’nin, Türkiye otomotiv sanayisinde üreticilerin ve tedarikçilerin yarısı Avrupalı iken, Türkiye otomotiv sanayisine Çin muamelesi çekmesi, AB’den gelecek adına ekonomik umut da bekleyenler açısından oldukça ürkütücü görünüyor.

İş sağlığı ve güvenliği eğitimleri, yalnızca işe girişte veya belirli periyotlarda verilen genel eğitimler değildir. İş yerinde meydana gelen iş kazaları veya meslek hastalıkları sonrasında, işe dönen çalışanların yeniden işe başlamadan önce özel olarak bilgilendirilmesi ve güvenli çalışma yöntemleri konusunda tekrar eğitilmesi gerekmektedir.

6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’nun “Çalışanların eğitimi” başlıklı 17’nci maddesinde, iş kazası geçiren veya meslek hastalığına yakalanan çalışana, işe başlamadan önce ilave eğitim verilmesi gerektiği düzenlenmiştir. 

Benzer şekilde, Çalışanların İş Sağlığı ve Güvenliği Eğitimlerinin Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik’in 19’uncu maddesinde iş kazası geçiren veya meslek hastalığına yakalanan çalışana, işe dönüşünde ve çalışmaya başlamadan önce ilave eğitim verilmesi gerektiği hüküm altına alınmıştır.

5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 13’üncü maddesi uyarınca iş kazası;

- Sigortalının işyerinde bulunduğu sırada,

- İşveren tarafından yürütülmekte olan iş nedeniyle,

- Sigortalı kendi adına ve hesabına bağımsız çalışıyorsa yürütmekte olduğu iş nedeniyle,

- Bir işverene bağlı olarak çalışan sigortalının, görevli olarak işyeri dışında başka bir yere gönderilmesi nedeniyle asıl işini yapmaksızın geçirdiği zamanlarda,

- Süt izni sırasında,

- Sigortalıların, işverence sağlanan bir taşıtla işin yapıldığı yere gidiş gelişi sırasında,

İlave eğitim somut olaya özgü hazırlanmalıdır

Meydana gelen ve sigortalıyı hemen veya sonradan bedenen ya da ruhen engelli hale getiren olay olarak tanımlanmaktadır.

5510 sayılı Kanun’un 14’üncü maddesinde ise “Meslek Hastalığı” hüküm altındadır. Meslek hastalığı, sigortalının çalıştığı veya yaptığı işin niteliğinden dolayı tekrarlanan bir sebeple veya işin yürütüm şartları yüzünden uğradığı geçici veya sürekli hastalık, bedensel veya ruhsal engellilik halleridir.

İlave eğitim verilmesinin temel amacı iş kazası veya meslek hastalığı sonrasında çalışanın aynı risklerle tekrar karşılaşmasının önlenmesi, kazaya neden olan koşulların çalışana açıklanması ve güvenli çalışma yöntemlerinin yeniden hatırlatılmasıdır. 

Bu nedenle ilave eğitim, genel İSG eğitiminden farklı olarak somut olaya özgü hazırlanmalıdır. Eğitimde, yaşanan iş kazasının veya meslek hastalığının nedenleri değerlendirilmeli; çalışanın hangi risklerle karşılaştığı, bu risklere karşı hangi önlemlerin alınması gerektiği ve aynı olayın tekrar yaşanmaması için hangi güvenli çalışma yöntemlerinin uygulanacağı açıklanmalıdır.

İş kazası veya meslek hastalığı sonrası işe dönen çalışana verilecek ilave eğitim hususunda, işverenler açısından dikkat edilmesi gereken önemli konu, bu eğitimin çalışanın işe başlamasından önce verilmesidir. 

Çalışan iş kazası veya meslek hastalığı sonrasında işe dönmüş ancak ilave eğitim verilmeden çalışmaya başlatılmışsa, sonraki dönemde meydana gelebilecek olası bir iş kazasında işverenin kusur değerlendirmesini de etkileyebilecektir. 

Eğitime ilişkin bilgi ve belgelerin muhafaza edilmesi önemlidir

Özellikle kazanın, önceki iş kazasının sebepleri, aynı riskler veya güvenli çalışma yöntemlerine aykırı uygulamalarla bağlantılı olması halinde, işverenin çalışana gerekli ilave eğitimi vermemiş olması, iş sağlığı ve güvenliği yükümlülüklerinin eksik yerine getirildiği şeklinde değerlendirilebilir. Bu durum, olası yargı veya denetim süreçlerinde işverenin kusur oranını artırıcı bir unsur olarak dikkate alınabilecektir.

Son olarak, verilen eğitimin kayıt altına alınması ve işçinin özlük dosyasında eğitime ilişkin bilgi ve belgelerin muhafaza edilmesi de önemlidir. Eğitimin tarihi, süresi, içeriği, eğitimi veren kişi ve çalışanın katılımı yazılı olarak belgelenmelidir. Konuya ilişkin bilgi ve belgeler ile işverenin yükümlülüğünü yerine getirdiği ve sonraki denetim ve uyuşmazlıklarda ispat kolaylığı sağlanacaktır.

“Muhalif kamuoyunun büyük bölümü, haklı olarak, asıl amacın kalıcı bir otoriter rejim inşası olduğunu belirterek çerçeve yasaya karşı çıktı. Nitekim evet oyu kullanan Yeni Parti ve TİP vekilleri bile yasanın ne kadar sorunlu olduğunu kabul etti. Kürt siyasi hareketine yakın birçok siyasetçi, gazeteci ve yorumcu ise bu eleştirileri ‘ulusalcı öfke’ diye yaftalayıp yasaya büyük bir coşkuyla destek verdi.

Zamanla bu analizin ne kadar yanlış olduğu ve yasanın Kürt siyasi hareketini iktidara ne ölçüde bağımlı hâle getirdiği daha net görülecek. İbrahim Kaboğlu’nun da işaret ettiği gibi, DEM bu metne imza atarak PKK/KCK’nın terör örgütü olduğu kabulünü de üstlenmiş oldu. Toplumun büyük bölümünün desteklediği bu konuda artık hukuken başka bir yorum yapılamaz. Buna karşılık, Kürt siyasi hareketinin elde edeceği söylenen kazanımların neredeyse tamamı, karşılığında ne verileceği belli olmayan müzakerelere bırakıldı.

Ortaya son derece asimetrik bir tablo çıkıyor: Süreç çökerse, Kürt siyasetçiler terör örgütüyle mücadele kapsamında rahatlıkla yargılanabilir. Öte yandan, süreç devam ederse, ülke dışından gelen PKK’lılar Kürt siyasetinde kendilerine geniş bir yer bulacak. Her iki senaryoda da iktidarın pazarlık gücü artarken, sivil Kürt siyasetinin hareket alanı tamamen daralıyor.”

Buna karşılık yine medyadan öğreniyoruz ki Öcalan şöyle cümleler kurmuş:

“Demokratik Cumhuriyet Konferansı’nda çağrıcı grup vardı ya, onlar olsun öyle olsun demiyorum ama benzer biçimde kurucular kurulu olmalı. Cumhuriyetçi olunacak. Eskiden bağımsızlıkçıydık. Biz cumhuriyetle siz engelleseniz bile cumhuriyetçi olacağız. Bunun hem tarihsel hem de toplumsal zemini var. Çünkü Kürtler henüz cumhuriyete katılmamış. Solcular da hâlâ katılmadı cumhuriyete. Mustafa Suphi olayı var. Şefik Hüsnüler var. Solcular da cumhuriyet dışıdır. Böylesi sol grupları da dâhil edeceğiz. Hem solculuklarını hem cumhuriyetçiliklerini karşılayacak bir harekete ihtiyaç var. Bunun hazırlığına girin. İlk aşama (yasa geçer ve yürürlüğe girerse) başarılı geçerse zorunlu olarak devasa bir görev bizi bekliyor. Çok sayıda kişi ile görüşeceğiz. Metiner de Altan Tan da gelsin. Ahmet Davutoğlu ile görüşeceğim. Laik aydınlar da gelsin. Rıza Türmen örneğin. Onun gibileri Kurucular Kurulu’na davet edeceksiniz, bunu anlamanız gerekirdi. 50’lerde Demokrat Parti yapmıştı. Büyük bir Cumhuriyet hamlesine bir halk olarak, sadece bir halk değil kültür olarak katılıyoruz. Solcular da anlamıyorlar, ilk yüzyılda hepsi işkenceden geçti. Biz bu yüzyılda demokratik cumhuriyetle bütünleşiyoruz. Bu solcular için de bir fırsat, şerefli bir ortaklıktır.”

Doğrudur, yanlıştır… Katılırsınız katılmazsınız…

Ama “Kalıcı bir otoriter rejim inşası; Kürt siyasi hareketinin iktidara bağımlı hâle gelmesi; iktidarın pazarlık gücü artarken sivil Kürt siyasetinin hareket alanının tamamen daralması; Cumhuriyetçi olunacak. Eskiden bağımsızlıkçıydık; solcular da cumhuriyet dışıdır. Hem solculuklarını hem cumhuriyetçiliklerini karşılayacak bir harekete ihtiyaç var” gibi saptamalar hızla yeni rejim inşasına doğru evrilecekse, önceki rejimi kuran ve onun bekçisi olduğunu iddia eden CHP ve Yeni Parti gibi yapıların günlük siyasi tartışmaların dışına çıkamaması manidar değil mi? Tıpkı çerçeve yasa oylamasındaki evet ve hayırların gösterdiği gibi, kafaları mı karışık, yoksa “adam sendecilik” mi yapıyorlar? Yoksa çoktan yeni bir rejimi kabullendiler mi?

İlk bakışta birbirinden bağımsız görünen bu üç gelişme aslında aynı noktada birleşiyor. Yapay zekâ şirketlerin daha az çalışanla daha fazla üretmesine imkân veriyor. Korumacı politikalar üretimi yeniden ülke içine çekmeye çalışırken küresel ticareti yavaşlatıyor. Jeopolitik gelişmeler ise enerji maliyetlerini artırıyor, tedarik zincirlerini bozuyor ve şirketlerin yatırım kararlarını öteliyor.

İşsizlik düşük ama yeni iş bulmak zorlaşıyor

Öncelikle küresel istihdam piyasasının genel görünümüne bakalım. Uluslararası Çalışma Örgütü ILO, küresel işsizlik oranının 2026 yılında %4,9 seviyesinde kalmasını bekliyor. OECD ülkelerinde de işsizlik oranı benzer seviyelerde. Dolayısıyla manşet rakamlarda büyük bir bozulma görünmüyor.

Ancak detaylara indiğimizde farklı bir tablo ortaya çıkıyor. İstihdam artışı yavaşlıyor. Şirketlerin yeni çalışan alma iştahı azalıyor. Özellikle gençlerin iş bulması giderek zorlaşıyor. ILO’ya göre dünyada çalışmak istediği halde işe erişemeyenlerin sayısı 408 milyona ulaşmış durumda.

Bu görünümü değiştiren en önemli gelişmelerden biri ise yapay zekâ.

Yapay zekânın ilk kaybedeni gençler mi?

Uzunca bir süredir yapay zekânın milyonlarca insanı işsiz bırakıp bırakmayacağını tartışıyoruz. Bugüne kadarki veriler henüz böyle kitlesel bir iş kaybına işaret etmiyor. Ancak daha sessiz bir dönüşüm yaşanıyor. Stanford Digital Economy Lab’ın ABD’deki milyonlarca çalışanın bordro verilerini inceleyen araştırması oldukça dikkat çekici. Yapay zekâya yüksek derecede maruz kalan mesleklerde çalışan 22-25 yaş grubunun istihdamı, yapay zekâya daha az maruz kalan benzer genç çalışanlara kıyasla olması beklenen seviyenin %19 altında.

Deneyimli çalışanlarda ise aynı ölçüde bir ayrışma görülmüyor. Bunun nedeni aslında oldukça basit. Genç çalışanların iş hayatına başlarken yaptığı birçok görev yapay zekânın en kolay üstlenebildiği işler arasında. Basit kod yazmak, veri toplamak, rapor hazırlamak, metin oluşturmak veya temel analiz yapmak bunlardan bazıları. Şirket deneyimli çalışanını yapay zekâ ile daha verimli hale getirirken yanında çalışacak yeni mezuna daha az ihtiyaç duyabiliyor.

Eğer yapay zekâ kariyer merdiveninin ilk basamaklarını ortadan kaldırırsa geleceğin deneyimli çalışanları nasıl yetişecek? Bu nedenle yapay zekânın istihdam üzerindeki etkisini yalnızca kaç kişinin işini kaybettiği üzerinden değerlendirmek eksik kalıyor.

Korumacılık işi ülkeye geri getiriyor mu?

İkinci büyük dönüşüm ise korumacı ekonomi politikalarından geliyor. Özellikle ABD’nin uyguladığı yüksek gümrük vergilerinin temel gerekçelerinden biri üretimi ve istihdamı yeniden ülke içine çekmek.

Mantık basit: İthal ürünü pahalılaştır, yerli üretimi daha cazip hale getir, fabrikaları ve işleri ülkeye geri getir.

Ancak uygulamada denklem bu kadar kolay işlemiyor. Daha pahalı ithal girdiler, diğer ülkelerin misillemeleri ve yükselen enflasyon başka sektörlerde istihdam kaybına neden olabiliyor. Üstelik ticaret politikalarındaki belirsizlik şirketlerin yatırım kararlarını da erteliyor. Bir şirket birkaç yıl sonra hangi ülkeden, hangi maliyetle ara malı ithal edeceğini bilmiyorsa yeni fabrika yatırımını da yeni çalışan alımını da erteleyebiliyor.

465 milyon iş küresel ticarete bağlı

Korumacılığın bir başka önemli boyutu daha var. ILO’ya göre dünya genelinde yaklaşık 465 milyon iş doğrudan veya dolaylı olarak yabancı ülkelerden gelen talebe bağlı.

Dolayısıyla küresel ticaret yalnızca ihracat yapan fabrikaları ilgilendirmiyor. Lojistikten limanlara, finans sektöründen şirketlere hizmet veren diğer sektörlere kadar oldukça geniş bir istihdam zinciri yaratıyor. Bu nedenle ülkelerin aynı anda daha korumacı hale gelmesi işleri bir ülkeden diğerine taşırken toplam küresel istihdamı da olumsuz etkileyebilir.

Jeopolitik risklerin faturası istihdama çıkıyor

Üçüncü baskı ise jeopolitik gelişmelerden geliyor.

Orta Doğu’daki çatışmalar bunun en güncel örneği. Jeopolitik krizler enerji fiyatları, ulaştırma yolları ve tedarik zincirleri üzerinden şirketlerin maliyetlerini artırıyor.

Petrol ve doğal gaz fiyatlarının yükselmesi enflasyonu besliyor. Enflasyonun yüksek kalması merkez bankalarının faizleri daha uzun süre yüksek tutmasına neden oluyor. Böylece jeopolitik bir kriz önce petrol fiyatına, ardından enflasyona, oradan faizlere ve nihayetinde şirketlerin yatırım ve istihdam kararlarına ulaşıyor.

Yeni dünyanın kazananı kim olacak?

Aslında bu üç dönüşüm aynı noktada birleşiyor.

Şirketler yapay zekâ sayesinde daha az çalışanla daha fazla üretmeye çalışıyor. Ülkeler korumacı politikalarla üretimi kendi sınırlarına çekmek istiyor. Jeopolitik riskler ise şirketleri en ucuz üretim noktasından ziyade daha güvenli üretim noktalarına yöneltiyor.

Dolayısıyla önümüzdeki dönemde yalnızca sermayenin değil, işlerin de coğrafyası değişecek.

Benzer bir ayrışma çalışanlar arasında da ortaya çıkacak.

Yapay zekâyı tamamlayan becerilere sahip çalışanların verimliliği ve ücretleri artarken kolaylıkla otomasyona aktarılabilen görevleri yapan çalışanların pazarlık gücü azalacak.

Türkiye bu dönüşümün neresinde?

Türkiye açısından da tartışmayı yalnızca “yapay zekâ kaç kişinin işini elinden alacak?” sorusuna indirgememek gerekiyor.

Daha önemli soru şu: Yeni küresel iş bölümünde Türkiye hangi işleri yapacak?

Türkiye, Avrupa’ya yakınlığı ve güçlü sanayi altyapısıyla tedarik zincirlerinin yeniden yapılanmasından faydalanabilecek ülkeler arasında. Buna karşılık artan korumacılık, Avrupa sanayisinin zayıflaması ve küresel ticaretin yavaşlaması ihracata dayalı sektörler açısından önemli riskler yaratıyor. Buna bir de yapay zekânın özellikle giriş seviyesindeki beyaz yakalı işleri dönüştürmesi ekleniyor.

Bu nedenle önümüzdeki dönemin istihdam politikası yalnızca daha fazla iş yaratmaya odaklanamaz.

Hangi sektörlerde iş yaratacağımız, hangi yatırımları ülkeye çekebileceğimiz ve gençleri yeni dünyanın gerektirdiği becerilerle nasıl donatacağımız çok daha önemli hale geliyor.

Çünkü yapay zekâ, korumacılık ve jeopolitik ayrışmanın şekillendirdiği yeni dünyada mesele yalnızca kaç kişinin çalıştığı değil. Asıl mesele, geleceğin işlerinin hangi ülkelerde ve kimler tarafından yapılacağı olacak.

18 Haziran 2026'da Küresel Piyasa Erişilebilirlik İncelemesi Raporu’nda MSCI, Türkiye sermaye piyasalarına ilişkin değerlendirmesinde şeffaflık, bilgi akışı, serbest dolaşım yapısı, piyasa kurallarının sık değişmesi ve açığa satış yasakları gibi konuların yabancı yatırımcı açısından önemli riskler oluşturduğunu vurgulamış ve Türkiye'nin piyasa erişilebilirliği açısından bazı alanlarda gerileme yaşadığına dikkat çekmişti.

Küresel Piyasa Erişilebilirlik İncelemesi raporunda Türkiye’ye yönelik olarak öne çıkan risk başlıkları şu şekilde belirtilmişti:

1- Ortaklık yapısında şeffaflık eksikliği: MSCI raporunda, şirketlerin ortaklık yapılarının yeterince şeffaf olmamasının yatırımcılar açısından önemli bir sorun oluşturduğu, özellikle bazı şirketlerde gerçek pay sahipliği bilgilerinin net şekilde ortaya konulamamasının yatırımcıların sağlıklı analiz yapmasını zorlaştırdığı,

2- Koordineli işlem şüphesi: Uluslararası kurumsal yatırımcıların, Türkiye'deki bazı küçük şirketlerle yakından ilişkili fon pozisyonlarını içeren ve fiili dolaşımdaki pay tahminlerini yapay olarak şişiren olası eşgüdümlü (koordine) işlem davranışlarının tekrarlanan örneklerinin bulunması. Fiili halka açıklık oranının tam olarak bilinememesinin ve fonlar üzerinden yapılan ilişkili taraf işlemlerinin likidite, risk ve fiyatlama dinamiklerinin bozulmasına yol açtığı,

3- Döviz piyasasında yaşanan sorunlar: Döviz işlemlerindeki bazı takas gecikmelerinin ve piyasaya yönelik müdahalelerin sorun teşkil etmesi,

4- Mevzuata yönelik sorunlar: Şirket açıklamalarının her zaman İngilizce yayımlanmaması ve mevzuatın tamamının İngilizceye erişime açık olmamasının uluslararası yatırımcıların karşılaştığı zorluklar arasında yer almaları önemli sorunlar olarak görüldü. Bunun yanı sıra, saklama sistemlerinde omnibus hesap yapısının bulunmaması ve hisse ödünç piyasasının yeterince gelişmemiş olması da yatırım araçlarına erişimi sınırladığı için eleştiri konusu oldu.

Türkiye’nin gelişen piyasa statüsünü kaybetme riski var

MSCI, Türkiye sermaye piyasalarında Kasım 2026'daki MSCI Endeks Gözden Geçirmesine kadar yeterli düzeyde somut ve güvenilir ilerleme kaydedilmemesi halinde, Türkiye ve Türkiye kaynaklı endekslere dahil edilmeye uygun menkul kıymetlere yönelik yaklaşımın değerlendirilmesi amacıyla bir istişare süreci başlatabileceği uyarısında da bulunmuştu.
Bu önemli bir risk, çünkü belirtilen tarihe kadar gerekli düzenlemeler yapılmazsa Türkiye’nin gelişen piyasa statüsünü kaybederek "Frontier Markets", yani “Sınır Piyasalar” ligine düşme riski var.

MSCI’dan sürekli uyarılar gelmeye devam ediyor, ancak bu kez düzenleyici otorite Sermaye Piyasası Kurulu (SPK) tarafından hiçbir şey yapılmıyor değil. Düzenlemelerin yeterli olup olmadığını birlikte göreceğiz.

SPK, 6 Haziran 2026 tarihinde adım atarak fiili dolaşım reformunu hayata geçirdi. Buna göre SPK, borsada işlem gören şirketlerin fiili dolaşımdaki pay oranlarının hesaplanmasına ilişkin esaslarda değişikliğe giderek, fiili dolaşımda bulunmadığı kabul edilen pay sahiplerinin serbest fon ve özel fon katılma payları aracılığıyla dolaylı olarak sahip oldukları ortaklık paylarının da fiili dolaşım hesabı dışında değerlendirilmesine karar verdi. Bu önemli bir düzenleme ve üzerinde çokça tartışıldı.

Piyasanın beklentisi serbest fonları da kapsayacak yeni bir düzenleme

Sermaye piyasalarımızın geleceği açısından şeffaflık, bilgiye simetrik erişim, piyasalarda derinlik, manipülasyona anında müdahale ve caydırıcı cezai düzenlemeler şart.

Bu hafta içerisinde basına yansıyan haberlerde ‘SPK tarafından yürütülen fon rehberi çalışmalarının tamamlandığı ve önümüzdeki hafta kamuoyu ile paylaşılacağı’ bilgisini aldık.

Bu çok önemli bir adım, zira, piyasanın asıl beklediği başlık serbest fonları da kapsayacak yeni bir düzenleme.

Hemen hatırlatmakta fayda var. Şubat ayında portföy yönetim şirketlerine gönderilen taslak metnin temel aldığı unsurların, yoğunlaşma riskini azaltmak, şeffaflığı artırmak, benzer stratejilere sahip fonların aynı varlıklarda aşırı yığılmasını önlemek ve yatırımcıyı daha sağlıklı bir risk-getiri yapısıyla buluşturmak olduğunu biliyoruz. Fon Rehberi yayımlanınca ayrıca üzerinde konuşuruz.

Bu düzenlemeler neden önemli peki? Amaç sadece ligden düşmemek mi olmalı?

Sermaye piyasalarımıza ilişkin son yaşananlar bana George Akerlof'un 1970 yılında yayımlanan "The Market for Lemons: Quality Uncertainty and the Market Mechanism" başlıklı çığır açıcı makalesini yeniden hatırlattı.

Akerlof, finans literatüründe bilgi asimetrisi (Information asymmetry) kuramının temel taşı olan makalesiyle 2001 yılında Nobel Ekonomi Ödülü'nü kazanmıştı.

Akerlof makalesiyle, alıcılar ile satıcılar arasındaki bilgi düzeyi farkının piyasa mekanizmasını nasıl bozduğunu, hatta bazı durumlarda piyasanın tamamen çökmesine (market failure) nasıl yol açtığını matematiksel modeller ve kavramsal çerçeveyle açıklamıştı.

Makalenin en kritik ve en derinlikli bölümlerinden biri, "The Costs of Dishonesty" (Dürüst Olmamanın Maliyeti) başlığını taşır. Akerlof, bu bölümde dürüst olmayan ticari davranışların yalnızca bireysel bir ahlak sorunu olmadığını, tüm iktisadi sisteme yayılan ağır bir negatif dışsallık ürettiğini gösterir.

Kötü ürün iyi ürünü kovar

Akerlof bu bölümde dürüst olmayan satıcıların piyasaya girmesiyle oluşan ekonomik/iktisadi tahribatı üç temel aşamada inceler.

Bunlar:

1- Kalite ayarlarının bozulması ve fiyat baskısı:

Alıcılar, piyasadaki malların gerçek kalitesini ayırt edemediklerinde (bilgi asimetrisi), teklif edecekleri fiyatı piyasadaki “ortalama kalite”ye göre belirlerler. Piyasaya hileli veya düşük kaliteli ürün (örnekte limon) sunan dürüst olmayan satıcılar, genel kalite ortalamasını aşağı çeker. Bu durum, alıcıların ödemeye razı olduğu ortalama fiyatı düşürür.

2- Dürüst satıcıların piyasadan uzaklaştırılması (ters seçim)

Fiyatlar ortalama kalite seviyesine gerilediğinde, yüksek kaliteli ürün üreten dürüst satıcılar (örnekte şeftali) maliyetlerini karşılayamaz hale gelir. Ürünlerinin gerçek değerinin altında fiyatlandığını gören dürüst satıcılar piyasadan çekilir. Piyasada sadece düşük kaliteli ürün satan dürüst olmayan aktörler kalır. Akerlof bu durumu Gresham Kanunu’na (kötü para iyi parayı kovar) benzeterek "Kötü ürün iyi ürünü kovar" şeklinde formüle eder.

3- Dürüst olmamanın gizli iktisadi maliyeti (negatif dışsallık)

Akerlof'a göre dürüst olmamanın gerçek maliyeti, yalnızca alıcının kandırılarak uğradığı doğrudan kayıp değildir. En büyük maliyet, dürüst ticari faaliyetlerin piyasadan çekilmesi nedeniyle toplumun mahrum kaldığı meşru ticaret hacmi ve refah kaybıdır. Dürüst olmayan bir satıcı, sattığı kusurlu maldan haksız bir kâr elde ederken, aynı zamanda meşru işletmelerin piyasada var olma zeminini yok eder.

Akerlof'un modeli, finansal piyasaların işleyişini anlamak için hayati önem taşır. Hisse senetleri piyasası bilgi asimetrisine son derece açıktır. Yatırımcılar şirketin iç durumunu, bilançoların gerçekliğini ve yönetimin dürüstlüğünü doğrudan göremezler.

Nitekim son dönemlerde Borsa İstanbul’da pay piyasasında yaşananlar ve fon piyasasında yaşanan rahatsızlıklar Akerlof’un ne kadar haklı olduğunu bizlere bir kez daha gösteriyor.

Türkiye’de, tıpkı diğer alanlarda olduğu gibi, gerekli tedbirleri almak için neden illa dışarıdan bir zorlama olması gerekiyor? Neden bu tür önlemleri, dış dünyadan dışlanma riski olmadan, bizler kendi kendimize alamıyoruz diye sormamız gerekmiyor mu?

Ve daha önemlisi, düzenleyici kurumlarımız her şeyin herkesin gözü önünde gerçekleştiği bir ortamda neden ölü taklidi yapıyorlar?

Bütün bu soruları sormaya gerek kalmadığında, işte o zaman gelişmiş bir ülke olacağız bence.

MSCI’nin piyasa karnesi: Erişilebilirliğin beş ölçütü

MSCI Küresel Piyasa Erişilebilirlik İncelemesi Raporu; rapora konu piyasalardaki erişilebilirliğin gelişimini ya da daha doğru bir tabirle evrimini izlemeyi, değerlendirmeyi ve piyasa otoritelerini küresel kurumsal yatırımcıların uluslararası standartları karşılamadığını düşündükleri ve iyileştirmeleri memnuniyetle karşılayacakları alanlar hakkında bilgilendirmeyi amaçlayan bir rapor.

MSCI Küresel Piyasa Erişilebilirlik İnceleme Raporları, MSCI Endekslerine dahil olan her bir hisse senedi piyasası için piyasa erişilebilirliğinin ayrıntılı bir değerlendirmesini sunuyor ve yabancı mülkiyete açıklık, sermaye giriş ve çıkışlarının kolaylığı, operasyonel çerçevenin verimliliği, yatırım araçlarının mevcudiyeti ile kurumsal çerçevenin istikrarlılığını temel alan 5 piyasa erişilebilirlik kriterini değerlendiriyor.

Öncelikle ekonomi adına yapıp ettiğimiz her şeyi üç ana gruba ayırıp o gözle inceleyelim. Bu grupların yarattığı katma değer birbirinden çok farklı. Biz de bu gruplardaki katma değer yaratımına odaklanacağız. Sonra da oradan enflasyonu daha iyi anlayabileceğimiz bir noktaya gidebiliriz.

Ekonomist bakışı: Sanayi, tarım ve enerji katma değeri yaratan grup

İlk ana grup hepimizin ihtiyaç duyduğu fiziksel malların üretimi. Yani sanayi, tarım ve enerji sektörleri. Bu grup büyük ölçekli sermaye, bilgi, nitelikli emek ve kontrollü risk alma davranışı istiyor. Bir ekonomistin bakış açısıyla en önemli katma değeri yaratan grup bu.

İkinci grup ürettiğimiz fiziksel malların kullanımının sağlanması. Yani malların dağıtımı, depolanması ve satılması. Burada ilk gruba göre sermaye, risk alma ve bilgi ihtiyacı daha az. Aynı zamanda yaratılan katma değer de daha sınırlı, çünkü burada yaratabileceğiniz bütün katma değer ilk gruptaki fiziksel üretime bağlıdır. Onu aşamaz. Ticaret, inşaat, taşımacılık gibi alanlar burada.  

Üçüncü grupta bilginin üretimi ve yeniden üretimi var. Yani teknoloji geliştirme, eğitim, finans ve araştırma faaliyetleri. Bu da yine önemli katma değer üreten gruplardan biri. Nitelikli emek ve bilgi gerektiriyor ama sermaye ve risk alma ihtiyacı çok daha az.

Kârla katma değerin farklı olduğunu da belirtelim. Örneğin Konya’dan 1 liraya buğday alıp İstanbul’da 5 liraya sattığınızda, o buğdayı Konya’dan İstanbul’a taşıdığınız için bir katma değer yaratıyorsunuz ama buğdaydan kazandığınız 4 lira, katma değer değil. O sizin kazandığınız ama İstanbul tüketicisinin kaybettiği bir paradır.

Şimdi tabloya geçelim. Tabloda her grup için örnek olacak seçilmiş sektörlerde çalışan sayısı var. Sanayi yüksek katma değerli dediğimiz ilk grubun büyük kısmını oluşturuyor ve maalesef ciddi istihdam kaybı var. Bu kayıp alt sektörlerin çoğuna yayılmış durumda.

Yaratacağı katma değer ancak birinci gruba bağlı olan ikinci grup ise istihdamını en çok artıran grup. Sanayiden çıkanlar da yeni istihdam edilenlerin tamamına yakını da burada. İnşaat, taşımacılık, yiyecek hizmetleri (restoran-kafe işletmeciliği) gibi alanlarda ciddi artış var.

Giderek daha az üretiyoruz

Yine katma değeri yüksek olan üçüncü grup için örnek olarak bilimsel Ar-Ge faaliyetlerini aldım. Maalesef bu gruptaki ücretli çalışan sayısı (finans hariç) o kadar düşük ki, detayına bakmaya bile gerek yok.

O halde bu manzara bize ne söylüyor? Şunu: Giderek daha az üretiyoruz. Bu ürettiğimiz az miktarda malı taşımak, birbirimize satmak, depolamak gibi faaliyetler için giderek daha yoğun bir rekabet içine giriyoruz. Giderek daha çok insan aynı düşük kârlı ve düşük katma değerli alana yığılıyor. Bu eğilim hem reel ücretler hem kârlar üzerinde aşağı yönlü baskı yaratıyor. Ayrıca enflasyonu da artırıyor çünkü üretim azalırken, diğer sektörlerden gelen toplam talep korunuyor, hatta artıyor. Ayrıca sanayide istihdam kaybı demek, buradaki işgücünün uzun yıllar sonunda kazandığı ve teknolojiyle ikame edemeyeceğimiz tecrübe ve yetkinliklerin de kaybı demek.

Özetle sanayide mevcut sorunlar, ekonominin katma değer üretme yeteneğinden enflasyona, işgücünün yetkinlik portföyünün aşınmasına kadar pek çok alanda ölçtüğümüzün ötesinde başka kayıplara da neden oluyor.

Erzurum’u dolaşıyorum. Bu kadim kent büyük bir onarım içinde… Tarihini yeniden inşa ediyor. Bozmadan, deforme etmeden, modernleşme adına silüeti kirletmeden. Misal gökdeleni yok. Yeni binalar tarihi dokuya uyum gayretinde. Cumhuriyet Caddesi’ni gezerseniz bunu çok net görürsünüz.

Yakutiye Medresesi, Çifte Minareli Medrese, Erzurum Kalesi, Üç Kümbetler, Eski Erzurum Evleri, Aziziye Tabyaları, Saltuklu döneminden kalma Ulu Cami, Mimar Sinan’ın eseri Lala Mustafa Paşa Camii ve soğuktan korumaya yönelik nice eser. Mimari bir bakıma donmuş musiki hâlinde bu kentte.

“HANİ YAYLAM HANİ SENİN EZELİN”

Dünya üzerinde 100 yıldan yaşlı 1000 kent bulunurken, 1000 yıldan yaşlı sadece 100 kadim kent vardır.  Bir kenti tarih sahnesinde var kılmak için 1- tarihi kültürel miras, 2- doğal kaynaklar ve 3- yerel kabiliyetler gerekir. Bugün Erzurum, kendini yeniden görünür kılacak hummalı bir gayret sergiliyor.

Yerel kabiliyet derken, Erzurum’un kadim kent olmasının yetmediğini, ona sahip çıkma zaruretini anlatıyorum. Bu aynı zamanda Erzurumlu kimliğinin kendine sahip çıkması anlamını taşır; “Yaylalar içinde Erzurum Yayla, Erzurum Çarşı Pazar” gibi yüzlerce türkü yeniden üretilsin, gelecekte yüreklerden taşabilsin.

İKİ SORU İKİ CEVAP / Erzurum’a dair…

Önemi nereden geliyor?

Köklü tarihi, stratejik coğrafi konumu, askerî rolü ve kış turizmi potansiyeli parıltılı bir kent… Erzurum Kongresi ile Cumhuriyet adımlarımızın önemlisi, tarihî İpek Yolu kavşağı, kadim medeniyet bakiyesi.

Turizme katkısı nedir?

Kış turizminde Palandöken Dağı, belirgin üstünlüklere sahiptir. Ancak sorun şu ki Erzurumlunun kentine sahip çıkması daim olmalı. Eğer bu bilinç yeşermezse kendine de sahip çıkamaz Erzurumlu.

NOT

İNSAN ARADIĞIDIR VE BULDUĞUNDA ONA DÖNÜŞÜR

Defalarca “kendini çekme, kentini çek” diye fotoğraf kampanyaları başlattım ama hiçbiri tutmadı. Şu cep telefonlarının selfie (özcekim) özelliğini o kadar “narsistçe” kullandık ki vizörü kentimize çeviremedik. Oysa kentlerimize dair en güzel fotoğrafları yabancıların objektifinden görebiliyoruz.

KENTLİ BİLİNCİ LÜGATI

Kentsoylu: Şehir kültürünü benimsemiş, kentin sosyal ve kültürel imkânlarıyla yaşayan kimse

Taşralı: Büyük şehir dışında, yani kırsalda, köy veya kasabada yaşayan; dışarlıklı anlamına gelen kelime

Uygarlık talebi: Bir toplumun veya kişinin geleceğe dair bir vizyon ortaya koyması, uygarlaşması

Kentine sahip çıkmak: Kişinin yaşadığı şehri koruması, tarihine, doğasına, kültürüne değer vermesi

▶ Değişim, İnsan, CEO (Kurumlarda Değişimin Akılcı Yolu)…

Karaçam, kitapla birlikte gönderdiği mektupta şu noktaların altını çizdi:

▶ Bana göre bugün kurumların karşı karşıya kaldığı temel sorun, yeni teknolojilere erişim eksikliği değil; zamanın gerektirdiği değişime ayak uyduramamalarıdır.

▶ Asıl mesele, “olan” ile “olması gereken” arasındaki farkın giderek açılması ve kurumların yenilenme reflekslerini kaybetmeleridir. Bu nedenle değişim artık bir tercih değil, sürdürülebilir başarının ön koşuludur.

▶Zamana uyum sağlamanın en güçlü yolu; yönetim anlayışını, kurum kültürünü ve kurumsal felsefeyi yeniliklere açık, akıl ve bilime dayalı, sürekli öğrenen ve sorgulayan bir yapıya dönüştürmekten geçiyor.

▶Bu dönüşümün merkezinde ise insan yer alıyor. Teknoloji ve bilgi ne kadar gelişirse gelişsin, onları anlamlandıran ve hayata geçiren yine insanlardır. Liderlik de tam bu noktada önem kazanıyor.

▶Liderlik bir karakter meselesidir, doğru nitelikleri taşımayan kişilerden liderlik beklenemez. Lider ne kadar güçlü olursa olsun, çevresinde yetkin ve sorumluluk alabilen bir takım yoksa başarı şansı sınırlıdır.

▶Kurumsallık, değerler, ilkeler, kurallar ve süreçler üzerine inşa edilir. Bunların hiçbiri, patron dahil, kişisel çıkarlarla ölçülemez. Burhan Karaçam, “Değişim, İnsan, CEO” kitabının “Liderlik ve Karar Mekanizmaları” başlıklı bölümünün ilk sayfasına şu cümleyi yerleştirdi:

▶ Gerçek lider, kendine inananları daha iyiye, daha güzele, daha yüksek refaha ve çağdaş yaşama götürendir.

Hiçbir pozisyon, bir kimseye liderlik özelliği kazandırmaz.

1984-1987 yılları arasında Egebank’ta ilk CEO’luk deneyimini yaşayan, 1987 1999 döneminde Yapı ve Kredi Bankası CEO’su iken sektöre de örnek olacak çok önemli dönüşüme imza atan, 2000-2003 yılları arasında Koçbank ve Koç Finansal Hizmetler Yönetim Kurulu Başkanlığı görevini üstlenen Karaçam, “Bir liderin sahip olması gereken özellikleri” sıraladığı bölümün girişine şu notu yazdı:

- İş yaşamımda tanık olduğum, yüzlerce şirkette gördüklerimden ve yaşadıklarımdan damıtarak bir liderin sahip olması gereken özellikleri derledim.

Ardından “Bir Lider” diye söze girip sıraladı:

▶ Bireysel ve toplumsal çağdaş değerlere önem vermeli

▶Gerçekçi bir vizyon eşliğinde, insanlara daha iyi bir hayat sunabilmek için arzulu olmalı

▶Ortak hedeflere takipçilerini inandırmadan önce kendisi inanmalı

▶Yetkin olmalı, başarılı sonuçlar elde etmeli

▶Öz güvenli olmalı, risk alabilmeli, cesur ve yeniliklere açık olmalı

▶Takipçilerinin ihtiyaçlarına öncelik vermeli, öncelikleri iyi belirlemeli ve çözüm getirmeli

▶İçinde bulunduğu ortamı, kaynakları iyi tanımalı ve anlamalı

▶Gücü, ekibiyle paylaşmalı, gerektiğinde delege edebilmeli

▶Açık, kararlı, tutarlı olmalı ve söylediklerinin arkasında durmalı

▶Samimi, olumlu ve yapıcı olmalı, dinlemeli, alçak gönüllü olmalı

▶Erdemli, etik, dürüst ve vicdanlı olmalı

▶İnsanlara dokunmalı, yanlarında olduğunu ve kendilerine değer verildiğini hissettirmeli

▶İnsanları fikir ve düşüncelerini yansıtmaları için özgür kılmalı

▶Eleştiriye açık olmalı, insanların konuşmasından, yanlışları, eksik veya aksayan noktaları dile getirmesinden çekinmemeli

▶Hatalarını kabul etmeli, tekrarından sakınmalı, gerektiğinde özür dilemeli

▶Sabırlı ve hoşgörülü olmalı

▶Özgün bir stratejik modeli ve gerçekçi bir uygulama planı olmalı

▶ Dile getirilen konuları önceliklendirerek sonuçları hakkında bilgi vermeli

▶ Zamanı etkin, verimli kullanmalı, sürekli iletişim içinde olmalı

▶ Hesap verebilen bir kişi olmak zorunda olduğunu ortaya koymalı

▶ Adil, hakkı olanın arkasında duracağı duygusunu kazandırmalı, insanlara sevgi ile yaklaşmalı, otoriteyi ve aradaki ilişkiyi korkuyla değil, güven vererek kurmalı, akıl ve duygulara hitap etmeli, ikna yoluyla inandırmalı, saygılı davranmalı.

Karaçam, sıraladığı bu özellikleri ünlü yazar Albert Camus’nun şu sözüyle noktaladı:

▶ Hiçbir şey, korkuya dayanan saygı kadar iğrenç değildir…

Burhan Karaçam, “Değişim, İnsan, CEO” kitabını yılların deneyiminden süzerek yazmış…

Patronlar, şirketlerin yeni kuşakları, profesyonel yöneticiler hatta ülkeyi yöneten, yönetmeye aday olan siyasetçiler için de başucu kitabı gibi görülmeli…

İyi olmak kolaydır zor olan, adil olmaktır

BURHAN Karaçam,  kitabının “Çağdaş Yönetim Anlayışı” başlıklı bölümünde şu noktanın altını çizdi:

- Çağdaş bir anlayışla, çağdaş bir yapıya kavuşmak ancak çağdaş değerlerin içtenlikle benimsenmesi, yetkin insan kaynağının uygulamalarda yer alması ile olabiliyor.

Kurumlarda öncelikle içselleştirilmesi gereken değerleri sıraladı:

▶Adalet, fırsat eşitliği

▶Açıklık (şeffaflık)

▶Dürüstlük ve sahiplenme

▶Cesaret, güven, özgüven

▶Çok yönlü iletişime açık ve istekli olma

▶İç barış (çalışma barışı)

▶Kurum ve çalışan ilişkilerinde güven

▶Karar süreçlerine katılım, sonuçları paylaşma

▶Yeniliklere açıklık, yaratıcılığı teşvik

▶Gelişme ve ilerleme arzusu (mevcutla yetinmemek)

▶Uygulamada tutarlılık

▶İlkelerde süreklilik

▶Hesap verebilirlik

Ardından ekledi:

- Kurum kültürünün çalışanlar tarafından benimsenmesini sağlayan, onları birleştiren, bir arada ortak hedefe doğru hareket ettiren, adeta bir tutkal görevi gören unsur “paylaşılan ortak değerler”dir. Aynı arkadaşlıklarda, dostluklarda olduğu gibi.

Burhan Karaçam, bu bölümde ünlü yazar Victor Hugo’nun şu sözünü alıntıladı:

▶İyi olmak kolaydır zor olan, adil olmaktır.

Somut hedefler olmayan vizyon boş hayaldir

BURHAN Karaçam’ın “Değişim İnsan CEO – Kurumlarda Değişimin Akılcı Yolu” kitabı bana ulaşınca randevulaştık, ofisinde sohbet ettik.

Karaçam, “Neden değişim gerekli?” sorusuyla söze girdi:

- En belirgin neden zamanın akıp gitmesi. Kurumlar canlı varlıklar değil. Yani, kendi değişimini, dönüşümünü sağlayamaz. Yönetici onu sağlar.

“Yönetici” ile “İdareci” arasındaki nüansa işaret etti:

- “İdareci” statükoyu korur, “yönetici” ise yönlendirendir. “Yenilenme”  ve “değişim” üzerinde durdu:

- Zamanın ihtiyaçları ile kurum arasında fark yeni açılmaya başladığı dönemlerde “yenilenme” yeterli olabilir. Fark açılmışsa o zaman “değişim”e ihtiyaç duyulur. Daha da açıldıysa o zaman “dönüşüm” gereklidir.

Yönetim kurullarının şirketleri yönetemeyeceğini savundu:

- Varlığı yönetmekle işi yönetmek ayrıdır. Son kararları CEO vermelidir. Bu tutum patronları değersiz kılmaz. Ancak, bu yöntem Türkiye’de az sayıda kurumda çalışıyor.

Şu noktanın altını çizdi:

- Somut hedefleri olmayan vizyon boş hayallerden ibarettir.

Kurum çıkarları ile kişisel çıkarların çelişmemesi gerektiğine dikkat çekti:

- Kurum ileri gitmeli ki patron da ondan kazanabilsin.

CEO’lar konusunda şu mesajı verdi:

- CEO, tek başına hiçbir halt edemez. Başarı için iyi bir takım gerekir. “Sadakat” ve “liyakat” konusunu irdeledi:

- Sadece “sadakat” dikkate alınırsa, o zaman büyük faturaya yol açılabilir. “Yetkinlik” her liderde olmalı. Bilgi, birikim, beceri bir arada buluşmalı. Liderde cesaret de olmalı ki risk alabilsin.

CEO’lar kurum için çalışmalı

BURHAN Karaçam, kitabının “Üst Yönetim” başlıklı bölümünde meslek yaşamındaki gözlemlerinden yola çıkarak “ulaşmaya çalıştıkları hedefler” açısından CEO’ları üç ayrı grupta sınıfl adı:

▶ Kurum İçin Çalışanlar: Hedefleri kurum çıkarlarına öncelik vermektir.

▶ Patron İçin Çalışanlar: Hedefleri patronun çıkarlarına öncelik vermektir.

▶ Kendileri İçin Çalışanlar: Kişisel çıkarlarına öncelik verirler. Ardından şu noktanın altını çizdi:

- Sürekli yeniliği ve değişimi hedefleyen kurumların, o süreçte başarıya ulaşmaları ancak ve ancak “kurum için çalışan” CEO’lar ve yönetim takımlarıyla mümkün olabilir.

Türkiye çelik sektörü, yüksek üretim kapasitesi ve güçlü ihracat kabiliyetine karşın artan maliyetler, ithalat baskısı ve dünya genelinde yükselen korumacı politikaların etkisiyle kritik bir dönemden geçiyor. Geçen yıl 38,1 milyon ton çelik üreten Türkiye, Avrupa’da Almanya’yı geride bırakarak birinci, dünyada ise yedinci büyük üretici konumuna yükseldi. Aynı zamanda dünyanın beşinci büyük çelik ihracatçısı ve dördüncü büyük ithalatçısı olan Türkiye, yaklaşık 20 milyon ton ihracata karşılık 23 milyon ton civarında ithalat gerçekleştiriyor.

Çelikte rekabeti kur değil, pazar erişimi belirliyor 

Sektörün ihracat performansı ile ilgili düzenlenen basın toplantısında konuşan ÇİB Yönetim Kurulu Başkanı Uğur Dalbeler, Türkiye çelik sektörünün temel sorununun yalnızca kur seviyesi olmadığını, küresel pazarlarda giderek artan korumacılık ve devlet desteklerinin rekabet koşullarını bozduğunu söyledi. “Bizim asıl pazarımız kurdan ziyade pazarlarımızın kapanması” diyen Dalbeler, şöyle devam etti:

“Bazı rakiplerimiz devlet varlığı ve desteğiyle rekabet ediyor. Dünyada yaklaşık 1,8 milyar ton çelik üretiliyor ve bunun yarısı Çin’de gerçekleşiyor. Çin’de üreticinin kâr etme endişesi bizimkiyle aynı değil. Devlet her fiyatı verebiliyor. Türkiye ise yüzde 100 özel sektör yapısına sahip. Biz yıl sonunda kâr etmek, verimliliğimizi artırmak ve rekabet edebilmek için yatırım yapmak zorundayız. Serbest ticarete karşı değiliz. Bizim itirazımız eşit olmayan rekabet koşullarına. Çin’den gelen ürün çok düşük fiyatlarla piyasaya girebiliyor. Türkiye’de çeliğin ton maliyeti 650-700 dolar seviyesindeyken Çin’de fiyat 500 dolara kadar inebiliyor. Siz 650 dolara mal ettiğiniz ürünü Çinli gelip 550 dolara teklif ettiği zaman yaşama şansınız kalmaz.”

Son beş yılda işçilik maliyeti dolar bazında yaklaşık üç katına çıktığını kaydeden Dalbeler, “Toplam maliyet içerisinde işçiliğin payı yüzde 15-20 arasında değişiyor. Geçmişte yüzde 5’in altındaydı. Avrupa ve Amerika ile kıyasladığımızda hâlâ görece düşük işçiliğimiz var. Ancak bizim rakiplerimiz artık onlar değil. Hintlilerle, Mısırlılarla, Pakistanlılarla, Vietnamlılarla, Endonezyalılarla ve Çinlilerle rekabet ediyoruz. Böyle olunca pahalı kalmaya başladık. Enerjiden kazandığımızı işçilikten kaybediyoruz” diye konuştu.

Yüksek maliyetlerin üretim tesislerinin yenilenmesini de zorlaştırdığını belirten Dalbeler, “Çelik üretimi yüksek sermaye gerektiren bir sektör. Yaklaşık 1.600 derece sıcaklıkta sıvı metalle çalışan makineler sürekli yıpranıyor ve her yıl yenileme yatırımı gerekiyor. Harcanacak parayı yaratamadığınız zaman tesisler eskiyor. Eskidikçe rekabet gücünü kaybediyor. Yurt dışında üretici her yeniliği uyguluyor, verimliliğini artırıyor ve maliyetini düşürüyor. Biz bunu yapamaz hale geliyoruz” açıklamasını yaptı.

Maliyet duvarları yükseliyor 

ÇİB Yönetim Kurulu Üyesi Ahmet Kamil Erciyas, döviz kurundaki baskı ve küresel korumacılığın ihracatçı üzerindeki maliyet yükünü artırdığını belirtti. Baskılanan döviz nedeniyle maliyetlerin katlandığını ifade eden Erciyas, “İçeride ve dışarıda rekabetçiliğimiz zayıflıyor. Dünyada koruma duvarları var ve bunun da ilave bir maliyeti oluşuyor. Buna rağmen nasıl ihracat yapıyor ve ayakta kalıyoruz diye Batılı üreticiler buraya gelecek. Biz de buna nasıl cevap verdiğimizi anlatacağız” dedi. Avrupa Birliği’nin çelik ithalatında yaptığı yeni düzenlemenin Türkiye açısından önemli bir rekabet alanı oluşturduğunu söyleyen ÇİB Yönetim Kurulu Üyesi Adnan Aslan, “AB geçen yıl 37 milyon ton çelik ithal ederken yeni düzenlemeyle bu rakamı 18,5 milyon tona indirdi. Türkiye’ye başlangıçta 2,2 milyon ton kota verilmişti. Ticaret Bakanlığımızın çalışmalarıyla bu rakam 2,8 milyon tona çıktı. Diğerleri kategorisinden gelecek 300 bin tonla birlikte Türkiye’nin ulaşabileceği miktar 3,1 milyon tona kadar çıkıyor” şeklinde konuştu.

ÇELİK SEKTÖRÜNÜN DAVOS’U İSTANBUL’DA YAPILACAK

Steel Networking Summits 2026, 25-27 Ekim’de İstanbul’da çelik sektörünün küresel temsilcilerini buluşturacak. Çelik İhracatçıları Birliği’nin (ÇİB) iş birliği ve desteğiyle Swissôtel The Bosphorus’ta düzenlenecek zirveye 80’den fazla ülkeden delegasyon, 400’ün üzerinde sektör temsilcisi ve 200’ün üzerinde uluslararası katılımcı katılacak. Program kapsamında 150’ye yakın firmanın yer alacağı alım heyetleri, B2B görüşmeleri ve 30 saati aşan networking programları gerçekleştirilecek. 30’dan fazla üst düzey konuşmacının katılacağı zirvede küresel çelik piyasaları, ticaret politikaları, korumacılık, uluslararası rekabet, yatırım fırsatları ve yeşil dönüşüm ele alınacak. Organizasyonun, İstanbul’u küresel çelik ticaretinde önemli bir buluşma merkezi haline getirmesi ve Türkiye’nin yeni ticari bağlantılar kurarak ihracatını artırmasına katkı sağlaması hedefleniyor.

ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırısının hakim olduğu yurtiçinde Borsa İstanbul’un dalgalı seyriyle yatırımcısında azalma yaşandığı yılın ikinci çeyreğinde hanehalkları yönünü yurtdışına döndü. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası verilerine göre yılın ikinci çeyreğinde yurtiçi yerleşiklerin yurtdışı hisse senetlerine yatırımı 4.77 milyar dolar ile tarihi en yüksek seviyesine görürken hanehalklarının yurtdışı hisse portföyü de 3.98 milyar dolar ile rekor kırdı. Bu tercihte hem yurtdışında yükselen teknoloji hisselerinin cazibesi hem de yurtiçinde elde edilemeyen döviz geliri isteği etkili oldu.

TCMB sıkı para politikası kapsamında TL yatırımı daha cazip hale getirmek için makroihtiyati önlemleri uyguluyor. İran’a yönelik savaş da dezenflasyon programını kesintiye uğratırken bir süre daha yüksek faiz ve enflasyonun süreceğine yönelik beklentileri arttırdı. Bu yılın ikinci çeyreğinde TCMB’nin haftalık repo ihalelerine ara vererek üst banttan piyasayı fonlaması hem kredi hem de mevduat faizlerini yüksek tutmaya devam etti. Bankacılık sektörü yüzde 40’ın altına düşmedi TL mevduat faizlerinde yılın ikinci çeyreğinde. Bunun yanı sıra dolar/ TL’de yükseliş de TCMB’nin döviz satışlarıyla dengelendi. Ve yurtiçi yerleşikler döviz kazancının yolunu dışarda aradı.

Para piyasası araçlarında sert düşüş 

Bu bir süredir böyle aslında. Haziran 2023’ten bu yana dolar/TL’de yükseliş sınırlı kalıyor ve döviz getirisi elde etmek oldukça güç. Yılın ikinci çeyreğinde yurtiçi yerleşikler çok daha iştahlı şekilde yurtdışı portföy yatırımlarına ilgi gösterdi. TCMB verilerine göre yurtdışı portföy yatırımları toplamı bu yıl ikinci çeyrekte 9.1 milyar doları aştı. Yılın ilk çeyreğine göre 1 milyar doları aşan gerileme yaşansa da bu para piyasası araçlarına ilk çeyrekte trendinin çok üzerinde bir yatırım gerçekleştirilmesinden kaynaklandı. İlk çeyrekte yurtiçi yerleşiklerin yurtdışı para piyasası araçları yatırımı 1.6 milyar dolar seviyesindeyken ikinci çeyrekte 127 milyon dolar ile önceki dönemki trendine yakın seyre geri döndü. Para piyasası araçları dışında bono ve tahvil yatırımları da yurtiçi yerleşiklerin ilk çeyreğe göre azaldı. TCMB verilerine göre ikinci çeyrekte yurtiçi yerleşiklerin yurtdışı bono ve tahvil yatırımları 4.2 milyar dolar oldu ilk çeyrekte bu rakam 4.66 milyar dolar seviyesindeydi. Savaşın tahvil faizlerine etkisi yurtiçi yerleşiklerin tercihlerinde de etkili olmuş görünüyor.

5 yılda hisse yatırımı 4’e katladı 

Tüm bu siyasi, jeopolitik gelişmelerden etkilenmeyen tek yurtdışı portföy yatırımı hisse senedi oldu. Yurtiçi yerleşiklerin yurtdışı hisse senedi yatırım 4.77 milyar dolar ile tarihi en yüksek seviyesine çıktı. Bu yılın ilk çeyreğinde rakam 3.97 milyar dolar seviyesinde bulunuyordu. Yurtdışı hisse yatırımları geçen yılın aynı çeyreğine göre 67,22 arttı. Yurtdışı hisse yatırımlarında en büyük payı hanehalklarının yatırımları oluşturuyor. Yurtdışı hisse senedi portföyününü yüzde 83,4'üne hanehalkları sahip.

Hanehalklarının yurtdışı hisse senedi portföyleri yılın ikinci çeyreğinde 3.98 milyar dolara yükseldi. Bu rekor bir seviyeye işaret ediyor. 5 yıl öncesindeki yurtdışı hisse portföyünün 4 katına işaret eden bu rakam bu yılın ilk çeyreğine göre ise 800 milyon dolara yakın artışı gösteriyor. Geçen yılın aynı çeyreğine göre hanehalklarının yurtdışı portföy yatırımlarındaki artış yüzde 68,33 oldu. Hanehalklarının döviz getirisi amacının yanı sıra yurtiçinde Borsa İstanbul'da ikinci çeyrekteki yaşanan kayıpları ve yurtiçi hisse yatırım tercihindeki azalmayı yurtdışına yönelttiği anlaşılıyor. Yurtiçi hanehalklarının bono ve tahvil yatırımları ise bu yılın ilk çeyreğine göre 500 milyon dolar kadar geriledi. Toplamda 2.18 milyar dolarda kaldı.

İlk sırada ABD hisseleri var

Yurtiçi yerleşiklerin yurtdışı hisse senedi portföyünde ilk sırayı yüzde 86 pay ile Amerika oluşturuyor. Amerikan borsalarına ve hisse senetlerine yatırım ise yapay zekanın sürüklediği teknoloji endekslerinde yaşanan getiriden pay kapma arayışı olabilir. TCMB verilerine göre yurtiçi yerleşiklerin Amerika borsalarında hisse portföyü 4.1 milyar doları aşmış durumda. Avrupa'da ise 619 milyon dolarlık bir hisse portföyü bulunuyor yurtiçi yerleşiklerin. Diğer kıtalarda ise yok denecek kadar az bir portföy tutuluyor.

Buna göre, Kurul, İntetra Teknoloji ve Bilişim Hizmetleri AŞ'nin 53,60 liradan, Bakırcı Gayrimenkul Yatırım Ortaklığı AŞ'nin 12,93 liradan halka arzını uygun buldu.

Kurul, Lider Faktoring AŞ'nin iç kaynaklardan olmak üzere 561 milyon 198 bin liralık, Bilici Yatırım Sanayi ve Ticaret AŞ'nin de iç kaynaklardan olmak üzere 900 milyon liralık bedelsiz sermaye artırımını onayladı.

SPK, Eker Süt Ürünleri Gıda Sanayi ve Ticaret AŞ'nin 2 milyar liralık, Doğan Trend Otomotiv Ticaret Hizmet ve Teknoloji AŞ'nin 625 milyon liralık, Mediazz Yeni Medya ve Teknoloji Yatırımları AŞ'nin 200 milyon liralık, Vestel Elektronik Sanayi ve Ticaret AŞ'nin 1 milyar liralık, QNB Bank AŞ'nin 60 milyar liralık, İnallar Otomotiv Sanayi ve Ticaret AŞ'nin 500 milyon liralık, Anadolu Efes Biracılık ve Malt Sanayii AŞ'nin 1 milyar dolarlık, Akbank TAŞ'nin 8 milyar dolarlık ve Aktif Yatırım Bankası AŞ'nin 120 milyon avroluk borçlanma aracı ihraç başvurusuna izin verdi.

Kurul, İş Yatırım Menkul Değerler AŞ'nin 1 milyar lira nominal ihraç tavanlı yatırım kuruluşu varantı ve sertifikası ihracını onaylarken, KT Sukuk Varlık Kiralama AŞ'nin 1 milyar 60 milyon liralık Yönetim Sözleşmesine Dayalı Kira Sertifikası ihracı başvurusunu olumlu karşıladı.

Ayrıca Kurul, "İsra Gayrimenkul ve Girişim Sermayesi Portföy Yönetimi AŞ Baysaş Girişim Sermayesi Yatırım Fonu"nun kuruluşuna izin verilmesi ve katılma paylarının ihracına ilişkin ihraç belgesinin onaylanması talebinin olumlu karşılanmasına karar verirken, "Tuna Portföy Yönetimi AŞ’nin Tuna Portföy Yönetimi AŞ Para Piyasası Şemsiye Fonu"nun kuruluşuna da izin verdi.

3 kişiye 6 ay süreyle geçici işlem yasağı uygulandı

SPK, Bayrak Ebt Taban Sanayi ve Ticaret AŞ (BAYRK) pay piyasasında gerçekleştirilen işlemlerde 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu'nun (SPKn) 104'üncü veya 107'nci maddelerinde sayılan fiillerin işlendiğine dair makul şüphe bulunması nedeniyle, 6362 sayılı SPKn'nun 1'inci maddesi çerçevesinde yatırımcıların hak ve yararlarının korunmasını teminen, 6362 sayılı SPKn'nun 128/1-(a) maddesine dayanarak yapay piyasa oluşturmaya yönelik işlemlerin engellenmesi amacıyla; 6362 sayılı SPKn'nun 101/1 maddesi ve V-101.1 sayılı Bilgi Suistimali ve Piyasa Dolandırıcılığı İncelemelerinde Uygulanacak Tedbirler Tebliği'nin 5/1 ve 6/1 maddeleri uyarınca 3 kişiye 6 ay süreyle geçici işlem yasağı uygulanmasını kararlaştırdı.

Kurul, Aksis Uluslararası Bağımsız Denetim AŞ hakkında yapılan inceleme sonucunda şirkete, bağımsız denetim sözleşmesinin Kurul görüşü alınmaksızın sona erdirilmesi sebebiyle 445 bin 243 lira idari para cezası uygulanmasına karar verdi.

Kumluca Ziraat Odası Başkanı Hidayet Kökçe ile Saha petrol Shell bayisi Seyfi Arıkan arasında akaryakıtta indirim yapılmasına yönelik protokol sözleşmesi imza töreni yapıldı.

Kumluca Ziraat Odası Başkanı Hidayet Kökçe, tarımsal üretimde girdi maliyetlerinin sürekli arttığını belirterek, oda olarak çiftçinin maliyetlerinin azaltılması yönünde girişimlerde bulunduklarını söyledi.

Kökçe şunları kaydetti:

‘’Küresel belirsizlikler ve savaşlar nedeniyle akaryakıt fiyatları sürekli artıyor. Bu nedenle çiftçinin enerji ve yakıt maliyetleri de yükseliyor. Çiftçinin maliyetlerini azaltmak en azından akaryakıt giderini düşürebilmek için Shell Kumluca Bayi Seyfi Arıkan’a ait Saha Petrol ile anlaşma yaptık. Böylece akaryakıt alımlarında çiftçilerin, Çiftçi Kayıt Belgesini göstermeleri halinde kamyon, kamyonet ve traktör gibi ticari araçlarında yüzde 5 indirim uygulanacak.’’

Hidayet Kökçe, indirimli akaryakıt alımından Çiftçi Kayıt Belgesi olan yaklaşık 20 bin üyenin yararlanacağını sözlerine ekledi.

Türkiye otomotiv pazarında uzun yıllardır yüksek satış performansıyla öne çıkan Fiat Egea’nın geleceğine ilişkin yeni model iddiaları güçleniyor.

Fiat’ın yeni nesil C-SUV modeli olarak geliştirdiği öne sürülen Grizzly, Bursa’da gerçekleştirilen test sürüşü sırasında görüntülendi. Yoğun kamuflajla test edilen araç, özellikle gövde yapısı, arka tasarım çizgileri ve SUV karakteriyle dikkat çekti. Bursa’da otomotiv sektörünün üretim ve Ar-Ge merkezlerinden biri olması, kentte görüntülenen test araçlarını sektör açısından daha önemli hale getiriyor. Sosyal medyada paylaşılan görüntülerde, kamuflajlı Grizzly’nin Bursa trafiğinde farklı yol koşullarında test edildiği görülürken, aracın üzerindeki 16 plakalı test araçlarına ilişkin detaylar da dikkat çekti.

“Egea’nın yerini SUV modeli alabilir”

Fiat Grizzly’nin, markanın C segmentindeki yeni nesil ürün stratejisinde önemli bir konuma yerleşmesi bekleniyor. Egea’nın Türkiye pazarında sedan ve hatchback gövde seçenekleriyle uzun yıllardır güçlü bir müşteri tabanı oluşturması, yeni modelin Fiat’ın Türkiye stratejisi açısından önemini artırıyor. Grizzly ile birlikte Fiat’ın C segmentinde SUV ağırlıklı yeni bir ürün yaklaşımına yönelmesi bekleniyor. Kamuflaj nedeniyle aracın nihai tasarım detayları tam olarak ortaya çıkmasa da Bursa’da görüntülenen prototipin arka bölümünde sportif ve coupe-SUV çizgilerini çağrıştıran tasarım unsurları öne çıkıyor. Yüksek omuz çizgisi, geniş arka bölüm ve kompakt SUV formu, modelin geleneksel sedan gövdesinden farklı bir karaktere sahip olacağına işaret ediyor.

“SUV Grizzly, Stellantis döneminin yeni yüzü”

Stellantis’in ortak platform stratejisiyle tasarlanan yeni Fiat Grizzly'in, modern SUV teknolojisi ve elektrikli altyapısıyla markanın dönüşümünü temsil ettiği belirtiliyor. Stellantis Grubu'nun, bünyesindeki markaları (Fiat, Citroën, Peugeot, Opel) verimliliği artırmak için ortak modüler platform stratejisi etrafında birleştirdiği vurgulanıyor. Bu sistemde otomobillerin motor, şanzıman ve şasi gibi temel mühendislik bileşenleri paylaşılıyor. Grizzly’nin tasarımında görülen benzerlikler bir tesadüf değil; grubun maliyetleri optimize etmek ve yeni nesil elektrikli (BEV) teknolojilere hızlı adaptasyon sağlamak için uyguladığı profesyonel bir mühendislik yaklaşımı olarak öne çıkıyor.

“Elektrifikasyon odağı öne çıkıyor”

Yeni modelin teknik altyapısında Stellantis Grubu tarafından kullanılan Smart Car platformunun tercih edilmesi bekleniyor. Bu altyapının farklı motor ve güç aktarma seçeneklerine olanak sağlaması, Grizzly’nin elektrikli dönüşüm sürecinde Fiat’ın önemli modellerinden biri olabileceği beklentisini güçlendiriyor. Modelin hibrit ve tamamen elektrikli versiyonlarla satışa sunulmasının planlandığı belirtiliyor. Böylece Fiat’ın yeni SUV modeli, içten yanmalı motorlardan elektrikli mobiliteye geçiş sürecindeki tüketicilere yönelik hibrit seçenek sunarken, tamamen elektrikli otomobil pazarındaki büyümeyi de hedefleyebilecek. Bu kapsamda Grizzly’nin yalnızca Fiat’ın ürün gamında Egea’nın yerini dolduracak yeni bir model olmanın ötesinde, markanın elektrifikasyon stratejisinde de kritik bir rol üstlenmesi bekleniyor.

Bursa Büyükşehir Belediye Başkan Vekili Şahin Biba, Osmangazi’de kentsel dönüşüm süreci hakkında değerlendirme toplantısı gerçekleştirdi.

Toplantıya Osmangazi Belediye Başkanı Erkan Aydın, Büyükşehir Belediyesi ve Osmangazi Belediyesi bürokratları katıldı. Toplantıda Altıparmak ve Çarşamba bölgelerindeki kentsel dönüşüm süreci masaya yatırıldı. Altıparmak-Çarşamba bölgesini ‘stratejik bir alan’ olarak nitelendiren Büyükşehir Belediye Başkan Vekili Şahin Biba, “Tarihi kent merkezi, Hanlar Bölgesi ve Hisar’ın çeperinde, Kültürpark ile Merinos Parkı arasında bulunan toplam 82 hektar büyüklüğündeki bölgede yapılan teknik incelemelerde 2 bin 215 yapının yüzde 85’inin yüksek risk grubunda olduğu tespit edildi” diyerek tabloya dikkat çekti.

“Açık, şeffaf ve tam katılımcı yaklaşım”

Bölgedeki deprem riskinin yüksekliği nedeniyle dönüşüme ivme kazandırılması gerektiğine vurgu yapan Başkan Vekili Şahin Biba, “Dönüşüm süreci; Osmangazi Belediyesi, Bursa Kent Konseyi, Şehir Plancıları Odası, Mimarlar Odası, İnşaat Mühendisleri Odası, Harita Mühendisleri Odası, Jeoloji Mühendisleri Odası ve Peyzaj Mimarları Odası katkılarıyla hazırlanan taslak planın ana ilkeleri esas alınarak şekillendirildi. Proje; meslek odaları, sivil toplum kuruluşları ve bölge sakinlerinin görüşlerine açık, şeffaf ve tam katılımcı bir yaklaşımla yürütülecek” ifadelerini kullandı.

“Değer bazlı bir modelleme yapıldı”

Dönüşüm vizyonunun yalnızca fiziksel bir yenileme değil, bölgeye ve tüm Bursa’ya katma değer sağlayacak ‘değer bazlı’ bir model üzerine kurgulandığını belirten Başkan Vekili Biba, “Depreme dayanıklı güvenli konutların ve sosyal altyapının hızla tamamlanabilmesi adına gerekli finansman kaynakları ve uygulama alternatifleri üzerine çalışmalarımız devam ediyor” dedi.

“Güçlü bir kültür aksı oluşturulacak”

“Altıparmak ve Darmstadt Caddeleri arasında bölgenin orta noktasından geçen, tamamen yayalaştırılmış güçlü bir kültür aksı oluşturmayı planlıyoruz” diyen Başkan Vekili Biba, bölgeye ilişkin planlanan düzenlemeler hakkında “Bu aks, Merinos’tan başlayıp Hanlar Bölgesi’ne ve Emir Sultan’a kadar uzanan tarihi yaya omurgasının odak noktası olacak. Bölgenin giriş noktalarında (Kent Meydanı yönü, Kültürpark/İpekiş tarafı ve Altıparmak Caddesi üzerinde) yeni meydanlar tasarlanarak alana girişler daha tanımlı ve davetkar hale getirilecek. Altıparmak ve Darmstadt caddelerinde kaldırımlar genişletilerek yaya sirkülasyonunun sürekliliği ve konforu artırılacak” şeklinde konuştu.

“Bölge odak noktası haline getirilecek”

Başkan Vekili Şahin Biba, “Bölgenin ticari kapasitesi canlandırılacak, kültürel ve sosyal aktivite alanları genişletilerek gece-gündüz canlı ve hareketli bir kent yaşamı tesis edilecek. İki ana konut odağında; avluları, sosyal donatıları ve nitelikli mimarisiyle güvenli ve konforlu yaşam alanları inşa edilecek. Dünya örneklerinde olduğu gibi, kente değer katan bu yayalaştırılmış alan; Bursalıların ve ziyaretçilerin aileleriyle birlikte yeme-içme, alışveriş, sosyal ve kültürel ihtiyaçlarını tek bir noktada karşılayabileceği bir odak noktası haline getirilecek” ifadelerini kullandı.

“Bursa’mızın geleceği için el birliğiyle çalışıyoruz”

Şahin Biba, kritik kararların alındığı toplantıya ilişkin yaptığı değerlendirmede “Osmangazi Belediye Başkanımız Erkan Aydın ve çalışma arkadaşlarımızla birlikte Osmangazi ilçemizin kentsel dönüşüm bekleyen mahalleleri ile ilgili toplantımızı gerçekleştirdik. Bölgelerimizin ihtiyaçlarını, sürecin yol haritasını ve atılacak adımları kapsamlı şekilde ele aldık. Bursa’mızın geleceği için el birliğiyle çalışmalarımızı sürdürüyoruz” dedi.

Buna göre, endeks geçen ay bir önceki aya kıyasla yüzde 1,83, geçen yılın aynı ayına göre yüzde 28,4, geçen yılın aralık ayına göre yüzde 18,77 ve 12 aylık ortalamalara kıyasla yüzde 28,91 yükseldi.

Sanayinin alt sektörlerinin yıllık değişimlerine bakıldığında, madencilik ve taş ocakçılığında yüzde 41,47, imalatta yüzde 29,15, elektrik, gaz, buhar ve iklimlendirmede yüzde 11,69, su temini, kanalizasyon, atık yönetimi ve iyileştirme faaliyetlerinde yüzde 28,85 artış görüldü.

Ana sanayi gruplarının yıllık değişimleri dikkate alındığında, ara mallarında yüzde 27,74, dayanıklı tüketim mallarında yüzde 27,28, dayanıksız tüketim mallarında yüzde 32,16, enerjide yüzde 33,89 ve sermaye mallarında yüzde 20,07 yükseliş gerçekleşti.

Aylık veriler

Sanayinin alt sektörlerinin aylık değişimleri incelendiğinde ise madencilik ve taş ocakçılığı yüzde 3,64 azalırken imalat yüzde 1,57, su temini, kanalizasyon, atık yönetimi ve iyileştirme faaliyetleri yüzde 1,49 ve elektrik, gaz, buhar ve iklimlendirme yüzde 9,65 arttı.

Ana sanayi gruplarının aylık değişimlerine bakıldığında, ara mallarında yüzde 1,16, dayanıklı tüketim mallarında yüzde 0,59, dayanıksız tüketim mallarında yüzde 1,45, sermaye mallarında yüzde 1,24 ve enerjide yüzde 6,34 artış kaydedildi.

Buna göre, 14 Ağustos itibarıyla Merkez Bankasının brüt döviz rezervleri 4 milyar 144 milyon dolar artarak 75 milyar 166 milyon dolara ulaştı.

Brüt döviz rezervleri, 7 Ağustos'ta 71 milyar 22 milyon dolar seviyesinde bulunuyordu.

Bu dönemde altın rezervleri de 990 milyon dolar artışla 107 milyar 345 milyon dolardan 108 milyar 335 milyon dolara çıktı.

Böylece Merkez Bankasının toplam rezervleri, 14 Ağustos haftasında bir önceki haftaya göre 5 milyar 134 milyon dolar artarak 178 milyar 366 milyon dolardan 183 milyar 500 milyon dolara yükseldi.

TCMB rezervleri Ocak 2024'ten bu yana şöyle (milyon dolar):

Buna göre, yurt dışında yerleşik kişiler, geçen hafta 176,1 milyon dolarlık hisse senedi ve 445,9 milyon dolarlık Genel Yönetim Dışındaki Sektör İhraçları (ÖST) aldı, 306,2 milyon dolarlık Devlet İç Borçlanma Senedi (DİBS) satışı yaptı.

Yurt dışında yerleşik kişilerin hisse senedi stoku, 14 Ağustos haftasında 40 milyar 779,5 milyon dolardan 41 milyar 721,6 milyon dolara çıktı.

Aynı dönemde yurt dışında yerleşik kişilerin DİBS stoku 18 milyar 488,7 milyon dolardan 18 milyar 143 milyon dolara düşerken ÖST stoku da 4 milyar 74,4 milyon dolardan 4 milyar 503,7 milyon dolara yükseldi.

Şimşek, sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımda şunları kaydetti:

"Düşük borçluluk ekonomimizin direncini artıran önemli bir unsurdur. Kamu, finansal sektör, özel sektör ve hanehalkının toplam borcunun milli gelire oranı ülkemizde yüzde 91 ile gelişmekte olan ülkeler ortalaması yüzde 229’un ve dünya ortalaması yüzde 306’nın oldukça altındadır. Kamu borcunun GSYH’ye oranı ise 2026 yılının ilk çeyreğinde yüzde 23,1 ile tarihi düşük seviyededir. Brüt dış borç stoku ikinci çeyrek itibarıyla 539 milyar dolar gerçekleşirken milli gelire oranının yüzde 31,8 ile yatay seyretmesini bekliyoruz. Zorlu küresel koşullarla mücadelede düşük borçluluğumuz ekonomimize önemli bir esneklik sağlıyor."

Düşük borçluluk ekonomimizin direncini artıran önemli bir unsurdur.

Kamu, finansal sektör, özel sektör ve hanehalkının toplam borcunun milli gelire oranı ülkemizde yüzde 91 ile gelişmekte olan ülkeler ortalaması yüzde 229’un ve dünya ortalaması yüzde 306’nın oldukça altındadır.… pic.twitter.com/UgiwS0QArn

— Mehmet Simsek (@memetsimsek) August 20, 2026

Buna göre bankacılık sektörünün toplam mevduatı, 14 Ağustos ile biten haftada yüzde 1,37 artarak 32 trilyon 795 milyar 249 milyon 439 bin liradan 33 trilyon 243 milyar 290 milyon 650 bin liraya yükseldi.

Aynı dönemde bankalardaki Türk lirası cinsi mevduat yüzde 2,50 artarak 18 trilyon 214 milyar 198 milyon 624 bin lira, yabancı para (YP) cinsinden mevduat yüzde 0,70 artışla 10 trilyon 862 milyar 818 milyon 605 bin lira oldu.

Bankalarda bulunan toplam YP mevduatı geçen hafta 268 milyar 461 milyon dolar düzeyinde gerçekleşirken bu tutarın 228 milyar 160 milyon doları yurt içinde yerleşik kişilerin hesaplarında toplandı.

Yurt içi yerleşiklerin toplam YP mevduatında parite etkisinden arındırılmış veriler dikkate alındığında, 14 Ağustos itibarıyla 297 milyon dolarlık azalış görüldü.

Yurt içi yerleşiklerin tüketici kredileri arttı

Bankacılık sektöründe yurt içi yerleşiklerin tüketici kredileri, geçen hafta yüzde 1,32 artışla 6 trilyon 869 milyar 502 milyon 611 bin liraya yükseldi.

Söz konusu kredilerin 821 milyar 205 milyon 307 bin lirası konut, 41 milyar 218 milyon 84 bin lirası taşıt, 2 trilyon 576 milyar 928 milyon 65 bin lirası ihtiyaç kredileri, 3 trilyon 430 milyar 151 milyon 155 bin lirası ise bireysel kredi kartlarından oluştu.

Bankacılık sektörünün Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası dahil toplam kredi hacmi de 14 Ağustos ile biten haftada 197 milyar 50 milyon 70 bin lira artarak 26 trilyon 764 milyar 29 milyon 296 bin liradan, 26 trilyon 961 milyar 79 milyon 366 bin liraya yükseldi.

Buna göre, bankacılık sektörünün toplam kredi hacmi, 14 Ağustos itibarıyla 201 milyar 298 milyon lira artarak 27 trilyon 481 milyar 976 milyon liradan 27 trilyon 683 milyar 273 milyon liraya yükseldi.

Bankacılık sektöründe toplam mevduat ise bankalar arası dahil geçen hafta 528 milyar 905 milyon lira artarak 31 trilyon 281 milyar 101 milyon liradan 31 trilyon 810 milyar 6 milyon liraya yükseldi.

Tüketici kredilerinin tutarı, bu dönemde 23 milyar 266 milyon lira artarak 3 trilyon 446 milyar 536 milyon liraya yükseldi. Söz konusu tutarın 821 milyar 956 milyon lirası konut, 41 milyar 352 milyon lirası taşıt ve 2 trilyon 583 milyar 229 milyon lirası ihtiyaç kredilerinden oluştu.

Bu dönemde taksitli ticari kredilerin tutarı, 15 milyar 719 milyon lira artarak 4 trilyon 220 milyar 991 milyon lira oldu. Bankaların bireysel kredi kartı alacakları ise yüzde 2 artışla 3 trilyon 430 milyar 409 milyon lira düzeyinde gerçekleşti.

Bireysel kredi kartı alacaklarının 1 trilyon 271 milyar 119 milyon lirasını taksitli, 2 trilyon 159 milyar 290 milyon lirasını taksitsiz borçlar oluşturdu.

Yasal öz kaynaklar arttı

Bankacılık sektöründe takipteki alacaklar, 14 Ağustos itibarıyla önceki haftaya göre 5 milyar 433 milyon lira artışla 833 milyar 304 milyon liraya çıktı. Takipteki alacakların 621 milyar 551 milyon lirasına özel karşılık ayrıldı.

Aynı dönemde bankacılık sisteminin yasal öz kaynakları, 12 milyar 805 milyon lira artarak 5 trilyon 935 milyar 934 milyon liraya yükseldi.

Kur korumalı Türk lirası mevduat ve katılma hesapları (KKM) bakiyesi ise geçen hafta 47 milyon lira azalarak 51 milyon liradan 4 milyon liraya düştü.

Buna göre, Türkiye'nin toplam brüt dış borç stoku, yılın ikinci çeyreğinde bir önceki çeyreğe göre yüzde 3,5 artarak 539 milyar dolara yükseldi.

Aynı dönemde kısa vadeli dış borçlar yüzde 2,5 artışla 170,7 milyar dolar, uzun vadeli dış borçlar ise yüzde 3,9 yükselerek 368,2 milyar dolar oldu.

Alt sektörler itibarıyla bir önceki çeyreğe kıyasla kamu sektörü borcu yüzde 3,3 artarak 197,9 milyar dolar, özel sektör borcu yüzde 4,2 yükselerek 318 milyar dolar, TCMB'nin dış yükümlülükleri ise yüzde 4,8 azalarak 23,1 milyar dolar seviyesinde gerçekleşti.

Dış borç stokunun enstrüman dağılımında en büyük pay yüzde 46,2 ile kredilere ait. Kredileri yüzde 19,5 ile borç senetleri, yüzde 17,2 ile mevduatlar takip ediyor.

Para birimi dağılımı bakımından ise dış borcun yüzde 48,9'unu dolar, yüzde 28,8'ini avro, yüzde 12,2'sini Türk lirası ve yüzde 10,1'ini ise diğer para birimleri oluşturuyor.

Kredi ve borç senetlerinin ödeme projeksiyonlarına göre, anapara geri ödemelerinin 24 ay ve üzeri vadede yoğunlaştığı görülüyor. Buna karşılık 13-24 ay aralığında anapara geri ödemeleri görece sınırlı kalırken, kısa vadede (0-12 ay) daha çok özel sektör kredilerinden kaynaklanan bir ödeme profili öne çıkıyor.

Bakanlıktan yapılan yazılı açıklamaya göre, E5000 Lokomotifi'nin AB standartlarına uygunluğunu belgeleyen TSI Sertifikası, Bakan Uraloğlu'nun katılımıyla Bakanlıkta gerçekleştirilen takdimde Ulaştırma Hizmetleri Düzenleme Genel Müdürü Çağlar Tabak tarafından TÜRASAŞ Genel Müdürü Selim Koçbay'a verildi.

Uraloğlu, burada yaptığı konuşmada, TÜRASAŞ'ın ürettiği yerli ve milli lokomotif E5000'in sertifika işleminin tamamlandığını bildirerek, Sivas, Eskişehir ve Sakarya'da üretim yapan TÜRASAŞ tarafından Eskişehir'de üretilen lokomotifin TSI Sertifikası'nın teslim edildiğini aktardı.

Lokomotife hem üretim tesisinde hem de sahada zorlu testler yapılarak performans ölçümü gerçekleştirildiğini belirten Uraloğlu, "Lokomotifimiz, AB sertifikasyonu olan TSI'ya sahip oldu. Böylece lokomotifimizin AB standartlarını karşıladığı tescillendi. Artık lokomotifimizi hem AB'ye hem de bütün dünyaya satabilme imkanına da sahip olduk. Dolayısıyla yerli ve milli lokomotifin dünya standartlarında üretilebilir olduğunu da belgelemiş olduk." değerlendirmesinde bulundu.

Öte yandan, E5000 Lokomotif Projesi kapsamında 95 yeni nesil elektrikli lokomotif üretilmesi planlanıyor. Seri üretimi devam eden proje kapsamında bugüne kadar 30 lokomotifin üretimi tamamlandı.

Şirketin gong töreni, Borsa İstanbul AŞ Genel Müdürü Korkmaz Ergun, Türkerler Holding Yönetim Kurulu Başkanı Kazım Türker, Türker VEYAŞ Yönetim Kurulu Başkanı Murat Papila ve çok sayıda davetlinin katılımıyla yapıldı.

Ergun, törendeki konuşmasında, Türker Vangölü Enerji Yatırım AŞ'nin yürüttüğü enerji dağıtım faaliyetleriyle üretim ve tüketim arasında kritik bir köprü görevi üstlendiğini söyledi.

Enerji dağıtım faaliyetlerinde güvenilirliğin ekonomik aktivitenin sürekliliği için çok önemli olduğunu dile getiren Ergun, "Türker Vangölü Enerji Yatırım AŞ, bölgesinin enerji altyapısına çok değerli yatırımlar yapıyor. Bugün ise borsamızda işlem görmeye başlayarak halka arzdan elde ettiği gelirle bu değerli yatırımlarını daha da artıracak." dedi.

Türkerler Holding Yönetim Kurulu Başkanı Kazım Türker de enerji üretimi, elektrik dağıtımı, gayrimenkul geliştirme, sağlık yatırımları, madencilik, inşaat, taahhüt ve turizme kadar geniş bir faaliyet alanında çalışmalarını sürdürdüklerini ifade etti.

Yatırımlarının Türkiye'nin geleceğine duydukları güvenin bir göstergesi olduğunu belirten Türker, halka arzını gerçekleştirdikleri Türker VEYAŞ'ın da bu anlayışın önemli temsilcilerinden biri olduğunu söyledi.

Türker, bölgeye sağladıkları elektrik dağıtım hizmetinin yanı sıra yaptıkları altyapı yatırımları, sundukları hizmet kalitesi ve yarattıkları istihdamla güçlü bir şirket olduklarını dile getirerek, halka arz sürecini Türkerler Holding'in gelecekteki büyüme ve kurumsallaşma stratejisinin önemli bir parçası olarak gördüklerini belirtti.

"Yaklaşık 900 bin tüketiciye elektrik dağıtım ve perakende satış hizmeti sunuyoruz"

Türker VEYAŞ Yönetim Kurulu Başkanı Murat Papila da bağlı ortakları Vangölü Elektrik Dağıtım AŞ (VEDAŞ), Vangölü Elektrik Perakende Satış AŞ (VEPSAŞ) ve LİNA ile Van, Muş, Bitlis ve Hakkari illerini kapsayan geniş bir coğrafyada faaliyet gösterdiklerini söyledi.

Yaklaşık 900 bin tüketiciye elektrik dağıtım ve perakende satış hizmeti sunduklarını ifade eden Papila, 2 bini aşkın çalışanlarıyla bölgenin enerji altyapısının gelişimine katkı sağladıklarını dile getirdi.

Papila, Türker VEYAŞ'ın hizmet verdiği bölgenin ekonomik ve sosyal gelişimine katkı sağlayan önemli bir elektrik dağıtım şirketi olduğuna, yaptıkları yatırımlarla enerji altyapılarını güçlendirdiklerine, hizmet kalitesini artırdıklarına ve operasyonel verimliliklerini geliştirdiklerine dikkati çekerek şunları kaydetti:

"Önümüzdeki dönemde elektrik şebekesinin yenilenmesi, altyapı yatırımlarının artırılması ve akıllı şebeke teknolojilerinin daha etkin şekilde devreye alınmasıyla şirketimizin hizmet kalitesini ve operasyonel gücünü daha da ileriye taşımayı hedefliyoruz. Bu noktada halka arzdan elde edeceğimiz kaynağın da büyüme ve stratejimiz açısından önemli bir katkı sağlayacağına inanıyoruz. Amacımız şebekemizi daha da güçlendirmek, yeni yerleşim alanlarının ve gelişen ekonominin enerji ihtiyacına daha güçlü cevap verebilmek, operasyonel kapasitemizi geliştirmek, teknolojiyi daha etkin kullanmak ve tüm bunları yaparken sürdürülebilir ve sağlıklı bir büyüme gerçekleştirmek."

(AA)

KİK'ten yapılan açıklamaya göre, protokol, Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) Başkanı Yunus Elitaş ile Kamu İhale Kurumu (KİK) Başkanı Hamdi Güleç tarafından imza altına alındı.

Protokolle yurt dışından beşeri tıbbi ürün alımları ve bu ürünlerin temin işlemlerine yönelik hizmet alımlarında şu kolaylıklar sağlanacak:

"İlan ve ihale dokümanlarının hazırlanması ve yayımlanması, teyit, bildirim ve tebligat işlemleri, doğrudan temin, elektronik ihale ve elektronik eksiltme adımları, dinamik alım sistemi ve ilerleyen süreçte geliştirilecek yeni modüller, doğrudan EKAP altyapısı üzerinden SGK'nin kullanımına sunulacak."

Açıklamada, özellikle kritik tedavilerde yurt dışından temin edilen ilaçlara yönelik zaman duyarlılığı nedeniyle, dinamik alım sisteminin protokolün odak noktasını oluşturduğunun altı çizilerek sisteme ilişkin şunlar kaydedildi:

"Tedarikçi ön yeterlilik başvuruları ve yeterlilik değerlendirmeleri EKAP üzerinden tamamen dijital ortamda sonuçlandırılacak. Bürokratik işlem süreleri en aza indirilerek zaman kaybının önüne geçilecek. Tedarik zincirinde tam izlenebilirlik, şeffaflık ve güvenlik sağlanacak."

Gerçekleştirilen stratejik işbirliğiyle, kamu alımlarında dijital dönüşüm vizyonu güçlendirilirken, tıbbi ürünlerin, ihtiyaç sahiplerine, tedavilerini aksatmayacak hızda, kesintisiz ve güvenli bir şekilde ulaştırılmasına doğrudan katkı sunulacak.

Buna göre, 2025 yılı sonunda 86 milyon 92 bin 168 olan ülke nüfusu, bu yılın ilk 6 ayında 228 bin 434 kişi arttı. Nüfus, 1 Mayıs-1 Temmuz döneminde de 123 bin 904 kişi yükseldi.

Böylece ülke nüfusu, 1 Temmuz itibarıyla 86 milyon 320 bin 602 kişiye ulaştı.

Erkek nüfusun oranı yüzde 50,01 (43 milyon 170 bin 975 kişi), kadın nüfusun oranı yüzde 49,99 (43 milyon 149 bin 627 kişi) olarak kaydedildi.

Buna göre, Türkiye'nin net UYP'si ikinci çeyrek itibarıyla eksi 402,6 milyar dolar oldu.

Finansal türev işlemleri yeni bir kalem olarak yer almaya başlarken ikinci çeyrek itibarıyla bu sözleşmelerin net değeri eksi 4,3 milyar dolar seviyesinde gerçekleşti. Bu dönem itibarıyla Türkiye'nin yurt dışı varlıkları, bir önceki çeyreğe göre yüzde 1,7 azalışla 404 milyar dolar, yükümlülükleri ise yüzde 3 artarak 806,7 milyar dolar olarak gerçekleşti.

Yurt içi yerleşik gerçek kişilerin yurt dışı mevduat hareketleri için yapılan revizyon neticesinde, Varlıklar altındaki “Diğer Yatırımlar/Efektif ve Mevduatlar” kalemi, 2026 yılı birinci çeyreği itibarıyla 12,8 milyar dolar yukarı yönlü güncellendi.

Varlık kalemleri ikinci çeyrekte bir önceki çeyreğe göre incelendiğinde, doğrudan yatırımlar yüzde 3,2 artarak 81,2 milyar dolara yükselirken portföy yatırımları yüzde 11 azalarak 9,1 milyar dolar, diğer yatırımlar yüzde 2,7 azalarak 163,6 milyar dolara geriledi.

Aynı dönemde, bankaların yabancı para varlıkları yüzde 7 azalarak 49 milyar dolara, Merkez Bankasının rezerv varlıkları da yüzde 2,2 düşüşle 147,4 milyar dolara indi.

Portföy yatırımları alt kalemlerinden hisse senetleri ve yatırım fonu payları ikinci çeyrekte bir önceki çeyreğe göre yüzde 14,6 artarak 49,7 milyar dolar oldu.

Yükümlülükler alt kalemleri bir önceki çeyreğe göre incelendiğinde, doğrudan yatırımlar kalemi yüzde 0,6 azalışla 231,5 milyar dolar, portföy yatırımları yüzde 8,8 artarak 154,8 milyar dolar, diğer yatırımlar ise yüzde 2,9 artışla 413,4 milyar dolar seviyesinde gerçekleşti.

Buna göre endeks, haziranda bir önceki aya kıyasla yüzde 0,92 geriledi. Endeks, geçen yılın aralık ayına kıyasla yüzde 16,92, Haziran 2025'e göre yüzde 32,06 ve 12 aylık ortalamalara kıyasla yüzde 34,02 yükseldi.

Ana gruplarda bir önceki aya göre tarımda kullanılan mal ve hizmetler endeksinde yüzde 1,20 azalış olurken tarımsal yatırıma katkı sağlayan mal ve hizmetler endeksinde yüzde 0,93 artış kaydedildi.

Geçen yılın aynı ayına göre tarımda kullanılan mal ve hizmetler endeksinde yüzde 33,88, tarımsal yatırıma katkı sağlayan mal ve hizmetler endeksinde yüzde 21,49 yükseliş görüldü.

Alt gruplar

Yıllık Tarım-GFE'ye göre 9 alt grup daha düşük, 2 alt grup daha yüksek değişim gösterdi.

Haziranda yıllık bazda artışın en az olduğu alt gruplar, yüzde 20,47 ile malzemeler, yüzde 22,60 ile tarımsal ilaçlar oldu. Yıllık artışın en yüksek olduğu alt gruplar ise yüzde 50,99 ile gübre ve toprak geliştiriciler, yüzde 34,40 ile diğer mal ve hizmetler olarak kayıtlara geçti.

Aylık Tarım-GFE'ye göre 4 alt grup daha düşük ve 7 alt grup daha yüksek değişim sergiledi.

Haziranda bir önceki aya göre enerji ve yağlayıcılarda yüzde 2,61 azalış görülürken veteriner harcamaları yüzde 3,32 ile en az artış gösteren alt grup oldu.

Buna karşılık, aylık artışın en yüksek olduğu alt gruplar, yüzde 1,33 ile diğer mal ve hizmetler, yüzde 3,88 ile bina bakım masrafları olarak hesaplandı.

Sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımda, küresel enerji piyasalarında olağanüstü bir dönemden geçildiğini vurgulayan Şimşek, "Savaş dönemi zirvesine göre belirgin şekilde gerileyen ham petrol fiyatlarına rağmen taşımacılıktaki aksamalar ve rafineri kesintilerinin yol açtığı arz sıkışıklığı nedeniyle mazot fiyatları üzerindeki baskı sürüyor. Mazot Brent petrol marjı, uzun dönem ortalamasının yaklaşık 5 katına çıkarak varil başına 100 dolar seviyelerinde seyrediyor. Mazotta eşel mobil kapsamında attığımız son adımla, bu olağanüstü küresel şokun vatandaşlarımıza yansımasını sınırlıyor aynı zamanda bütçe disiplinini korumaya devam ediyoruz." ifadelerini kullandı. 

Buna göre şirketin 2026'nın ilk yarısında brüt kârı 4,5 milyar lira, faiz, amortisman ve vergi öncesi kârı (FAVÖK) ise 2 milyar lira oldu.

Besler'in yılın ilk 6 ayında finansal performansını inovasyon, marka ve sürdürülebilir büyüme yatırımlarıyla desteklediği belirtildi. Şirketin konsolide cirosu, geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 7,6 artışla 19,6 milyar liraya ulaştı.

Besler, aynı dönemde 1,5 milyar lira ihracat geliri elde ederken işletme faaliyetlerinden 1,6 milyar lira nakit akışı sağladı.

Dondurulmuş gıda ve konserve kategorisinde SuperFresh, donuk fırıncılıkta DFU, yağ kategorisinde Bizim Yağ, Terem, Luna, Yayla, Sabah ve Halk, sürülebilir peynir kategorisinde Ülker Sürmix markalarıyla faaliyet gösteren şirket, yılın ilk yarısında toplam 30 yeni ürünü tüketicilerle buluşturdu. Bu ürünlerin 16'sı dondurulmuş gıda iş biriminde, 5'i yağ iş biriminde Türkiye pazarına yönelik sunulurken, ihracat pazarları ve Ev Dışı Tüketim (EDT) kanalında 9 yeni ürün satışa çıkarıldı.

Açıklamaya göre, yaklaşık 64 milyon tabakta yer alan ve 21 milyon haneye ulaşan Besler markalarından SuperFresh, yüzde 32 pazar payıyla dondurulmuş gıda kategorisindeki liderliğini sürdürdü. Markanın, premium pizza segmentindeki varlığını Pizza Napoliten ile güçlendirirken Frulove'u da portföyüne eklediği bildirildi.

Yağ kategorisinde ise Bizim Yağ ve Terem'in performansıyla yüzde 68 pazar payına ulaşıldı.

EDT ve donuk fırıncılık satışları arttı

Açıklamanın devamında şu bilgilere yer verildi:

"Besler, yılın ilk yarısında Ev Dışı Tüketim ve donuk fırıncılık alanlarında da büyüme kaydetti. Yağ kategorisindeki pastacılık ürünleri satışları geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 18, catering segmentindeki satışlar yüzde 10 arttı. Donuk fırıncılık iş kolundaki bake-off satışlarında ise yüzde 53 artış gerçekleşti. Şirket, tarım ve tedarik zincirinde verimliliği artırmaya yönelik akıllı tarım projesi SAFER'ın ikinci fazını da uygulamaya aldı. Emirdağ fabrikasında hayata geçirilen güneş enerjisi santrali (GES) yılın ilk yarısında faaliyete geçti. Besler ayrıca Avrupa İmar ve Kalkınma Bankasından (EBRD) 25 milyon euro tutarında uzun vadeli finansman sağladı. Finansmanın üretim altyapısının güçlendirilmesi, verimlilik yatırımlarının hızlandırılması, sürdürülebilirlik projelerinin desteklenmesi ve uzun vadeli büyüme stratejisinin ilerletilmesinde kullanılması planlanıyor."

Yıldız Holding Gıda Grubu Başkanı ve Besler CEO'su Mert Altınkılınç, yılın ilk yarısında inovasyon odakları ve disiplinli iş modelleriyle güçlü bir performans ortaya koyduklarını belirtti.

Yenilikçi ürünleri, verimlilik odaklı uygulamaları ve uzun vadeli yatırımları somut sonuçlara dönüştürdüklerini aktaran Altınkılınç, şunları kaydetti:

"Bu dönemde sağladığımız uzun vadeli finansman da büyüme yolculuğumuzu destekleyen önemli adımlardan biri oldu. Önümüzdeki dönemde üretim altyapımıza, verimliliğe, sürdürülebilirlik projelerine ve ihracat kapasitemize yatırım yaparak hem yurt içinde hem uluslararası pazarlarda büyümemizi kararlılıkla sürdüreceğiz."

Bu yıl ocak-temmuz döneminde makine ihracatı geçen yılan aynı dönemine göre yüzde 1.7 artarak 16.5 milyar dolara yükseldi. Bu dönemde ihracat miktar bazında gerilese de gelir yönündeki artış birim fiyattaki yüzde 9’luk yükselişten kaynaklandı. Yeni gelişen Suriye pazarında ise Türk makine sanayicisi, Avrupalı ve Çinli makinecilerin önünde liderliği ele geçirdi.

Ocak-temmuz dönemine ilişkin ihracat verilerini değerlendiren Makine İhracatçıları Birliği (MAİB) Başkanı Sevda Kayhan Yılmaz, serbest bölgeler dahil toplam ihracatın yüzde 1.7’lik artışla 16.5 milyar dolara çıktığını bildirdi. Yılmaz miktar bazındaki düşüşe rağmen birim fiyattaki artışın, ihracattaki yükselişi getirdiğini belirtirken, en fazla ihracatın 2 milyar dolar ile Almanya’ya gerçekleştirildiğini vurguladı. ABD’ye yapılan ihracat da yüzde 28.9’luk artışla 1.4 milyar dolara çıktı.

Ocak-temmuz döneminde Suriye’ye yapılan ihracat geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 51.4 artarak 95 milyon dolara çıktı. Sıkıntılı dönemde Türk makine üreticisinin Suriye’yi terk etmediğini dile getiren Sevda Kayhan Yılmaz, ektörün pazar liderliğini Çin’in elinden aldığını söyledi.

İç savaş öncesinde yıllık ortalama 1,5 milyar dolarlık makine ithalatı gerçekleştirilen Suriye pazarında, 10 yılı aşkın süredir devam eden yıkıcı çatışmaların önemli bir potansiyelin israfına sebep olduğunu söyleyen Yılmaz, “Ancak ülkenin 2025’te yeniden toparlanma evresine girmesiyle birlikte; Suriye'nin toplam makine ithalatının önceki yılın iki katına çıkarak güçlü bir sıçrama yapması ve 378 milyon dolara ulaşması, sahadaki teknolojik yenilenme ve altyapı ihtiyacının ne denli bir ivme kazandığının somut kanıtı oldu” dedi. 2010 yılında Suriye pazarında 5’inci sırada yer alan Türk makine üreticisinin 2025’te 148 milyon dolarlık ihracatla Çin’i geride bıraktığının altını çizen Yılmaz, “Ancak pazarda metal, plastik, gıda ve tekstil makineleri başta olmak üzere kilit sanayi kollarında ihtiyaç artarken, Çinli ve Avrupalı üreticilerin pay kapma mücadelesi de alevleniyor. İç savaşın zorlu koşullarında dahi sahayı terk etmeyerek pazar liderliğini ele geçiren Türk makine sektörü için rekabet koşullarına uygun bazı yeni düzenlemeler gerekiyor” değerlendirmesinde bulundu.

“Eximbank Suriye’yi riskli ülke kategorisinden çıkarmalı”

Hükümetlerin çabalarıyla canlanan ticaret koridorları ve 10 milyar dolarlık ticaret hedefinin önemli bir zemin sunduğuna değinen Yılmaz,

“Suriye pazarında krizin tam ortasında elde ettiğimiz bu güçlü konumu koruyabilmemiz için rakiplerimizin devlet destekli agresif finansman hamlelerine karşı direncimizi sürdürebilmemiz gerekiyor” dedi.

Eximbank’ın risk sınıflandırmasında Suriye’nin en yüksek riskli grup olan 7’nci kategoride yer aldığına dikkat çeken Sevda Kayhan Yılmaz, “Bu durum ihracatçılarımızın karşısına önemli bir finansal ve bürokratik engel olarak yüksek prim oranlarını çıkarıyor. Alıcı Kredisi mekanizmasının kapalı olması da özellikle Avrupalı rakiplerimize ciddi bir finansman avantajı sağlıyor” şeklinde konuştu.

Yeniden imar bütçelerinin devreye girdiği yeni dönemde bu tip kısıtlayıcı uygulamaların hareket alanlarını daralttığını bildiren Yılmaz, “Suriye’nin, Eximbank nezdinde riskli ülkeler kapsamından çıkarılmasının tam zamanı olduğunu düşünüyoruz. İhracat kredi sigortası süreçlerinde esneklik sağlanması ve pazara özel Eximbank destek mekanizmalarının ivedilikle kurgulanması gerektiğine inanıyoruz” ifadelerini kullandı.

Suriye’nin ton başına alınan gümrük vergilerini 10 katına çıkarırken, Türk ürünlerine de Uzak Asya ürünleriyle aynı tarifeyi uygulamasının bazı alt sektörleri etkilediğini belirten Sevda Kayhan Yılmaz, “Ayrıca doğrudan bankacılık kanalları çalışmadığı için ülkemize döviz büroları üzerinden yapılan transferler, ihracatçının döviz dönüşüm desteklerinden mahrum kalmasına yol açıyor. Bunların çözümsüz konular olmadığını, Bakanlıklarımızın kademeli bir şekilde çözüm için çabaladığının farkındayız” dedi.

Yılmaz, Ağustos sonunda düzenlenecek 63’üncü Şam Uluslararası Fuarına titizlikle hazırlandıklarını kaydederek, burada Suriyeli firmalarla birebir görüşmeler yapacaklarını anlattı.

Gaziantep Büyükşehir Belediyesi’nin iş birliğinde tarımda yapılan desteklerin ve yeni uygulamaların anlatıldığı Tarımsal Destekler ve Krediler Bilgilendirme Toplantısı düzenlendi.

Tarımsal üretimin gelişmesi ve sürekliliğin sağlanması için kurumların yaptığı destekler ile uygulamaların anlatıldığı toplantı, Gaziantep Büyükşehir Belediyesi, İl Tarım ve Orman Müdürlüğü ile Ziraat Bankası Genel Müdürlüğü önderliğinde yapıldı. Gaziantep Şehir Tiyatrosu Onat Kutlar Salonu’nda tarımın bütün taraflarının katıldığı toplantıda tarımsal destekler, kredi ve finansman imkanları, güncel destek programları, sektör iş birliği ve gelişim üzerine sunumlar ile konuşmalarla üreticiler bilgilendirildi, merak ettikleri sorular yanıtlandı. Programda ayrıca Büyükşehir Belediyesi Sürdürülebilir Tarım ve Kırsal Kalkınma Daire Başkanı Kenan Seçkin, yaptığı sunumda kurum olarak yapılan mazot desteği, Çiftçi Kart, Can Suyum Projesi, fide, tohum, gübre dağıtımı ile modern tarımsal sistemlerin yaygınlaştırılmasına yönelik uygulamalar başta olmak üzere birçok alanda yapılan projeler hakkında bilgi verdi.

“Şehri yeşil ekonomiye dönüştüren bütün çiftçilerimizin ellerinden öpüyorum”

Gaziantep Büyükşehir Belediye Başkanı Fatma Şahin yaptığı konuşmada tarımda finansa ulaşımla ilgili yapılan toplantılar sonucu raporlamaların yapılması amacıyla toplanıldığını belirterek şunları söyledi: “Artık büyük balık, küçük balığı yutmuyor, hızlı balık hepsini yutuyor. Emanetin emin ellerde olması için hukuksal kapasitemizi güçlendirmemiz, önem verdiğimizi anlatmak için belediyemizde bir birim oluşturmamız gerekiyordu. Tarımda çok dağınığız kimden ne kadar destek geldiğini bilmiyoruz. Hızlı hareket edemiyoruz. Gereğini yaparak bu çabanın boşa gitmemesini sağlamalıyız. Bu çaba berekete, rahmete dönüşmeli. Güçlü üretici, güçlü tarım, güçlü Gaziantep, güçlü Türkiye, mutlu dünyaya dönüşmeli. Güç dediğim şey para gücü değil. İman gücü, akıl gücü, birlik ve beraberlik gücü, birbirimizi gerçekten sevmenin gücü. Ben toprakla uğraşan alın teriyle soframıza lezzet getiren şehri yeşil ekonomiye dönüştüren bütün çiftçilerimizin ellerinden öpüyorum.”

“Gördüklerim karşısında çok mutlu oldum”

Ziraat Bankası Genel Müdürlüğü Tarımsal Bankacılık Grup Başkanı Kemalettin Bayat, yaptığı konuşmada yapılan çalışmalar ve hizmetler hakkında bilgi vererek, “Bildiğiniz üzere ülkemiz aslında coğrafi kurumu, üretim kültürü, genç nüfusu ve sahip olduğu potansiyelle tarımsal üretimde önemli bir ülke konumundadır. Tabii potansiyeli ortaya çıkarmak verimli işletmeler, sürdürülebilir üretim modelleri ve güçlü finansal destek mekanizmalarıyla mümkündür. İlk kez görüyorum. Yani gerçekten tarım çok önemli ama bunu bir belediye başkanlığı bünyesinde bu kadar bilim kurarak arıcılıktan hayvanların su ihtiyaçlarına meradaki suya kadar düşünüp planlamalarından gerçekten de çok mutlu oldum. Bugün ekip olarak buraya geldiğimizde Gaziantep'te tarımın tüm taraflarının aynı masada bulunduğu, doğrudan iletişim kurabildiği ve sahadaki ihtiyaçların birebir ele alındığı bir alan olarak görüyoruz” açıklamasında bulundu.

İl ve Tarım Müdürü İbrahim Sağlam yaptığı konuşmada Antep Model’ini tanımlayarak, “Gaziantep'te Çiftçi Kayıt Sistemi’ne (ÇKS) kayıtlı 48 bin 800 çiftçimiz var. Bunun yanında 30 bin civarı Arı Kayıt Sistemleri’ne (AKS) kayıtlı çiftçimiz var. Bunların tüm sorunlarıyla alakalı sadece buradaki kredilendirme değil, arazide ne kadar problem varsa bütün çalışmalarda biz kurumların tamamı tek vücut olduk. Antep modeli diye isimlendiriyoruz” diye konuştu.

Konuşmalar ve katılımcıların merak ettiği soruların yanıtlanmasının ardından toplu fotoğraf çekimi ile program sonlandı.

Kısaca bugün kurumların önündeki temel soru, teknolojiyi kullanıp kullanmayacakları değil; bu teknolojiyi ne kadar doğru, güvenilir ve ölçülebilir bir değer üretim modeline dönüştürebilecekleri. Biraz verilere de bakarsak, küresel teknoloji harcamalarının 2026 yılında 6,3 trilyon dolara ulaşması beklenirken, Türkiye’de de teknoloji sektörü 2,1 trilyon TL’lik devasa bir büyüklüğe ulaşmış durumda. Ancak bu rakamların arkasında, özellikle yapay zeka ve dijital dönüşüm projelerinde %50’yi aşan bir başarısızlık oranı gerçeği var. TesterYou Kurucusu Barış Sarıalioğlu ile sohbetimizde aslında bu eksen üzerinde konuştuk, sohbet birbirini teyit eden fikirlerle ilerledi. Türkiye’nin dijital karnesini, kurumların yaptığı temel hataları ve "uzay mekiğine terlikle binme" paradoksunu ele aldık!

TesterYou geleceğin şirketlerinden

Öncelikle Barış Sarıalioğlu’nun kurucusu olduğum TesterYou’dan başlayalım. Kendi alanın çok önemli bir ‘niş’ şirket. Bu düzeyde örneği de oldukça az… TesterYou, 2018 yılında Türkiye’de kurulmuş, teknoloji odaklı bir danışmanlık ve eğitim şirketi. Ana alanı yazılım testi ve kalite güvencesi alanında uzmanlaşmış olmak. Tabii dijital dönüşüm, çevik dönüşüm (Agile), kullanıcı ve müşteri deneyimi, teknoloji eğitimi ve sertifikasyon alanlarında hizmet veriyor. Yani yeni ekonominin, yeni nesil şirketlerinden.

Sarıalioğlu, “Kendimizi, sadece bir teknoloji ya da yazılım şirketi olarak değil; kurumların dijital yolculuğuna eşlik eden “Teknoloji ve Dijital Süreç Ortağı” olarak tanımlıyoruz. Aynı zamanda, kullanıcı odaklı düşünme, sürekli öğrenme ve sürdürülebilir kalite anlayışıyla hem bireylere hem de kurumlara ölçülebilir değer sunmayı hedefliyoruz. TesterYou, yazılım testi ve kalite güvencesi alanında Türkiye’de öncü bir konuma sahip. uluslararası kuruluşlardan akredite eğitimler sunan sayılı kurumlardan biri olarak, sektöre hem bilgi hem de yetkin insan kaynağı kazandırıyoruz. Sunduğumuz danışmanlık ve eğitim hizmetleriyle yalnızca yerel pazarda değil, aynı zamanda Avrupa başta olmak üzere farklı coğrafyalarda da aktif rol üstleniyoruz. Bankacılık, sigorta, e-ticaret, savunma ve yüksek teknoloji gibi kritik sektörlerde edindiğimiz deneyimle, yazılım test süreçlerinin olgunlaştırılması ve dijital kalite kültürünün yaygınlaştırılması konusunda sektöre yön veren aktörlerden biriyiz”. diyor. TesterYou 10 ülkede yaklaşık 50’yi aşkın kurumla çalışmış ve genel iş kapasitesinin yüzde 40’ı yurtdışından gelmiş.

Teknolojiye Problem Aramak: En Büyük Stratejik Hata

Gelelim dönüşüm evrenine! Evren diyorum çünkü gerçekten ucu bucağı yok. Panik olmayalım, nasıl ilerlemek gerektiğiyle ilgili neleri konuştuk bir bakalım. Sonuçta bundan kaçışımız yok. Bundan sonra bu dönüşümün kilit noktası ‘sürdürülebilir’ olması. Barış Sarıalioğlu’na göre Türkiye’deki projelerin en büyük başarısızlık sebebi, teknoloji merkezli düşünmek. Kurumlar genellikle "Elimizde bu teknoloji var, bununla ne yapabiliriz?" sorusuna yanıt arıyor. Sarıalioğlu bu durumu şu sözlerle özetliyor: "Biz teknolojiye problem arıyoruz; oysa problemimize teknoloji aramamız lazım. Tedarik zincirindeki bir sıkıntıdan, üretim bandındaki bir dertten veya karar alma süreçlerindeki yavaşlıktan yola çıkılmadığında, teknoloji sadece "smart" görünmek için kullanılan bir etikete dönüşüyor”.

Bu yaklaşım hatası, beraberinde verimsizliği getiriyor. Sarıalioğlu’nun "uzay mekiğine terlikle binmek" olarak tanımladığı bu durumda, en ileri teknolojiler satın alınsa bile analog alışkanlıklar terk edilmiyor. Örneğin, bekleme süresini minimize etmek için tasarlanan yeni nesil asansörlerin başına, sistemi anlamayanlar için bir görevli yerleştirilmesi, Türkiye'deki dijitalleşme çelişkisinin en somut örneği olarak karşımıza çıkıyor.

Veri Sahipsizliği ve "Yüzde 20" Çıkmazı

Dijital dönüşümün ve yapay zekanın kalbi olan veri konusunda da ciddi bir yönetişim problemi yaşanıyor. Büyük bankalar ve kurumsal devler bile verinin kime ait olduğu konusunda zaaf yaşıyor. Sarıalioğlu, bankaların canlı ortamda yüzlerce terabayt verisi olmasına rağmen, "Bu verinin sahibi hangi iş kolu?" denildiğinde herkesin birbirinin yüzüne baktığını belirtiyor.

Sarıalioğlu, “Araştırmalar, dünyadaki kurumların ellerindeki verinin sadece %20'sine hakim olduğunu ve bu veriden katma değer çıkarabildiğini gösteriyor. Kalan %80'lik alan ise atıl bekliyor. Veri sınıflandırma süreçlerinin yeni yeni birebir düzeye inmeye başladığı bu dönemde, nitelikli veriye sahip olmayan bir kurumun yapay zekadan gerçek bir fayda sağlaması imkansız” diyor.

Türkiye'nin Dijital Dönüşüm Endeksi puanı 5 üzerinden 3,13 seviyesinde. Ancak bu rakam homojen bir yapıyı temsil etmiyor. Sarıalioğlu, “Türkiye’yi ‘İstanbul’daki finans merkezi’ ve ‘Anadolu’daki sanayi kolları’ olarak ikiye ayırıyor. Büyük gruplarlar dijitalleşmenin göbeğindeyken; KOBİ düzeyindeki işletmeler risklerden kaçınarak konfor alanlarını terk etmekte zorlanıyor” diyor.

Yapay zeka hızı, kalite sorunu oluşturdu

Yazılım geliştirme süreçlerinde yapay zeka kullanımı %90 seviyelerine çıksa da, üretilen çıktıya duyulan güven sadece %24 düzeyinde kalıyor. Bu noktada TesterYou’nun sunduğu yazılım testi ve kalite güvencesi hizmetleri kritik bir önem kazanıyor. Sarıalioğlu, yapay zekanın hızı artırabileceğini ancak bu hızın beraberinde daha güçlü bir doğrulama ve kalite mühendisliği gerektirdiğini vurguluyor.

TesterYou, sadece Türkiye'de değil; Almanya'dan Portekiz'e kadar 10'dan fazla ülkede teknoloji ihracatı yaparak bu kalite kültürünü yaygınlaştırmayı hedefliyor… Şirketin sunduğu uluslararası akredite eğitimler, sektördeki yetkin insan kaynağı açığını kapatmayı hedefliyor.

Aslında Türkiye için çıkış yolu; teknolojiyi klonlamak veya moda olduğu için peşinden koşmak değil; kendi özgün problemlerimizi çözecek, veriye dayalı ve kalite odaklı bir "problem-to-tech" modelini benimsemekten geçiyor.

Küresel teknoloji yatırımlarında AI etkisi büyüyor

Gartner'ın Nisan 2026 tarihli güncel tahminine göre, dünya genelindeki bilgi teknolojileri harcamalarının 2026 yılında 6,31 trilyon dolara ulaşması bekleniyor. Bu rakam, 2025 yılına kıyasla %13,5 büyüme anlamına geliyor. Burada özellikle dikkat çekici olan nokta, büyümenin önemli bölümünün yapay zeka altyapısı ihtiyacından kaynaklanması. Veri merkezi sistemleri harcamalarının 2026 yılında %55,8 artarak yaklaşık 788 milyar dolara ulaşacağı öngörülüyor.

Bu veri bize şunu söylüyor: Yapay zeka artık yalnızca kurumların kullandığı bir uygulama ya da çözüm seti olarak görülmüyor. Yapay zekanın ihtiyaç duyduğu işlem gücü, veri merkezi kapasitesi, ağ altyapısı ve kurumsal entegrasyonlar, teknoloji yatırımlarının yönünü doğrudan belirliyor.

İran ile ABD arasındaki gerilim yeni bir eşiğe taşınırken, çatışmanın Avrupa'ya sıçrama ihtimali yeniden gündeme geldi. Financial Times'ın İran yönetimine yakın iki kaynağa dayandırdığı haberine göre Tahran, ABD Başkanı Donald Trump’ın savaşı yeniden tırmandırması halinde Avrupa’daki ABD askeri varlıklarına saldırı seçeneklerini değerlendiriyor. İncelenen hedefler arasında Güneydoğu Avrupa’daki ABD tesisleri, özellikle de Bulgaristan ve Kıbrıs’taki Amerikan varlıkları bulunuyor.

Bulgaristan’ın Bezmer Hava Üssü’nün geçen ay ABD yakıt ikmal uçaklarının kullanımına açılması, ülkeyi Tahran’ın değerlendirmelerinde öne çıkarmış görünüyor. Kıbrıs da mart ayında bir İngiliz üssünün İHA saldırısına maruz kalmasının ardından potansiyel hedefler arasında değerlendiriliyor. İran’ın ayrıca Hürmüz Boğazı’ndaki denizaltı fiber optik kablolarına yönelik saldırı seçeneklerini incelediği aktarılıyor. Ancak Financial Times’ın haberindeki bilgilerin bağımsız olarak doğrulanmadığı da belirtiliyor.

Tahran: Misilleme Orta Doğu’dan 

Avrupa’ya kayar İran'ın mesajının temelinde, ABD'nin İran topraklarına yönelik yeni bir saldırısına karşı misillemenin yalnızca Orta Doğu ile sınırlı kalmayacağı uyarısı bulunuyor. Tahran açısından Avrupa’daki Amerikan üsleri, doğrudan Avrupa ülkeleri olmaktan çok ABD'nin bölgedeki askeri operasyonlarına destek sağlayan unsurlar olarak değerlendiriliyor.

Bu nedenle İran’ın olası bir Avrupa saldırısının hedefi, ilk aşamada Avrupa’nın kendisinden ziyade Avrupa topraklarındaki ABD askeri altyapısı olabilir. Ancak böyle bir saldırının Avrupa topraklarında gerçekleşmesi, çatışmanın siyasi ve askeri sonuçlarını kaçınılmaz biçimde büyütecek.

Hürmüz tıkanıklığı sürüyor 

Diplomatik kanal da şu aşamada zayıflamış durumda. Trump, Tahran’la devam eden veya planlanan herhangi bir görüşme olmadığını açıklarken, Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılması konusunda da gerilim sürüyor. ABD-İran arasında daha önce sağlanan mutabakatın karşılıklı ihlal suçlamaları sonrasında bozulması, yeni bir müzakere zemini oluşturulmasını zorlaştırıyor.

İran’ın vurulma senaryosu gerçekçi mi?

Aylar önce Avrupa Terörle Mücadele ve İstihbarat Çalışmaları Merkezi tarafından yayımlanan ve Euronews tarafından aktarılan analiz, bugünkü tehdidi değerlendirmek açısından yeniden önem kazanıyor. Analize göre ; 

● İran'ın uzun menzilli füze, seyir füzesi ve İHA kapasitesi Avrupa'nın güney ve doğu kesimlerinin önemli bölümünü teorik olarak kapsıyor. 
● İran'ın Khorramshahr sınıfı balistik füzelerinin, savaş başlığı ağırlığı azaltıldığında yaklaşık 3.000 kilometreye kadar ulaşabildiği belirtiliyor. Bu menzil, Atina, Sofya ve Bükreş gibi kentleri kapsıyor. 
● Daha yüksek menzil senaryolarında Viyana, Roma ve Berlin’e kadar uzanıyor. Shahed-136 tipi İHA'ların menzilinin 2.500 kilometreye, Soumar ve türevlerinin de yaklaşık 2.000-3.000 kilometreye ulaşabildiği değerlendiriliyor. 
● Ancak menzil, tek başına etkili saldırı kapasitesi anlamına gelmiyor. Uzun mesafede füze isabet oranı, hedefleme kapasitesi, elektronik harp koşulları ve hava savunmasının aşılması ciddi sorunlar yaratıyor. Nitekim Financial Times’ın güncel değerlendirmesinde de İran’ın uzun menzilli saldırı kapasitesinin geçmişte sınırlı sonuçlar verdiğine, buna karşılık son dönemdeki bazı saldırıların Tahran’ın hassas vuruş kapasitesinin geliştiğini gösterdiğine dikkat çekiliyor.

Ucuz İHA’lar 

● Bununla birlikte İran’ın elindeki tehdit yalnızca balistik füzelerden ibaret değil. Daha yavaş ancak düşük maliyetli İHA sürüleri, seyir füzeleri, siber saldırılar ve denizcilik sabotajları Avrupa’nın karşı karşıya kalabileceği daha geniş bir hibrit tehdit tablosu oluşturabilir. 
● NATO da hibrit tehditleri siber saldırılar, dezenformasyon, ekonomik baskı ve örtülü operasyonlar dahil olmak üzere geniş bir çerçevede tanımlıyor.

NATO cevap verirse krizin boyutu değişir 

● İran'ın bir NATO üyesinin topraklarını doğrudan vurması halinde krizin boyutu tamamen değişir. 
● NATO’nun 32 üyesi bulunuyor ve ittifakın temel prensibi, bir üyeye yönelik silahlı saldırının ortak savunma yükümlülüğünü gündeme getirmesi. Ancak ABD’nin Avrupa’daki bir askeri tesisinin hedef alınması ile bir NATO ülkesinin doğrudan hedef alınması arasında hukuki ve siyasi açıdan önemli fark bulunuyor. 
● NATO’nun balistik füze savunma sistemi, Avrupa’daki müttefik nüfuslarını, topraklarını ve kuvvetlerini balistik füze tehdidine karşı korumayı amaçlıyor. *İran’ın Avrupa’daki bir ABD tesisine saldırması halinde ilk tepkinin hava savunmasının güçlendirilmesi, istihbarat paylaşımının artırılması ve hedeflerin korunmasına yönelik askeri tedbirlerin yoğunlaştırılması olması beklenebilir. Saldırının bir NATO ülkesine yönelik doğrudan silahlı saldırıya dönüşmesi ise siyasi istişareleri ve ortak savunma mekanizmalarını çok daha sert biçimde gündeme getirebilir.

Avrupa için asıl risk hibrit savaş

Avrupa açısından İran tehdidinin en kritik boyutlarından biri, doğrudan füze saldırısından daha düşük eşikli yöntemler olabilir. Daha önceki analizlerde İran'ın Avrupa'da muhalifler ve kritik altyapıya yönelik örtülü operasyonlar, siber saldırılar ve sabotaj kapasitesine dikkat çekilmişti. Bu senaryoda enerji tesisleri, limanlar, denizcilik altyapısı ve iletişim sistemleri öne çıkabilir. Hürmüz Boğazı’ndaki denizaltı fi ber optik kablolarının hedef alınmasının değerlendirilmesi de Tahran’ın çatışmayı yalnızca askeri tesislerle sınırlamayan bir yaklaşım geliştirebileceğine işaret ediyor.

Şimdilerde yatırımcıların odağında altı aylık mali tablolar öne çıkıyor. Hizmet sektöründe Türk Hava Yolları ve BİM milyarlarca liralık gelirle öne çıkarken, Arf Bio ve Masfen Enerji cirosunu %100’ün üzerinde büyüten iki firma konumunda bulunuyor. Firmaların gelirleri ise yatırımcıların yakından takip ettiği kalemlerin başında geliyor. Ancak sadece ciro büyümesine bakıp maliyetleri göz ardı etmek yanıltıcı olacaktır. Satışını artıranların günün sonunda kârını büyütmesi kadar zarar etmesi de olası. Yatırımcıların işlem yapmadan önce vitrindeki satış kadar kasanın durumuna da bakması gerekiyor.

Satışı büyütürken zarar yazdı

Ocakta borsaya gelen Arf Bio, altı aylık dönemde satışlarını %162 artırarak 304,3 milyon TL’ye taşıdı. Gelirdeki hızlı büyümeye rağmen giderlerinin daha hızlı büyümesi esas faaliyetlerinden zarara dönmesine yol açtı. Buna artan finansman gideri de ilave olunca dönem sonunu 53,5 milyon TL zararla kapattı. Hissenin fiyatı gerilerken ilk işlem seviyelerine yaklaştı. Satışlarını %100 artırarak 2,5 milyar TL’ye çıkaran Masfen Enerji, hizmet sektöründe gelirini en fazla artıran ikinci firma konumunda; dönem sonu net kârı %107 arttı. Romanya’daki 25 milyon euroluk anlaşma geliri destekleyecek. Hisse, 30 Temmuz günü 50,20 TL ile borsada ilk işlemine başlarken şimdilerde açılış seviyesinin altında duruyor.

Beklentiyi yukarı çekti

Enerjisa, altı aylık dönemde gelirini %6,96 düşürerek 117 milyar TL seviyesine geriletse de hizmet sektöründe en yüksek satışı yapanlar arasında yer alıyor. İlk yarıda 24,1 milyar TL faaliyet geliri elde eden firmanın yıl sonu faaliyet geliri beklentisi ise 85 milyar TL düzeyinde. Enerjisa, kâr hedefini ise 11-13 milyar TL’den 13-15 milyar TL’ye yükseltti.

ZEYNEP'E SOR

AKTİF Mİ, PASİF Mİ?

Aktif yatırım; yüksek getiri, esneklik, fırsat, risk yönetimi, dinamiklik. Yüksek maliyet, yönetici riski, istikrarsız sonuç, zaman tüketimi, baskı.

Pasif yatırım; düşük maliyet, çeşitlendirme, konfor, piyasa garantisi, disiplin. Sınırlı kazanç, manevra eksikliği, köpük riski, uzun bekleme süresi.

Aktiflerinin %86’sına denk gelen bir alımın altına girdi. Bedeli bir yılda ödeyecek

Denge Yatırım Holding satın aldığı maden şirketinin ödemesini nasıl yapacak? ● Cem Ketenci

Cem, Denge Yatırım Holding, geçtiğimiz haziranda SB Çelik Madencilik’in %9,26 payını 1,75 milyar TL’ye satın aldı. Ödemenin en geç Ağustos 2027 sonuna kadar yapılması gerekiyor. Bedelin tamamının peşin ödenmemesi şirkete önemli bir kolaylık sağlamış olsa da finansman kaynağı hakkında bilgi vermedi. Tutar, aktif toplamının %85,88’ine denk gelirken firma açısından oldukça önemli bir yatırım anlamına geliyor. Son iki yıldır zarar eden şirket, ilk çeyrekte de zarar üretmeye devam etti. Son bilançosuna göre birikmiş geçmiş yıl zararı 1,3 milyar TL oldu.

Zincir marketlere soğuk zincir lojistiğiyle ürün sağlayan fi rmanın %50,3 payını aldı

Ulaşlar Turizm ne gibi bir beklentiyle Künye Gıda’nın yarısını satın aldı? ● Zafer İnci

Zafer, Ulaşlar Turizm, gıda perakendeciliğindeki konumunu güçlendirmek ve mevcut faaliyetleriyle sinerji yaratabilmek amacıyla Künye Gıda’nın %50,30 payını satın aldı. Firmanın bu yatırımdan temel beklentisi, halihazırda yurt içinde 80 perakende zincir markete soğuk zincir lojistiğiyle ürün sağlayan Künye Gıda’nın potansiyelini konsolide bilançosuna entegre etmek olarak değerlendirmeli. Atılan adımla birlikte Şirket, mevcut operasyonel hacmiyle beraber cirosunu ve kârlılığını çok daha güçlü ve sürdürülebilir şekilde artırmayı hedefl iyor.

YATIRIM FONLARI

BTZ hisse senedi fonu büyük hisselerden uzak durarak bir yılda %16 yükseldi

Atlas Portföy’ün idaresindeki BIST 30 Dışı Şirketler Hisse Senedi Fonu (BTZ), iki yılı aşkın süredir işlem görüyor. Fon şubatta en yüksek 1,35 TL’yi görürken sonrasında geriledi. Mayısta tekrar zirvesine yönelse de aşamadan tekrar yönü aşağı döndü. Zayıf bir seyir izleyen BTZ’nin hacmi son iki ayda arttı. Ağustosta büyüklüğü 7,52 milyon TL’ye yükseldi. Şimdilerde fona yönelen nakit 893 bin TL seviyesinde. Yatırımcı sayısı sınırlı da olsa azalırken ağustosta 193 kişiye indi. Stratejisi, BIST 30 Endeksi dışındaki hisselere yatırımda bulunmak üzerine kurulu. Portföyün %89,46’sı hisse senedi ve %6,78’i BYF katılma paylarından oluşuyor. BIST 30 hisse dışı fırsatlardan yararlanmak isteyenlere hitap ediyor. Yıllık bazda %15,7 kazanç sağlayan BTZ, aynı sürede %29,9 yükselen BIST 100 Endeksinin gerisinde kaldı.

TAHVİL

İş Bankası, piyasadan %42,22 bileşik faizle 2,4 milyar lira borçlandı

İş Bankası, 17.08.2026 tarihinde nitelikli yatırımcılara yönelik finansman bonosu ihracı gerçekleştirdi. Toplam tutarı 2.400.000.000 TL olan bononun yıllık basit faizi %38,50, bileşik faizi ise %42,22 olarak belirlendi. 182 gün vadeli bononun vadeye isabet eden faizi %19,20 düzeyinde. Bononun itfa tarihi 18.02.2027 olarak açıklandı. 18 Ağustos itibarıyla Türk Lirası Gecelik Referans Faiz Oranı (TLREF) %39,83 seviyesinde bulunuyor. İş Bankası’nın verdiği %38,50 basit faiz oranı, TLREF’in 1,33 puan altında kalıyor. Oran, piyasa koşullarında kendisi için makul bir seviye olarak değerlendirilebilir. Bunun yanı sıra ihraç, bankanın kısa vadeli likidite ihtiyacını karşılarken, bono piyasada TRFTISB22714 ISIN kodu ile işlem görecek.

ŞİRKET PANOSU

Şirket haberlerinde bugün önemli ne var?

LİNK BİLGİSAYAR

Bulut tabanlı platforma Ziraat Katılım’ın bankacılık altyapısını entegre etti

Link Bilgisayar, bulut tabanlı ERP platformunu kapsamlı bir teknoloji ekosistemine dönüştürüyor. Bu doğrultuda, Ziraat Katılım ile yürüttüğü iş birliğinde önemli bir aşamayı tamamladı. Entegrasyon sayesinde, firmaların vergi ve SGK ödemeleri doğrudan program içinden Ziraat Katılım altyapısıyla gerçekleştirilecek. Bu yolla finansal hizmetlerin tek bir dijital ortamda birleştirilmesini sağlayan ilk somut uygulama hayat bulurken, ERP yazılımları sıradan bir muhasebe programı olmaktan çıkarılıp finansal işlem yapılabilen uçtan uca bir platforma dönüştürülüyor.

FORTE BİLGİ

Devlet Malzeme Ofisi'nden 124,5 milyon liralık veri depolama ünitesi ihalesi aldı

Forte Bilgi İletişim Teknolojileri, DMO tarafından düzenlenen ve bir kamu kurumunun siber güvenlik kapsamındaki veri depolama ünitesi alımını içeren ihalede KDV hariç 124,5 milyon TL bedelle en iyi teklifi vererek ihaleyi kazandı. Söz konusu ihaleye ilişkin sözleşmenin imzalandığı ve tutarın şirketin son gelir tablosundaki brüt satış hasılatına oranının %5,96 olduğu belirtildi. Şirket, kamu bilişim altyapılarındaki tedarikçi rolünü hacimli bir satışla büyütmüş oldu. Yılbaşından bu yana açıklanan işlerin toplam tutarı ise yıllık gelirinin %80,7’si düzeyinde bulunuyor.

KARTONSAN

Nakit için İstanbul’daki taşınmazı sattı ve bağlı şirketini devretme kararı aldı

Kartonsan, İstanbul Küçükçekmece’de bulunan ve ekspertiz değeri 630 milyon TL olan 12.725 metrekarelik arsa ve bina tesisini, KDV hariç 642,14 milyon TL’ye sattı. Satış bedelinin peşin olarak tahsil edildiği ve tapu devrinin tamamlandığı belirtildi. İşlemden yaklaşık 508,7 milyon TL kâr elde edildiği ve bedelin işletme sermayesi olarak kullanılacağı açıklandı. Firma, daha önce de faiz yükünü azaltılmak amacıyla Selka Ticaret’te sahip olduğu yaklaşık %99,47 payını toplam 6 milyon dolara ilişkili olmayan taraf konumuna gelen Pak Holding ile Asil Holding’e satma kararı verdi.

HİSSEDEKİ FON PAYLARI

Afyon Çimento mayısın ikinci yarısından bu yana 12 TL’nin üzerinde tutunuyor

Afyon Çimento’da fonlar satış ağırlıklı işlemlerde bulunuyor. Portföylerindeki miktar %5,29 ile toplamda 530,9 bin lot azalarak 9,50 milyona indi. Hisseyi bulunduran fon sayısı 12’den 11’e geriledi. SVB fonu 302,4 bin lot ile en fazla satışı yaparken hisseden çıktı. GID fonu 15,3 bin lot ile en çok alımı gerçekleştirdi. Hisse hakkın da bugüne kadar bir aracı kurum öneride bulunurken model portföyüne alan olmadı. Marbaş Menkul, Kasım 2025’teki önerisiyle 19,64 TL’yi işaret ederek “Al” tavsiyesinde bulundu.

Yüreğir Ziraat Odası Başkanı Doğan, aşırı yağışlar nedeniyle rekoltede yüzde 10-15 düşüş ve üretimin 9,5 milyon tonun üzerinden 8,5 milyon tona gerilemesini beklediklerini söyledi. İhtiyacın 13 milyon tonu aştığını, ihracata çalışan sanayi için 5 milyon ton ilave ürün gerektiğini belirtti. Rusya-Ukrayna savaşı Karadeniz’de ithalatı zorlaştırırken Romanya’daki yağış azlığı nehir taşımacılığını aksatıyor. ABD mısırı GDO nedeniyle uygun bulunmuyor.

“TMO fiyatı yüksek açıklamalı, ödeme süresini kısaltmalı” 

Sanayicilerin tedarike başladığını belirten Doğan, TMO’nun yüksek fiyat açıklaması ve 21 günlük ödemeyi kısaltması gerektiğini söyledi. Aksi halde üreticinin düşük fiyattan peşin ödeme yapan sanayiciye mahkûm olacağını vurguladı. Fiyatın 13 lirayı aştığını kaydeden Doğan, üreticinin ihtiyacı ve borcu kadar satış yapmasını, kalan ürünü lisanslı depolarda tutmasını önerdi. Arz fazlasının fiyatları düşürebileceğini belirtti.

“Finansmana erişim çok zor” 

Faizlerin üreticinin yükünü artırdığını söyleyen Doğan, politika faizi yüzde 37 iken piyasa faizlerinin yüzde 45-60 arasında değiştiğini belirtti. Sübvansiyonlu kredileri kullanan üretici için kredilerin pahalı olduğunu kaydeden Doğan, çiftçilerin borcunu yeni borçla kapattığını söyledi. Finansmana erişemeyenlerin tarla, bağ, bahçe ve traktörlerini satışa çıkardığını ancak talep bulamadığını belirtti.

“Mısırda yanlış fiyat politikası çiftçinin sonu olur” 

Karapınar Ziraat Odası Başkanı Durmuş Öner, çiftçinin iki yıldır para kazanamadığını belirterek mısır fiyatının maliyetlere göre saptanmasını istedi. Karapınar’da kilogram maliyetinin 12-13 lira, borsa fiyatının 12,5-14 lira olduğunu aktaran Öner, fiyatların yetersizliğini söyledi. Buğday ve arpada izlenen politikanın mısırda tekrarlanmasının çiftçiyi vuracağını vurgulayan Öner, borsa fiyatının Adana çiftçisini kurtarabilse de Konya Ovası’nın maliyetini karşılamayacağını belirtti.

“TMO üreticinin yanında olmalı” 

Adana Çiftçiler Birliği Başkanı Mutlu Doğru, üreticinin kilogram başına en az 14,5 lira beklediğini, düşük fiyatın zarar anlamına geleceğini söyledi. İthalat nedeniyle nişasta sanayicilerinin depolarının dolu, finansman maliyetleri nedeniyle yem sanayicilerinin alımlarının sınırlı olduğunu belirtti. Dünya fiyatları düşükken İran savaşı sonrası mazot ve gübredeki artışın maliyetleri yükselttiğini kaydeden Doğru, üretimin düşmemesi için TMO’nun müdahale fiyatıyla çiftçinin yanında olmasını istedi. Kafkasya ve Balkanlar’dan alternatif rotalarla mısır ithal edilebileceğini de ifade etti.

Türk moda endüstrisinin küresel ölçekteki önemli organizasyonlarından İstanbul Hazır Giyim ve Moda Fuarı IFCO’nun 5. Yılında 10’uncusu, sanayicilerin OVP öncesi ekonomi yönetimine yönelik kritik uyarılarına sahne oldu.

Ticaret Bakanı Ömer Bolat’ın da katıldığı, İstanbul Hazır Giyim ve Konfeksiyon İhracatçıları Birliği (İHKİB) tarafından düzenlenen fuarın açılışında sanayi, ihracat ve ticaret dünyasının temsilcileri, mevcut ekonomi programının özellikle üretim ve ihracatçı üzerindeki maliyetlerinin yeniden değerlendirilmesini istedi. Etkinliğe katılımcı ve ziyaretçi sayısındaki düşüş de dikkat çekti. Geçen yıllarda 600’e yakın katılımcının yer aldığı ve 30 bine yakın ziyaretçi ağırlayan fuarda bu yıl katılımcı sayısı 200’e, ziyaretçi sayısı da 15 bine kadar geriledi.

Açılışta konuşan İstanbul Sanayi Odası (İSO) Başkanı Erdal Bahçıvan, OVP’nin açıklanmasına artık haftalar, hatta günler kaldığını belirterek, Türkiye sanayisinin yeni programda çok daha farklı bir bakış açısı istediğini söyledi. Son 3-4 yıldır yalnızca enflasyonu düşürmeye odaklanan program anlayışının Türkiye’yi getirdiği noktanın ortada olduğunu belirten Bahçıvan, “Enflasyon uğruna biz Türkiye sanayisini feda ediyoruz” dedi.

Artık bıçak kemiğe dayandı 

Sanayinin kolay oluşmadığını, üretim kapasitesi, ihracat gücü ve istihdamın yıllar içerisinde büyük emeklerle yaratıldığını vurgulayan Bahçıvan, sanayinin enfl asyonla mücadelede üzerine düşenden fazlasını yaptığını savundu. Mal enfl asyonunun yıllık yüzde 16,7 seviyesine gerilediğine dikkat çeken Bahçıvan, buna karşın sanayinin yüzde 32-33 seviyesindeki genel enfl asyonun bedelini yüksek faiz ve finansman maliyetleriyle fazlasıyla ödediğini söyledi. “Finansmana en fazla ihtiyaç duyan sektör sanayi. Çünkü yatırım kredisine de işletme sermayesine de ihtiyacı var” diyen Bahçıvan, sanayi ve ihracatçının kendisinden kaynaklanmayan enfl asyonun bedelini ödediğini belirtti. Ekonomi yönetimine seslenen Bahçıvan, “Türkiye sanayisi ve ihracatçısı artık bu boyutu bir kez enflasyon önleme ilacında artık dayanma gücünü kaybetmiş durumda” ifadelerini kullandı.

Bahçıvan’ın mesajının en dikkat çekici bölümü ise “Artık bıçak kemiğe dayandı. Bunun daha fazla sürdürebilecek bir gücü ve dönemi kalmadı” sözleri oldu. Sanayiye verilecek katkıların mevcut enflasyon ortamında dahi ekonomiye olumlu etki sağlayacağını belirten Bahçıvan, üretim ve ihracat gücünün korunması halinde Türkiye’nin çok daha büyük katkılar sağlayabileceğini söyledi.

 Kur-enflasyon makası yüzde 10’u aştı 

İstanbul Ticaret Odası (İTO) Başkanı Şekib Avdagiç de ihracatçının uzun süredir gündeminde olan enfl asyon ile döviz kuru arasındaki makasa dikkat çekti. 2026’nın yalnızca ilk 7 ayında yüzde 10’un üzerinde ilave bir makas oluştuğunu belirten Avdagiç, bunun ihracatçı üzerindeki baskıyı artırdığını söyledi. Kurun yalnızca ihracatçıyı değil, Türkiye’nin turizm ve alışveriş performansını da etkilediğini dile getiren Avdagiç, yabancıların Türkiye’de yaptığı kredi kartı harcamalarının azalırken Türk vatandaşlarının yurt dışındaki kartlı harcamalarının arttığını belirtti. Türkiye pahalı algısının giderek güçlenmesinin tehlikeli olduğunu söyleyen Avdagiç, bunun uzun vadede hem mal ticaretini hem de turizmi olumsuz etkileyebileceği uyarısında bulundu. Avdagiç, OVP’de enflasyonla mücadelenin yalnızca döviz kuru baskılanarak yürütülmemesi gerektiğini vurgulayarak, “3 sene boyunca bunun çok ciddi faturasını ödedik, ödemeye devam ediyoruz” dedi. Avdagiç, Türkiye’nin ihracatını artırması ve ithalatı kontrol altına alması için daha dengeli bir yaklaşım beklediklerini ifade etti.

İhracatta yüzde 2-4 artış bize yetmez 

Türkiye İhracatçılar Meclisi (TİM) Başkanı Mustafa Gültepe ise Türkiye’nin 278 milyar dolara yaklaşan ihracatının yeterli olmadığını belirterek, “Tek rakamlı artışlar, yüzde 2 ile yüzde 4 arasında bizlere yetmez” mesajı verdi. Hazır giyimde sorunların diğer sektörlere göre daha ağır olduğunu ancak problemin artık yalnızca hazır giyim veya sanayi meselesi olmaktan çıktığını belirten Gültepe, “Bu problem Türkiye’nin problemi” dedi. Yeni OVP’de sanayiye daha farklı desteklerin gelmesi gerektiğini söyleyen Gültepe, Türkiye’nin büyümesinin en az yarısının ihracat ve üretimden gelmesi gerektiğini vurguladı. “Üreten ülkeler geleceğini refah altına alan ve çok daha sağlam temeller altında duran ülkelerdir” diyen Gültepe, Türkiye’nin üretimle büyütülmesi gerektiğini ifade etti. 2026’nın son iki çeyreğinde üretimin ve ihracatın daha güçlü büyümesini beklediklerini belirten Gültepe, hedeflerinin yüzde 5’in üzerinde büyüyen bir ihracat performansı olduğunu söyledi.

Hazır giyim gibi 7 sektör daha olsa cari açık olmaz

IFCO’nun ev sahibi İHKİB Başkanı Mustafa Paşahan da sektörün taleplerini ekonomi yönetimine iletti. Hazır giyim sektörünün 2025’i 16,8 milyar dolarlık ihracatla kapattığını belirten Paşahan, son 3 yıldır ihracatta daralma yaşanmasına rağmen sektörün geçen yıl 12,5 milyar dolarlık cari fazla verdiğini söyledi. “Hazır giyim gibi 7 tane sektör daha olsaydı 2025 yılında cari açığı olmayacaktı” diyen Paşahan, sektörün istihdam, ihracat ve katma değer açısından stratejik konumuna dikkat çekti. Paşahan, sektörün yeniden ayağa kaldırılması için 3 bin 500 TL istihdam desteği, 1.270 TL asgari ücret desteği ve hazır giyime yüzde 10 döviz dönüşüm desteği verilmesini istedi. Yatırım kredilerinin yüzde 15’in altında kullandırılması, tekstil ve hazır giyim fi rmalarının 3 yıl boyunca 6. bölge teşviklerinden yararlandırılması ve süresi dolan teşvik belgelerinin 10 yıl daha uzatılması talepler arasında yer aldı. Paşahan ayrıca teşvikli yatırımlarda asgari ücretin yüzde 50 fazlasına kadar ücret alan çalışanların SGK primlerinin tam teşvik kapsamına alınmasını, emekli çalışanların SGK prim teşviklerinin kaldırılmasını ve teşvik bölgelerine taşınan yatırımlarda ikinci el makinelerin de teşvik kapsamına dahil edilmesini istedi. Yeşil ve dijital dönüşümün birlikte ele alınması gerektiğini vurgulayan Paşahan, sektör için yüzde 40 hibe ve yüzde 60 düşük maliyetli kredi modeli önerdi. “2030’a geldiğimizde bu sektörü hep birlikte upgrade edelim” diyen Paşahan, sektörün geçmişte olduğu gibi verilen desteğin karşılığını Türkiye ekonomisine fazlasıyla vereceğini söyledi. Paşahan ayrıca sektörün sürekli kötülenmesinden ve karamsar bir tablo çizilmesinden vazgeçilmesi çağrısında bulundu.

Halka arz başvurularında birçok firma yeni hikayeler yazma arayışında. Öyle ki halka arzlar bu yıl neredeyse geçen yılı ikiye katlama yolunda ilerliyor. Halka arzlardaki temel amaç ise elde edilen gelirle planlanan yeni yatırımları gerçekleştirmek ve finansman konusunda kısmi rahatlama sağlamak. Son 1,5 aylık sürece bakıldığında 12 şirket halka arz edildi. İlk halka arz başvurularında ise 119 şirket beklemede.

Piyasa koşulları ve ABD-İran geriliminin seyrine göre sene sonunda 20-25 firmanın daha halka açılabileceğini kaydeden İnfo Yatırım Genel Müdürü Tarkan Akgül, “Firmalar açısından halka arzlarda takvimi iyi yapmak lazım. Aksi halde firmalar nezdinde bazı sorunlar yaşanabilir. Son dönemde belli bir büyüklüğün üzerindeki halka arzlarda sorunlar yaşandı. Sonuç olarak halka arzlar orta ve uzun vadeli bir süreç. 1 aylık tepkimeye bakarak değerlendirme yapmak doğru olmaz” açıklamalarında bulundu.

“Merkez Bankası süreci iyi yürütüyor” 

Makroekonomik dengeler açısından Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’nın süreci iyi yönettiğinin altını çizen Akgül, “Konuşmalarda önceden Fed ve ECB örnek gösterilirdi. Şimdi ise bazı merkez bankaları piyasaları bilgiden uzaklaştırmaya çalışıyor. Makroekonomik dengeler açısından bizim Merkez Bankamızın iletişimi gayet iyi, süreci iyi yürütüyor. Piyasalarda olağanüstü bir gelişme olmazsa Merkez Bankamız Eylül’de faiz indirimine gidebilir. Sene sonunda limana düzgün bir şekilde yanaşacağımızı düşünüyoruz” şeklinde konuştu.

“Altın ve gümüşte riskler devam ediyor” 

Portföy dağılımları konusunda dengeli olunması gerektiğini kaydeden Akgül, para piyasası fonları başta olmak üzere sabit getirili yatırım enstrümanları üzerinden ilerlenmesi gerektiğini belirtti. Altın ve gümüş konusunda ise, “Altın ve gümüş geçtiğimiz yıl önemli bir patlama gerçekleştirdi. Yaşanan yükseliş çok sağlıklı bir yükseliş değildi. Fiyatlamalar konusunda altın ve gümüşte aşağı yönlü riskler devam ediyor. Yatırımcılar bu hususta temkinli olmalı” değerlendirmesinde bulundu.

"Merkez bankaları bekle-gör pozisyonunda"

ECB’nin önceki toplantıda faiz artırma sürecinin boşa gittiğini belirten Akgül, TCMB de dahil olmak üzere birçok merkez bankasının mevcut durumda bekle-gör pozisyonunu koruduğunu dile getirdi. Savaşın tamamen sona ermesi halinde normalleşmenin 2027’de başlayacağını kaydeden Akgül, “Bizim açımızdan ele aldığımızda ise erken seçim veya piyasalarda ekstrem bir durum olmaması halinde süreç bizde de aynı şekilde işler” ifadelerini kullandı. Son dönemde para piyasaları başta olmak üzere bireysel yatırımcı sayısında önemli artışlar yaşandığını vurgulayan Akgül, “Sermaye Piyasası Kurulu ve Borsa İstanbul suistimalleri engellemek için bu konuda ciddi çalışmalar ve eğitim faaliyetleri yapıyor. Bizler de kurum olarak bu alanlardaki farkındalık çalışmalarına önem veriyoruz. Bu hususta farklı şehirlerde gerçekleştirdiğimiz Yatırımcı Buluşmaları etkinlikleri ile son 2 yılda 15 kentte finansal okuryazarlık eğitimleri verdik. Yeni dönemde bunları artırma hedefimiz var” dedi.

Konuya hakkındaki Cumhurbaşkanı kararları, Resmi Gazete'de yayımlandı.

Buna göre Özelleştirme İdaresi Başkanlığı (ÖİB) adına kayıtlı 5 bin 38,82 metrekare yüz ölçümlü taşınmazın 140 milyon 950 bin lira bedelle en yüksek teklifi veren Mehmet Tayyip Koyuncu'ya, 3 bin 236,99 metrekare yüz ölçümlü taşınmazın 90 milyon 655 bin lira bedelle en yüksek teklifi sunan Ege Yonca Yapı İnşaat Taahhüt Emlak Turizm Ticaret AŞ'ye, 6 bin 689,79 metrekare yüz ölçümlü taşınmazın ise 186 milyon 985 bin lira bedelle en yüksek teklifi veren Diyar Koyun'a satışı uygun bulundu.

Bazı ülkelerin verileri de hayli ilginç. Portekiz’e giden Amerikalıların sayısı 10 yılda yaklaşık 5, Yunanistan'a gidenlerin sayısı ise 4 katına çıkmış. Ben de araştırdım avuç içi kadar Portekiz ve Yunanistan kadar olmasa da durumumuz hiç de fena değil. Aynı sürede Türkiye’ye gelen Amerikalı turist sayısı tam 3.5 katına çıkarak 1 milyon 580 bine ulaşmış. Ama minicik Portekiz’in 1.9 milyonluk, bizim 6’da birimiz kadar yüzölçüme sahip Yunanistan’ın 1.5 milyonluk rakamlarını kıskanmadım desem yalan olur.

Ancak en önemlisi, Amerikalı turist parasını esirgemiyor. WSJ’nin aktardığına göre İspanya’da günde 350 dolar harcıyor. Bu, otel dahil toplam günlük rakam. Alman turistin günlük harcaması yaklaşık 200, Fransızınki ise 150 dolar. Türkiye’de ise rakamı daha düşük. Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy’a göre yabancı turist 2024’te 107, geçen yıl ise 116 dolar harcamış. Yılın ilk yarısı için ise bu rakam 122 dolara ulaşmış. Amerikalıya özel güncel resmi günlük harcama verisi yok. Özel sektör tahminleri ise orta segment Amerikalı için konaklama dahil 150-300 dolar gösteriyor ve ama bu, doğruluğu hayli tartışmalı bir tahmin.

Amerikalı turist sayısı artmalı mı evet, daha uzun süre kalmaları sağlanabilir mi belki. Ancak asıl hedef sadece daha fazla Amerikalı getirmek ya da zaten pek de kısa olmadığı düşünülen sürenin daha da uzamasını sağlamak değil, daha fazla para harcamasını sağlayacak ürünleri geliştirmek.

Çünkü Amerikalı yeni turistin aradığı ucuz tatil değil, deneyim. Türkiye de her alanda deneyimi tek seyahatte sunabiliyor. Amerikalıya satılması gereken, makul fiyatla daha fazla ve daha özgün deneyim.

İspanya’da günde 350 dolar harcayan Amerikalıya Türkiye’de hiç olmazsa 200-250 dolar harcatmanın yollarını bulmalıyız.

AK Parti Genel Başkan Yardımcısı Hayati Yazıcı, Siyasi ve Hukuki İşler Başkanlığı olarak bir bilgi notu hazırladıklarını duyurdu. Yazıcı, sosyal medya hesabından, “Terörsüz Türkiye “ ve “Terörsüz Bölge” vizyonuyla ilgili kısa gerekçe ve Milli Dayanışma ve Toplumsal Bütünleşmenin Güçlendirilmesine Dair Kanun'a ilişkin hazırladıkları açıklayıcı bilgi notunu, Merkez Karar ve Yönetim Kurulu (MKYK) üyelerine, tüm teşkilat kademelerine ve TBMM grup üyelerine ileteceklerini açıkladı. Yazıcı, sosyal medya hesabından “Terörsüz Türkiye” ve “Terörsüz Bölge” hedefinin en önemli ikinci aşamasının hukuksal çerçevesini oluşturan 7595 sayılı "Milli Dayanışma ve Toplumsal Bütünleşmenin Güçlendirilmesine Dair Kanun"un TBMM'de 467 oyla kabul edildiğini hatırlattı. Kanunun, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın onaylamasıyla Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girdiğine işaret eden Yazıcı, “Somut olarak 1 Ekim 2024'ten bu yana devam eden 'Terörsüz Türkiye' ve 'Terörsüz Bölge' vizyonunun, dünyada benzerlerine kıyasla gerçekten bir Türkiye modeli olduğu asla göz ardı edilmemelidir. Bu, büyük bir başarıdır ve bu başarı 86 milyonun başarısıdır” değerlendirmesi yaptı. Kanunun hazırlanması ve kanunlaşması sürecine katkısı ve emeği olan herkesi kutlayan Yazıcı, “ Uygulama safhasının son derece samimiyet içinde, serinkanlı biçimde, hukukun bilinir ve yerleşik temel kuralları gözetilerek, hassasiyetler kollanarak, ama hiçbir mülahaza ile normatif kuralları ve hukukun üstünlüğünün gereklerini göz ardı etmeden uygulanacağına olan inancımı belirtmek isterim” dedi.

Geçtiğimiz hafta bir basın buluşmasında karşılaştığım Rabia Deniz Kılınçkaya bu yeni nesil girişimcilerden birisi. Sakura ve Sirtaki markalarının sahibi olan Kılınçkaya, başarılı bir grafik çizerek ilerliyor. Kılınçkaya’nın ilham veren  öyküsü, Muğla Sıtkı Koçman Peyzaj ve Süs Bitkileri Bölümü’nden  mezun olur olmaz başlıyor. 

Aldığı eğitim onu peyzaj tasarımı ve uygulama çalışmalarına yönlendiriyor. Peyzaj projelerinde kullanabileceği özgün ürünler geliştirmek amacıyla  plastik kapları kalıp olarak kullanarak çeşitli beton çözümler  geliştiriyor.  Daha sonra kurduğu Bodrum Kaktüs Evi’nde  ithal saksı ve kaktüs satışları yapmaya başlıyor.  Bu dönemde başladığı el yapımı seramik üretimi sonucunda Çamurda markası doğuyor. Peyzaj bilgisini bitki ve saksı seçimiyle birleştiren Kılınçkaya, zamanla işletmesini büyüterek Bodrum’da peyzaj ve dekorasyon alanına yönelik geniş bir ürün seçkisi oluşturuyor. 

12 yıl süren bu çalışma sırasında seramik alanında denemeler yapan Kılınçkaya, evler, ofisler ve restoranlar için seramik tuğlalar tasarlıyor. Farklı renklerdeki seramik modüllerin montajı konusunda da çözüm geliştiriyor. Böylece, Türkiye’nin ilk seramik separatör markası Sakura Seramik’in yolculuğu başlıyor.    

Rabia Deniz Kılınçkaya, Sakura’yı dış pazarlara açmak için çalışmalar yapıyor.  Tasarımlarını daha geniş pazarlara ulaştırmak ve Türk seramiğinin el işçiliğine dayanan özgün üretim gücünü uluslararası alanda daha görünür hale getirmek için çalıştığını ifade ediyor. 

Sakura Seramik nasıl doğdu?

Pandemi birçok işletme gibi Bodrum Kaktüs Evi için de zorlu bir süreci beraberinde getirdi. Tedarik zincirinde yaşadığımız sorunlar, ithalatın zorlaşması ve değişen piyasa koşulları, iş modelimi yeniden değerlendirmeye yöneltti. Bu dönemde  ticari açıdan zorlandık. Ancak, aynı zamanda dışa bağımlı olmadan kendi tasarladığım ürünleri üretme fikrim de güç kazandı.  güçlendiği önemli bir dönüm noktası oldu. Tam da bu dönemin ardından, kızım Mavi dünyaya geldi. Onun doğumuyla birlikte seramik de hayatıma girdi. 

Seramik tutkusu nasıl gelişti?

Başlangıçta kendime yeni bir alan açmak ve üretmenin verdiği duyguyla yeniden bağ kurmak amacıyla başladığım seramik, kısa süre içerisinde bir hobinin ötesine geçti. Peyzaj projelerinde edindiğim tasarım ve uygulama bilgisi, yıllar önce betonla yaptığı üretim denemeleri ve saksı ticaretinden kazandığım pazar deneyimi, seramikle birleşerek yeni bir profesyonel üretim alanına dönüştü. 

Neler ürettiniz?

Hazır ve ithal ürünler yerine,  saksıları kendim tasarlamaya ve seramikten üretmeye başladım. Böylece daha önce betonla gerçekleştirmeye çalıştığım tasarımları, seramiğin sunduğu renk, doku ve biçim olanaklarıyla yeniden yorumlama imkanı buldum. Bu dönüşüm, benim için yalnızca yeni bir ürün alanı değil, peyzaj, tasarım, ticaret ve üretimi aynı çatı altında buluşturan yeni bir girişimcilik modelinin de başlangıcı oldu. Zaman içerisinde el yapımı tasarım ürünlerinin yer aldığı Çamurda markası doğdu.

Çamurda Sakura’ya yol açtı bir bakıma…

Evet.  Mimari mekânlara yönelik özgün ve işlevsel çözümler geliştirme arayışına başladım.  En çok ilgimi çeken seramik separatörler geliştirme fikri oldu. Özgün ve işlevsel bir tasarım ortaya çıktı. 

Talep nasıl gelişti?

Marka hızla büyümeye devam ediyor. Artan talebi karşılamak ve üretim kapasitemizi artırmak amacıyla Kütahya’daki 16 farklı atölyeyi üretim ağımıza dahil ettik. Böylece ürün yelpazemizi genişletme imkanı buluyoruz. Ayrıca, işimizin büyümesi birlikte çalıştığımız  seramik atölyelerinin de gelişmesine katkı sağlıyor. 

Türkiye’de dev seramik üreticileri var. El yapısı üretimde durum nasıl?

Küresel seramik pazarında en büyük avantajımızın el işçiliği olduğunu düşünüyorum.  Küresel pazarın büyük oyuncularıyla rekabet ediyoruz.  Türkiye seramik sektöründe büyük ölçekli firmaların yatırımları devam ediyor.  Ancak, küçük ve orta ölçekli atölyeler yoğun maliyet baskısı ve fiyat rekabetiyle karşı karşıyalar. Sektörün geleceği açısından el emeğiyle katma değer üreten üreticilerin korunması gerekiyor.  Bu üreticiler, seramik kültürümüzü yaşatıyorlar ve sektöre özgünlük kazandırıyorlar.  Nesilden nesile aktarılan ustalık, detaylara verilen önem ve insan emeği Türk seramiğini standart seri üretimden ayırıyor.

Üretim rakamlarınız ne durumda?

Seramik alanındaki üretimimiz yalnızca Türkiye ile sınırlı değil. Yeme-içme sektörüne yönelik tasarladığımız seramik ürünleri İsviçre ve Almanya’daki restoranlara da ulaştırıyoruz. Firma olarak 2025 yılında, bir önceki yıla göre üretim hacmimiz iki kat arttı. 300 bin adet Sirtaki tabak ürettik.

Sakura Seramik’te hedefleriniz ne?

 Sakura markalı seramik separatörlerde günde 10 metrekare, ayda yaklaşık 260 metrekarelik üretebilecek bir kapasiteye sahibiz. Önümüzdeki dönemde günlük separatör üretim kapasitemizi 10 metrekareden 50 metrekareye çıkarmayı hedefliyoruz. Niş bir alanda faaliyet gösteriyoruz ve hedefimiz, daha fazla üretmek uğruna ürünün karakterini kaybetmek değil; el işçiliğini koruyarak daha fazla projeye ve ihracat pazarına ulaşmak.

Separatörlerin tamamını el işçiliğiyle ürettiğimiz için kapasite artışını yalnızca rakamsal bir büyüme olarak değerlendirmiyoruz. Her ürünle birebir ilgilenmek, el yapımı niteliğini korumak ve kaliteden ödün vermemek bizim için öncelikli. Bu nedenle üretimimizi kontrollü ve sürdürülebilir bir anlayışla büyütüyoruz.

İhracat yapan bir Türk üretici olarak, bu deneyimimizi Sakura Seramik markasına da taşımaya hazırlanıyoruz.  Ürünlerimizin farklı ülkelerdeki mimari ve dekorasyon projelerinde yer alması için çalışmalarımız sürüyor.

Seramikte trendler nasıl gelişiyor?

Günümüzde tüketici yalnızca ürünü değil, ürünün hikâyesini, üreticisini ve arkasındaki emeği de satın alıyor.  Küresel başarı için güçlü bir tasarım  kadar etkili iletişim ve doğru tanıtımda gerekiyor. Yerli üretim küresel trendlerle yeniden şekilleniyor Doğal malzemeler, sürdürülebilirlik, el işçiliği ve kişiye özel üretim gibi küresel eğilimler Türkiye’deki tasarım ve üretim anlayışını da etkiliyor. Bu yaklaşımların birebir kopyalanması yerine Türkiye’nin güçlü zanaatkarlık geleneğiyle yeniden yorumlanması gerektiğini düşünüyorum.

Seramikte teknolojinin rolü artıyor mu?

Teknoloji, tasarımın önünü açıyor.  Seramik üretiminde el işçiliğinin önemini koruyor tabii. Ancak,  teknolojinin sunduğu imkanlardan da yararlanıyoruz. Örneğin, yapay zekânın tasarım süreçlerimizde önemli bir dönüşüm yaratıyor. Müşteri beklentilerini daha doğru anlayabiliyoruz. Fikirlerin kısa sürede gerçeğe yakın görsellere dönüştürülmesinin tasarım sürecini kolaylaştırıyor. Teknoloji ile zanaatkarlığın bir araya gelmesi, seramik ürünlere daha fazla özgünlük ve katma değer kazandırabilecek önemli bir potansiyel taşıyor.

Türkiye’nin seramikte rekabet gücünün artması için sizce ne gerekiyor?

Ülkemizin sahip olduğu üretim gücü ve köklü el işçiliği kültürü önemli bir potansiyel. 

Güçlü tasarım markaları oluşturabilecek önemli bir üretim birikimine sahibiz. Tasarımımız güçlü ama hikâyemizi yeterince anlatamıyoruz. Ürettiklerimizi doğru bir marka hikâyesiyle uluslararası pazarlara anlatabilmemiz gerekiyor. 

Hedefiniz ne?

Geliştirdiğimiz tasarımları daha geniş pazarlara ulaştırmak ve Türk seramiğinin el işçiliğine dayanan özgün üretim gücünü uluslararası alanda daha görünür hale getirmek için çalışıyoruz.

Yılın son ayları, bazı sermaye şirketleri için aynı zamanda sermaye artırımının zamanını da ifade ediyor. Sermaye artırımı, bazı şirketler için mevzuatın doğurduğu menfaat gereği olarak karşımıza çıkmaktadır.

Özellikle yabancı para değerlerindeki artışlar dolayısıyla dövizli borçların değerlenmesi sonucu şirketlerde hem kur farkı zararlarının oluşması hem de borçların şişmesi söz konusudur. Bu olgu ise özellikle döviz cinsinden borcu olan şirketlerin Ticaret Kanunu’nun 376. maddesine dikkat etmeleri gereğini ortaya çıkarmaktadır.

Ticaret hukuku yönünden

TTK’nın 376. maddesi, son yıllık bilançodan sermaye ile kanuni yedek akçeler toplamının yarısının zarar sebebiyle karşılıksız kaldığının anlaşıldığı hâllerde yönetim kuruluna durumu derhal genel kurula bildirme, bu toplamın üçte ikisinin zarar sebebiyle karşılıksız kaldığının anlaşılması durumunda ise genel kurula üçte bir sermaye ile yetinme yahut sermayenin tamamlanması kararını alma yükümlülüğü getirmiştir. Aksi hâlde şirket feshedilmiş sayılır. Yönetim kurulu, şirketin borca batık bulunduğu şüphesini uyandıran emarelerin mevcut olması hâlinde ise aktiflerin satış fiyatları esas alınarak bir ara bilançosu tanzim etmek yükümlülüğü altındadır. Şirketin aktiflerinin şirket alacaklılarının alacaklarını karşılamaya yetmediği hâllerde ise yönetim kurulunun durumu derhal mahkemeye bildirmesi, iflası veya iflasın ertelenmesini talep etmesi gerekmektedir (Bu konuda 1.1.2027 tarihine kadar uygulama alanı bulacak olan ve 15.9.2018 günlü Resmî Gazete’de yayımlanmış Türk Ticaret Kanunu’nun 376. maddesine ilişkin Yönetmelik’e ve değişikliklerine bakılmalıdır). Yönetim kurulunun bu görevlerindeki ihmali, Türk Ceza Kanunu karşısında görevi ihmal suçunu (md. 257/2) oluşturabileceği gibi kusurlu iflas hâlini de oluşturabilir.

Öte yandan 7887 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile anonim şirketler için 50 bin lira olan asgari sermaye tutarı 250 bin liraya (kayıtlı sermaye sistemini kabul etmiş halka açık olmayan şirketlerde 100 bin liradan 500 bin liraya), limited şirketler için 10 bin lira olan asgari sermaye tutarı 50 bin liraya yükseltilmiştir. 7511 sayılı Kanun’la getirilen düzenlemeye göre, sermayeleri en az sermaye tutarının altında olan anonim ve limited şirketlerin, 31.12.2026 tarihine kadar sermayelerini yeni sermaye tutarlarına yükseltmeleri gerekmektedir. Yapılacak sermaye artırımlarında bu asgari tutarların dikkate alınmasında yarar vardır. Ayrıca bu sermaye artırımı için illa son yılı beklemek de gerekmemektedir.

Vergi mevzuatı yönünden

Sermaye artırımı kanunen zorunlu olmadığı hâlde, vergi mevzuatı dolayısıyla şirket menfaati gereği sermaye artırımının gerekli olmasına yol açan müessese ise “örtülü sermaye faizi” müessesesidir.

Kurumlar Vergisi Kanunu’nda örtülü sermaye müessesesi kapsamında kurumların, ortaklarından veya ortaklarla ilişkili olan kişilerden doğrudan veya dolaylı olarak temin ederek işletmede kullandıkları her türlü borcun, hesap dönemi içinde herhangi bir tarihte kurumun öz sermayesinin üç katını aşan kısmı, ilgili hesap dönemi için örtülü sermaye kabul edilmiştir.

Alınan borçların örtülü sermaye sayılan kısmı için ödenen veya hesaplanan faiz, kur farkları, vade farkları ve benzeri giderler, Kanun’un 11/b maddesi gereğince kanunen kabul edilmeyen gider olarak dikkate alınmak durumundadır. Öte yandan bu tutarlar, ilişkili kişiye dağıtılan kâr payı olarak nitelendirilmekte, ödeme yapılanın gerçek kişi olması hâlinde stopaj mükellefiyeti doğmakta ve geliri elde eden açısından kâr payı statüsünde vergilendirmeye yol açmaktadır.

Burada kurumların yapmış oldukları borçlanmaların örtülü sermaye olup olmadığı yönündeki tespit, borçların hesap dönemi başındaki bilançoda yer alan öz sermaye ile kıyaslanması suretiyle yapılmaktadır. Kurumun dönem başı öz sermayesinin sıfır veya negatif değerler taşıması durumunda, söz konusu kurumun ortak ve ortaklarla ilişkili kişilerden yaptığı borçlanmaların tamamı örtülü sermaye olarak değerlendirilmektedir. Bu durum kurumlara, dönem başında öz sermayelerini gerekli şekilde oluşturarak, dönem içinde örtülü sermaye durumunun oluşmaması için borçlanmalarını önceden planlayabilme olanağını da sağlamıştır.

2027 yılı için 2026 yılı sonu itibarıyla geçerli olan öz sermaye miktarı, maliyetleri gider yazılabilecek borçların belirlenmesinde temel teşkil edecektir. Örtülü sermaye kapsamına giren borçları bulunan kurumlar sermayelerini dış kaynaklardan artırmak suretiyle, ilişkili kişilerden borçlanmalarda daha uygun bir konum yaratabilirler. İç kaynaklardan yapılacak sermaye artırımının ise öz sermayeyi artırıcı bir etkisinin olmadığı da unutulmamalıdır.

Öte yandan nakit sermaye artırımlarını teşvik maksadıyla 6637 sayılı Kanun’la Kurumlar Vergisi Kanunu’nun “diğer indirimler” başlıklı 10. maddesine eklenen (ı) bendi ile şirketlerin nakit yoluyla sermaye artırımlarını teşvik etmek, bu yolla yabancı kaynak yerine özkaynağa yönelmelerini temin etmek amacıyla yeni bir düzenlemeye gidilmiştir. Bu düzenlemeye göre kısaca “sermaye şirketleri, nakdi sermaye artışlarının nakit olarak karşılanan kısmı üzerinden Merkez Bankası tarafından indirimden yararlanılan yıl için en son açıklanan "Bankalarca açılan TL cinsinden ticari kredilere uygulanan ağırlıklı yıllık ortalama faiz oranı" dikkate alınarak, ilgili hesap döneminin sonuna kadar hesaplanan tutarın yarısını (%50’sini)” kurumlar vergisi beyannamesinde kurum kazancından indirebileceklerdir. 7338 sayılı Kanun’la buradaki %50 oranı, nakdi sermaye artırımının yurt dışından getirilecek nakitle karşılanan kısmı için %75’e çıkartılmıştır.

Öte yandan 1.1.2021’den itibaren uygulamaya geçen finansman gider kısıtlamasında da sermaye artırımı, özkaynağı yükselterek yabancı kaynak oranını düşüreceğinden, önümüzdeki yıl için gider yazma olanağı kısıtlanacak finansman yükünün de azalmasına yol açacaktır.

Sermaye şirketlerinin bu aktardıklarımız ışığında mevcut sermayelerini gözden geçirmelerinde yarar vardır. Bu yıl da bu konuyu her yıl olduğu gibi hatırlatayım istedim.

Bu kapsamda, engelli vatandaşların içinde bulunduğu zor koşulların giderilmesine katkıda bulunmak, sosyal ve ekonomik hayata katılımlarını kolaylaştırmak ve engelliler ile engelli olmayanlar arasındaki rekabet eşitsizliğini gidermek amacıyla vergi mevzuatında çeşitli düzenlemeler yapılmıştır.

Gelir Vergisi Kanunu’nda düzenlenen engellilik indirimi uygulaması ile • engelli ücretliye, • bakmakla yükümlü olduğu engelli kişi bulunan ücretliye, • engelli serbest meslek erbabına, • bakmakla yükümlü olduğu engelli kişi bulunan serbest meslek erbabına kolaylıklar sağlanması hedeflenmiştir. Bugün yazımızda vergi kanunlarımızda yer alan başlıca kolaylıklar üzerinde duracağız. En başta gelen düzenleme Gelir Vergisi Kanunu’muzda yer almaktadır.

Gelir Vergisi Kanunu’nda engellilik ve istisna

Vergi mevzuatı kapsamında engelli vatandaşlarımıza yönelik uygulama ve avantajlardan biri Gelir Vergisi Kanunu’nun 31'inci maddesinde düzenlenen engellilik indirimidir. Aşağıdaki engellilik dereceleri itibarıyla belirlenen aylık tutarlar, hizmet erbabının ücretinden indirilir. Maddedeki düzenlemeye göre:

Çalışma gücünün asgari %80'ini kaybetmiş bulunan hizmet erbabı birinci derece engelli, asgari %60'ını kaybetmiş bulunan hizmet erbabı ikinci derece engelli, asgari %40'ını kaybetmiş bulunan hizmet erbabı ise üçüncü derece engelli sayılır.

Engellilik indirimi, çalışma gücü kaybı olanların ücret ve/veya kazançlarına, girecekleri derecelere göre belirlenen miktarda indirimin uygulanmasıdır. Miktarlar 2026 yılı itibarıyla:

• Birinci derece engelliler için 12.000 TL • İkinci derece engelliler için 7.000 TL
• Üçüncü derece engelliler için 3.000 TL'dir.

Bu tutarlar, engelli ücretlilerde ve bakmakla yükümlü olduğu engelli kişi bulunan ücretlilerde aylık gelir vergisi matrahından indirilir.

Serbest meslek faaliyetinde bulunan engelliler ile bakmakla yükümlü olduğu engelli kişi bulunan serbest meslek erbabının beyan edilecek yıllık gelirlerinden aylık olarak belirlenen tutarlar yıllık olarak hesaplanarak indirilir.

Gelir Vergisi Kanunu’na göre, gelir vergisi matrahlarının hesaplanmasında engellilik indiriminden şu kişiler yararlanır:

Engelliler ile bakmakla yükümlü olduğu engelli kişi bulunanlar. Bakmakla yükümlü olunan kişi, engelli kişinin tabi olduğu çalışma mevzuatı veya bağlı bulunduğu Sosyal Güvenlik Kurumunun mevzuatına göre bakmakla yükümlü sayılan anne, baba, eş ve çocuklarını ifade etmektedir. Çocuklarda yaş sınırlamasına gidilmeksizin işlem yapılacaktır.

Ayrıca, engelli vatandaşlarımıza yönelik olarak Özel Tüketim Vergisi, Motorlu Taşıtlar Vergisi, Katma Değer Vergisi ve Emlak Vergisi Kanunlarında düzenlenen istisnalar bulunmaktadır.

Gelir Vergisi Kanunu’na göre dar mükellefiyete tabi kimseler hakkında engellilik indirimi uygulanmaz.

Bakmakla yükümlü olunan kişi

Bakmakla yükümlü olunan kişi, engelli kişinin tabi olduğu çalışma mevzuatı veya bağlı bulunduğu Sosyal Güvenlik Kurumunun mevzuatına göre bakmakla yükümlü sayılan anne, baba, eş ve çocuklarını ifade etmektedir. Çocuklarda yaş sınırlamasına gidilmeksizin işlem yapılacaktır.

Engellilik indiriminden yararlanmak için yapılması gerekenler

Engellilik indiriminden yararlanmak isteyen kişilerin engellilik vergi indirimi başvurularını Dijital Vergi Dairesi aracılığıyla ya da bir dilekçe ve aşağıda belirtilen belgelerle birlikte defterdarlıklara (Gelir Müdürlüğüne), bağımsız vergi dairesi bulunan ilçelerde Vergi Dairesi Müdürlüğüne, vergi dairesi bulunmayan ilçelerde ise mal müdürlüklerine yapmaları gerekir.

1. a) Engelli hizmet erbabı için:

• Müracaat formu-dilekçe, • çalıştığı iş yerinden alınacak, işveren tarafından imzalanıp kaşelenmiş, çalıştığına dair yazı, • T.C. kimlik numarasını içeren nüfus cüzdanı fotokopisi, • ilgili yönetmeliğe uygun Sağlık Kurulu Raporu olanlar için rapor aslı veya noter tasdikli örneği ya da raporu düzenlemiş olan hastanece tasdikli örneği.

1. b) Hizmet erbabının bakmakla yükümlü olduğu engelli kişiler için:

• Müracaat formu-dilekçe, • çalıştığı iş yerinden alınacak, işveren tarafından imzalanıp kaşelenmiş, çalıştığına dair yazı, • kendisinin ve engelli kişinin T.C. kimlik numaralarını içeren nüfus cüzdanı fotokopileri, • engelli kişiye bakmakla yükümlü olduğunu gösteren belge, • ilgili yönetmeliğe uygun Sağlık Kurulu Raporu olanlar için rapor aslı veya noter tasdikli örneği ya da raporu düzenlemiş olan hastanece tasdikli örneği.

1. c) Engelli serbest meslek erbabı için:

• Müracaat formu-dilekçe, • vergi kimlik numarasını gösteren belge (vergi levhasının fotokopisi), • T.C. kimlik numarasını içeren nüfus cüzdanı fotokopisi, • ilgili yönetmeliğe uygun Sağlık Kurulu Raporu olanlar için rapor aslı veya noter tasdikli örneği ya da raporu düzenlemiş olan hastanece tasdikli örneği.

1. d) Serbest meslek erbabının bakmakla yükümlü olduğu engelli kişiler için:

• Müracaat formu-dilekçe, • vergi kimlik numarasını gösteren belge (vergi levhasının fotokopisi), • kendisinin ve engelli kişinin T.C. kimlik numaralarını içeren nüfus cüzdanı fotokopileri, • engelli kişiye bakmakla yükümlü olduğunu gösteren belge, • ilgili yönetmeliğe uygun Sağlık Kurulu Raporu olanlar için rapor aslı veya noter tasdikli örneği ya da raporu düzenlemiş olan hastanece tasdikli örneği.

Geçerli raporlar ve iş yeri değişikliği

Yetkili hastanelerce düzenlenen ve Merkez Sağlık Kurulunca değerlendirilerek çalışma gücünün asgari %40’ını kaybetmiş olduğu karara bağlanan engelli sağlık kurulu raporları, vergi indirimi uygulamasında dikkate alınmaktadır.

Engellilerin başvuruları sırasında 2007 yılı ve sonraki tarihlerde ilgili yönetmeliğe uygun olarak düzenlenmiş raporlarının mevcut olduğunu beyan edenlerin bu raporları da Merkez Sağlık Kurulunca değerlendirilmek üzere kabul edilmektedir.

İşe girmek, engelli kimlik kartı almak, sosyal yardımlardan faydalanmak gibi değişik amaçlarla alınan ve Merkez Sağlık Kurulunca değerlendirilmemiş engelli sağlık kurulu raporlarına istinaden engellilik indiriminden yararlanılması mümkün değildir.

Engellilik indiriminden yararlanmak isteyen vatandaşların diğer kurumların sevki sonucu aldıkları raporlar, engelli sağlık kurulu raporu formatına uygun olmaları durumunda, engellilik indirimi yönünden de geçerlidir ve bu raporların Merkez Sağlık Kurulunca yapılması gereken değerlendirmeye sunulması mümkündür.

Herhangi bir şekilde işyeri değiştiren ücretlilerin daha önce işlem tesis ettirdikleri müdürlüklere yeni iş yerlerinin adreslerini bildirerek buradan yeni işyerlerine hitaben yazı almaları yeterli olacaktır. Bu engellilerin yeniden rapor almalarına gerek yoktur. Bulundukları il sınırları dışına giden ücretliler de aynı şekilde hareket edebileceklerdir.

Malul ve engellilere tanınan ÖTV istisnası

Malul ve engellilere, belirli büyüklüğü aşmayan ve belirlenmiş özelliklere sahip taşıt alımında indirim sağlanmaktadır. Ancak konunun açıklanması bu yazı kapsamını aşar niteliktedir. Bu konu ayrı bir yazıda ele alınabilecektir. Her on yılda sadece bir taşıt bakımından istisnadan yararlanılabilir. Dolayısıyla, taşıtın istisna kapsamında satın alındığı tarihten itibaren on yıllık süre geçmeden aynı veya farklı kategoride sınıflandırılan ikinci bir taşıt bakımından istisnadan yararlanılamaz.

Engellilere KDV’de sağlanan vergi avantajları

Engellilerin eğitimleri, meslekleri, günlük yaşamları için özel olarak üretilmiş her türlü araç-gereç ve özel bilgisayar programlarının teslimi KDV'den istisnadır. Örneğin; görme engellilerin kullandıkları baston, yazı makinesi, kabartma klavye; ortopedik engellilerin kullandıkları tekerlekli sandalye, ortez-protez gibi cihaz ve araçlar ile özel bilgisayar programları istisna kapsamında kabul edilir.

Binek otomobili ve diğer nakil vasıtalarının ise sözü edilen “araç-gereç” kapsamında değerlendirilmesi mümkün değildir.

Engelliler dışında engelli olmayanlar tarafından da kullanılması mümkün olan araç ve gereçlerin teslimi, bu istisna kapsamında değildir. İstisna, özellikle engellilere yapılan teslimlerle sınırlı olmayıp, kapsama giren araç ve gereçlerin her safhada tesliminde ve ithalinde uygulanır.

Ayrıca, mal ve hizmetlere uygulanan KDV oranlarını belirleyen 2007/13033 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı'na ekli (II) sayılı listenin 26'ncı sırasında "Yaşlı, sakat ve düşkünler için bakım ve huzurevleri ile yetimhanelerde verilen hizmetler" sayılmak suretiyle engellilere bakımevlerinde verilen hizmetlere indirimli (%10) KDV uygulanması öngörülmüştür.

Emlak vergisinde sağlanan avantajlar

Türkiye sınırları içinde brüt 200 metrekareyi geçmeyen tek meskene veya tek meskende hisseye sahip olan (intifa hakkına sahip olunması hâli dâhil) engelliler, indirimli bina vergisi oranı (sıfır) uygulamasından yararlanır.

Meskeninde bizzat oturmayan engellinin, indirimli bina vergisi oranı (sıfır) uygulamasından yararlanma durumu

İndirimli bina vergisi oranı (sıfır) uygulanmasından yararlanabilmek için meskende bizzat oturma şartı aranmamaktadır. Bu nedenle, sahip olduğu tek meskeni kiraya verip başka yerde ikamet eden engelliler de diğer şartları taşımaları kaydıyla indirimli bina vergisi oranı (sıfır) uygulamasından yararlanarak emlak vergisi ödemeyecektir.

KOBİ’ler, hem Avrupa Birliği (AB) hem de Türkiye ekonomisinin omurgasını oluşturuyor.

Her iki tarafta da işletmelerin yüzde 99’undan fazlasını oluşturan bu yapılar, istihdamın büyük kısmını sağlıyor.

Ancak rekabet gücü, verimlilik, inovasyon ve katma değer üretme kapasitesi açısından aralarında önemli farklar bulunuyor.

Güncel veriler ve raporlar (TÜİK, Avrupa Komisyonu, OECD, TÜRKONFED), Türk KOBİ’lerinin sayısal ve istihdam gücüne rağmen AB’deki muadillerinin gerisinde kaldığını, ancak esneklik ve girişimcilik dinamizmiyle fırsatlar taşıdığını ortaya koyuyor.

Sayısal ağırlık ve ekonomik katkı

Türkiye’de KOBİ’ler toplam girişimlerin yaklaşık yüzde 99,6-99,8’ini oluşturuyor.

2024 verilerine göre istihdamın yüzde 68,5’ini, cironun yüzde 44,1’ini, üretim değerinin yüzde 39,8’ini ve faktör maliyetiyle katma değerin yüzde 41,2’sini sağlıyorlar.

İhracattaki payları ise yüzde 29,6 seviyesinde (2024’te 76 milyar dolar).

AB’de de benzer bir tablo var: 24 milyonu aşkın KOBİ, işletmelerin yüzde 99,8’ini oluşturuyor ve istihdamın yaklaşık yüzde 64-66’sını karşılıyor.

Ancak katma değer payları Türkiye’ye göre daha yüksek ve verimlilik farkı belirgin. Türkiye’de büyük işletmelerin iş gücü verimliliği mikro işletmelere göre 5-5,5 kat daha yüksekken, AB’de bu oran 2-3 kat arasında kalıyor.

Türk KOBİ’leri “çok iş yaratma” konusunda başarılı, ancak “yüksek verimli ve katma değerli iş yaratma” konusunda AB ortalamasının gerisinde.

Verimlilik ve teknoloji yoğunluğu farkı

Türk KOBİ’lerinin en kritik zayıf noktası verimlilik ve teknoloji seviyesidir.

İmalat sanayinde KOBİ’lerin önemli bir kısmı (yaklaşık yüzde 56) düşük teknolojili sektörlerde faaliyet gösteriyor.

Avrupa Komisyonu verilerine göre Türkiye’de KOBİ’lerin kişi başına katma değeri, AB ortalamasının oldukça altında seyrediyor.

Yüksek ve orta-yüksek teknolojili imalat istihdam payı Türkiye’de yüzde 20 civarındayken AB’de yüzde 38’e yaklaşıyor.

Avrupa İnovasyon Skorboardu’nda Türkiye “Emerging Innovator” (Yükselen İnovatör) kategorisinde yer alıyor ve AB ortalamasının yüzde 57-58’i seviyesinde performans gösteriyor.

KOBİ’lerin ürün ve süreç inovasyonu oranları AB’nin gerisinde kalıyor.

Almanya gibi ülkelerde KOBİ’ler (Mittelstand) yüksek teknoloji, sistematik Ar-Ge ve uluslararası rekabetçilikle öne çıkarken, Türk KOBİ’leri daha esnek, genç ve potansiyel taşıyan bir yapı sergiliyor; ancak kurumsal olgunluk, Ar-Ge yatırımı ve markalaşmada geride kalıyor.

Güçlü ve zayıf yönler

Türk KOBİ’lerinin güçlü yönleri:

Yüksek girişimcilik oranı ve işletme doğum hızı (AB ortalamasının birkaç katı).

Esneklik ve hızlı adaptasyon kabiliyeti.

Coğrafi konum ve Gümrük Birliği sayesinde AB pazarına erişim (ihracatın yaklaşık yüzde 48’i Avrupa’ya).

E-ihracat potansiyeli (mevcut yaklaşık 2 milyar dolar seviyesinden 20 milyar dolara çıkma potansiyeli tartışılıyor).

Bazı dönemlerde maliyet avantajı (özellikle kur etkileriyle).

Zayıf yönleri ve engeller

Finansmana erişim güçlüğü (özellikle uzun vadeli ve uygun maliyetli kredi).

Düşük verimlilik ve ölçeklenme sorunları.

Bürokrasi, regülasyon uyumu ve vize sorunları (fuar katılımı ve iş seyahatlerini olumsuz etkiliyor).

Gümrük Birliği’nin güncellenmemiş olması (hizmetler, tarım, kamu alımları gibi alanlar dışarıda kalıyor).

Son yıllarda yükselen iş gücü, ara malı ve finansman maliyetleri nedeniyle maliyet bazlı rekabet gücünde gerileme.

AB KOBİ’leri ise daha yüksek verimlilik, daha güçlü inovasyon ekosistemi, daha iyi finansman imkânları ve Tek Pazar’ın sağladığı ölçek avantajına sahip.

Ancak onlar da bürokrasi, enerji maliyetleri ve jeopolitik belirsizliklerden etkileniyor.

Rekabet dinamikleri ve fırsatlar

Gümrük Birliği sayesinde Türk KOBİ’leri AB pazarına önemli ölçüde entegre.

Ancak Çin gibi rakiplerin bazı ürün gruplarında pazar payı kazanması, tekstil gibi geleneksel sektörlerde baskı yaratıyor.

Otomotiv ve makine gibi alanlarda ise Türkiye avantajlı konumunu koruyor.

Yeşil dönüşüm (Avrupa Yeşil Mutabakatı), dijitalleşme ve e-ticaret Türk KOBİ’leri için hem tehdit hem fırsat.

AB’nin sürdürülebilirlik standartlarına uyum maliyetli olsa da bu alanda destek programları ve pazara erişim avantaj sağlayabilir.

KOSGEB, TÜBİTAK ve çeşitli AB fonları bu dönüşümü destekliyor.

TÜRKONFED gibi kuruluşlar, “Önce Küçüğü Düşün” yaklaşımıyla Gümrük Birliği modernizasyonunun ve dijital ve yeşil dönüşüm odaklı politikaların Türk KOBİ’lerinin rekabet gücünü artıracağını vurguluyor.

Sonuç ve öneriler

Türk KOBİ’leri istihdam ve sayısal ağırlık açısından AB’dekilerden daha baskın bir rol oynuyor, ancak verimlilik, katma değer ve inovasyon açısından geride kalıyor.

Esneklik ve girişimcilik dinamizmi güçlü bir potansiyel sunarken, yapısal sorunlar (verimlilik açığı, finansman, teknoloji) rekabet gücünü sınırlıyor.

Rekabetçi bir konuma gelmek için:

Verimlilik odaklı politikalar ve ölçeklenme destekleri,

Ar-Ge ve inovasyon yatırımlarının artırılması, Gümrük Birliği’nin güncellenmesi, yeşil ve dijital dönüşümde KOBİ’lere özel programlar, nitelikli insan kaynağı ve mesleki eğitim yatırımları kritik önem taşıyor.

Türk KOBİ’leri “daha esnek ve potansiyel taşıyan” bir yapıya sahipken, AB KOBİ’leri “daha sistematik ve yüksek teknolojili” bir rekabet avantajı sergiliyor.

Bu açığın kapatılması, uzun vadeli sanayi politikaları ve yapısal reformlarla mümkün.

Aksi takdirde, küresel rekabette Türk KOBİ’lerinin potansiyeli tam olarak ortaya çıkamayabilir.

Bu değerlendirme, 2024-2026 dönemine ait TÜİK, Avrupa Komisyonu, OECD ve sivil toplum raporlarına dayanmaktadır.

Veriler dinamik olduğundan güncel takip önerilir.

Sonuç olarak

Türk KOBİ’lerinin Avrupa ile rekabetinde sorun, üretim kapasitesinin yetersizliği değil, üretimin katma değerini ve verimliliğini yeterince yükseltememektir.

Türkiye’nin bundan sonraki KOBİ politikası daha fazla işletme kurmaya değil, mevcut işletmeleri daha teknolojik, yenilikçi, verimli, sürdürülebilir ve küresel ölçekte rekabetçi hâle getirmeye odaklanmalıdır.

Asıl hedef Avrupa’nın ucuz tedarikçisi olmak değil, Avrupa’nın teknoloji, üretim ve inovasyon ortağı olmaktır.

The Economist dergisinin bütün objektiflik kisvesinin (böyle bir görünüm vermek için dergide yazılar isimsiz olarak yayımlanır) altında aslında liberal fikirlerin sözcülüğünü yaptığı bilinir. Hatta zengin kesimlerin ve finans çevrelerinin bir propaganda aracı olduğu da iddia edilir. Bu nedenle, geçen hafta Daron Acemoğlu’nun “Liberal Demokrasiye Ne Oldu?” adlı yeni kitabının yayımlanması vesilesiyle Acemoğlu hakkında dergide çıkan yazı, son dönemde bu kesimlerin fikirlerine aykırı görüş ve çalışmalar ortaya koyan Acemoğlu’na yönelik bir karalama kampanyası olarak değerlendirilebilir.

Acemoğlu’nun akademik yetkinliğini sorgulayan yaklaşım

Dergi önce Acemoğlu’nun önceki çalışmalarına getirilen itirazları ortaya koyarak kendisinin akademik yetkinliğini sorgulayan bir yaklaşım benimsemiş. Yazının başlığı zaten bu yaklaşımı baştan ele veriyor: “Dünyanın en etkili ekonomisti garip bir şekilde inandırıcı değil.” Birkaç önemsiz itirazı ortaya koyduktan ve akademisyen olmayan bazı popüler blog yazarlarının menfi görüşlerine yer verdikten sonra dergi, gerçek niyetini ifşa ederek Acemoğlu’nun dergiye yakın çıkar gruplarını rahatsız eden görüşlerine saldırıyor.

Acemoğlu’nun teknoloji hakkında oldukça karamsar görüşler savunmak için genelgeçer görüşlerden uzaklaştığını iddia eden dergi, Acemoğlu’nun Johnson ile birlikte yazdığı 2023 tarihli “Güç ve İlerleme” kitabında bin yıllık inovasyon tarihini elitlerin (kapitalistlerin) siyasi sistemleri ele geçirmesinin istenmeyen bir sonucu olarak ele almasını eleştiriyor. Kitaptaki teze göre halk, kendi çıkarlarını kapitalistlere dikte ettirebildiği sürece kazanç sağlayabiliyor. (Bu iddianın devrimci bir yönü olduğu ortada.) The Economist ise bu savı es geçerek teknolojik ilerlemenin kendi başına halkları sanayi öncesi dönemlere göre kat kat daha zengin hâle getirdiği iddiasında. Buna “Aman, elitlere halel gelmesin” yaklaşımı diyebiliriz.

Acemoğlu’nun çalışmalarında The Economist’i kaygılandıran bir başka konu da YZ’nin ekonomilerdeki toplam verimlilik artışına yapması beklenen katkıdır. Bilindiği gibi, YZ şirketleri bugünlerde astronomik miktarlarda finansman bulma peşinde. (Anthropic’in halka arz değerlemesinin 2 trilyon dolara ulaşabileceği konuşuluyor.) Bu arayışların temel dayanağı, YZ’nin verimliliğe, dolayısıyla da şirket kârlarına yapması beklenen katkı. Daron Acemoğlu ise yapay zekânın on yıl içinde ABD’deki toplam faktör verimliliğini yalnızca sınırlı ölçüde artıracağını hesaplıyor. Dergi doğal olarak YZ şirketlerinin çıkarlarını koruyan bir yaklaşımla Acemoğlu’nun yapay zekâ hakkındaki argümanlarını inandırıcı bulmuyor.

Liberal demokrasi kendi tabanını kaybetti

Bence The Economist’i en çok rahatsız eden (ancak ilginç bir şekilde bu makalede çok az yer bulan) Acemoğlu’nun son kitabında yer alan görüşleri. Acemoğlu’na göre liberalizm başlangıçta ekonomik büyüme, özgürlük, demokratik katılım ve paylaşılan refah arasında bir denge kurmuştu. Fakat zamanla bu denge bozuldu. Liberal demokrasi, “liberal elitlerin yönettiği demokrasi” hâline geldiği ölçüde kendi tabanını kaybetti. Dolayısıyla Acemoğlu’nun önerdiği şey liberal demokrasiden vazgeçmek değil; onu yeniden işçi ve orta sınıfların ekonomik çıkarlarıyla ilişkilendirmek. Bunun için de “working-class liberalism” (işçi sınıfı liberalizmi) adını verdiği ve refahın paylaşılmasına, işçilerin pazarlık gücünün artırılmasına, kamu hizmetlerinin güçlendirilmesine ve desantralize karar mekanizmalarının geliştirilmesine dayanan bir oluşum öngörüyor.

Şahsen ben gözlemlerini doğru bulmakla birlikte Acemoğlu’nun çözüm önerilerini son derece insancıl ama bir o kadar da naif buluyorum. Gittikçe güçlenen ve sosyal medya dâhil her şeyi ele geçirmiş olan elitlerin kolay kolay bu güçlerini bırakabileceklerini ve bunun da sisteme tutsak olmuş bugünün burjuva demokrasileri kanalıyla sorunsuz bir şekilde gerçekleşebileceğini düşünemiyorum.

Yazının başlığına gelirsek: 2012 yılında yayımlanan “Why Nations Fail” kitabının ana fikri olan, ulusların kalkınmasında “kapsayıcı kurumlar”ın (mülkiyet hakları, tarafsız ve bağımsız hukuk sistemi ve demokratik kurumlar) önem taşıdığı görüşü, liberal elitlere ve o günlerde ülkelere “demokrasi götüren” ABD müesses nizamına da cazip gelmiş ve desteklenmişti. Bugün ise kurallar değişti. Hele alttan alta devrimci potansiyel taşıyan bu yeni görüşler, müesses nizam tarafından hiç hoş karşılanmıyor. Bu nedenle Acemoğlu bir anda acem (yabancı) oğlu oldu.

Bir süredir sanayi sektörü temsilcileri tarafından dillendiriliyor. Mealen şu: “Biz enflasyon açısından üzerimize düşeni yaptık. Tüketici fiyat sepetindeki sanayi sektörüne ilişkin malların fiyat artışı yüzde 20’nin altında. Oysa tüketici enflasyonu yüzde 32 düzeyinde. Özellikle hizmet sektörü enflasyonu çok yüksek. Daha ne yapalım?” Yaklaşık iki yıl önce İstanbul Sanayi Odası’nda, geçen hafta da Eskişehir Sanayi Odası’nda katıldığım toplantılarda şahit oldum. Başka sanayi odası temsilcilerinin de benzer açıklamaları basında yer aldı.

Gelin, azıcık deşelim bu değerlendirmeyi. Öncelikle, bu savı ileri sürerken kullanılması gereken tüketici değil, üretici enflasyonu. İlkinde vergiler de işin içinde, ikincisinde ise vergiler yok. Yurt içi üretici enflasyonları açısından durum şöyle: Temmuz ayında yıllık imalat sanayi enflasyonu yüzde 29, tarım enflasyonu ise yüzde 18,8. Hizmet sektörü için haziran verisi var: Yüzde 31,8. Tarımı bir tarafa bırakırsak, imalat sanayi üretici enflasyonu hizmet üretici enflasyonundan 2,8 puan düşük; o kadar. Son on iki ayın ortalama yıllık üretici enflasyonlarına bakınca ise durum, iddia edildiği kadar değilse de biraz daha sanayi lehine (yüzde olarak): İmalat: 27,5; hizmet: 31,8; tarım: 36,3.

Sanayi üretici enflasyonu kur artışının çok üzerinde

Biraz daha derine inelim: Yarısı Euro, yarısı da dolar olan döviz sepetinin yıllık artışı yüzde 15,6. Evet, 15,6. Son on iki ay dikkate alındığında, asgari ücretin artış oranı ise yüzde 28. Enerji maliyeti açısından üretici fiyat endeksinin ilgili kalemine bakalım: Yüzde 26,6 artmış. Asgari ücret ve enerji maliyeti hizmet sektörü için de geçerli. Oysa döviz kuru imalat sanayi açısından önemli bir maliyet unsuru, hizmet sektörü için ise önemi daha az. Bu açıdan bakıldığında, sanayi üretici enflasyonu önemli bir maliyet unsuru olan döviz kuru artışının çok üzerinde.

Bu basit analizde eksik olan ürün fiyatı hesaplanırken maliyetin ne kadar üzerine çıkıldığı. Maliyetler hangi katsayı ile çarpılıyor? Fiyat/maliyet oranı son aylarda nasıl hareket ediyor? TEPAV’dan Ekrem Cünedioğlu’nun bu çarpanı da dikkate alan enflasyon analizi yakında yayımlanacak. Bakalım bulguları ne yönde?

Enflasyonla mücadele niyeti sözde kalıyor

Daha önemlisi şu: İster sanayici olsun, ister ücretli çalışan, ister emekli, ister akademisyen ya da köşe yazarı. Yukarıdaki ‘kuru’ enflasyon değerlerinin arkasındaki nedenlere eğilmek gerekiyor. O nedenleri neden ortadan kaldıramıyoruz? Mesela gerçeklerden çok kopuk bir faiz-kredi politikasına karşı “Durun, bunun acısı ileride çıkar” diye neden uyarıda bulunmuyoruz? Tamam, sendikalaşma oranı çok düşük; tamam, emekli sesini nasıl duyuracak? Ama bana öyle geliyor ki bu coğrafyada 1970’lerin ortalarından beri yüksek enflasyonla yaşamamızın temel nedeni enflasyonu düşürmeye niyetimizin olmaması. Zira enflasyonu yükselten unsurlardan öyle ya da böyle hoşlanan etkili bir kesim var; öyle olunca da enflasyonla mücadele niyeti sözde kalıyor.

Türkiye’nin dış politikasında, şimdiki MİT Başkanı İbrahim Kalın’ın adını koyduğu “değerli yalnızlık” dönemi de böyleydi; Türkiye aynı anda pek çok cephede gerginlik yaşıyordu.

O dönemde “rakipler/düşmanlar” Mısır, Yunanistan, Libya’da Hafter güçleri, Suriye’de Fırat’ın doğusunu kontrol eden PKK terör örgütünün uzantısı PYD-YPG oluşumu ve ona yardım eden ABD idi.

Şimdilerde ABD Başkanı Trump, Türkiye’deki Erdoğan yönetiminin “en yakın dostlarından” ve destekçilerinden birine dönüşürken, Mısır “müttefik” hâline geldi. Libya’da Hafter ile barışıldı, “Terörsüz Türkiye” süreci kapsamında Washington’un da desteğiyle PYD-YPG büyük ölçüde tasfiye edildi.

Ancak bunlar yapılırken yeni rakipler oluşturuldu; Yunanistan’la rekabet yeni bir safhaya girerken Türkiye ilk kez İsrail’le doğrudan sıcak çatışma ihtimalini açıkça konuşur hâle geldi. ABD ile yakınlaşma ve Türkiye’nin Ortadoğu ile Kuzey Afrika’da attığı yeni adımlar ise Moskova-Ankara hattında ciddi gerilimlerin habercisi olmaya aday.

Ortaya çıkan tablo, Türkiye’nin aynı anda İsrail, Rusya ve bölgedeki yeni güç dengeleriyle karşı karşıya kalabileceğini gösteriyor.

İsrail-Türkiye hattında ilk gerçek alarm

İsrail’in İdlib kırsalındaki Ebu Zuhur Askeri Hava Üssü’ne düzenlediği saldırı teknik olarak Suriye hedeflerine yönelik bir operasyon gibi görünse de, verilen mesajın adresi yalnızca Şam değildi.

Üs, Türkiye sınırına yaklaşık 80 kilometre uzaklıkta bulunuyor. Üstelik saldırı sonrasında gelen açıklamalar, Tel Aviv’in asıl kaygısının Türkiye’nin Suriye’deki artan askeri etkisi olduğunu ortaya koydu.

İsrail Başbakanlığı tarafından yapılan açıklamada, İsrail ile Suriye arasında “mevcut statükonun korunması” konusunda bir uzlaşma bulunduğu, bu statükonun Türkiye’nin Halep yakınlarındaki bir üsse asker konuşlandırma hazırlıkları nedeniyle bozulmak üzere olduğu öne sürüldü. İsrail tarafı, bu durumu kendi güvenliğine yönelik bir tehdit olarak tanımladı.

Ankara ise sert tepki gösterdi. Türkiye’nin Şam Büyükelçisi Nuh Yılmaz saldırıyı kınarken, İletişim Başkanlığı İsrail’in açıklamalarını “gayriciddi iddialar” olarak niteledi ve bunların saldırıları meşrulaştırma amacı taşıdığını belirtti.

Ancak asıl dikkat çekici olan açıklama Washington’dan geldi; ABD’nin Ankara Büyükelçisi ve Suriye Özel Temsilcisi Tom Barrack’ın sözleri, yaşananların ne kadar kritik olduğunu ortaya koydu.

Barrack’a göre Türkiye saldırı öncesinde bilgilendirilmedi. Türk radarları İsrail uçaklarını tespit etti ve Ankara askeri karşılık verme hazırlığı yapabilecek bir noktaya geldi. Barrack’ın “Neyse ki sağduyulu taraflar gerilimin tırmanmasını önledi” sözleri, iki ülke arasında ilk kez gerçek bir askeri temas riskinin oluştuğunu gösterdi.

Washington, Ortadoğu’daki iki “yakın müttefiki” arasında askeri karşılaşmalar yaşanmaması için şimdilerde Türkiye, İsrail ve Suriye arasında bir “çatışmayı önleme mekanizması” kurmaya çalışıyor.

Teknik hat mı, yeni güvenlik düzeni mi?

Asıl soru burada başlıyor; Washington’un kurmayı planladığı İsrail ile Türkiye arasındaki mekanizma sadece yanlış anlamaları önleyecek askeri bir iletişim hattı mı olacak? Yoksa İsrail’in Suriye’deki hareket alanını koruyan ve Türkiye’nin nüfuzunu sınırlayan daha geniş bir güvenlik düzenlemesine mi dönüşecek?

İsrail’in son dönemdeki tutumu ikinci ihtimali güçlendiriyor. Çünkü Tel Aviv artık yalnızca İran bağlantılı hedefleri değil, Türkiye’nin desteklediği yeni Suriye yönetiminin askeri kapasitesini de hedef alıyor. İsrail’in Ebu Zuhur saldırısı, Ankara’nın Suriye’deki etkinliğinin belirli sınırları aşmaması gerektiğine yönelik açık bir mesaj olarak okunuyor.

Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın geçen hafta El Cezire’ye verdiği röportajdaki ifadeleri de bu nedenle dikkat çekici. “Biz savaştan değil, barıştan bahsediyoruz. Ama birileri Türkiye’ye savaş için saldıracak olursa Türkiye o savaştan kaçmaz” diyen Erdoğan, doğrudan İsrail’in adını vermese de Ankara’nın askeri caydırıcılık mesajı verdiğini ortaya koydu.

Trump faktörü ve Moskova’da çalan alarm zilleri

Erdoğan ile Trump arasında geçen hafta gerçekleşen telefon görüşmesi de önemliydi. Görüşmede İran, Gazze ve bölgesel güvenlik başlıkları ele alındıktan hemen sonra, Trump’ın Türkiye, Pakistan ve Suudi Arabistan arasında imzalanan Mekke savunma paktına yönelik destek açıklaması geldi. Trump, sosyal medyada paylaştığı mesajında, Mekke Anlaşması’nın İsrail’e karşı kurulan bir blok olarak değerlendirilmemesi gerektiğini belirterek, üç ülkenin attığı adımı “Ortadoğu’nun kendi güvenliğini üstlenmesi açısından önemli bir ilk adım” olarak tanımladı.

Bu açıklama önemli çünkü son yıllarda ilk kez Washington ile Ankara bölgesel güvenlik mimarisi konusunda büyük ölçüde aynı çizgide görünüyor. Ancak bu yakınlaşmanın bedeli olabilir.

Çünkü Ankara, dış politikasında Washington’a yaklaştıkça Moskova’da alarm zilleri çalıyor.

Rusya’nın son günlerde verdiği mesajlar, Ankara-Washington yakınlaşmasının Moskova’da ciddi rahatsızlık yarattığını gösteriyor. Özellikle Türkiye’nin Ukrayna’ya M270 çok namlulu roketatar sistemleri, binlerce DPICM mühimmatı ve 70 adet ATACMS balistik füzesi satışı için ABD’den izin istemesi Rusya’da alarm etkisi yarattı.

Rusya Dışişleri Sözcüsü Mariya Zaharova’nın açıklamaları alışılmış diplomatik üslubun oldukça ötesine geçti; Moskova, Türkiye’nin hem arabuluculuk rolü üstlenip hem de Ukrayna’ya ağır silah göndermesini “güveni sarsan bir davranış” olarak tanımlıyor. Zaharova’nın “Ankara ve Washington’dan izahat istedik” açıklaması da bunun göstergesi.

Rus tarafının kullandığı “Pandora’nın kutusu” ve “ikili ilişkilere ağır darbe” ifadeleri, konunun Moskova tarafından stratejik düzeyde değerlendirildiğini ortaya koyuyor.

Libya’dan Karadeniz’e uzanan yeni rekabet

Rusya’nın aynı dönemde Libya’daki askeri varlığını genişletmesi de elbette tesadüf değil; Moskova’nın Libya’daki altı hava üssünde inşaat faaliyetlerini hızlandırması, MiG-29 savaş uçakları, hava savunma sistemleri ve insansız hava araçları konuşlandırması, Kuzey Afrika’daki nüfuz mücadelesinin yeni bir aşamaya geçtiğini gösteriyor.

Türkiye’nin Mısır ile yakınlaşmasının, Libya’da yeni denklemler kurmasının, Kızıldeniz güvenlik koalisyonunda yer almasının ve Mekke Anlaşması üzerinden yeni bir güvenlik ekseni oluşturmasının Moskova tarafından dikkatle izlendiği ortada.

Bu nedenle önümüzdeki dönemde Rusya’nın Türkiye’ye yönelik doğrudan değil, dolaylı baskı araçlarını devreye sokması sürpriz olmayacaktır. 2015 uçak krizinden sonra yaşanan “domates diplomasisi” benzeri yöntemler yeniden gündeme gelebilir. Tarım ürünleri üzerindeki denetimler, turizm akışında yaşanabilecek bürokratik sorunlar ve ticari kısıtlamalar bu kapsamda ilk akla gelen seçenekler arasında bulunuyor.

Yunanistan’la da “deniz milli parkı” gerilimi

Ankara’nın Kuzey Ege ile Fethiye-Kaş açıklarında ilan ettiği iki deniz milli parkı da Yunanistan’la zaten var olan Doğu Akdeniz gerilimini artırmaya aday.

Yaklaşık 23 bin 500 kilometrekarelik alanı kapsayan düzenlemeyi, Türkiye’nin Deniz Mekânsal Planlaması ve Mavi Vatan yaklaşımının sahadaki en somut adımlarından biri olarak görmek mümkün. Özellikle Meis çevresini kapsayan Fethiye-Kaş parkı, Ankara’nın Doğu Akdeniz’deki deniz yetki alanı tezleriyle örtüşen bir bölgede bulunuyor.

Atina’nın karara sert tepki göstermesinin nedeni de burada yatıyor; Yunanistan, Türkiye’nin attığı adımın hukuki sonuç doğuramayacağını savunurken, Ankara ise deniz milli parklarının yeni bir egemenlik alanı yaratmadığını, ancak denizlerdeki idari ve kurumsal varlığını güçlendirdiğini vurguluyor.

Türkiye’nin attığı adımın zamanlaması dikkat çekici; Ankara’nın deniz milli parkı hamlesi, Güney Kıbrıs merkezli enerji projelerinin hızlandığı, Fransa destekli elektrik bağlantı projelerinin ve Doğu Akdeniz’deki yeni enerji yatırımlarının öne çıktığı bir dönemde geldi. Bu nedenle Ankara’nın deniz milli parkları kararını, yalnızca çevresel bir düzenleme değil, aynı zamanda Ege ve Doğu Akdeniz’de şekillenen yeni jeopolitik denkleme verilmiş stratejik bir cevap olarak değerlendirmek yerinde olur.

Ankara bu kez “yalnız” değil; yanında ABD var, ama...

Türkiye bugün yaklaşık on yıl öncesindeki “değerli yalnızlık” döneminden farklı bir noktada bulunuyor. O dönem Ankara’nın aynı anda karşı karşıya olduğu aktörlerin önemli bölümü bugün ortak veya müttefik hâline gelmiş durumda. Ancak onların yerini İsrail-Rusya eksenli yeni riskler alıyor.

Fark şu ki bu kez Türkiye “yalnız” değil; Washington ile ilişkiler yeniden güçleniyor. Suudi Arabistan ve Pakistan ile savunma iş birliği kurumsallaşıyor. Mısır ile ilişkiler normalleşmiş durumda. Libya’da yeni bir denge oluşuyor.

Buna rağmen riskler küçülmüyor; sadece şekil değiştiriyor.

İsrail ile Suriye sahasında yaşanabilecek bir yanlış hesaplama, Rusya ile Ukrayna dosyasında derinleşen görüş ayrılıkları, Kuzey Afrika’da sertleşen nüfuz mücadelesi ve Doğu Akdeniz’de giderek artan gerilim, Ankara’nın önündeki en kritik başlıklar olarak öne çıkıyor.

Türkiye artık tek bir cephede değil, birbirine bağlı çok sayıda cephede aynı anda pozisyon almak zorunda. Görünen o ki önümüzdeki dönemin temel sorusu şu olacak:

Ankara, ABD ile stratejik yakınlaşmasını sürdürürken İsrail ile doğrudan çatışma riskini ve Rusya ile büyüyen gerilimi aynı anda yönetebilecek mi?

Dünyada faizler yeniden yükseliyor. ABD’nin 30 yıllık Hazine tahvili faizi yüzde 5,33’ün üzerine çıktı. Bu, 19 yılın en yüksek seviyesi. Japonya, İngiltere, Almanya ve Fransa’da da uzun vadeli tahvil faizleri son yılların en yüksek düzeylerine ulaşıyor. Jeopolitik riskler, yükselen petrol fiyatları, enflasyon ve bütçe açıkları yatırımcıların risk iştahını azaltıyor.

Böyle bir ortamda Türkiye’nin sıcak para meselesini yeniden tartışması şaşırtıcı değil.

Dün cnbce.com’da yer alan bir habere göre Hazine ve Maliye Bakanlığı’nın kısa vadeli sermaye hareketlerini, özellikle para piyasası fonlarındaki yabancı ve kurumsal yatırımcı ağırlığını mercek altına alması bu nedenle anlaşılır. Ancak meseleyi başka bir boyutuyla da tartışmak gerekiyor.

Yabancı sermayenin iki farklı yüzü

Yabancı sermaye deyince hepsini aynı kefeye koymamak lazım.

Birincisi doğrudan yatırımlar. Yabancı yatırımcı Türkiye’de bir şirketin yönetiminde söz sahibi olmak, üretim yapmak ve uzun süre kalmak için gelir. Paranın yanında teknoloji, know-how ve işletmecilik bilgisi de getirir. Dolayısıyla bizim asıl aradığımız sermaye budur. Doğrudan yatırımcı, bir ülkeye yıllarca kalmak üzere gelir. Bunun için de makroekonomik istikrara, hukuka, güçlü kurumlara ve öngörülebilirliğe bakar.

İkincisi portföy yatırımlarıdır. Hisse senedi ve borçlanma araçlarına gelirler. Yönetimle, üretimle, teknolojiyle fazla ilgilenmezler. Temel amaçları yatırdıkları paradan mümkün olan en yüksek getiriyi elde etmek ve zamanı geldiğinde güvenli biçimde çıkmaktır.

Bu yatırımcının baktığı iki temel şey vardır: Faiz ve kur.

Faiz yüksek olacak, kur fazla oynak olmayacak. Gerisi çok da önemli değildir. Uzun vadeli doğrudan yatırımcı için önemli olan şeyler kısa vadeli portföy yatırımcısı için o kadar önemsiz olabilir.

Sıcak para güvenilmezdir

İşte sıcak para dediğimiz para budur. Ve evet, güvenilmezdir.

Faiz cazipse gelir. Risk artarsa ürker. Daha yüksek getiri başka yerde ortaya çıkarsa gider. Geldiğinde TL’yi değerli hâle getirir, varlık fiyatlarını yükseltir, piyasada finansal bir coşku yaratır. Çıkmaya başladığında ise aynı hızla finansal dalgalanmanın kaynağı olabilir.

Yani sıcak para iki ucu keskin bıçak gibidir. Varlığı da sorun, yokluğu da sorundur.

Fakat burada sıcak paraya kızmak kolaycılıktır. Asıl sorulması gereken soru başkadır. Biz neden bu paraya bu kadar muhtacız?

Sorun sıcak parada değil, bağımlılıkta

Çünkü kendi tasarruflarımız yatırımlarımızı ve ihtiyaç duyduğumuz büyümeyi finanse etmeye yetmiyor. Üretim için ithal girdiye, yatırım için dış finansmana, büyüme için başkalarının tasarruflarına ihtiyaç duyuyoruz. Cari açığın finansmanında daha kalıcı olan doğrudan yatırımlar yetersiz kalınca, portföy yatırımlarına daha fazla yaslanıyoruz.

Dolayısıyla kabahat, parasını kısa sürede büyütüp çıkmak isteyen portföy yatırımcısında değil. O zaten portföy yatırımcısı gibi davranıyor. Bu davranış tarzı onun fıtratında var. Sorun, bizi buna muhtaç bırakan ekonomik yapıda ve politikalarda aranmalı.

Ekonomimizin durumu ne yazık ki bize “Yabancıdan bize ne?” deme imkânı tanımıyor. Çünkü yabancı kaynak gelmediğinde büyümenin, yatırımın ve dış dengenin finansmanında ciddi sıkıntılar yaşıyoruz.

Sıcak parayı vergilendirmek yetmez

Hazine ve Maliye Bakanlığı’nın kısa vadeli sermaye hareketlerini izlemesi ve bunların daha uzun süre Türkiye’de kalmasını sağlamaya çalışması anlaşılabilir. Para piyasası fonlarına yönelik olası vergi düzenlemeleri de bu arayışın bir parçası.

Ancak sıcak parayı vergiyle biraz daha uzun süre Türkiye’de tutmak yardımcı olur, rahatlatır ama temel sorunu hemen çözmez. Çünkü mesele, sıcak paranın kaç gün kaldığı değil; ekonominin neden sürekli yeni sıcak paraya ihtiyaç duyduğudur. Sıcak para girişleri bize yapısal sorunu çözecek adımları uygulamaya koymak için zaman kazandırır.

İhtiyacımız olan yeni bir yatırım hikâyesi

Bunun yolu kısa vadeli sermayeyi kovalamaktan değil, daha kalıcı sermayeyi çekmekten geçiyor.

İç tasarrufları artırmak, verimliliği yükseltmek, yüksek katma değerli üretimi ve ihracatı geliştirmek, ithal girdiye bağımlılığı azaltmak gerekiyor. Ama hepsinden önemlisi doğrudan yabancı yatırımı yeniden çekebilecek güçlü bir hikâye yaratmak şart. Bunun için hukuk, kurumlar, eğitim ve öngörülebilir ekonomi politikaları birlikte düşünülmeli.

Türkiye geçmişte bunu başardı. 2000’li yılların ortasında AB üyeliği ve reform hikâyesiyle yılda 20 milyar doların üzerinde doğrudan yatırım çekebildik. Sonra o hikâye zayıfladı; doğrudan yatırım da geriledi.

Oysa asıl ihtiyacımız olan daha fazla sıcak para değil, sıcak para gelmediğinde de nefes alabilen bir ekonomi yaratmaktır. Sıcak para güvenilmez olabilir. Ama asıl tehlike, güvenilmez olduğunu bile bile ona bağımlı yaşamaktır.

Telmo Pievani’nin “Kusurların Doğal Tarihi” kitabı gerçekten öğretici bilgilerle dolu. Kitabın daha dokuzuncu sayfasına ulaştığımızda, “Olaylar olduktan sonra fikir yürütmek, evrimi anlamaya çalışırken düşmanımızdır; çünkü aynı koşullarda meydana gelebilecek sayısız alternatif sonucu ve senaryoyu küçümseme eğilimine yol açar” cümlesi durup düşünmemize yol açtı.

Kültür arka planımızda olaylar olduktan sonra yol gösterme eğilimini kanıtlayan güzel bir özdeyişimiz de var: “Araba devrilince yol gösteren çok olur!”

İş dünyasındaki gelişmelerle ilgili öngörme ve önlem alma disiplini hayati önemde. Sanırım bu genellemeye kimsenin itirazı yoktur. Yoktur, ama öngörme-önlem alma emeği ile olaylar olup bittikten sonra yol gösterme eğilimini karşılaştırırsanız şaşırtıcı sonuçlara ulaşabilirsiniz!

Öngörülerimizin yaşamın öz gerçekliğine yakın durması için “tarih bilinci” etkili zihinsel araçlardan biridir. Tarih bilincimizi sadece olumlu yönleriyle ele alırsak eksik bir değerlendirme yaparız. Tarih yazınının bilince etkisinin sadece olumlu yönlerini öne çıkarırsak aşırı değerlendirme tuzaklarına düşebiliriz. Dengeli bir bakış için geçmişi değerlendirirken olumlu değerlendirmeler kadar olumsuz değerlendirmeleri de sorgulamalıyız.

Olup bittikten sonra

Ölçülerimizden biri Pievani’nin geçmişi değerlendirirken nelere özen göstermemiz gerektiğini anlatan genellemelerini dikkate almaktır:

- Olup bitenleri değerlendirirken, aynı koşullarda meydana gelebilecek sayısız alternatif sonucu ve senaryoyu küçümseme eğilimi öne çıkabilir.

- Fikir yürütürken anomalilerin zorunlu ve eksiksiz görünmesine, bu yüzden de kusurlu olmalarına rağmen kusursuz görünümün baskın hâle gelmesine yol açabilir.

- Bizleri gerçekliği baş aşağı çevirmeye teşvik edebilir.

- Zihnimizin bazı olayları seçip diğerlerini ihmal ederek kaderci ve yazgıcı akıl yürütme eğilimini güçlendirebilir.

- Sanki geçmişte hiçbir seçenek yokmuş gibi düşünme kolaycılığı yaratabilir.

- Her şeyin başlangıçtaki alın yazısıyla belirlendiği ve kaderin ağlarını önceden ördüğü inancına ve sonucun kaçınılmaz olduğunu sorgusuzca kabullenmeye götürebilir.

- Geriye bakarak nedenler-sonuçlar, öncesi ile sonrası, niyetler ile gerçeklikler arasında bağ kurmayı önemsemeyebilir.

- Animizme ve teolojiye güçlü bir psikolojik eğilimi tetikleyebilir.

- Amaç çerçevesinde düşünme, niyet sahibi aktörlerin hedeflerini açıkça sergiledikleri ve bu hedeflere ulaşmaya çalıştıkları anlatıları gölgeleyebilir.

- Kozmik ve biyolojik evrimin kusurlardan kusursuzluğa, basitten karmaşığa, inorganik maddeden düşünen maddeye geçişlerini eksik değerlendirmeye yol açabilir.

- Kritik anlarda gücümüzün bilincinde olmak yerine, saptırmalarla gücü dağıtabilir.

Tarih yazını durağan bir olgu değil, dinamiktir. Aynı tarihçi, aynı olay ya da olguları farklı zaman aralıklarında yeniden değerlendirdiğinde anlatım biçimi kadar içerik de değişir. Bu değişmenin nedenlerinden biri, tarihçinin zaman içindeki birikiminin farklılaşması, bakış açısının değişmesi, belge-bilgiye yüklediği değerlerin farklılaşmasıdır.

İnsan doğasının değişkenliği

Bir başka etken jeopolitik gelişmeler, hükümet kararları, iş gücü hareketleri, nüfus oluşumları, kültürel değerler ve teknolojik etkilerin birlikte değiştirdiği “zamanın ruhunun” okunmasıdır. Erişebildiğimiz belge ve bilgiler değişmese de zamanın ruhunun telkin ettiği düşünce çerçevesi anlatımın biçimini de özünü de değiştirebilir.

Bir de “insan doğası değişkeni” vardır. İnsan doğası, kendi iç algısının yanı sıra çevrenin açık ve örtük baskısına göre de belli eğilimler yaratır; o eğilimlerin baskın hâle gelmesi durumunda da insanın putunu kendi yapıp kendi putuna taptığı süreç güçlenebilir.

Belgeye erişim, malumat oluşumu ve bilgiye dönüştürme süreci de geçmişi değerlendirmede “kusur açığını” tümden kapatmayı engelleyebilir. Kulaklarımıza hoş geldiği için “hoşgörülü” olmayı olumlu bir davranış olarak özendirebilir. Oysa hoşgörü kavramı büyüklük, kibir ve üstünlük bileşenleri taşır. Hoşgörüde özveride bulunan biz oluruz; öteki ise bizim hoşgörümüzden yararlanır. Hoşgörü tek yönlü bir özveri vurgusudur; fırsat eşitliğini ve eşit hakları kapsamaz. Hoşgörüye değil, “gönüllü paylaşım” gerçekliğine daha yakın durmalıyız. Olup bitenleri anlatırken hoşgörü ile paylaşma arasındaki dengeyi nasıl kurduğumuz da özenle değerlendirilmesi gereken bir husustur.

Tarih anlatımının dinamik karakteri, Arapçadan dilimize aktarılan kavramlarla anlatırsak, sürekli bir “tetkik” işidir. Tetkik sürdükçe, tarih anlatımı da değişiklik gösterir. Tetkik ettiklerimizi “tartacak” ölçülerimiz yoksa işin sırrı olan dengeyi kaçırırız. Tetkik eder, tartarsak “tanımlayabiliriz”; hangi koşullarda ne gibi reflekslerle yüzleşeceğimizi öngörerek davranışlarımıza yol gösterebiliriz. Tetkik, tartma ve tanımlama bizi “tedbir” alma noktasına taşır.

Evrendeki değişme dinamikleri

Canlı yaşamının hem temel içgüdüsü hem de gelişmesinin temel dinamiği, olası gelişmeler karşısında alternatif tepki biçimlerinin belirlenmesidir. Her tedbir stratejisi, yarattığı farklı taktiklerin oluşturduğu uyum ile uygulamaların aldığı sonuçların birbirini tamamlaması durumunda amacına ulaşabilir. Özellikle sosyal olaylarda iki noktayı birleştiren en kısa yolun doğru olmadığını, “taktikler” gerektiğini de bilmeliyiz. Strateji, taktik ve uygulamaların iç bütünlüğü ilke ve kurallardan oluşan bir kurumsal yapının “teşviki” ile beslenirse gelişme de kesintisiz sürebilir. Kararlı uygulamalar sırasında yapılan iyi işlerin “takdir edilmesi” daha çok insanın rızaya dayalı katkı yapma gücünü artırır. Ödül ve ceza bağlamı, takdir etmenin de bir itici güç olduğunu gösterir. Takdir edilme “teşekkürle” başlar; katılım ve paylaşımın gücünü artırır; “tekâmülün” de itici gücüne dönüşür.

Evrendeki gelişme dinamikleri bizi “temel değişmezlerimizin neler olduğunu sorgulamaya” götürür. Geçmişte olup bitenleri değerlendirirken, sorgulama merakını diri tutmanın, aklı emanet etmeme kararlılığının, bilinmezle yüzleşme özgüveninin sağlam olması gerekir.

Geçmişi değerlendirirken “ilkeli ve dengeli kuşku” korunmazsa, “altın çağ yaratma” ve romantik bir yaklaşımın aşırı basitleştirilmiş anlatımı üzerine kurulu değer yargılarının saptırdığı işlere kalkışarak kendimizi israf edebiliriz.

Bilgilerimiz görgüye, araştırmaya, arkeolojiye, antropolojiye, psikolojiye, meta analizine dayalı olsa da her zaman eksiklidir; o nedenle gerçekliği aramanın etkili yolu, “dengeli kuşkuyu” koruyabilmektir.

Dengeli kuşku bizi “mutlak doğruculuk” gibi çok tehlikeli bir yolda ilerlemekten alıkoyar.

İnsan olmak zor zanaat

“Araba devrilince yol gösterme” halkın akıl birikiminde karşılık bulmayan tutumlardan biridir. Önemli olan arabanın yolundaki fırsat ve tehlikeleri öngörerek önlem almaya destek olabilmektir. Bilim araçlarını kullanarak olay ve olguların neden-sonuç bağlamlarını kavramayı, eğilimlerin fırsat ve tehlikelerini öngörmeyi, gücümüzün sınırlarını oluşturan olanak ve kısıtlarımızı net olarak tanımlamayı, son çözümlemede de değer üreterek yaşama “anlam katmayı” önemsemeliyiz.

İnsan olmak zor zanaat. Aynı anda, aynı olaya tanıklık edenlerin anlatımlarında bile önemli farklılıklar bulunduğu binlerce kez kanıtlanmıştır. İyisi mi, kendimizi önyargıların, yerleşik doğruların, kalıp düşüncelerin, kör inançların, ilkesiz hırsların, ölçüsüz tutkuların seline kaptırmayalım.

Farkında mısınız, bilmem ama özel hastanelerde çok fazla “bedava checkup” kampanyası yapılıyor. Sanırsınız UNICEF, halk sağlığı için küresel bir proje başlatmış ve bizim sektördekiler de sorumluluk bilinciyle halka “bedava checkup” hizmeti veriyor.

Aslında yok öyle bir şey… Checkup için gidiyorsunuz; aklınıza hayalinize gelmeyecek sorunlarınız olduğunu anlatıyorlar size. Zaten sağlık konusunda hassas zihinleriniz tedirgin ediliyor ve anlıyorsunuz ki “bedava peynir, yalnızca fare kapanında bulunur.” Sonrasında pahalı testler, gerekli gereksiz (!) tedaviler…

HASTALIĞIN TANIMI DEĞİŞTİ: “NORMALDEN AZ BİR FARKLILIK GÖSTEREN DURUM”

Sağlıklı insandan hasta yaratmak mümkün müdür? Eğer satacak ilacınız, ödetecek vizite ücretiniz varsa pekâlâ mümkündür. İlaç şirketleri son 50 yılda 32 bin hastalık üretti. Artık her hastalığın bir ilacı, her ilacın da bir hastalığı var. Bunun için hastalığın tanımını medya yardımıyla değiştiriverdiler.

“Normalden az bir farklılık gösteren durum...” Öncelikle, herkes hasta; kadın olmak başlı başına bir hastalık… Hele ki genç kız olmak ağır bir vaka… Kalp riski, hiperaktivite, obezite, binlerce çeşit alerji, kolesterol, adet öncesi sendromu, estetik kaygılar. İşte size bedava checkup ile söylenecek olanlar…

İKİ SORU İKİ CEVAP / Bedava check-upa dair…

Karşılık buluyor mu?

Elbette… Checkup için gidenlerin en az yüzde 20’si kendisine sunulan sonuçlara bakıp tedirgin oluyor ve bu defa paralı muayene, operasyon… Ama en fazla da bitmez tükenmez tanı ve tetkik faturaları…

Kamu bu işin neresinde?

Neredeyse hiçbir yerinde… Kendi vatandaşına bedava sağlık hizmeti vermesi gerekirken özellerin insafına terk edildik. Dar gelirli için artık sağlık aslanın ağzında. Kelle fiyatına sağlık, ölmek bedava…

NOT

PEKİ, BİZ NASIL HAYATTA KALDIK?

Her hastalığın bir ilacı, her ilacın bir hastalığı var artık. Hepimiz bu anlaşmaya imza atmışçasına peynirin tadından, domatesin kokusundan, ekmeğin lezzetinden olduk. Üstelik bunu sağlıklı olmak adına yaptık… Önerilenlere bakıyor ve sisteme, sektöre soruyoruz: Peki, biz nasıl hayatta kaldık?

ÖZEL SAĞLIK LÛGATİ

Şehir hastaneleri: Ben bunlara HASTA AVM’LERİ diyorum. Ne ararsan bulunur, derde devadan gayrı

Özel sağlık: Parası olan için kuyruk, bekleme olmaksızın beş yıldızlı oda ama az yıldızlı sağlık hizmeti

Checkup: Kişinin bir şikâyeti veya hastalığı yokken yaptırdığı genel ve detaylı sağlık taraması

Teşhis/tanı: Hastanın gösterdiği belirti, bulgu ve testlere dayanarak tıbbi çözüm önerme süreci

Oysa biliyorsunuz ki resmi enflasyon tahmini 2026 için yüzde 28, hatta hedef yüzde 24; hedef seneye yüzde 15, daha sonra ise tek hane ve yüzde 5’ler.

Ekonomi yönetimi resmi hedefini böyle ortaya koymuşken size dokuz on yıl sonrasına kadar uzanacak vade için yüzde 35 dolayında faiz teklif ediyorlar. Borç verme şartları bu.

Eğer enflasyon söylendiği gibi düşer ve örneğin 2028’den sonra tek haneye inerse siz bugün alacağınız yaklaşık on yıl vadeli borç için 2035’e kadar yüzde 35 faiz ödeyeceksiniz.

Her yıl yüzde 35… Bu yılın kalan döneminde, 2027’de, 2028’de, 2029’da, 2030’da, 2031’de, 2032’de, 2033’te, 2034’te ve 2035’in ilk sekiz ayında!

Batarsınız! Şirket olsanız ve böyle bir yük altına girseniz, enflasyon da söylendiği gibi tek hanelere inse batarsınız! Ayakta kalsanız bile herhalde sizi böylesine bir yükün altına sokan CEO’nuzu anında kapının önüne koyarsınız.

Vatandaş olarak ne yapardınız?

Sıradan vatandaşsınız, borç almanız gerekiyor ve seçenekler önünüzde… Size on yıl vadeli ve yüzde 35 faizli kredi öneren var. “Hani enflasyon üç beş yıl sonra tek haneye düşecekti, bu yüzde 35 çok yüksek değil mi” diyecek oluyorsunuz, karşınızdaki alaycı bir şekilde gülümsüyor:

“Sen tek hanelere gerçekten inanıyor musun? İnanıyorsan ve senin gibi inanan birilerini bulursan git ondan al bu borcu…”

Enflasyon tek hanelere düşerse maaşınız ona göre artacak ve bu faizin altından kalkamayacaksınız, bunun farkındasınız, çaresizce ne yapacağınızı düşünüyorsunuz.

“Ben çok güvenilir bir borçluyum” diyecek durumunuz da yok ki, deseniz de karşınızdakini bu şekilde sözle ikna da edemezsiniz ki!

Ya tüm riski göğüsleyip o yüksek faize razı oluyorsunuz ya da borç almaktan vazgeçiyorsunuz. Ama iyi de o borcu almak kaçınılmazsa… Artık borcu verenin insafına kaldınız ve yüzde 35 faize razı oluyorsunuz.

Ya bu borçlanmayı Hazine yapıyorsa! 

Enflasyon hedefini orta vadeli program çerçevesinde ekonomi yönetimi belirliyor. Merkez Bankası da bu çalışmada söz sahibi ve ortaya bir oran çıkıyor. Merkez Bankası yıl içinde tahminini değiştiriyor ama hedefin asıl sahibi hükümet ve ekonomi yönetimi.

Hazine ve Maliye Bakanlığı da bu konuda çok önemli bir söz hakkına sahip.

İktidarın bir kanadının yaptığından diğer kanadının haberi yok da diyemeyiz ki.

Sonuçta herkes her şeyin farkında. Biraz önce de aktardım; 2027’nin enflasyon hedefi mevcut durumda yüzde 15, sonrası ise tek hane.

Şimdi on yıl vadeli borçlanmaya giden ve yüzde 35 faize razı olan, olmak durumunda kalan ne sıradan bir vatandaş, ne bir şirket… Bu faize razı olan Türkiye Cumhuriyetinin Hazinesi…

Hazinenin ağustos ayındaki sabit faizli borçlanması da tamamlandı. Hazine bu ay altı ayda bir kupon ödemeli üç ihale yaptı.

Bu ihalelerin 581 gün vadeli olanının yıllık bileşik faizi yüzde 41,68, 1708 gün vadeli olanının yıllık bileşik faizi yüzde 39,29, 3304 gün vadeli olanının yıllık bileşik faizi ise yüzde 35,12.

3304 gün vadeli kağıdın vadesi 5 Eylül 2035 tarihinde doluyor.

Bu kağıt yıl içinde daha önce ocak ayında da ihraç edilmişti. O ihalede faiz yüzde 29,09’du. Ağustosa gelindi ve aynı kağıt yeniden ihraç edildi, bu kez faiz yüzde 35’i aştı.

Dezenflasyon böyle oluyor galiba! Enflasyon düştükçe(!) Hazine borçlanırken daha yüksek faiz ödüyor.

Hesap torunlara mı?

Hazinenin borçlanmasını uzun vadeli yapabiliyor olması tabii ki önemli ve çok olumlu. Ancak, o vade dönemindeki enflasyon hedefinin çok çok üstüne çıkılmamak kaydıyla.

Akla ister istemez lokantanın camındaki “Hesabınızı torununuz ödeyecek” yazısına güvenerek karnını tıka basa doyuran kişiye garsonun hesap uzatıp “Dedenizin yedikleri” dediği fıkra geliyor.

Hazine artık çaresizlikten mi bu faize razı oluyor, yoksa “Üç beş yıl sonra iktidarda olacaklar düşünsün” diye mi yaklaşıyor bilinmez.

Ama böylesine yüksek faizlerle borçlanmalar her yıl inanılmaz faiz yükünün oluşmasına, bütçede hareket alanının iyice daralmasına yol açıyor.

Üniversite yıllarında kursa gitmiş, İngilizce’yi de öğrenmişti. Derken bir gün mağazadan içer iki yabancı iş insanı girdi. 5-6 parça el dokuması halıyı seçip ayırttılar. O gün günlerden Salı idi. Oktay Başpınar’la el sıkıştılar:

-          Perşembe günü gelip halıları alır, ödemeyi yaparız.

Oktay Başpınar, hesabını yaptı:

-          Bir aksilik çıkmazsa 20 bin doları bulabilecek bir satış olacak.

Müşterilerini yakın markaja almak üzere Perşembe sabahı erkenden konakladıkları otelin kapısına yakın bir noktada beklemeye koyuldu. Oktay Başpınar’ın heyecanlı bekleyişi 8-9 saati buldu. Müşterileri otelden çıkınca onları uzaktan gözetleyerek mağazanın yolunu tuttu.

İki yabancı iş insanı söz verdikleri gibi Perşembe günü mağazaya uğramışlardı ama el sıkıştıkları fiyata farklı gerekçeyle itirazları vardı:

-          Biz sizin mağazada görüp beğendiğimiz halıları “ebay”de daha uygun fiyata bulduk. Eğer indirim yaparsanız halıları sizden alırız. Yapmazsanız alışverişi “ebay”den halledeceğiz.

Oktay Başpınar, müşterilerini “ebay”e kaptırmamak için fiyatı olabildiği ölçüde aşağı çekti. Sonunda 5-6 parçalık halı satışını gerçekleştirdi ama kafasında büyük bir soru işareti oluştu:

-          İnsanlar halıyı dokunmadan pek almıyor. İnternetten halı satışı gerçekten olabiliyor mu?

“ebay” başta olmak üzere farklı “e-ticaret” platformlarını inceledi, ikna oldu:

-          Evet, insanlar halı da dahil birçok ürünü “e-ticaret” platformundan artık alıyor.

Öncelikle bir web sayfası hazırlamaya karar verdi. Konuyu babası Mehmet Başpınar’a açtı:

-          Baba, halı satışlarımızı internete de kaydıracağız. O mecrayı da satış için kullanacağız.

Babasının pek aklına yatmasa da Oktay Başpınar, 2004-2005’te internetten de halı pazarlamak üzere kolları sıvadı. Önce iç pazarda deneyim kazandı. Sonra “ebay” üzerinden yurt dışına da açıldı.

İnternetten satış konusunda deneyim kazanınca 2020 yılında şirketini kurup, kendi “e-ticaret paltformu”nu oluşturmak üzere harekete geçti. Oluşturduğu yazılım ekibi “Kayra Export” adıyla tümüyle ihracata yönelik “e-ihracat” platformunun altyapısını hazırladı.

“e-ihracat”a da önce en iyi bildiği ürünler, parça el dokuma halı, kilimle girişti. “Kayra Export”, “e-ihracat”ta kendine yer açmaya başlayınca pazarladığı ürünler arasında Denizli’de kendi markasını koyarak ürettirdiği ev tekstilini de aldı. Son dönemlerde ev dekorasyon ürünlerini de yelpazesine ekledi.

Oktay Başpınar, şirketinin web sayfasında “Kayra Export”u şöyle tanımladı:

• “Kayra Export”, ev tekstili ve ev dekorasyonu alanında faaliyet gösteren, üretim gücünü, uluslararası ticaret deneyimini ve teknoloji odaklı yaklaşımını bir araya getiren bir Türk şirketidir.
• Kayseri’nin tarihi Bedesten Çarşısı’na uzanan ticaret yolculuğumuz, zaman içinde geleneksel ticaretten küresel “e-ticaret” ve “e-ihracat” operasyonlarına evrilen bir dönüşüm hikayesi oldu.
• “Kayra Export” 170’ten fazla ülkeye “e-ticaret” ve “e-ihracat” gerçekleştiriyor. Üretimden depolamaya, yazılımdan lojistiğe kadar tüm süreçleri kendi bünyesinde yöneterek küresel pazarlarda sürdürülebilir büyüme sağlıyor.

Kayseri Ticaret Odası’nın ev sahipliğinde gerçekleşen “Globalden Yerele Kayseri” paneli için kente gittiğimizde Kayseri Ticaret Odası Yönetim Kurulu Üyesi Ahmet Emre Sönmez, Kayseri Temsilcimiz Hilal Sönmez ve Hakan Güldağ’la birlikte “Kayra Export”un merkezine gittik. 10 bin metrekarelik depo ve ürünlerin ihracata hazırlandığı alanları gezdik.

“Kayra Export”un kurucu CEO’su Oktay Başpınar, şirketin Genel Müdürü olan eşi Nurgül Başpınar’la sohbet ettik. Oktay Başpınar, “Kayra Export” vitrinindeki ürünlerle ilgili şu bilgiyi verdi:

• 100 bine yakın el dokuması halı var.
• Ev tekstili ürünlerimiz 500 bin adete yakın.
• Ayrıca dekoratif ürünler de var.
• Mobilyayı da ürünlerimiz arasına yeni ekledik.

Toplam ürün sayısını paylaştı:

-          “Kayra Export” platformunda pazarladığımız ürün sayısı 1 milyonu buluyor.

Hakan Güldağ, “Kayra Export”un yıllık ihracatını sordu, Oktay Başpınar yanıtladı:

-          10 milyon dolar dolayında ihracat yapıyoruz.

Oktay Başpınar, 25 yıl önce Kayseri’deki Bedesten Çarşısı’nda babasının yanında halı satışı yaparak adım attığı iş hayatında, önemli bir dönüşüme imza atmış bulunuyor…

Büyük bölümü ABD’ye olsa da Kayseri’den 170 ülkeye “e-ihracat”la 1 milyon farklı ürün pazarlıyor…

En önemli farkımız güçlü teknoloji altyapısı

KAYRA Export kurucu CEO’su Oktay Başpınar, 100 kişilik bir kadroyla hizmet verdiklerini, 10 kişilik bir yazılım ekiplerinin olduğunu bildirdi:

-          “Kayra Export”un en önemli farklarından biri güçlü teknoloji altyapısı. 10 kişilik yazılım ekibimiz kendi teknolojimizi geliştirmemizi sağlıyor. Ekibimizin geliştirdiği ERP, CRM, stok, sipariş ve ürün yönetim sistemleri sayesinde operasyonlarımız verimli yönetiliyor.

“Kayra Export”un bu yapısına şu vurguyu yaptı:

-          Yalnızca bir ihracat şirketi değil, aynı zamanda kendi dijital altyapısını üreten bir teknoloji ekosistemi.

Teknolojiye ayak uyduramayanlar yok olmaya mahkum

KAYRA Export kurucu CEO’su Oktay Başpınar, Şu saptama üzerinde durdu:

-          Teknolojiye ayak uyduramayanlar yok olmaya mahkumdur.

Almanya’da bir şirket kurduklarını belirtti:

-          Üç temel prensibe dikkat ediyoruz: Ulaşılabilir olmak, ürünlerimizin fiyatının satın alınabilir olması, ürünlerin ve işin sürdürülebilirliği.

2020 yılında bir marka yaratma kararı aldıklarını belirtti:

-          Marka ismini belirlerken ince sesli harfle başlamasını, dünyada genelde kolay okunabilir olmasını hedefledim. Sonuçta çocuklarımın isimlerinin baş harflerinden  de yola çıkarak “Elonky”de karar kıldık.

Oğlunun adının Kayra olduğunu vurguladı:

-          Kızımın adı da Elvin… Benim adımın baş harfini de marka ismi yaratırken ekledik.  Böylece “Elonky” markamız ortaya çıktı.

Kayseri Pastırmasının AB tescilini Bulgaristan’la uzlaşma formülü sağladı

KAYSERİ Ticaret Odası’nın ev sahipliğinde gerçekleşen “Globalden Yerele Kayseri” panelinde Hakan Güldağ’la birlikte Oda Yönetim Kurulu Başkanı Ömer Gülsoy’la sohbet ederken konu gastronomiye geldi.

Ömer Gülsoy, Kayseri Pastırmasının Türkiye’deki 46’ncı ürün olarak Avrupa Birliği (AB) tarafından tescil edildiğini bildirdi. Kayseri Pastırmasının 9 yıllık sürecin sonunda onay aldığını belirtti:

-          AB’den tam onay alacakken Bulgaristan’dan itiraz geldi, “Bizim de ‘Kayseriye’ adlı ürünümüz var” dediler. Üstelik dava da açtılar. Biz de Kayseri Pastırmasının Evliya Çelebi’nin seyahatnamesinde de yer aldığını anlattık.

Görüşmelerin sonunda Bulgaristan’dan şu talebin geldiğini anlattı:

-          Bulgaristan, “Bizim ‘Kayseriye’yi kullanmamıza karışmayın, biz de açtığımız davayı geri çekelim. Kayseri Pastırmasının tescilinin önünü açalım” mesajı verdi. Biz de tescili almamızın önünün açılması için kabul ettik. Böylece sorun uzlaşmayla çözüldü.

Ardından ekledi:

-          AB’den tescil için şimdi sırada Kayseri Sucuğu ve Kayseri Mantısı var. O konuda da çalışmalarımız sürüyor.

Kayseri’nin yurt içinde 32 coğrafi işaretli ürünü olduğunu kaydetti:

-          Söz konusu coğrafi işaretlerin 17’sinin alınmasında Kayseri Ticaret Odası’nın doğrudan rolü var.

Kayseri mutfağının zenginliğine dikkat çekti:

-          Oldukça zengin bir mutfağımız var ama gastronomi turizminden yeterince pay alamıyoruz. Turizmi bir bütün olarak görüp gastronomideki iddiamızı ortaya koyacağız.

Gülsoy, kentin turizmde önemli cazibe merkezlerinden birinin Erciyes Dağı olduğunun altını çizdi:

-          Erciyes artık kış turizminde önemli bir yere sahip. Yurt içinde biliniyor. Yurt dışında da daha fazla ilgiyi çekmek gerekiyor.

Yüksek maliyetler ve krediye erişim zorlukları şirketlerin bu yıl finansman ihtiyacı için sermaye piyasalarına daha fazla başvurmasına neden oldu. Sermaye Piyasası Kurulu verilerine göre bu yılın ilk 7.5 ayında borsada işlem gören şirketler yaptıkları nominal değeri 27.5 milyar liralık bedelli sermaye artışı ile geçen yılın tamamının yüzde 70’ine yaklaştı. Bu artışların piyasa değeri dolar bazında 610.3 milyon dolar ile geçen yılın tamamının yüzde 60'ını yakaladı. Halka arzlarla ise 69.4 milyar lira şirketler kazandı geçen yılın tamamında bu rakam 45.15 milyar lira seviyesinde kalmıştı.

Geçen yılın 1.5 katı piyasa değerinde halka arz 

SPK’nın satışı gerçekleştirilen pay ihraçları istatistikleri ilgili aya ait halka arz ve borsada işlem gören şirketlerin nakit sermaye artırımlarını içeriyor. Halka arz piyasa değeri ile bedelli sermaye artırımı ile oluşan payların nominal ve piyasa değerlerine ulaşılabilen istatistikler dolar karşılığına da yer veriyor. Bu yıl bu istatistikler oldukça hızlı artış gösterdi. Halka arzlar sıkça dile getirildiği gibi temmuz ayıyla birlikte ivmelendi. 13 şirket temmuz ayında olmak üzere bu yıl toplam 30 halka arzda şirketler 69.4 milyar lira finansman sağladı. Bu miktarın dolar karşılığı 1.5 milyar dolar oldu. Geçen yılın tamamında sadece 18 halka arz gerçekleştirildi şirketler 45.15 milyar lira yani 981.3 milyon dolar gelir elde etti bu halka arzlardan. Bu yılın ilk 7.5 ayında yapılan 30 halka arzın toplam piyasa değeri geçen yılın tamamının 1.5 katını aştı. Sadece temmuz ayında halka arzların piyasa değeri 38.4 milyar lira ile geçen yılın tamamına yaklaştı.

Bedelli sermaye artırımı gözde oldu 

Bedelli sermaye artırımı, şirketin mevcut ortaklarından ek sermaye talep ettiği bir yöntemdir. Yani borsada bu şirketin yatırımcıları, elindeki hisseler oranında yeni pay satın almak için şirkete para öder. Bu yöntem, şirketin kasasına doğrudan nakit girişini sağlıyor ve uzmanların verdiği bilgiye göre genellikle yatırım projelerinin finansmanı veya borç ödemesi için kullanılıyor. İşte bu yöntem bu yıl borsa şirketlerinin favori finansman aracı olmuş gibi görünüyor. Bu yıl borsada işlem gören şirketlerin bedelli sermaye artırımları da dikkat çekici şekilde büyüdü. SPK bedelli sermaye artırımı istatistikleri TL cinsi bedelli sermaye artırımı ile oluşan payların nominal değer bilgisi olarak verirken bedelli sermaye artırımı ile oluşan payların piyasa değerini ise dolar karşılığı olarak gösteriyor.

Geçen yılın yüzde 60’ına şimdiden ulaşıldı 

Buna göre bu yılın 7.5 ayında şirketler 27 milyar 449,1 milyon lira nominal değerli bedelli sermaye artırımı gerçekleştirdi. Bu artırımların piyasa değeri dolar cinsi 610 milyon 307 bin dolar olarak gerçekleşti. Geçen yılın tamamında şirketlerin bedelli sermaye artırımlarının nominal değeri 39 milyar 977,3 milyon lira seviyesindeydi. Bu bedelli artırımların piyasa değeri dolar cinsi 1 milyar 16,5 milyon dolar olarak hesaplandı. SPK verileri yılın ilk 7.5 ayında geçen yılın tamamında gerçekleştirilen bedelli sermaye artırımlarının piyasa değeri açısından yüzde 60'ının şimdiden yakalandığını ortaya koyuyor. Nominal değer açısından en yüklü artırımlar ocak, şubat ve temmuz aylarında yapıldı.

Gaziantep Organize Sanayi Bölgesi, Büyükşehir Belediyesi ve Sağlık Bakanlığı iş birliği ile hizmete giren Şehitkamil Devlet Hastanesi 50 yataklı OSB Ek Hizmet Binasının açılışı Sağlık Bakanı Kemal Memişoğlu tarafından yapıldı.

Türkiye’nin en büyük Organize Sanayi Bölgesi içerisinde bulunan Şehitkamil Devlet Hastanesi OSB Ek Hizmet Binası, OSB’de çalışan 300 bin kişinin yanında yakın çevresinde yaşayanlarla birlikte yaklaşık 500 bin kişilik bir nüfusa hizmet verecek.

Sağlık Bakanı Kemal Memişoğlu, açılışta yaptığı konuşmada, hastanenin yapımında emeği geçenlere teşekkür etti. Memişoğlu, “Ben özellikle Organize Sanayi Bölgesi’nde çalışan bütün emekçilere, işçilere ve orada üretim yapan sanayiciye ve bunu destekleyen bütün yönetimlere teşekkür ediyorum. Bu hastanede çalışacak arkadaşlara başarılar diliyorum. Buradan hizmet alacak her bir vatandaşımıza Allah’tan şifa diliyorum. Biz burada, Organize Sanayi Bölgesi’nde yaşanabilecek travmasından kazalara kadar her vakaya gerekli müdahaleleri yapabilir hale getireceğiz en kısa zamanda. Ben emeği geçenlere teşekkür ediyorum. Milletimize hayırlı olsun" diye konuştu.

Gaziantep Organize Sanayi Bölgesi Başkanı Cengiz Şimşek de konuşmasında 300 bin kişinin istihdam edildiği OSB’de bir hastanenin bulunmamasının eksikliğine olduğuna dikkat çekerek, şunları söyledi:

“Organize Sanayi Bölgesi olarak bizim iki önemli önceliğimiz var. Birincisi ulaşım, altyapı, enerji, su vb. yatırımlarla üretimin, tedarik zincirinin kesintiye uğramasını engelleyerek sanayicimize rekabet avantajı kazandırmaktır. İkincisi de çalışanlarımızın çalışma ve hayat standartlarını yükseltecek eğitim, sağlık, konut, sosyal tesis gibi yatırımları hayata geçirmektir. Çalışanlarımız bizim için önemli. Çünkü bugün Türkiye’nin en büyük OSB’si olarak üretim, istihdam ve ihracatımızla ülke ekonomisinin gözbebeği haline geldiysek, bunu çalışanlarımızla birlikte başardık. Buradan hepsine emekleri için bir kez daha teşekkür ediyorum. Gaziantep Organize Sanayi Bölgemizde yaklaşık 300 bin kişi istihdam ediliyor. Böylesine yoğun bir nüfusun istihdam edildiği OSB’de bir hastanenin olmaması büyük bir eksiklikti. Özellikle acil müdahale gerektiren durumlarda hastalarımız şehir merkezindeki hastanelere giderken zaman kaybediyor, tedavi gecikiyor, zorlaşıyordu. Hastanemizin hizmete girmesi ile bu sorun çözülmüş oldu.  Hastanemizin açılması ile ayrıca, bölgede meydana gelebilecek trafik kazalarına kısa sürede müdahale imkanı doğdu.”

Çünkü iklim hedefleri tek başına yatırım yaratmaz. Şirketler hedeflere değil, uygulanabilir projelere yatırım yapar. Finans kuruluşları da iyi niyete değil, teknik olarak hazırlanmış, riski tanımlanmış, geri ödeme yapısı kurulmuş ve etkisi ölçülebilir proje dosyalarına kaynak ayırır.

Uluslararası Enerji Ajansı’nın 2026 değerlendirmelerine göre küresel enerji yatırımlarının bu yıl 3,4 trilyon dolara ulaşması bekleniyor. Bunun 2,2 trilyon dolarlık kısmı temiz enerji yatırımlarına yöneliyor. Diğer yandan yeni iklim beyanları, mevcut haliyle enerji kaynaklı emisyonları düşürmek için hâlâ yeterli hızda görünmüyor. Yani sermaye akışı büyüyor, hedefler artıyor ancak bunları sahada gerçek dönüşüme çevirmek ayrı bir kapasite gerektiriyor.

Eksik halka proje hazırlığı 

Bugün birçok işletmede enerji verimliliği, atık ısı geri kazanımı, elektrifi kasyon, yenilenebilir enerji, su verimliliği ve kaynak verimliliği alanlarında önemli fırsatlar var. Fakat fırsatın varlığı yatırımın hayata geçmesi için yeterli değil. Projenin doğru tanımlanması, baz tüketim verisinin ortaya konması, teknik çözümün seçilmesi, tasarrufun hesaplanması, emisyon azaltımının gösterilmesi, ölçme ve doğrulama yönteminin belirlenmesi gerekiyor.

Bu nedenle finansman açığı kadar proje hazırlama açığını da konuşmalıyız. Sürdürülebilirlik birimleri, profesyonel kadroları ve danışmanları olan büyük şirketler bu sıkıntıyı görece daha az yaşıyor. Bankalar ve uluslararası finans kuruluşlarıyla ilişki kurma kapasiteleri de daha yüksek.

Asıl darboğaz çoğu zaman KOBİ tarafında ortaya çıkıyor. Enerji tüketimi biliniyor, sorun hissediliyor ancak bunlar çoğu zaman yatırım dosyasına dönüşmeden kalıyor. Proje, bankanın, yatırımcının veya destek mekanizmasının anlayacağı teknik ve finansal dile çevrilemiyor.

Yanlış sıra yanlış yatırım üretir 

Sahada gördüğümüz önemli sorunlardan biri dönüşüm adımlarının doğru sıralanmaması. Enerji verimliliği yapılmadan elektrifikasyona geçmek, atık ısı potansiyeli değerlendirilmeden yeni enerji yatırımı planlamak veya talep tarafı iyileştirilmeden yenilenebilir enerji kapasitesi tasarlamak daha yüksek maliyetli ve beklentiyi karşılamayan sonuçlara yol açabilir.

Bu hatanın daha ciddi sonucu, kısıtlı kaynakların yanlış teknolojilere bağlanmasıdır. Her düşük karbonlu teknoloji her işletme için doğru çözüm anlamına gelmez. Örneğin proses ihtiyacı, verimlilik potansiyeli, atık ısı imkânı, elektrik altyapısı ve işletme maliyeti analiz edilmeden yapılan elektrikli kazan yatırımı, dönüşümü hızlandırmak yerine yeni bir maliyet yüküne dönüşebilir.

Bu nedenle iklim hedeflerini yatırıma çevirecek yol haritası yalnızca teknoloji listesi olmamalı. Önce ölçüm, sonra verimlilik, ardından geri kazanım, elektrifikasyon ve yenilenebilir enerji adımları birlikte ele alınmalı. Aksi halde yatırımlar bir süre sonra teknoloji çöplüğüne dönüşebilir.

Finansman proje kalitesine bakar 

Yeşil finansmanın büyümesi önemli bir fırsat. Ancak finansman kendi başına dönüşüm yaratmaz. Finansman, hazırlanmış ve güven veren projeyi hızlandırır. Bu nedenle iklim finansmanı tartışmasının merkezine proje kalitesini koymak gerekiyor.

Bir enerji verimliliği veya düşük karbonlu dönüşüm projesi yalnızca yatırım tutarı ve geri ödeme süresiyle anlatılmamalı. Sağlayacağı enerji tasarrufu, emisyon azaltımı, işletme güvenliği, bakım etkisi, üretim kalitesi, kaynak kullanımı ve rekabet gücü birlikte sunulmalı. Performansın nasıl izleneceği, tasarrufun nasıl kanıtlanacağı ve riskin nasıl yönetileceği baştan netleşmeli.

Bu noktada enerji hizmet şirketleri, performans garantisi, standart proje paketleri ve toplulaştırılmış finansman modelleri daha fazla önem kazanıyor.

Her işletmenin tek başına karmaşık bir proje hazırlık sürecini yönetmesi kolay değil. Özellikle benzer tüketim profiline sahip KOBİ’lerde tekrarlanabilir çözümler ve standart uygulama modelleri dönüşüm hızını artırabilir.

Son söz 

Türkiye’de enerji verimliliği, atık ısı geri kazanımı, elektrifikasyon, yenilenebilir enerji ve kaynak verimliliği alanlarında büyük bir potansiyel var. Bu potansiyeli yatırıma çevirmek için hedefleri ölçülebilir, finanse edilebilir ve uygulanabilir projelere dönüştürmemiz gerekiyor. Aksi halde iyi niyetli hedefler, yanlış sıralanmış yatırımlar ve boşa harcanan kaynaklar arasında etkisini kaybedebilir.

Kaybetme ihtimaliyle mi, yoksa yatırım yapmadığınızda kaybedeceklerinizle mi? Letven Capital Genel Müdürü Kamil Kılıç’ın girişim sermayesine bakışı bu noktadan başlıyor. Ona göre girişim sermayesini yalnızca gelecek vadeden şirketleri bulup finanse eden bir yatırım modeli olarak görmek artık yeterli değil. Sermayenin yeni görevi, ekonominin kırılgan olduğu alanları bulmak ve bu kırılganlıkları azaltacak teknolojileri henüz erken aşamadayken desteklemek. Tarımda su stresini azaltan teknolojiden enerjide dışa bağımlılığı düşürecek çözümlere, sanayide robotik ve yapay zekâdan, kritik altyapılara kadar yatırım yapılacak alanları da bu nedenle yalnızca “nerede büyüme var?” sorusu belirlemiyor. “Gelecekte en büyük maliyet nerede oluşacak ve bunu bugünden nasıl azaltabiliriz?” sorusu yatırım kararının bir parçasına dönüşüyor. Bu yaklaşım, Letven’in yatırım modelini klasik fon mantığının dışına taşıyor. VLabs ile gerçek problem sahada bulunuyor, Venture Studio ile çözüm şirkete dönüşüyor, girişim sermayesiyle büyüme finanse ediliyor; ardından üretim ve ihracat devreye giriyor. “Yaratıcı yıkım çağında ekonomiler ikiye ayrılacak: Dönüşümü finanse edenler ve dönüşümün maliyetini ödeyenler” diyen Kılıç’ın yorumları şöyle:

Yastık altından üretken sermayeye

“Letven Capital’in bugün 12 milyar TL büyüklüğe ulaşmış olması bizim için yalnızca finansal bir ölçek göstergesi değil. Sekiz girişim sermayesi fonuyla ulaştığımız bu büyüklüğün arkasında 2025 yılında ortaya koyduğumuz somut performans var. Altınay Savunma Teknolojileri’ndeki yüzde 12 payımızı 1,6 milyar TL›ye satarak ilk exit’imizi gerçekleştirdik; hemen ardından yaklaşık 1 milyar TL yeni yatırım topladık. Ölçek; güven, kurumsal kapasite, tekrar yatırım kabiliyeti ve daha uzun vadeli tematik fonlar kurabilme gücü demek. Türkiye’de yaklaşık 23,8 trilyon TL’lik finansal varlığın yüzde 88,2’si mevduat ve yastık altında tutulurken, sigorta ve emekliliğin payı yalnızca yüzde 2,9, yani 0,7 trilyon TL. Buna karşılık OECD’nin 2024 verilerinde emeklilik varlıkları OECD genelinde GSYH’nin yüzde 95,2’sine, Kuzey Amerika’da yüzde 153,6›sına ulaşmış durumda; Türkiye’de GSYF portföyü ise Mart 2026 itibarıyla 447,9 milyar TL ve 2025 GSYH’sinin yaklaşık yüzde 0,7’si düzeyinde. Önümüzde gidecek çok yol var. BES ve diğer kurumsal tasarrufların ölçülü, çeşitlendirilmiş ve güçlü yönetişimle GSYF’lere daha fazla katılması, bireysel tasarrufu sabırlı ve üretken sermayeye dönüştürür; girişimlerin ölçeklenmesini, sağlıklı exit piyasalarının oluşmasını ve sermaye piyasalarının derinleşmesini hızlandırır.”

Letven, sektörler arasında değer zinciri kuran bir platform

“Türkiye’de girişim sermayesi hâlâ çoğu zaman riskli veya  erken aşamaya  özgü bir finansman aracı olarak görülüyor.

Oysa bizim yaklaşımımızda girişim sermayesi; serveti sermayeye, sermayeyi üretime, üretimi teknolojiye, teknolojiyi de kalıcı ekonomik değere dönüştüren bir mekanizmadır. Bu nedenle Letven’i yalnızca yatırım yapan bir kurum değil, sektörler arasında değer zinciri kuran bir platform olarak konumluyoruz. Bu platformun çalışma modeli de net: Lab + Venture Studio + VC + Üretim + İhracat. Sahadaki problemi tespit etmek, çözümü test etmek, girişimi kurmak, sermaye sağlamak ve küresel pazara taşımak istiyoruz. Dolayısıyla 12 milyar TL bizim için bir sonuç değil; girişim sermayesini sanayinin, tarımın, finansın, teknolojinin ve sürdürülebilir büyümenin merkezine taşıyacak tekrarlanabilir modeller kurmak için yeni bir başlangıç noktası.”

Yaratıcı yıkım çağının sigortası

“Bugün yaşadığımız dönüşüm klasik büyüme dönemlerinden farklı. İklim krizi, gıda güvenliği, enerji arzı, tedarik zinciri kırılmaları, dijitalleşme, yapay zekâ ve jeopolitik riskler aynı anda ekonomileri zorluyor. Böyle bir dönemde VC’yi yalnızca yüksek getiri arayan bir finansal enstrüman olarak görmek eksik kalır. Girişim sermayesi doğası gereği risk içerir; ancak asıl mesele riski nasıl tanımladığımızdır. Bugün en büyük risk girişim sermayesine yatırım yapmak değil; teknoloji dönüşümünün dışında kalmak, tarımda verimlilik ve gıda güvenliği sorunlarını çözememek, enerjide dönüşümü kaçırmak, sanayide otomasyon ve yazılımı akıllı sistemlere çevirmeyi geciktirmek ve genç girişimleri küresel rekabete taşıyamamaktır. Bu nedenle girişim sermayesini klasik bir yatırım ürünü değil, ekonominin geleceğine yazılmış stratejik bir portföy sigortası olarak görüyorum. Buradaki sigorta, hasar sonrası ödeme yapan bir poliçe değil; gelecekte oluşabilecek büyük ekonomik maliyetleri bugünden azaltan bir yaklaşım. Tarım ve gıda teknolojilerinden enerji ve iklim teknolojilerine, robotik, otomasyon ve yapay zekâdan mobilite ve finansal teknolojilere kadar yapılan yatırımlar hem finansal değer hem de stratejik dayanıklılık üretir. Biz Letven Capital olarak sermayeyi yalnızca bugünün getirisine değil, yarının dayanıklılığına yönlendirmek istiyoruz. Üretim ekonomisinde kalmak, yapay zekâ ve teknolojiyle bütünleşmek artık bir tercih değil, zorunluluk. Doğru fon yapıları, sabırlı sermaye, sahada doğrulama ve sağlıklı exit mekanizmaları birlikte çalıştığında girişim sermayesi Türkiye için riskli bir varlık sınıfı olmaktan çıkar; geleceği güvence altına alan en önemli kalkınma araçlarından birine dönüşür.

BES’ten girişim sermayesine yönelen 25 milyar TL’nin %33’ü Letven'de

“Geleneksel sigorta modeli riski fiyatlar ve hasar gerçekleştiğinde tazmin eder. Oysa iklim krizi, afetler, gıda güvenliği ve kritik altyapı riskleri daha karmaşık hale gelirken yalnızca riski fiyatlamak yeterli değil; riski azaltan teknolojileri de finanse etmek gerekiyor. Bu modelin finansman tabanı da oluşuyor. Türkiye’de BES fonlarından girişim sermayesi fonlarına yönelen yaklaşık 25 milyar TL’nin yüzde 33’ü Letven portföyünde; 10’dan fazla emeklilik şirketi yatırımcılarımız arasında. Aynı kurumsal tasarruf gücünü, finansal getirinin yanında riski azaltan teknolojilere yönlendirebiliriz. Ben buna dayanıklılık sermayesi diyorum. Sigorta şirketinin risk verisi ve uzun vadeli sermayesini; sanayinin gerçek kullanım alanı, VLabs’lerin doğrulama ortamı, Venture Studio’nun şirket kurma kabiliyeti ve VC fonlarının büyüme sermayesiyle bir araya getiren bir model. Böylece sermaye yalnızca şirket büyütmez; hasarın oluşma ihtimalini düşüren inovasyonu finanse eder, tedarik zincirlerini güçlendirir ve geleceğin ekonomik maliyetlerini bugünden azaltır. Sigorta sektörü de riski izleyen bir aktörden, riski dönüştüren stratejik bir yatırımcıya evrilir.”

Sabırlı sermaye değer yaratıyor

“Altınay Savunma Teknolojileri’ndeki exit bizim için önemli bir kilometre taşı oldu. Yüzde 12’lik payımızı 1,6 milyar TL’ye satarak gerçekleştirdiğimiz bu işlem, Türkiye’de sabırlı sermayenin teknoloji tabanlı bir sanayi şirketinde ölçülebilir değere dönüşebildiğini gösterdi. Bu deneyim üç şeyi doğruladı. Birincisi, sabırlı sermaye doğru şirket, sektör ve zamanlamayla birleştiğinde güçlü değer yaratıyor. İkincisi, teknoloji tabanlı sanayi şirketleri yalnızca finansal varlık değil, ülkenin stratejik kapasitesinin bir parçası. Üçüncüsü, girişim sermayesi ile halka arz ve stratejik satış kanalları arasında sağlıklı bir köprü kurulduğunda yatırımcı, şirket ve sermaye piyasası birlikte kazanıyor.”

Türkiye teknoloji için ölçeklenme üssü olabilir

“Türkiye’nin en güçlü avantajı, üretim kabiliyeti ile pazar erişimini aynı anda sunabilmesi. Forka Capital’i Brüksel merkezli kurmamızın nedeni de bu. Avrupa’nın inovasyon ve teknoloji gücünü Türkiye’nin üretim altyapısı, mühendislik kapasitesi ve MENA ile Orta Asya’ya erişimiyle buluşturmak istiyoruz. Model üç bölgeli çalışacak: Türkiye’deki girişimler Avrupa sermayesi ve standartlarıyla küreselleşecek, Avrupa’daki teknolojiler Türkiye’de üretim ve uygulama kabiliyeti kazanacak, ortaya çıkan çözümler MENA ve Orta Asya pazarlarına taşınacak. Özellikle savunma ve çift kullanımlı teknolojilerde şirketleri Avrupa sanayi altyapısı, NATO tedarik zincirleri ve AB programlarıyla entegre etmeyi hedefl iyoruz. Türkiye burada bir geçiş noktası değil; teknolojiyi ürüne, üretimi ihracata ve bölgesel erişimi küresel değere dönüştüren bir merkez olabilir.”

200 MİLYAR DOLARLIK AGRO-EKONOMİ VİZYONU

“Tarımı yalnızca toprak, ürün ve çiftçi üzerinden okursak büyük resmi kaçırırız. Yeni nesil agro-ekonomi; veri, yapay zekâ, robotik, su yönetimi, lojistik, marka ve ihracatı tek bir değer zincirinde buluşturuyor. Alova Farm bunun somut örneği. Beş bin ağaçla başlayan yaban mersini yatırımı 175 bin ağaca ve 400 dönüm topraksız üretime ulaştı; 2028 hedefimiz yıllık bin ton. Yatırımın üç yıl içinde yaklaşık 20 kat büyümesi, 9-13 euro bandında alıcı bulan bir üründe teknoloji, doğru zamanlama ve pazar stratejisinin nasıl değer yarattığını gösteriyor. Bu üretimin etrafında da bir teknoloji ekosistemi oluşturuyoruz. Agromini bitkinin gerçek zamanlı ihtiyacına göre suyu yönetiyor, Robio robot ve dronlarla saha verisi topluyor, Bridgesoft ise girdi kullanımını azaltıyor. VLabs ve TARS LABS yapıları ise bu çözümlerin sahada doğrulanıp yeni girişimlere dönüşeceği uygulama platformları olacak. Bu modeli bölgesel ölçekte ‘Field-to-Gulf’ yaklaşımıyla büyütmek istiyoruz: Türkistan coğrafyasında üret, Türkiye’de işle, Körfez’de tüket. Türkiye’ye dört saatlik mesafede 1 milyar tüketicinin yaklaşık 2 trilyon dolarlık gıda harcaması var. Bu pazarın yüzde 10’una erişmek, 200 milyar dolarlık bir agro-ekonomi vizyonu demek. Hedefimiz yalnızca daha fazla ürün yetiştirmek değil; tarımı teknoloji, işleme, lojistik ve ihracatla buluşturarak girişimler, güçlü markalar ve kalıcı üretim altyapısı yaratmak .”

Başarının yeni ölçüsü: Kaç şirket değil, nasıl bir ekosistem?

“Beş yıl sonra Letven’in başarısını yalnızca fon büyüklüğü, finansal performans, exit ya da halka arz sayısıyla ölçmek istemem. Asıl göstergemiz, yatırımcıya sağladığımız değer ile Türkiye’ye kazandırdığımız stratejik teknoloji ve üretim kapasitesini aynı anda ne kadar büyütebildiğimiz olacak. Kaç girişimi küresel pazara taşıdığımız, ne kadar ihracat, nitelikli istihdam ve fikri mülkiyet ürettiğimiz; tarımdan sanayiye, enerjiden mobiliteye ne kadar dönüşüm yarattığımız önemli. Agro-ekonomideki 200 milyar dolarlık bölgesel vizyonumuz da en az 500 KOBİ’nin büyük ölçekli işletmeye, bin 500 mikro işletme ya da girişimin KOBİ ölçeğine taşınmasını gerektiriyor. Kısacası başarıyı üç başlıkta ölçeceğiz: Yatırımcıya finansal değer, Türkiye’ye stratejik teknoloji ve üretim kapasitesi, ekosistemde kalıcı dönüşüm. Çünkü tek tek şirketlerin değil, birbirini tamamlayan ekosistemlerin rekabet edeceği bir döneme giriyoruz.”

Hazır giyimden aksesuara ve kozmetiğe uzanan ürün gamını genişleten DeFacto, pırlanta satışına başladı. Şirket, ilk etapta 22 mağazasında ve online kanallarında pırlanta ürünlerini tüketiciyle buluşturuyor. Şirketin uygun fiyat politikasıyla satışa sunacağı koleksiyonda farklı tasarım ve fiyat seçeneklerinin de yer aldığı belirtildi. DeFacto’nun e-ticareti stratejik öncelikleri arasında konumlandırdığı bilinirken, şirket Türkiye’de 321 mağazayla faaliyet gösteriyor.

Konuyla ilgili düzenlenen basın toplantısında konuşan DeFacto CEO’su İhsan Ateş, pırlanta satışının şirketin “lüksü ulaşılabilir hale getirme” stratejisinin bir parçası olduğunu söyledi. “Pırlantalar gerçek ama fiyatlar DeFacto” diyen Ateş, yeni kategorinin geçici bir iletişim çalışması olmadığını, sürdürülebilir bir proje olarak kurgulandığını belirtti. Ateş, pırlanta fikrinin ilk gündeme geldiğinde şirket içinde de “Ne alaka şimdi pırlanta?” tepkisiyle karşılandığını ancak DeFacto’nun kadın müşterisinin ihtiyaçlarına bütünsel bakmaları nedeniyle kategorinin doğal bir uzantı olduğuna karar verdiklerini anlattı. Kadın müşterinin yalnızca kıyafet değil; makyaj, saç, ayakkabı, çanta, aksesuar mücevherle birlikte bir bütün olarak görünümünü tasarladığını ifade eden Ateş, “Kıyafet, aksesuar, kozmetik, takı ve mücevher aslında birbirinden ayrışmayan bir bütün. Biz de bu bütünle ilgileniyoruz” dedi. Şirketin mücevher alanındaki ilk adımı da yeni değil. Ateş, son üç yılda kozmetik kategorisine girdiklerini ve farklı markalarla iş birlikleri yaptıklarını belirterek, mücevher tarafında da geçen yıl Reis Kuyumculuk ile bir iş birliği gerçekleştirdiklerini söyledi. Bu deneyimlerin müşterilerden olumlu karşılık bulmasının pırlanta yatırımında etkili olduğunu kaydetti.

"Lüksü demokratikleştirerek daha geniş kitlelere ulaştırmak istiyoruz"

DeFacto’nun pırlanta hamlesinin temelinde ise lüks ürünleri daha geniş bir tüketici kitlesine ulaştırma hedefi bulunuyor. Ateş, “Bizim marka olarak var oluş sebebimiz müşterilerimiz için lüksü ulaşılabilir, erişilebilir hale getirmek. Lüksü daha demokratikleştirmek bizim için stratejik bir odak alanı” diye konuştu. Projenin bir iletişim kampanyasından ibaret olmadığını vurgulayan Ateş, pırlantanın DeFacto’nun ürün gamında kalıcı bir kategori olacağını belirtti. Doğal taşlara ve doğal materyallere yönelik küresel eğilimin de bu kararda etkili olduğunu ifade eden Ateş, daha erişilebilir pırlanta ürünlerinin pazarda fırsat oluşturduğunu söyledi. Ateş, pırlanta projesinin yaklaşık bir yıl önce şekillenmeye başladığını ve bu süreçte tasarım, koleksiyon, pazarlama ve lojistik dahil olmak üzere şirket içinde yeni bir operasyon kurgulandığını belirtti.

Fiyatı en baştan belirliyor 

DeFacto’nun uygun fiyat stratejisinde ise şirketin diğer ürünlerinde de kullandığı “design to value” yaklaşımı öne çıkıyor. Ateş, tasarım aşamasında müşterinin satın alma kararını etkilemeyen ancak maliyeti artıran unsurları ayıkladıklarını söyledi. DeFacto’nun fiyatlama sisteminin klasik perakende anlayışından farklı olduğunu anlatan Ateş, “Normalde ürünü mal edersiniz, üzerine bir kar koyar ve perakende fiyatını belirlersiniz. Biz ise baştan müşterimiz bu ürüne ne kadar bedel öder diye bakıyoruz. Bu bedeli nasıl gerçekleştiririz, ona göre giderlerimizi ve ürün maliyetlerimizi şekillendiriyoruz” dedi. Bu modelde daha düşük maliyet, yüksek verimlilik ve satın alma gücünün birlikte kullanıldığını belirten Ateş, tasarımda da müşterinin ihtiyaç duymadığı unsurların elendiğini söyledi. Böylece piyasa fiyatlarının çok daha altında ürünler sunabildiklerini ifade eden Ateş, aynı yaklaşımın pırlanta kategorisinde de uygulanacağını kaydetti.

İlk koleksiyon basic parçalardan oluşuyor 

DeFacto’nun pırlanta koleksiyonu 2-3 aşamada genişletilecek. İlk koleksiyonun daha temel ve günlük kullanıma uygun parçalardan oluştuğunu belirten Ateş, ilerleyen dönemde ürün çeşitliliğinin artırılacağının sinyalini verdi. Hali hazırda koleksiyon 40 parçadan oluşuyor. Şirket böylece giyim, kozmetik, aksesuar ve mücevheri aynı müşteri deneyimi içinde buluşturmayı hedefliyor. İlk etapta 22 mağaza ve online kanallarda başlayan pırlanta satışının, müşteriden gelecek geri bildirimler doğrultusunda yaygınlaştırılması planlanıyor. 

Pırlanta koleksiyonu 40 parçadan oluşuyor 

DeFacto’nun gerçek pırlantaların kullanıldığı yeni koleksiyonu 40 parçadan oluşuyor. Koleksiyonda yüzük, küpe, kolye, zincir ve ip bilekliklerin yanı sıra tektaş ve beştaş modeller yer alıyor. Günlük kullanıma yönelik sade tasarımlardan klasik pırlanta modellerine uzanan koleksiyonda her ürün, kendisine özel JTR pırlanta ve mücevher derecelendirme raporuyla sunuluyor. 2004 yılında kurulan DeFacto, 500’ün üzerinde mağazası ve online operasyonlarıyla faaliyet gösteriyor. Marka, hazır giyim faaliyetlerinin yanı sıra DeFacto Teknoloji bünyesindeki 300’ü aşkın yazılım geliştiriciyle teknoloji ve çoklu kanal altyapılarına yönelik çalışmalar yürütüyor. DeFacto’nun DeFacto Kids, DeFacto COOOL, DeFacto Modest, De- Facto LIFE, DeFacto Studio, DF Plus ve Fall in Love olmak üzere farklı kategorilere yönelik alt markaları bulunuyor. Şirket, pırlanta kategorisiyle birlikte hazır giyim dışındaki ürün gruplarındaki varlığını da güçlendirmeyi hedefliyor. Yeni koleksiyonun satış performansı ve müşteri geri bildirimleri, kategorinin daha fazla mağazaya yaygınlaştırılmasında belirleyici olacak.

Ben PCWorld’ün yöneticisi olarak 2005’te birkaç deneme yaptım ama bunları ancak kısa yorumlar olarak kullandık. Bunda oyun editörüme, bugün Türkiye’nin de unicorn çıkardığı “casual game” yazdırdığımda editörün okurlardan gelen “iyice cıvıttınız, çoluk çocuk işi mi yapacaksınız” şeklindeki e-postaları bana göstermesi de etkili oldu. Klanlar ülkesi Türkiye’de üzerinde anlaşılmış mahalli kurallar önümüzü görmemizi engelleyen en önemli etkenlerden biri. Hatta bunun şu meşhur “treni kaçırma” durumundan daha öldürücü sonuçları olduğunu söyleyebilirim.

Neyse, bunların yaşandığı tarihin yaklaşık 20 sene sonrasında Oppo Reno 16’nın ışık tuttuğu toplumsal göstergeleri ele almak gerektiğini düşünüyorum. Telefonun dikkat çekici aksesuarı Bubble’ın ekranına kendi kedinizin görselini yerleştirip bir aksesuar gibi taşıyabiliyor olmanız Hello Kitty aksesuarları ile büyüyen kuşağın iş hayatına ve ekonomiye katıldığını gösteriyor. Büyümüşler ve kullanıcı trendlerini belirliyorlar. Üniversite öğrencileri başta olmak üzere hedef kullanıcı kitleleri ile sık sık görüştüklerini söyleyen Oppo Türkiye Pazarlama Müdürü Burcu Günal, gençler arasında bir şey satın almak veya tatile gitmek gibi bir hedefi gerçekleştirmek için belirli bir süre çalışıp sonra işen ayrılarak bu hedefe ulaşma trendinin oluştuğundan bahsediyor. Bu, asgari ücretle veya geçici işlerde çalışıp sonrasında anne-babasının evine geri dönen ev gençlerinden farklı bir kitle.

Ev gençleri ile ilgili uzmanlığım olmadı için konuyu Google AI Modu ile değerlendirdik. Bana şu şekilde rapor edildi:

Türkiye İstatistik Kurumu'nun (TÜİK) İstatistiklerle Gençlik 2025 raporuna göre, 15-24 yaş grubunda ne eğitimde ne de istihdamda yer alan ("ev genci" veya NEET) gençlerin oranı yüzde 23,3 olarak gerçekleşti. Oran genç erkeklerde yüzde 16,3 iken, genç kadınlarda yüzde 30,9 seviyesine çıkıyor. 15-29 yaş grubunu kapsayan daha geniş uluslararası (OECD/AB) tanımlarda ise Türkiye’deki oranlar yüzde 35’e yaklaşıyor. Rakamsal analize meraklı olanlar için genel genç nüfus verisini de aktarayım: Türkiye'de 15-24 yaş arasındaki toplam genç nüfus 12 milyon 708 bin 348 kişi olup, bu kesim toplam nüfusun yüzde 14,8’ini oluşturuyor.

Bu Türkiye’nin çözüm bulması gereken bir sorunu olmakla birlikte fark yaratan başka grupları görmemizi engellemeli. Yani makro gerçeklere takılıp mikro analizden kaçınmamalıyız. Oturduğum Yeldeğirmeni’nde ağırlıkla hafta sonları ve güneşin batış saatlerinde olmak üzere gençler gelip fotoğraf çekiyorlar. Genellikle üç kişilik gruplar halinde dolaşan bu genç kitlelerinin ne yaptığını benim yaşımda anlamak zor. Tarihi bir binanın önünde cep telefonuyla fotoğraf çekiyorlar ama o mesafeden binanın kadraja girmesi mümkün değil. Selfie’nin yeni bir formatı ile karşı karşıya olmalıyız.

Selfie trendi ilk çıkıp biraz yaygınlaştıktan sonra çok sayıda kişinin birlikte poz verdiği groufie dönemini yaşamıştık. Şimdi üç kişi bir kişinin çekildiği formatta yer alıyor ve içlerinden biri dudağını büktüğü zaman o fotoğraf silinip yenisi çekiliyor. Bizim zamanımızda filmin banyo edilmesiyle fotoğrafa ulaşıldığı için, loop ile bakılıp kötü ya da flu olduğu anlaşılan karenin basılmasından vazgeçilirdi. Bu bile baskı maliyetine girmemenin rahatlığını sağlasa da filmi ziyan etmenin ağırlığını omuzlarda hissetmeye neden olurdu. Bunlara yaşayan biri olarak bugünün kullanıcı alışkanlıklarını keşfetmeye çalışmak insana garip bir haz veriyor. Beğenmediği fotoğrafı sildikten sonra yenisini çeken gençlerin bu kullanıcı alışkanlıkları ile bir şeye sahip olmak için gerektiği kadar çalıştıktan sonra istedikleri şeye sahip olup onu değerlendirmeye zaman ayırma arasında çok çarpıcı bir korelasyon var. Özellikle bizim gibi hayatı, emeklilik hakkını kazanmak için çalışma üzerine kuran bir kuşak ile bu yeni yaklaşım arasında önemli bir fark bulunuyor. 

Oppo da muhtemelen kendi kullanıcı kitlesi içinde “gerektiği kadar çalışan bu yeni kitleye” iyi bir yer veriyor. Türkiye’de Ağustos 2026 itibariyle satışa sunulan Oppo Reno serisinde Oppo Reno 16F’in fiyatı 45 bin 999 lira olarak açıklansa da fiyat, 256 GB depolama alanı bulunan Oppo Reno 16’da 55 bin 999 liraya ve 256 GB depolama alanı bulunan Oppo Reno 16 Pro’da da 72 bin 999 liraya yükseliyor. Tek başına 8 bin 799 liraya satılan ve Oppo Reno serisi telefonlarla birlikte 4 bin 999 liraya satın alınabilen Bubble ile birlikte toplam maliyet biraz daha yükseliyor. Kimler ailelerinin parasıyla ve kimler çalışarak bu telefonu satın alır sorusunun yanıtı için beklemek gerekiyor ancak bir şey almak için gereken parayı çalışarak kazanan kitle için ulaşılabilir hedefler.

Oppo Reno 16 serisindeki telefonlar anlatılırken yenilikçi kamera özellikleri ve kullanım biçimlerinin yanında bu çalışan gençler için yapay zekânın ilgi çekici bir tasviri de yapılıyor.

Videoda arkadaşlarıyla eğlenirken anı ölümsüzleştiren fotoğraflar çeken bir genç kız, diğer yanda çalışan kadın kıyafeti içinde aynı kişi ve ortada da Antik tanrıların heykeli şeklinde resmedilmiş yapay zekâ. Yukarıda anlattığım yeni nesil gençler ile onların yapay zekâ dünyasında ihtiyaç duydukları cihaz olarak akıllı telefonu birleştiren Oppo, bunu bilinçli olarak ya da görsel etki yaratmaya yönelik bir çaba içinde video mesajına da yansıtmış.

Burada Bubble 4GB’lık hafızası ve telefonun sırtına yerleştirilerek telefonun ana kamerası ile selfie çekebilme olanağı sağlaması ile bu kişisel ve kurumsal boyutları olan etkinin simgesi haline geliyor. Bizim mahallede selfie çekenlerin daha sonra bakıp beğenmeyince silme pratiğini objenin baştan çekilecek kareye karar verip görerek çekim yapmasına çeviriyor. Bubble’ın ekranındaki buton görüntüsüne basılarak fotoğraf çekiliyor ya da video kaydı başlatılıyor. Kayıt sırasında yakınlaştırma ve uzaklaştırma yapılabiliyor. Daha sonra Bubble, kendi belleği olduğu için bir veya dönen birden çok görsel içerikle bir kolye olarak boyna asılabiliyor. Oppo’nun bir stajyeri, lansman günü nazar boncuğu görüntüsü yüklediği Bubble’ı boynunda taşıyordu. Benim yaş grubumda çokça bulunmayan ancak gençlerin yaratıcılıklarının yansıması olan bir kullanıcı hareketi…

Telefona yakından bakalım

Buradan sonrasında Gemini ile birlikte biraz cihaz analizi yapmak istiyorum. Gemini Oppo Reno 16’yı, “OPPO, orta-üst segmentteki popüler temsilcisi Reno 16 serisini sundu. Seri; kamera donanımı, batarya kapasitesi, ekran kalitesi ve yapay zeka özelliklerinde önemli yeniliklerle öne çıkıyor.” şeklinde tanımlıyor. Telefonun temel özelliklerini ise; yeni nesil AI ve yüksek pil kapasitesi; web hakimi; 200 MP kamera; Samsung HP5 sensör ve 3.5x periskop telefoto lens; 6.700+ mAh pil; 80W SUPERVOOC hızlı şarj desteği; ColorOS 16 AI; AI Snap Key ve AI Mind Space entegrasyonu olarak sıralıyor. Sıralama İngilizce Türkçe karışık şu şekilde devam ediyor:

• 3D Pop Planet Design & Durability: Tek parça soğuk yontma cam tasarımı ve alüminyum çerçevesiyle daha rafine bir yapı sunuyor. Zorlu koşullara karşı IP68, IP69 ve IP69K su/toz dayanıklılık sertifikalarının yanı sıra ıslak elle ya da eldivenle kullanım imkanı sağlayan Glove Touch desteği mevcut.
• 200 MP Advanced Camera Setup:
• Main Camera: 200 MP çözünürlüğünde Samsung HP5 sensör.
• Telephoto:5x optik yakınlaştırma sunan OIS destekli 50 MP periskop lens.
• Ultra Wide & Selfie: 50 MP ultra geniş açı ana kamera ve 100° görüş açılı, otomatik netlemeli 50 MP ön kamera.
• Creative Video/Photo Tools: Nostaljik çekimler için Pop Cam (Digicam, Instant Film, Light Leak efektleri), katmanlı tasarımlar için AI Remix Collage ve 4K Auto Straighten Video (otomatik ufuk hizalama) özellikleri.
• Display & Performance:
• Display: 120 Hz yenileme hızı, 10-bit renk derinliği ve 3600 nit tepe parlaklığa ulaşan yüksek çözünürlüklü OLED panel.
• Processor: Gücünü MediaTek Dimensity 8550 platformundan alıyor (Pro modelinde Dimensity 9500s kullanılıyor).
• Gaming & Thermal Management: Uzun oyun oturumlarında yüksek FPS ve ısınma kontrolü sağlayan AI HyperBoost 3.0
• Battery & Charging: Standart modelde 700 mAh (serinin diğer modellerinde 7.000 mAh'e varan) devasa bir batarya kapasitesi bulunuyor. 80W SUPERVOOC hızlı şarj desteği ile kısa sürede şarj edilebiliyor.
• ColorOS 16 & Personal AI Tools:
• AI Snap Key & AI Mind Space: Ekrandaki fikirleri, notları ve görselleri tek tuşla kaydedip yönetme imkanı.
• AI Bill Manager: Fatura ve fişleri otomatik tarayıp harcama kayıtlarına dönüştürme.
• AI LinkBoost 4.0: Kalabalık ortamlarda şebeke ve Wi-Fi sinyalini güçlendiren ağ optimizasyonu.

Gemini’ın analizinden şimdilik yeterince yaygın Türkçe içerik bulunmadığı ve yabancı dildeki içeriklerden de faydalandığı sonucuna varıyorum. Bu zamanla değişecektir.

Gemini, Bubble konusunda daha ilgi çekici ayrıntılar sundu

Benzer bir toparlamayı Bubble konusunda yapmasını istediğimde Gemini bunlara göre daha anlaşılır ancak bireysel ve kurumsal boyutları ile daha ilgi çekici bir tablo sundu:

Bubble (Bubble.io), geleneksel programlama dillerini (JavaScript, Python, PHP vb.) öğrenmek zorunda kalmadan, tamamen görsel arayüzler kullanarak web uygulamaları geliştirmenizi sağlayan popüler bir "No-Code" (Kodsuz) platformudur.

Teknik bilgiye sahip olmayan girişimcilerin, tasarımcıların veya şirketlerin; prototip aşamasından tam anlamıyla çalışan profesyonel yazılımlara kadar pek çok ürünü hızlı ve düşük maliyetle hayata geçirmesine olanak tanır.

Temel Özellikleri Nelerdir?

• Görsel Arayüz Tasarımı (Drag-and-Drop): Sürükle-bırak yöntemiyle butonlar, formlar, görseller ve tablolar yerleştirerek uygulamanızın ön yüzünü (frontend) kolayca tasarlayabilirsiniz.
• Kapsamlı Veritabanı Yönetimi: Harici bir veritabanı kurmaya gerek kalmadan, platform içerisinde kullanıcı bilgilerini, ürünleri, siparişleri veya özel verilerinizi saklayabileceğiniz yapılar oluşturabilirsiniz.
• İş Akışları ve Mantık (Workflows): "Kullanıcı bu butona tıklarsa şifresini kontrol et, veritabanına kaydet ve ana sayfaya yönlendir" gibi karmaşık iş süreçlerini ve kuralları görsel bloklarla programlayabilirsiniz.
• API ve Dış Entegrasyonlar: Stripe (ödeme sistemleri), OpenAI (yapay zeka araçları), Google Maps veya sosyal medya girişleri gibi yüzlerce harici servis ve API ile uygulamanızı kolayca entegre edebilirsiniz.
• Yapay Zeka Destekli Araçlar: Doğal dilde verdiğiniz komutlarla (prompt) temel sayfa yapılarını ve veritabanı modellerini otomatik olarak oluşturabilen yapay zeka ajanlarına da sahiptir.

Bubble ile Neler Yapılabilir?

• SaaS (Hizmet Olarak Yazılım) Girişimleri: Kendi abonelik modeliniz olan web tabanlı yazılım ürünlerinizi kurabilirsiniz.
• Pazaryerleri (Marketplaces): Alıcı ve satıcıları bir araya getiren (Airbnb veya Trendyol benzeri) çok rollü platformlar geliştirebilirsiniz.
• Sosyal Ağlar ve İçerik Platformları: Kullanıcı profillerinin, mesajlaşma sistemlerinin ve akışların olduğu sosyal mecralar yaratabilirsiniz.
• Şirket İçi Operasyon Araçları (Internal Tools): Şirketinizdeki süreçleri hızlandıracak özel CRM (Müşteri İlişkileri Yönetimi) ve veri yönetim panelleri tasarlayabilirsiniz.

OPPO Bubble, ilk olarak Reno 16 serisiyle birlikte duyurulan, akıllı telefonların arka kamerasıyla kusursuz selfie'ler ve çekimler yapmayı sağlayan, aynı zamanda şık bir kişiselleştirme aracı olan manyetik mini ikinci ekran aksesuarıdır.

Oldukça hafif ve kompakt bir yapıda tasarlanan bu cihaz, akıllı telefon dünyasında yeni bir kullanım deneyimi sunar.

Başlıca Özellikleri ve Ne İşe Yaradığı:

• Arka Kameralarla Yüksek Kaliteli Selfie Önizlemesi:

Çoğu akıllı telefonda ana (arka) kameralar, ön kameralara kıyasla çok daha yüksek çözünürlük, daha büyük sensörler ve üstün performans sunar. OPPO Bubble, telefonun arkasına manyetik olarak tutturulduğunda, ana kameranın gördüğü kadrajı canlı olarak bu mini ekrana yansıtır. Böylece kullanıcılar özçekim veya grup fotoğraflarında pozlarını, ışığı ve kompozisyonu doğrudan ana kamerayla görerek ayarlayabilir.

• 10 Metreye Kadar Kablosuz Uzaktan Kumanda:

Aksesuar telefon üzerindeyken çıkarılabildiği gibi, yaklaşık 10 metreye kadar kablosuz bağlantı mesafesini destekler. Telefonu bir tripoda yerleştirdiğinizde Bubble'ı elinizde kablosuz bir vizör ve deklanşör kumandası olarak kullanarak uzaktan kusursuz çekimler yapabilirsiniz.

• Kişiselleştirilebilir Dekoratif E-Rozet (E-Badge) Modu:

Fotoğraf çekmediğiniz anlarda cihazı sadece bir kamera aksesuarı olmaktan çıkarıp kişisel bir stil öğesine dönüştürebilirsiniz. Canlı AMOLED ekranı sayesinde; özel görseller, hareketli fotoğraflar, animasyonlar, emojiler veya dijital rozetler/kartvizitler sergileyebilirsiniz.

• Manyetik Tasarım ve Taşınabilirlik:

Yaklaşık 7 mm kalınlığında ve 27.5 gram ağırlığında olan cihaz, paket içerisinden çıkan manyetik halkalar sayesinde uyumlu telefonlara ya da kılıflara kolayca yapışır. Ayrıca uygun askı aparatlarıyla boyuna takılarak aksesuar olarak da taşınabilir.

• Geniş Uyumluluk:

Başta Reno 16 serisi olmak üzere OPPO'nun güncel Reno ve Find X serisi gibi desteklenen ekosistem cihazlarıyla sorunsuz bir şekilde bütünleşir.

Gemini’ın benim mahallede fotoğraf çeken gençlerle ilgili öngörülerimden fazlasını yaptığına şaşırmadım ama bu kadar boyut düşünmüyordum. Bunun, Oppo’nun güçlü olduğundan daha üst segmente uzanma çabasını da takip etmek gerekiyor. Counterpoint’in akıllı telefon gelirlerinin yüzde 7 yükseldiği 2026 ikinci çeyrek değerlendirmesinde Oppo’nun ikinci çeyrek gelirlerinin yüzde 9 ve ortalama satış fiyatının (ASP) artışlarına rağmen yıllık bazda yüzde 10 oranında düşüş gösterdiğine işaret ediliyor. Oppo’yla ilgili değerlendirmede “Fiyata duyarlı segmentlerdeki ağırlığı ve sevkiyatlardaki keskin düşüşler, daha yüksek fiyatlandırmanın sağlayabileceği faydaları sınırladı. Sevkiyatlardaki düşüşe karşın Oppo’nun ASP değeri yükseldi; zira giriş seviyesindeki zayıf talep, ürün portföyündeki fiyat artışları ve disiplinli portföy yönetimi, satış karmasını daha yüksek değerli cihazlara doğru kaydırdı.” ifadesi yer alıyor.

Nadiren cihazlar üzerine yazan biri olarak, Oppo Reno 16 üzerinden girip tedarik zincirine kadar bu ayrıntılara baktığımda “Cep telefonu asla sadece cep telefonu değildir” diyesim geliyor.

Sıkı para politikası sürecinde sıkıntıya giren ihracatçıya ve reel sektöre sağlanan kur desteğinin genişletilmesi gündeme geldi. Ticaret Bakanı Ömer Bolat, İstanbul Fashion Connection (IFCO) açılışında yaptığı konuşmada Merkez Bankası’nın ihracatçıların dövizlerini TL’ye çevirmesinde uyguladığı desteğin, emek yoğun, katma değer ve istihdam sağlayan sektörler önceliklendirilerek yeniden ele alınabileceğini söyledi. Yeni uygulamanın 1 Ekim’de başlaması öngörülüyor. Halen yüzde 3 olarak uygulanan destek, 1 Ağustos itibarıyla 6 ay daha uzatılmış ve 31 Ocak 2027’ye kadar devam etmesi kararlaştırılmıştı. Görüşlerine başvurduğumuz ihracatçılar ve emek yoğun sektörlerin temsilcileri, atılacak bu yeni adımı olumlu karşılarken döviz dönüşüm desteğinin yanı sıra asgari ücret desteğinin artırılması ve finansmana erişimin kolaylaştırılması gerektiğini de vurguladılar.

Paşahan: Hazır giyime ayrıcalık tanınmalı 

İHKİB Başkanı Mustafa Paşahan, hazır giyim sektörünün sürekli teşviklerle gündeme gelmesini istemediklerini ancak son üç yıldaki kayıplar nedeniyle destek taleplerini dile getirmek zorunda kaldıklarını söyledi. Paşahan, devletin 2027 başından itibaren talepleri karşılaması halinde sektörün 2030’a kadar istihdam, ihracat ve katma değer açısından çok daha farklı bir noktaya taşınabileceğini belirtti. Hazır giyimde kilogram başına ihracat değerinin 16,2 dolardan 18,2 dolara çıkarıldığını ifade eden Paşahan, sektörün potansiyeline dikkat çekti. Döviz dönüşüm desteğinde taleplerinin yüzde 10 olduğunu hatırlatan Paşahan, hazır giyime pozitif ayrımcılık yapılması gerektiğini söyledi. Paşahan, “Devletin verdiği her teşvik önemlidir. Ancak hazır giyim sektörüne bir ayrıcalık yapılması gerekiyor. Katma değer tarafında çok iyiyiz, istihdam tarafında çok iyiyiz ve cari fazla veren en iyi sektörüz. Dolayısıyla desteğin yüzde 10’a çıkarılması yönündeki söylemimizi sürdürüyoruz” dedi.

Fayat: Yetmez ama evet diyebiliriz 

TOBB Hazırgiyim ve Konfeksiyon Sektör Meclisi Başkanı Şeref Fayat ise “Biz zaten yüzde 10’lar falan talep ediyorduk ama en azından 10 olmasa bile bizim Türkiye’de üretici ürettiğimiz katma değer oranı kadar, yani yüzde 80’ini temsilen 8 alabiliriz diye özellikle bastırıyorduk. Ekonomik programın enfl asyon yaratmadan bizi bir miktar daha rekabetçi kılması açısından kıymetli” dedi. Desteğin süresinin sektör açısından önemli olduğunu ifade eden Fayat, “Bunun süresi de ilk defa 3 aydan 6 aya çıktı. En azından Ocak sonuna kadar bunu biliyoruz. Yeni destek için yetmez ama evet diyebiliriz” diye konuştu. Fayat, sektörün diğer beklentilerini de sıraladı. “İnşallah bu orandan daha aşağı bir oranla sonuçlanmaz. Asgari ücretteki kişi başı desteğin daha da artması gerektiği kısım ve en azından KOBİ’lerin finansmana ulaşması konusunda hep konuşuyoruz” diyen Fayat, Eximbank’ın TL reeskont kredilerinin miktarının artırılmasını istedi. Fayat, “Eximbank’ın özellikle TL reeskontlarının biraz daha miktarının artırılması konusundaki destekler de olursa 2027 yılına sektörü taşıyıp 2027’de biraz da talep artışıyla para kazanmaya başlarız diye umuyorum açıkçası” ifadelerini kullandı.

Narbay: Yüzde 10’luk talebimiz sürüyor 

Türkiye Giyim Sanayicileri Derneği Başkanı Toygar Narbay da desteğin genişletilecek olmasını olumlu karşıladıklarını ancak sektörün yüzde 10’luk destek talebinin sürdüğünü belirtti. Narbay, “Bizim talebimiz yüzde 10 idi ve bunu da bir hesaplama ile belirtmiştik. Destek, sektörün ihtiyaçlarının göz önüne alınması açısından önemli ancak bizim yüzde 10 net ihracata destek talebimiz sürmektedir” dedi. Son üç yılda dolar bazında maliyetlerin yüzde 26 arttığını belirten Narbay, yüzde 10’luk desteğin bu maliyet artışına ilişkin hesaplamaya dayandığını söyledi. Desteğin miktarı kadar uygulama süresinin de önemli olduğuna dikkat çeken Narbay, 6 aylık pencerelerin sektörün bütçeleme ve stratejik fiyatlama yapabilmesi için yetersiz olduğunu vurguladı. Narbay, “Bu taleplerin 6 ayda bir değil, 3 yıllık bir pencere için açıklanması daha önemli. Stratejik fiyatlama için bunun mutlaka 2028 sonuna kadar düzenlenmesi gerekiyor” dedi.

İçten: Sektörel ayrım önemli 

Türkiye Ayakkabı Sanayicileri Derneği Başkanı Berke İçten ise özellikle emek yoğun sektörlerde döviz dönüşüm desteğinin çok daha yüksek olmasını beklediklerini söyledi. İçten, “Özellikle emek yoğun sektörlerde bu oranın çok daha yükseltilmesi taraftarıydık. Çünkü biz hakikaten bu süreçlerde bayağı yıprandık” dedi. Alınan tedbirlerin ayakkabı ithalatında düşüş sağladığını ancak üretim ve ihracatta gerilemenin sürdüğünü belirten İçten, sektörün toparlanmaya ihtiyacı olduğunu vurguladı. İçten, “Alınan tedbirler sayesinde ayakkabı ithalatında bir düşüş var. Fakat ihracatta ve üretimdeki düşüşümüz de devam ediyor. Üretim ve ihracat tarafında bir toparlanmaya ihtiyacımız var. Bu döviz dönüşüm desteği ihracatçı açısından çok olumlu olacaktır” diye konuştu. Çalışan başına verilen 3 bin 500 liralık desteğin de artırılması gerektiğini ifade eden İçten, özellikle emek yoğun sektörlere yönelik ayrı bir uygulama yapılması çağrısında bulundu. “Artı çalışan başına verilen 3.500 liralık desteğin de emek yoğun sektörlerde özellikle bir miktar daha yükseltilmesinde yarar var. Yani burada bir sektörel ayrım yapılması çok önemli olur. Döviz dönüşümde de sektörel ayrım çok önemli” diyen İçten, emek yoğun sektörlerin mevcut süreçten en fazla etkilenen alanlar olduğunu, dolayısıyla diğer sektörlere göre pozitif ayrışması gerektiğini ifade etti.

Şişman: Sade ve öngörülebilir olmalı 

İstanbul Tekstil ve Hammaddeleri İhracatçıları (İTHİB) Yönetim Kurulu Başkanı Ahmet Şişman, döviz dönüşüm desteğinin genişletilmesini olumlu ve kıymetli bir adım olarak değerlendirdi. Şişman, artışın özellikle yüksek üretim maliyetleri ve finansman yükü nedeniyle rekabet gücü baskı altında olan ihracatçıya katkı sağlayacağını belirtti. Küresel tekstil ticaretinde fiyat rekabetinin güçlü olduğunu vurgulayan Şişman, desteğin siparişlerin korunması, kapasite kullanımının desteklenmesi, ihracatın artırılması ve istihdamın korunmasına katkı sağlayacağını söyledi. Şişman, desteğin tek başına sorunları çözmeyeceğini belirterek uygulamanın sade, öngörülebilir ve ihracatçının kolay erişebileceği bir yapıda olması gerektiğini ifade etti.

Çekiç: İhracatçılara ‘nefes’ aldıracak adım 

İstanbul Maden İhracatçıları Birliği (MİB) Başkanı Metin Çekiç de genişlemenin ihracatçıya önemli ölçüde nefes aldıracağını söyledi. İMİB olarak desteğin yüzde 10’a çıkarılması yönündeki taleplerini Ticaret Bakanı Ömer Bolat’a ilettiklerini belirten Çekiç, “Bu talebimizin değerlendirmeye alınmış olması da memnuniyet verici. Çin ihracatçılarına döviz dönüşüm desteği yüzde 13 olarak uygulanıyor. Bu oranlarla destekleyen ülkelerle rekabet ettiğimiz düşünüldüğünde, verilecek desteği önemli bir adım olarak görüyoruz. Önümüzdeki dönemde ihracatçılarımızın rekabet gücünü daha da artıracak ilave düzenlemelerin hayata geçirilmesini bekliyoruz” dedi.

Taycı: İhracata ivme kazandıracak 

İstanbul Hububat, Bakliyat, Yağlı Tohumlar ve Mamulleri İhracatçıları Birliği (İHBİR) Başkanı Kazım Taycı ise yüksek faiz, finansmana erişim sorunları, artan maliyetler ve kurun enflasyon karşısındaki seyri nedeniyle ihracatçıların rekabetçi fiyat oluşturmakta zorlandığını söyledi. Genişletme adımlarını önemli bulduklarını belirten Taycı, oranın yüzde 10’a çıkarılmasının ihracata daha güçlü ivme kazandıracağını ifade etti.

Dalgakıran: Rakiplerde destek yüksek 

Makine Federasyonu (MAKFED) Yüksek İstişare Konseyi Başkanı Adnan Dalgakıran da enflasyonla mücadelenin yükünün ihracatçı sanayicinin üzerine kaldığını belirterek, döviz dönüşüm desteğinin rekabet gücünü korumada önemli bir araç olduğunu söyledi. Desteği olumlu karşılayan Dalgakıran, “Ancak Çin başta olmak üzere bazı rakip ülkelerin rekabet avantajları ve ihracatçılarına sağladıkları daha yüksek destekler de göz önünde bulundurulduğunda, bu konuda biraz daha fedakâr davranarak desteğin artırılmasında fayda olduğunu düşünüyorum” dedi.

Karaca: Tek başına yeterli değil 

İstanbul Deri ve Deri Mamulleri İhracatçıları Birliği (İDMİB) Başkanı Güven Karaca ise son üç yılda üretim kapasitesi, ihracat ve rekabet gücünde önemli kayıplar yaşandığını belirtti. Kararı doğru ve olumlu bulduklarını ifade eden Karaca, “Bununla birlikte, tek başına bu düzenlemenin yaşadığımız sorunları çözmeye yeterli olmayacağını da belirtmek gerekiyor. Çünkü bugün mesele artık yalnızca döviz kurunun seviyesi ya da yükselen üretim maliyetleri değil. Son üç yıllık dönemde sanayinin üretim kapasitesinde önemli kayıplar yaşandı. İnsan kaynağımızı kaybettik, yatırımlarımızı ertelemek zorunda kaldık ve birçok sektörde üretim gücümüz zayıfladı. Kaybedilen bu kapasiteyi ve rekabet gücünü yeniden kazanmak için çok daha kapsamlı bir yaklaşım gerekiyor. Artık sadece mevcut sorunları hafifletmeye değil, sanayinin ve ihracatın yeniden güçleneceği koşulları oluşturmaya odaklanmalıyız. Başka bir ifadeyle, oyunu yeniden kurmak durumundayız. Bunun için de finansmana erişimden yatırım ortamına, maliyetlerden kur politikalarına ve ihracat desteklerine kadar bütüncül ve sanayiyi merkeze alan yeni bir politika setine ihtiyaç var” ifadelerini kullandı.

Türkiye’de genç işsizliği ve ne eğitimde ne istihdamda olan gençlerin oranı yüksek seviyelerde seyrederken, Batı Anadolu Sanayici ve İş İnsanları Dernekleri Federasyonu (BASİFED) Yönetim Kurulu Başkanı Semiha Güneş, gençlerin değişen iş dünyasında yalnızca diplomayla değil, sahip oldukları beceri ve uzmanlıkla fark yaratabileceğine dikkat çekti. Güneş, gençlere teknoloji, yapay zeka ve veri okuryazarlığı gibi alanlarda yetkinlik kazanmaları çağrısında bulunurken, iş dünyasına da gençlerin deneyim kazanabileceği daha fazla fırsat yaratma sorumluluğu düştüğünü söyledi.

TÜİK’in ‘İstatistiklerle Gençlik 2025’raporundaki verilerine göre 15-24 yaş grubunda genç işsizlik oranı yüzde 15,3’e çıkarken,‘ne eğitimde ne istihdamda’ olan (NEET) gençlerin oranı yüzde 23,3’e ulaştığının altını çizen Güneş, “Her yıl yayınlanan bu raporla göre ne eğitimde ne istihdamda olan gençlerin oranı 2023 itibariyle belirgin bir artış trendi içinde. 2023’te yüzde 22,5 olan bu oran, 2024’de 22,9’a, 2025’de 22,3’e ulaşmış durumda. Bu da bize bir şeyleri yanlış yaptığımızı gösteriyor” dedi.

Yapay zeka, teknoloji ve veri okuryazarlığının yeni dönemin temel yetkinlikleri arasında yer aldığını ifade eden Güneş, “Yapay zekayı yalnızca kullanan değil, onunla değer üreten gençler öne çıkacak. Analitik düşünme, iletişim, problem çözme ve ekip çalışması gibi beceriler de iş dünyasında giderek daha belirleyici hale geliyor” diye konuştu.

“Gençlerden deneyim bekliyorsak alan açmalıyız”

Genç istihdamındaki sorumluluğun yalnızca gençlere yüklenemeyeceğini vurgulayan Güneş, şirketlerin de nitelikli staj, mentorluk ve genç yetenek programlarını yaygınlaştırması gerektiğini söyledi. Güneş, “Şirketler gençlerden deneyim bekliyorsa, önce o deneyimi kazanabilecekleri alanları yaratmalı. Stajyerleri yalnızca gözlem yapan değil, gerçek projelerde sorumluluk üstlenen gençler haline getirmeliyiz. Üniversite ile iş dünyası arasındaki bağı da güçlendirmeliyiz” dedi.

Türk plastik sanayisinin önde gelen kuruluşları arasında yer alan Esen Plastik'in, temiz sudan atık suya, doğal gazdan telekomünikasyona, kimyasal proses hatlarından yağmur suyu hatlarına kadar sanayi bölgelerinin temel altyapı ihtiyaçları için çözümler geliştirmeyi sürdürdüğü bildirildi.

İzmir Menemen Plastik İhtisas Organize Sanayi Bölgesi ve Adana Hacı Sabancı Organize Sanayi Bölgesi’ndeki tesislerinde üretimini sürdüren Esen Plastik, kuruluşunun 50’inci yılında alanında dünya markası olma hedefi belirledi.

Esen Plastik Yönetim Kurulu Başkanı Salih Esen, sanayi bölgelerinde yer altında kilometrelerce uzunluktaki altyapı ağlarının, üretimin sürdürülebilirliği için yaşamsal önemde olduğuna dikkat çekti. Yüksek dayanım, uzun kullanım ömrü ve farklı altyapı ihtiyaçlarına yönelik ürün çeşitliliği sağladıklarını kaydeden Esen, Türk sanayisinin en önemli üretim merkezleri olan organize sanayi bölgeleri ve serbest bölgelerin altyapı projeleri için özel çözümler ürettiklerini belirtti.

Üretimini 1976 yılından bugüne kesintisiz olarak sürdüren Esen Plastik’in Türkiye’nin farklı illerinde yeni kurulan OSB’lerin yanı sıra, genişleme sahası yatırımları gerçekleştiren ve mevcut altyapısını yenileyen sanayi bölgelerinde altyapılara imza attığını kaydeden Esen, “Hedefimiz Orta Doğu ve Afrika ülkeleri başta olmak üzere yakın coğrafyalara gerçekleştirdiğimiz ihracatı artırarak Esen Plastik’i bir dünya markası seviyesine taşımaktır. Her seviyedeki tecrübeli ve yetkin kadrolarımızla bu hedefe ulaşacağımıza yürekten inanıyorum” dedi.

Türkiye genelinde bulunan 419 organize sanayi bölgesinin 299’unun fiilen faaliyet gösterdiğini, 120 OSB’de ise planlama, kamulaştırma ve altyapı hazırlık süreçlerinin devam ettiği bilgisini veren Esen, çeşitlenen sanayi üretimi ile birlikte altyapı yatırımlarının stratejik öneminin arttığına dikkat çekti.

Sanayi bölgelerinin sadece fabrikalar, üretim hatları ve makinelerden ibaret olmadığını dile getiren Esen, sözlerini şöyle sürdürdü: “Bu dev üretim ekosistemini ayakta tutan çok büyük bir altyapı ağı yerin altında çalışıyor. Biz Esen Plastik olarak bu görünmeyen sistemlerin güvenilir ve uzun ömürlü bir parçasıyız. Türkiye’nin en önemli üretim üslerinin altında Esen imzasının bulunması bize gurur verdiği kadar önemli bir sorumluluk da yüklüyor. Yeni bir organize sanayi bölgesinin hayata geçirilmesinde ya da mevcut bir OSB’nin genişleme alanlarının yatırıma açılmasında, fabrika yatırımlarından önce altyapı çalışmalarının tamamlanması gerekiyor. Bu nedenle kullanılan boru sistemlerinin dayanıklılığı ve uzun vadeli işletme performansı, yalnızca altyapı yatırımını değil, bölgede faaliyet gösterecek sanayi kuruluşlarının operasyonel sürekliliğini de doğrudan etkiliyor.

”

Mavi, beyaz ve sarı renkli haşhaş tohumu için alım fiyatının kilogram başına 140 lira olarak belirlendiği bildirilen açıklamada, "Haşhaş tohumları, açıklanan alım fiyatı üzerinden barem uygulanmak suretiyle satın alınacaktır. Üreticilerimiz, HÜBAS'ta beyan ettikleri tohum rengi esas alınarak, 2026 yılında TMO'ya teslim ettikleri haşhaş kapsülü miktarının en fazla yüzde 10 fazlası kadar haşhaş tohumu satabilecektir. TMO'ya haşhaş kapsülü teslim etmeyen üreticilerden haşhaş tohumu alımı yapılmayacaktır." denildi. 

Eski mahsul haşhaş tohumlarının alınmayacağı vurgulanan açıklamada, TMO alım kalite kriterleri için maksimum fire oranlarını, rutubet için yüzde 9, toplam yabancı madde yüzde 10, inorganik madde (taş, toprak vb) yüzde 1, karışık renkli tohum yüzde 3'e kadar belirledi.

Haşhaş tohumu alımları, randevu sisteminden on-line olarak e-Devlet Kapısı, www.tmo.gov.tr veya randevu.tmo.gov.tr, yüz yüze ise başmüdürlükler, şube müdürlükleri ve sabit iş yerlerinde gerçekleştirilecek.

Üreticilerin, ürünlerini randevu aldıkları tarihte TMO alım noktalarına ulaştırmaları isteniyor.

Ürün tesliminde belirlenen çuval şartların yerine getirilmesi gerekiyor, çuval bedeli olarak 15 lira ödeme yapılacak.

Ödemeler teslimden sonraki 21 gün içinde banka hesaplarına yatırılacak.

Üreticiden alınan ürünler 1 Kasım itibarıyla 160 liradan satışa sunulacak.

Türkiye’nin ilk katılım bankası Albaraka Türk'ün genişleyen şube ağıyla ülke ekonomisine ve reel sektöre katma değer sağlamayı sürdürdüğü bildirildi.

Yurt içinde 221, yurt dışında ise 3 şubesi olan banka, tekstil ve sanayi kenti Kahramanmaraş’ta ikinci şubesini hizmete açtı.

Yapılan açıklamaya göre, güçlü üretim altyapısı, iplik, triko ve örme gibi tekstil sanayisindeki öncü rolüyle Türkiye ekonomisinin lokomotif şehirlerinden biri olan Kahramanmaraş’ta açılan yeni şube; büyüyen sanayi bölgelerine, KOBİ’lere ve girişimcilere yerinde finansal çözümler sunacak. Banka, hizmete aldığı yeni şubesiyle aynı zamanda deprem sonrası kentin ekonomik ve ticari hayatının yeniden güçlenmesine ve hızla kalkınmasına güçlü bir destek sağlamayı amaçlıyor.

Kahramanmaraş’taki ilk şubesini 30 yılı aşkın bir süre önce açan ve kenti katılım bankacılığı modeliyle tanıştıran Albaraka Türk'ün, bölgedeki pek çok kurumsal firmanın modern makine ve tesis yatırımlarına finansal kiralama ve katılım finans modelleriyle çözüm odaklı hizmetler sunduğu kaydedildi. Yeni hizmete açılan Kahramanmaraş Sanayi Şubesi ise kentteki yatırımların çeşitlenmesi ve sanayi alanlarının genişlemesi doğrultusunda Albaraka Türk’ün öncü bankacılık yaklaşımının somut bir adımı olarak öne çıktığı vurgulandı. 

Açılışa ilişkin değerlendirmede bulunan Albaraka Türk Genel Müdürü Malek Temsah, şunları kaydetti: “Kahramanmaraş, sadece sahip olduğu köklü sanayi kültürü ve üretim gücüyle değil, aynı zamanda karşılaştığı her türlü zorluğun ardından sergilediği dirençle ülkemizin en kıymetli üretim merkezlerinden biridir. Gerçekleşen büyük depremlerin ardından bölgenin yeniden kalkınması için üzerimize düşen sorumluluğun bilincindeyiz. Müşteri ve çözüm odaklı yaklaşımımızla hizmete aldığımız Kahramanmaraş Sanayi Şubemiz ile yerel üreticimizin finansmana erişimini kolaylaştırmayı, sanayinin büyümesine, modernleşmesine ve kentimizin hızlı kalkınmasına güçlü bir ivme kazandırmayı hedefliyoruz. Yeni şubemizin Kahramanmaraş’a ve tüm iş dünyamıza hayırlı olmasını dileriz.”

SANKO Koleji ve SANKO Fen-Teknoloji Lisesi 2026 mezunlarının, Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) yerleştirme sonuçlarıyla Türkiye’nin ve dünyanın seçkin üniversitelerine yerleşerek önemli bir başarıya daha imza attığı bildirildi.

Yapılan açıklamaya göre, SANKO Liseleri 2026 mezunlarından 22’si tıp, 20’si mühendislik, 4’ü mimarlık, 2’si diş hekimliği, 1’i hukuk, 3’ü fen-edebiyat, 11’i siyasal bilgiler ve iktisadi-idari bilimler, 2’si iletişim ve turizm alanlarında Türkiye’nin önde gelen üniversitelerine yerleşirken, 9 öğrenci ise yurtdışındaki üniversitelere yerleşme başarısı gösterdi.

Konu hakkında değerlendirmelerde bulunan SANKO Okulları Genel Müdürü Fırat Mümtaz Asyalı, öğrencilerin planlı ve disiplinli çalışmalarının sonucunda Türkiye’de ve yurt dışında önemli üniversitelere yerleşmelerinden büyük mutluluk ve gurur duyduklarını söyledi. Başarıda emeği bulunan yönetici, öğretmen ve velilere teşekkür eden Asyalı, “Öğrencilerimizin yıllar boyunca gösterdikleri azim ve özverinin böylesine değerli sonuçlarla karşılık bulmasından büyük gurur duyuyoruz. 2026 mezunlarımızı yürekten kutluyor, üniversite yaşamlarında ve gelecekteki kariyer yolculuklarında nice başarılar diliyorum” diye konuştu.

Artan sıcaklıklar ve değişen tüketim alışkanlıklarının, elektrik şebekelerindeki yükü artırdığı bildirildi. Verilen bilgiye göre, özellikle klima, elektrikli araç ve ısı pompası kullanımının yaygınlaşması tüketim profilini değiştiriyor. Yapay zeka destekli analizlerle olası yüklenme riskleri önceden tespit edilerek yatırımlar da buna göre planlanıyor. Hizmet Bölgesindeki trafoların yük durumları, uzaktan izleme sistemlerinden elde edilen verilerle düzenli olarak takip ediliyor. Yapılan analizlerle kritik seviyeye ulaşma riski bulunan trafolar önceden belirleniyor. Böylece ihtiyaç duyulan noktalarda kapasite artışı, yüklerin farklı hatlara dağıtılması ve yeni trafo kurulumu gibi yatırımlar planlanarak şebekenin artan elektrik talebine karşı daha güçlü hale getirilmesi hedefleniyor. 

“Şebekeyi geleceğin ihtiyaçlarına göre planlıyoruz”

UEDAŞ Genel Müdürü Cihangir Gençoğlu, iklim değişikliğinin elektrik dağıtım altyapısında yeni bir planlama yaklaşımını zorunlu hale getirdiğini belirterek, “İklim değişikliği, enerji altyapısının planlanmasını da doğrudan etkiliyor. Artan sıcaklıklar ve klima, elektrikli araç ve ısı pompası gibi yeni tüketim alışkanlıkları şebekenin yük profilini değiştiriyor. Bu nedenle gelecekte oluşabilecek yükleri bugünden öngörmek büyük önem taşıyor. Veri analitiği ve yapay zeka destekli modellerle farklı iklim senaryolarını değerlendiriyor, kritik seviyeye ulaşabilecek trafoları önceden belirleyerek yatırımlarımızı gelecekteki ihtiyaçlara göre planlıyoruz.” 

“Dayanıklı, esnek ve geleceğe hazır bir dağıtım şebekesi”

Gençoğlu konuşmasına şöyle devam etti: “2025 yılında 117 trafoda gerçekleştirdiğimiz iyileştirmelerin ardından 2026 ve 2027 yılında da toplam 634 trafoda kapasite artışı ve şebeke iyileştirme çalışmalarımızı sürdürmeye devam ediyoruz. Buradaki temel hedefimiz, tüketici talebi kritik seviyeye ulaşmadan önce gerekli altyapıyı hazır hale getirmek. İklim değişikliğinin getirdiği belirsizlikleri veri ve teknolojiyle yöneterek daha dayanıklı, esnek ve geleceğe hazır bir dağıtım şebekesi oluşturmayı hedefliyoruz.” Bu yaklaşım sayesinde dağıtım şebekesinde kapasite artışı gerektiren noktaların daha erken tespit edilmesi, yatırımların doğru noktaya ve doğru zamanda yönlendirilmesi ve tüketici talebindeki değişimlere karşı şebekenin daha hazırlıklı hale getirilmesi amaçlanıyor.

Batı Akdeniz İhracatçı Birliği (BAİB) Başkanı Mehmet Ali Can ve yönetim kurulu üyeleri Harun Öztürk, Mustafa Küçükyaman, Onur Öztürk, Abdullah Bulut, Mehmet Erdoğan ve Recep Uğur ile Genel Sekreter Ümit Sezer’den oluşan BAİB heyeti bölge ziyaretlerine Isparta’dan başladı.

BAİB heyeti sırasıyla Isparta Valisi Abdullah Erim, Isparta Belediye Başkanı Şükrü Başdeğirmen, Isparta Ticaret ve Sanayi Odası Başkanı Metin Çelik ve Isparta Ticaret Borsası Başkanı Hüdai Şahin’i ziyaret etti.

BAİB Başkanı Mehmet Ali Can, ziyaretlerde Batı Akdeniz ve Isparta ihracatı hakkında bilgi verdi. Batı Akdeniz’de Haziran ve Temmuz aylarında arka arkaya tüm zamanların ihracat rekorunun kırıldığını belirten Can, ihracatta yaşanan sıkıntıları da anlatarak, ihracatı artırmak için yurt dışında gerçekleştirilecek URGE Projeleri, sektörel ticaret heyetleri ve fuar katılımları hakkında da bilgi verdi.

Mehmet Ali Can, Isparta’nın kiraz, elma ve kozmetik, doğaltaş ile ağaç orman ürünleri ihracatını geliştirmek için BAİB tarafından yapılan çalışmalar ile bu dönemde uygulamaya geçirilecek projeler hakkında da bilgi verildi.

Üyelerini de ziyaret eden BAİB heyeti, Ağustos ayı yönetim kurulu toplantısını da Isparta’da gerçekleştirdi.

Alanya Ticaret ve Sanayi Odası (ALTSO), Alanya firmalarını dünya pazarlarına açmak, dış ticaret kapasitesini artırmak ve ihracatı artırmak amacıyla Dış Ticaret İstihbarat ve İhracat Destek Ofisi kurdu.

ALTSO bünyesinde kurulan ofisin Alanya’nın ticaret ve ihracat vizyonu açısından önemli bir adım olduğunu belirten ALTSO Başkanı Eray Erdem, “Alanya’nın üreten gücünü dünya pazarlarında daha güçlü hale getirmek istiyoruz” dedi.

Alanya ekonomisini yeni pazarlar, yeni fırsatlar ve yeni ihracatçılarla daha da büyütmek istediklerini ifade eden Erdem, şunları kaydetti:

‘’Bu ofis bizim için sadece yeni bir hizmet birimi değil, Alanya iş dünyasının dünyaya açılan kapılarından biri olacak. Gerekli eğitimleri almış uzman kadromuzla firmalarımızın yeni pazarlara ulaşmasına, doğru ihracat fırsatlarını yakalamasına ve dış ticaret süreçlerinde ihtiyaç duydukları bilgiye doğru ve hızlı şekilde ulaşmalarına katkı sunacağız. Alanya’da ihracat yapan firma sayısını artırmayı hedefledik ve ihracat yapmak isteyen firmalara da süreç boyunca rehberlik edeceğiz. Var olan ihracatçı sayımızı artırmayı, ihracat yapan iş insanlarımızın hangi desteklerden nasıl yararlanabilecekleri konusunda yol göstermeyi ve ihracata başlamak isteyen firmalarımıza doğru yöntemlerle rehberlik etmeyi hedefliyoruz. Alanya’nın üreten gücünün dünyanın dört bir yanındaki pazarlarda daha fazla yer alması gerektiğine inanıyoruz.’’

"Alanya üretim ve ihracatta da güçlü olmalı"

Alanya’nın ekonomik gücünün çeşitlendirilmesi gerektiğine dikkat çeken Eray Erdem, kentin turizmin yanı sıra tarım, gıda, üretim ve ihracatta da güçlü bir merkez olması gerektiğini söyledi. Erdem, “Biz ALTSO olarak Alanya’nın yalnızca turizmde değil; tarımda, gıdada, üretimde ve ihracatta da güçlü bir merkez haline gelmesini istiyoruz. Çünkü Alanya’nın potansiyeli bunun çok daha fazlasını hak ediyor. İhracatımız güçlendikçe Alanya’mızın ekonomisi de güçlenecek. Alanya’nın üreten, yatırım yapan ve dünyaya açılan iş dünyasının önünü açmak için çalışmaya devam edeceğiz’’ dedi.

Antalyalı iş insanı AGT AŞ Yönetim Kurulu Başkanı Mehmet Semih Söylemez ve kardeşi İcra Kurulu Başkanı Mustafa Hulusi Söylemez, geçen yıl yaşamını kaybeden babaları Ahmet Söylemez adına Antalya’nın Döşemealtı ilçesi Yeşilbayır mahallesinde 10 bin 643 metrekarelik alanda 8 derslikli anaokulu yaptıracak.

Hasan Söylemez Anaokulu yapımı için hazırlanan protokol sözleşmesi imza töreni Antalya Valisi Hulusi Şahin’in makamında gerçekleştirildi. İmza törenine Söylemez kardeşler ile Antalya Milli Eğitim Müdürü Mehmet Yasin Eriş katıldı.

Anaokulu inşaatı önümüzdeki dönemde başlanacak ve kısa sürede tamamlanarak Milli Eğitim İl Müdürlüğüne teslim edilmesi öngörülüyor.

AGT AŞ Yönetim Kurulu Başkanı Mehmet Semih Söylemez, ‘’Eğitime ve geleceğe değer katıyoruz. Çocuklarımızın nitelikli eğitim ortamlarında yetişmesine katkı sağlarken, çalışan kadınların iş hayatına katılımını ve çalışma yaşamındaki sürekliliğini destekleyecek bu anaokulunun Antalya’mıza ve ülkemize hayırlı olmasını diliyoruz’’ dedi.

Güneydoğu Anadolu bölgesinde hububat, bakliyat, yağlı tohumlar ve mamulleri sektörünün ihracatı, 2026'nın yedi ayında yüzde 7,4 artışla 2,2 milyar dolar oldu.

Bölge ihracatının yüzde 30,8’ini tek başına sırtlayarak lokomotif rol üstlenen hububat sektörü; Türkiye genelindeki toplam hububat ihracatında yakaladığı yüzde 31,4’lük payla Güneydoğu Anadolu’nun liderlik konumunu da pekiştirdi. Sektörün Güneydoğu’dan 2,5 milyon tonun üzerinde ihracat yaptığı yedi aylık süreçte yaklaşık 736 bin ton makarna, 467 bin ton buğday unu, 280 bin ton da ayçiçek yağı ihraç edildi. En fazla gelir elde edilen ürün olan ayçiçek yağındaki ihracat yüzde 26,4 artış ile 461,5 milyon dolara ulaşırken, ikinci sırada yer alan makarnanın ihracatı yüzde 14,1 artışla 394,1 milyon dolar olarak gerçekleşti. Sektörün en büyük pazarı olan Orta Doğu’ya ihracat 900 milyon doları aşarken, 775,5 milyon dolar ihracat yapılan Afrika pazarında yüzde 22,4 artış sağlandı.

“Stratejik pazarlarımızdaki kazanımları koruyacak çözüm önerilerimiz hazır”

Güneydoğu Anadolu bölgesinin küresel belirsizlikler ve jeopolitik riskler karşısında sergilediği yüksek uyum kabiliyetine dikkat çeken TİM Yönetim Kurulu Üyesi ve GAİB Hububat Birliği Başkanı Celal Kadooğlu ihracatçıların sektörel ve bölgesel gündemi hakkında değerlendirmelerde bulundu. “Sektörümüzün uluslararası rekabet gücünü korumak ve yakın coğrafyamızın gıda arz güvenliğini kesintisiz sağlamak adına, üretimden lojistiğe kadar tüm süreçleri sahadaki güncel gelişmelerle birlikte ele alıyoruz” diyen Kadooğlu, sözlerini şöyle sürdürdü: “Karadeniz’de son dönemde tırmanan güvenlik risklerinin ham madde tedarik hatlarımız ve navlun maliyetlerimiz üzerinde oluşturduğu baskıyı, Suriye pazarında uygulamaya giren yüksek gümrük tarifelerini ve en önemli pazarlarımızdan Irak’ta ASYCUDA altyapısı ile bankacılık kanallarında karşılaşılan ilave maliyet yüklerini çok yakından takip ediyoruz. Gıda ihracatçılarımızın maliyetlerini dengelemek ve ticari direncini artırmak amacıyla, döviz dönüşüm desteklerinin artırılmasından navlun giderlerini hafifletecek bölgesel mekanizmaların kurgulanmasına kadar pek çok hayati başlığı titizlikle analiz ettik. Tüm bu hususlara dair somut tespitlerimizi ve çözüm önerilerimizi geçtiğimiz günlerde Ankara’da gerçekleştirdiğimiz temaslar kapsamında ilgili Bakanlıklarımızla paylaştık. Kamu otoritemizin, sanayicimizin ve ihracatçımızın rekabetçiliğini pekiştirecek ve sahadaki beklentilerini giderecek adımları kararlılıkla atacağına yürekten inanıyoruz.”

“İhracat vizyonumuzu ortak akılla tahkim edeceğiz”

Sektörün ham maddeye erişim koşulları ile küresel rekabet ortamını eş zamanlı olarak değerlendiren Kadooğlu şunları söyledi: “Özellikle yağışların olumlu seyretmesiyle bu yıl ayçiçeği rekoltemizde yaşanan memnuniyet verici artışa rağmen, Karadeniz başta olmak üzere bölgemizdeki lojistik tıkanıklıkların bir an önce çözüme kavuşturulması gerek iç piyasa gerekse ihracatımız açısından son derece kritik bir konudur. Çok büyük emekler harcayarak, yıllardır bin bir zahmetle oluşturduğumuz ihracat pazarlarımızdaki konumumuzu korumak ve güçlendirmek için ürün tedarik zincirinin kırılmaması ve ihracatımızın sürdürülebilirliğini sağlayabilmek bizler için hayati derecede önemlidir. Diğer taraftan bölgemizin limanlara olan coğrafi uzaklığının yarattığı navlun dezavantajını kıracak ve devlet desteklerinin etkinliğini artıracak dinamik politikalar, Afrika’dan Asya’ya kadar uzanan hedef pazarlarımızda elimizi son derece güçlendirecektir. Türkiye’nin gıda ticaretindeki stratejik merkez konumunu sürdürülebilir kılmak adına, kamumuzun öncülüğünde ve sektörümüzün üretim gücüyle ortak akıl çerçevesinde hareket etmeye, ülkemizin dış ticaret hedeflerine en yüksek katkıyı sunmaya aralıksız devam edeceğiz.”

IFCO'nun 5 yaşında olduğunu ve IFCO Fuarı'nın 10'uncusunun gerçekleştirildiğini ifade eden Bolat, görevde olduğu süre boyunca bir tanesini kaçırdığını söyledi.

Bakan Bolat, IFCO ve Texhibition fuarlarının Avrupa'nın en büyük fuarları haline geldiğini aktararak, "Türkiye Avrupa'nın fuar merkezi haline geldi, İstanbul fuarların başkenti haline geldi. İstanbul moda merkezi haline geldi." diye konuştu.

Türkiye'de sanayi anlamında tekstil ve giyimin sanayiciliğin öğrenildiği ilk sektör olarak 150 yıllık bir geçmişe sahip olduğuna işaret eden Bolat, "Türkiye'nin ihracatı öğrendiği sektör de tekstil-giyimdir. 1970'li yıllarda iplik, kumaşla başlayıp 1980'lerden sonra konfeksiyon, hazır giyimle devam eden bir trend, süreç yaşandı. İhracatı öğrenince diğer sektörlerimiz de 'Biz niye yapmıyoruz?' dedi, onlar da ihracata yöneldiler." ifadelerini kullandı.

Bakan Ömer Bolat, ihracat olduğunda dövizin geldiğini, istihdamın olduğunu, yatırımların ve devletin vergi gelirlerinin arttığını belirterek, dış ticarette sıkıntılı süreçlerin, dalgalanmaların, oynaklıkların olmadığını, para ve döviz piyasalarında istikrarlı süreçlerin yaşandığını aktardı.

İstişare etmenin ve değerlendirme almanın doğru reçeteler, politikalar uygulamada her zaman kendilerine kılavuzluk ettiğini ifade eden Bolat, "Memleketimizin birçok yerlerine gidiyoruz, gümrüklere gidiyoruz. Varsa önemli sıkıntılar, konular yerinde görmek ve yaptığımız hizmetlerin açılışlarını gerçekleştirmek için yapıyoruz." dedi.

Bolat, tekstil ve giyim sektörüne çok önem verdiklerini aktararak, "Bu yıl tekstilde çıkış başladı yukarı doğru, ihracatta artış var. Konfeksiyon ilk 7 ayda neredeyse geçen seneki rakama paralel ama yılın ikinci yarısında onun da artıya geçeceğine yürekten inanıyoruz. Türkiye'nin sanayideki başarısı, kalitesi, teknolojik üstünlüğü, hızlı teslimat, tasarım, moda, marka değerleri ihracatına büyük katkılar yapıyor." değerlendirmesinde bulundu.

"Hazır giyim sektöründe Irak, Ürdün, Bulgaristan, Rusya'ya yüzde 20'lerin üzerinde artışlar oldu"

Bakan Bolat, Türkiye'nin dünyada tekstil ve giyimde 7'nci tedarikçi, Avrupa ülkeleri arasında da 3'üncü tedarikçi konumunda olduğunu ifade ederek, bütün segmentlerde başarılı olmak istediklerini kaydetti.

Geçen yıl 31 milyar dolarlık tekstil, giyim, ev tekstili ihracatının olduğunu anımsatan Bolat, "Dünya ihracatından da yüzde 3,6'lık bir pay almıştı. Bu yıl 7 ayda 17,5 milyar doları aştık ve yılın geri kalan bölümünde hızlanma gerçekleşecek." ifadelerini kullandı.

Bolat, hazır giyim sektöründe Irak, Ürdün, Bulgaristan, Rusya'ya yüzde 20'lerin üzerinde (ihracat) artışların olduğunu belirterek, "Bizim en büyük pazarımız Avrupa Birliği ülkeleri hazır giyim sektöründe. Almanya, Hollanda, İspanya, İngiltere ve ABD ilk sıralarda yer alıyor." şeklinde konuştu.

IFCO'ya "Prestijli Fuar" statüsü verdiklerini hatırlatan Bolat, "Böylece katılım desteği yüzde 70'e yükselmiş oldu. Texhibition için de aynı şeyi yaptık ve yurt dışı katılımlar noktasında da prestijli fuarlara ve diğer uluslararası katılımlara desteklerimiz Bakanlık olarak devam ediyor."

"Makro göstergelerin hepsinde olumlu sonuçlar, olumlu trendler devam ediyor"

Ömer Bolat, Avrupa Birliği'nin ekonomik büyüme oranının 1 puan arttığında, Türkiye'nin ihracatında yüzde 2,5 artış olduğunu dile getirerek, dileklerinin Avrupa Birliği ekonomilerinin bir an önce canlanması olduğunu vurguladı.

Gayelerinin Türkiye'de yatırımların durmaması, üretimin devam etmesi, ihracatın sürmesi, gençlere, vatandaşlara istihdam imkanlarının artarak devam etmesi olduğunu belirten Bolat, "Makro göstergelerin hepsinde olumlu sonuçlar, olumlu trendler devam ediyor." diye konuştu.

Bolat, yüksek enflasyonun Kovid-19 ile başlayan sürecin maalesef bir sonucu olduğunu anımsatarak, şunları aktardı:

"Bütün dünyayı kasıp kavurdu, bizim açımızdan da aynı sonuç vardı. Bu, tüketiciler açısından satın alma gücünün düşmesi anlamına geliyordu. Üreticiler açısından da sanayiciler açısından da maliyetlerin artışı anlamına geliyordu, rekabet gücünün azalması anlamına geliyordu. Tabii ki enflasyonla mücadelede taleple alakalı baskılayıcı politikalar iç piyasada kimi sektörler açısından sıkıntılı süreçler yaşattı. Her zaman sizleri dinleyerek istihdam desteği verdik ve ihracatçılar açısından reeskont kredi desteğiyle yarı yarıya bir finans maliyet indirimi sağladık."

1 Ekim'de Merkez Bankası'nın çok önemli bir değişim modelini uygulamaya alacağını ifade eden Bolat, "Özellikle emek-yoğun sektörler ve üretimdeki katma değerli ve üretime, istihdama destek veren sektörler öncelenerek yeni model 1 Ekim'de başlıyor." şeklinde konuştu.

Konuşmasının ardından Bakan Bolat'ın yanı sıra İstanbul Valisi Davut Gül, Türkiye İhracatçılar Meclisi (TİM) Başkanı Mustafa Gültepe, İstanbul Ticaret Odası (İTO) Başkanı Şekib Avdagiç, İstanbul Sanayi Odası (İSO) Yönetim Kurulu Başkanı Erdal Bahçıvan ve iş dünyasının temsilcilerinin katılımıyla fuarın açılış kurdelesi kesimi gerçekleştirildi.

(AA)

Açıklamaya göre, Birleşmiş Milletler Cirolanabilir Kargo Belgeleri Sözleşmesi, cirolanabilir taşıma belgelerinin farklı taşıma modlarında kullanılabilmesi için ortak bir hukuki çerçeve oluşturuyor.

Türkiye’nin sözleşmeye taraf olmasının, uluslararası ticarette hukuki güvenliğin güçlendirilmesi, dijital ticaretin geliştirilmesi, transit ticaretin desteklenmesi ve finansmana erişimin kolaylaştırılması açısından yeni imkanlar sunabileceği değerlendiriliyor.

NCD Sözleşmesi ile mallar üzerindeki hakların cirolanabilir kargo belgeleri yoluyla devredilebilmesi, malların transit halindeyken el değiştirebilmesi ve bu belgelerin ticaret finansmanında kullanılabilmesi amaçlanıyor. Böylece deniz yolu taşımacılığında kullanılan cirolanabilir belgelerin sağladığı imkanların diğer taşıma modlarına da yaygınlaştırılması hedefleniyor.

Düzenlemenin yeni imkanlar sunması bekleniyor

Fiziki belgelerin yanı sıra elektronik cirolanabilir kargo belgelerinin kullanımını da kapsayan sözleşme, Türkiye’nin dijital ticareti geliştirme, gümrük süreçlerini dijitalleştirme ve lojistik sektörünün dijital dönüşümünü destekleme hedefleriyle örtüşüyor. Düzenlemenin ticaretin kolaylaştırılması, tedarik zincirlerinin dayanıklılığının artırılması ve finansmana erişimin kolaylaştırılması bakımından yeni imkanlar sunması bekleniyor.

Türkiye’nin Avrupa, Asya ve Orta Doğu arasındaki konumu, gelişmiş ulaştırma altyapısı ve başta Orta Koridor olmak üzere uluslararası transit koridorlarındaki rolü dikkate alındığında, NCD Sözleşmesi’nin sağlayacağı hukuki altyapının transit ticaretin geliştirilmesine, dış pazarlara erişimin kolaylaştırılmasına ve ülkenin uluslararası rekabet gücünün desteklenmesine katkı sunabileceği değerlendiriliyor.

UTİKAD, sözleşmenin 26 Ekim 2026 tarihinde Akra’da imzaya açılacak olmasını Türkiye’nin sürece erken aşamada katılması bakımından önemli bir fırsat olarak görüyor.

Dernek, Türkiye’nin bu süreçte yer almasının uluslararası uygulamanın şekillenmesine katkı sağlayabileceğini, Türk dış ticaret ve lojistik sektörünün yeni düzenlemenin sunacağı imkanlardan erken dönemde yararlanmasını destekleyebileceğini öngörüyor.

UTİKAD, NCD Sözleşmesi’nin Türkiye açısından sağlayabileceği imkanlara ilişkin görüşlerini ilgili kamu kurumlarıyla paylaştı. Dernek, Türkiye’nin sözleşmeye katılımına yönelik uluslararası sürecin ve gerekli ulusal mevzuat çalışmaları ile ilgili yürütülecek çalışmalara teknik katkı sunmaya hazır olduğunu iletti.

"Türkiye’nin sürece katılımını önemsiyoruz"

UTİKAD Başkanı Bilgehan Engin, Türkiye’nin Avrupa, Asya ve Orta Doğu arasındaki stratejik konumu ve uluslararası ulaştırma koridorlarındaki artan rolünün, bu sözleşmenin sağlayacağı imkanları Türkiye açısından önemli hale getirdiğini kaydetti.

Engin, NCD Sözleşmesi’nin önemine ilişkin, "Hukuki güvenliğin güçlendirilmesi ve dijital ticaretin desteklenmesi açısından değerli bir çerçeve sunduğunu düşünüyoruz. Türkiye’nin sürece katılımını önemsiyoruz." ifadelerini kullandı.

Yapılan açıklamaya göre, talep toplama sürecinin ardından ihraç, yurt içinde nitelikli yatırımcılara satış yöntemiyle 372 gün vadeli olarak gerçekleştirildi.

Başlangıçta 300 milyon lira nominal tutarda planlanan ihraç, yatırımcılardan gelen talep doğrultusunda 350 milyon liraya yükseltildi.

Eker Süt Ürünleri'nin 2026'daki ilk sermaye piyasası aracı ihracı olan işlemin, planlanan tutarın üzerinde tamamlandığı vurgulandı.

ÜNLÜ & Co Kurumsal Satış Yönetici Direktörü Tunç Yıldırım, Eker Süt Ürünleri'nin ihracına yönelik yatırımcı talebinin, nitelikli yatırımcıların reel sektör şirketlerinin borçlanma araçlarına ilgisinin devam ettiğini gösterdiğini belirtti.​​​​​​​

Yıldırım, "Başlangıçta 300 milyon lira olarak planlanan ihraç büyüklüğünün 350 milyon liraya yükselmesi de bu talebin somut bir göstergesi oldu. ÜNLÜ & Co olarak güçlü kurumsal yatırımcı erişimimiz ve sermaye piyasalarındaki deneyimimizle şirketlerin finansman ihtiyaçlarına uygun çözümler sunmaya ve nitelikli yatırımcıları doğru yatırım fırsatlarıyla buluşturmaya devam edeceğiz." ifadelerini kullandı.

ÜNLÜ Menkul Değerler AŞ Kurumsal & Hazine Çözümleri Direktörü Özlem Çelen de şirketlerin finansman kaynaklarını çeşitlendirmesinde sermaye piyasalarının giderek daha önemli rol üstlendiğini vurguladı.

Çelen, şirketlerin alternatif finansman kaynaklarına erişimini desteklemeyi sürdüreceklerini aktararak, "Eker Süt Ürünleri'nin 2026'daki ilk sermaye piyasası aracı ihracını, yatırımcılardan gelen taleple planlanan tutarın üzerinde tamamlamaktan memnuniyet duyuyoruz. ÜNLÜ Menkul Değerler olarak borçlanma araçları piyasalarındaki deneyimimizle şirketlerin alternatif finansman kaynaklarına erişimini desteklemeyi sürdüreceğiz." değerlendirmesini yaptı.

Sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımda ikinci çeyrekte mevsim etkilerinden arındırılmış işsizlik oranının yüzde 7,9'a gerilediğini ve istihdamın çeyreklik bazda 155 bin kişi arttığını vurgulayan Şimşek, "Tarım hariç sektörlerde son bir yıldaki ortalama kayıt dışı istihdam oranı yüzde 15,7 ile tarihsel ortalamanın oldukça altında seyretti. Çalışanlarımıza sosyal güvence sağlayan kayıtlı istihdamın artması kamu maliyesi açısından da önemli kazanımlar sağlıyor. Beşeri sermayeyi güçlendiren, istihdamı destekleyen ve iş gücüne katılımı artıran politikalarımızı sürdürüyoruz." ifadelerini kullandı. 

İkinci çeyrekte mevsim etkilerinden arındırılmış işsizlik oranı yüzde 7,9’a gerilerken istihdam çeyreklik 155 bin kişi arttı.

Tarım hariç sektörlerde son bir yıldaki ortalama kayıt dışı istihdam oranı yüzde 15,7 ile tarihsel ortalamanın oldukça altında seyretti.

Çalışanlarımıza… pic.twitter.com/e5U0ZgSybZ

— Mehmet Simsek (@memetsimsek) August 19, 2026

Eskişehir Lokantacılar ve Kasaplar Esnaf Odası Başkanı Murat Arnik, esnaf ve sanatkârların emeklilik için tabi olduğu 9 bin prim günü şartının 7 bin 200 güne indirilmesi yönünde çağrıda bulundu. Yaklaşık 1 milyon küçük esnafı ilgilendirmesi öngörülen düzenlemenin uzun süredir gündemde bulunduğunu dile getiren Arnik, 9 bin gün ile 7 bin 200 gün arasındaki 1.800 günlük farkın yalnızca emeklilik süresini değil, esnafın taşıdığı ekonomik yükü de artırdığını ifade etti. Esnafın kira, enerji, vergi, ücret ve SGK primleri başta olmak üzere yükselen işletme maliyetleri karşısında ayakta kalmaya çalıştığını kaydeden Arnik, sosyal güvenlik sistemindeki prim şartlarının hakkaniyet temelinde yeniden değerlendirilmesini istedi.

“Esnaf yaklaşık 5 yıl daha fazla prim ödüyor”

Esnafın sorununun yalnızca prim gün sayısıyla sınırlı olmadığını, mevcut primi ödeyebilme gücünün de dikkate alınması gerektiğini vurgulayan Arnik, “Bugün esnaf ve sanatkârımız ciddi bir ekonomik darboğaz içerisinde ayakta kalma mücadelesi veriyor. Kirasını, elektriğini, doğal gazını, vergisini, çalışanının maaşını ve SGK primlerini ödeyen esnafımız, artan işletme maliyetleri karşısında kendi Bağ-Kur primini dahi zaman zaman ödemekte güçlük çekiyor. Bu nedenle 9 bin gün ile 7 bin 200 gün arasındaki farkı yalnızca emeklilik tarihi üzerinden değerlendiremeyiz. Söz konusu 1.800 günlük fark, yaklaşık 5 yıl daha fazla prim ödenmesi anlamına geliyor. Ekonomik şartların ağırlaştığı bir dönemde küçük esnafımızın omzuna böyle bir yük bindirilmemeli” dedi.

2026 yılında standart en düşük Bağ-Kur priminin aylık yaklaşık 11 bin 808 TL seviyesine ulaştığını belirten Arnik, işletmesini ayakta tutmaya ve istihdamını korumaya çalışan esnafın sosyal güvenlik yükünün hafifletilmesi gerektiğini bildirdi. Çalışanların kazanılmış sosyal güvenlik haklarının korunmasının önemli olduğunu dile getiren Arnik, taleplerinin çalışan ile esnaf arasında bir karşılaştırmaya dönüştürülmemesi gerektiğinin altını çizdi.

“Esnaf ayrıcalık değil, hakkaniyet istiyor”

Yanında çalışanların ücretlerini ve SGK primlerini ödeyen esnafın kendi emekliliği için 1.800 gün daha fazla prim ödemesinin yeniden ele alınması gerektiğini aktaran Arnik, “Çalışanlarımızın sosyal güvenlik hakları bizim için son derece kıymetlidir ve hiçbir çalışanımızın kazanılmış hakkının geriye götürülmesini istemiyoruz. Ancak istihdam sağlayan, çalışanının maaşını ve primlerini ödeyen, vergisini veren ve işletmesinin bütün ekonomik sorumluluğunu üstlenen esnafımızın haklarının da korunmasını talep ediyoruz. Biz bir kesimin hakkının azaltılmasını değil, esnafımızın şartlarının iyileştirilmesini istiyoruz. Esnaf ve sanatkârımız ayrıcalık talep etmiyor; sosyal güvenlik sisteminde eşitlik ve hakkaniyet bekliyor” diye konuştu.

Bağ-Kur prim gün sayısının düşürülmesinin yalnızca lokantacı ve kasapların değil, Türkiye genelindeki küçük esnafın ortak beklentisi olduğunu kaydeden Arnik; bakkal, berber, kahveci, pazarcı, manav, terzi, taksici ve tamirciler başta olmak üzere iş yerini alın teriyle ayakta tutan bütün meslek gruplarının düzenlemeden etkileneceğini söyledi.

“Meclis’teki çalışma artık sonuçlandırılmalı”

Bağ-Kur sigortalılarının 9 bin günlük prim şartının 7 bin 200 güne indirilmesini amaçlayan kanun teklifinin TBMM gündeminde bulunduğuna işaret eden Arnik, düzenlemenin sosyal güvenlik sisteminin dengeleri de gözetilerek esnaf lehine sonuçlandırılmasını beklediklerini bildirdi.

Esnafın üretim, istihdam ve ticaret hayatında önemli bir sorumluluk üstlendiğine dikkat çeken Arnik, “Yaklaşık 1 milyon küçük esnafımızı ilgilendirmesi öngörülen düzenlemenin artık sonuçlandırılmasını bekliyoruz. Talebimiz son derece açıktır; 9 bin günlük prim şartı 7 bin 200 güne indirilmeli, 1.800 günlük fark ortadan kaldırılmalı ve esnafımızın sosyal güvenlik koşulları iyileştirilmelidir. Esnafın ayakta kalması, istihdamın ve yerel ekonominin de ayakta kalması demektir. Eskişehir Lokantacılar ve Kasaplar Esnaf Odası olarak esnafın sesini Eskişehir’den Ankara’ya taşımaya ve çözümün takipçisi olmaya devam edeceğiz” ifadelerini kullandı.