Pamuk piyasasında yeni sezonun tablosu değişiyor. Dünyanın en büyük üreticilerinde hasat beklentilerinin gerilemesi, tekstil sektörünün önemli ham maddelerinden pamukta küresel arzı aşağı çekerken tüketimdeki zayıflama da piyasadaki dengeleri karmaşıklaştırıyor. ABD Tarım Bakanlığı’nın (USDA) kasım ayı raporu, yalnızca üretimdeki düşüşü değil, küresel pamuk stoklarının da giderek daha kırılgan hale geldiğini ortaya koyuyor. Türkiye açısından ise yerli üretimdeki gerileme, ithalat ihtiyacını artırıyor.

Küresel üretimde 475 bin balya gerileme

USDA, ekim ayında başlayan 2026/27 sezonunda küresel pamuk üretiminin yaklaşık 475 bin balya (1 balya pamuk, uluslararası standartlara göre ortalama 218 kg ile 227 kg arasındadır) azalarak 117,5 milyon balyaya gerilemesini bekliyor. 

■ Çin: 500 bin balyalık artışla 34 milyon balya üretim bekleniyor. Daha yüksek verim, küresel arzı destekleyen başlıca unsur. 
■ Hindistan: Elverişsiz muson yağışları nedeniyle üretim 500 bin balya düşürülerek 23,5 milyon balyaya çekildi. 
■ ABD: Üretim tahmini 267 bin balya azaltılarak 13,18 milyon balyaya indirildi. 
■ Brezilya: 19 milyon balyalık üretim beklentisi korunurken ülke 16 milyon balyalık ihracat tahminiyle dünyanın en büyük ihracatçısı konumunu sürdürüyor. 
■ Avustralya: Üretimde artış beklenirken ihracat tahmini 4,5 milyon balyada sabit. 
■ Türkiye: Üretimdeki gerileme nedeniyle ithalat tahmini 300 bin balya artırılarak 5,3 milyon balyaya yükseltildi. 
■ Bangladeş: Enerji kısıtları ve iplik sektöründeki faaliyet zayıflığı nedeniyle tüketim tahmini 200 bin balya düşürüldü. 
■ Vietnam’daki ithalat talebi genişleme yolunda ilerliyor. USDA, Vietnam’ın ithalatının 2026/27 pazarlama yılına kadar yaklaşık 8 milyon balyaya ulaşabileceğini ve potansiyel olarak ilk kez dünyanın en büyük pamuk ithalatçısı olabileceğini öngörmüştü.

Üretimdeki daralmaya tüketim tarafındaki zayıflama da eşlik ediyor. Küresel pamuk tüketiminin 335 bin balyadan fazla düşüşle 122,7 milyon balyaya gerilemesi bekleniyor. Böylece üretim ve tüketimde aynı anda daralma yaşanırken piyasanın yönünü belirleyecek temel unsur stokların seyri olacak.

USDA’nın değerlendirmesine göre küresel dönem sonu stokları da aşağı yönlü revize edilerek yaklaşık 69,9 milyon balyaya indirildi. Stokların küresel tüketime oranının yüzde 57-58 düzeyine gerilemesi, son yılların en düşük seviyelerine işaret ediyor.

Türkiye’nin ithalatında artış bekleniyor 

Türkiye içinse üretimdeki düşüşün doğrudan sonucu ithalat tarafında görülüyor. USDA, Türkiye’nin pamuk ithalatı tahminini 300 bin balya artırarak 5,3 milyon balyaya çıkardı. Bu gelişme, tekstil ve hazır giyim sektörünün ham madde tedarikinde uluslararası piyasaların önemini artırıyor.

İhracatta Brezilya ağırlığı artıyor

Küresel pamuk ticareti, tüketimdeki zayıflamaya rağmen sınırlı artış gösteriyor. USDA, 2026/27 sezonunda dünya pamuk ihracatını yaklaşık 110 bin balya artırarak 44,8 milyon balyaya yükseltti. Artışta Fildişi Sahili ve Mısır’dan gelen sevkiyat beklentileri etkili oldu. İhracat pazarında Brezilya’nın ağırlığı giderek artıyor. Ülkenin 16 milyon balyalık ihracat tahmini, ABD’nin 12,3 milyon balyalık beklentisini belirgin biçimde aşıyor. Brezilya’nın fi yat rekabeti ve ihracat temposu, geleneksel olarak ABD pamuğunun güçlü olduğu pazarlarda rekabeti artırıyor. 

Arz daralıyor ama pamuk fiyatları yükselmiyor

Küresel üretim ve stok tahminlerindeki aşağı yönlü revizyonlara rağmen pamuk fi yatlarında güçlü bir yükseliş görülmüyor.. USDA raporunun ardından ICE pamuk vadeli işlemleri pound başına 78-79 sent bandında hareket etti. Bunun arkasında üç temel neden bulunuyor:

Beklentiler önceden fiyatlandı: Hindistan’daki kuraklık ve ABD’deki üretim kaybı piyasalar tarafından büyük ölçüde öngörülüyordu.

Yeni mahsul arzı baskı yaratıyor: ABD’de hasadın 8 Kasım itibarıyla yüzde 71’e ulaşması, piyasaya yeni ürün girişini hızlandırıyor.

Brezilya rekabeti: Güçlü ihracat temposu, küresel pazarda arz rekabetini artırarak fiyatların yükselişini sınırlıyor.

Bu yıl 19’uncusu düzenlenen Uluslararası Logitrans Transport Lojistik Fuarı sektörün önemli oyuncularını bir araya getirdi. Fuarda açıklamalarda bulunan Uluslararası Nakliyeciler Derneği (UND) Yönetim Kurulu Başkanı Şerafettin Aras, Avrupa’da yaşanan vize krizine ilişkin önemli açıklamalarda bulundu. Aras, Sırbistan ve Balkan nakliyecilerinin eylem yaptığında AB kendilerine Hırvatistan üzerinden D vizesi sözü verdiğini ifade ederek, “Fakat şu ana kadar bu söz tam olarak yerine getirilmedi. İngiltere de 90 gün kuralına takılıyor. Bu sorunu yaşayan ülkelerin sivil toplum kuruluşlarıyla birlikte Brüksel'e giderek girişimlerde bulunacağız. IRU yönetimi de bizlere ciddi destek veriyor. Öte yandan Bulgaristan'ın AB talimatıyla bizlere D vizesi vermesi konusunda görüşmelerin başladığı bilgisini de aldık” dedi. Avrupa'ya açılan sınır kapılarındaki beklemeler ve geçiş belgesi krizlerinin de devam ettiğini kaydeden Aras, “Macaristan ile transit belge sayımız konusunda yaşanan tıkanıklığı aşmak için görüşmelerimizi sürdürüyoruz. İlave 10 bin geçiş belgemiz de bitmek üzere” diye konuştu.

Her gecikme ihracata yansıyor 

Lojistik sektöründe yaşanan sorunların başında, özellikle profesyonel sürücülerin Schengen vizesi başvurularında karşılaştıkları uzun bekleme süreleri geldiğini kaydeden Uluslararası Taşımacılık ve Lojistik Hizmet Üretenleri Derneği (UTİKAD) Yönetim Kurulu Başkanı Bilgehan Engin, “Randevu bulma güçlükleri, vize sürelerinin yetersizliği ve başvuruların belirsizliği operasyonlarımızı doğrudan etkiliyor. Uluslararası ticaretin kesintisiz devam etmesi için yük kadar o yükü taşıyan sürücünün de hareket kabiliyetinin güvence altına alınması gerekiyor. Vize süreçlerinin kolaylaştırılması, uzun süreli ve çok girişli vize imkanlarının artırılması büyük önem arz etmektedir” dedi.

Sınır geçişlerinde yaşanan beklemelerin teslimat sürelerini uzattığına dikkat çeken Engin, “Bu durum operasyonel maliyetleri artırmakta, araç ve sürücü verimliliğini düşürmekte ve ülkemizin uluslararası lojistik koridorundaki rekabet gücünü olumsuz etkilemektedir” ifadelerini kullandı. Avrupa'ya açılan sınır kapılarımızda yoğunlukların azaltılması, dijital uygulamaların yaygınlaştırılması ve ilgili ülkelerle koordinasyonun güçlendirilmesi gerektiğine vurgu yapan Engin, “Bu meseleler yalnızca taşımacılık firmalarının operasyonel konusu olarak görülmemelidir; çünkü her bir gecikme ülkemizin ihracatına ve güvenilirliğine yansıyor” dedi.

Ekonomiye 42,6 milyar dolar katkı 

2026 yılının ilk 10 ayında TÜİK verilerine göre toplam hizmet ihracatının 124,9 milyar dolar olarak gerçekleştiğini kaydeden Engin, “Bu ihracat içerisinde taşımacılık hizmetlerinin payı %34,1 ile 42,6 milyar dolara ulaşmıştı. Bu rakamlar lojistiğin doğrudan döviz kazandıran ve ekonomik büyümeye ciddi katkı sağlayan güçlü bir sektör olduğunu ortaya koyuyor” ifadelerini kullandı. 

“Kısıtlayıcı yaklaşım Avrupa’nın rekabet gücüne zarar veriyor”

İstanbul Ticaret Odası Başkanı Şekip Avdagiç, lojistiğin uluslararası boyutu kadar şehir içi lojistiği ve kent içi süreçlerin de büyük önem taşıdığını kaydederek, “Uluslararası alanda yaşanan vize ve sınır kapısı krizlerinde Avrupalı dostlarımız topu Brüksel'e atıyor. Ancak AB'nin bu kısıtlayıcı yaklaşımı kendi rekabet gücüne de zarar veriyor” dedi. Sınırlarda yaşanan bekleme sorununa da değinen Avdagiç, “Problemlerin büyük kısmı karşı tarafın (Bulgaristan, Yunanistan gibi ülkelerin) altyapı eksikliklerinden kaynaklanıyor” şeklinde konuştu. 

Antalya’da başlayan ve iklim politikalarına yönelik verilen sözlerden öteye “uygulamaya geçiş-Implementation COP” niteliği taşıması için yoğun çaba gösterilen COP31’de, Türkiye endüstrisini de ilgilendiren ilk somut işaret geldi. Dünya Bankası kuruluşu IFC ve aralarında Inditex gibi Türkiye’ye yoğun sipariş veren bir şirketin de bulunduğu yatırımcılar ilk kapanışında 225 milyon dolara ulaşması, daha sonra da 400 milyon dolara çıkması hedeflenen bir fon kurulduğunu duyurdu.

Yararlanma detaylarına ilişkin bilgiler daha sonra açıklanacak 

Tekstil, Hazır Giyim ve Ayakkabı Tedarikçilerinin Karbonsuzlaştırılması (Decarbonization of Textile, Apparel & Footwear Suppliers – D-TAFS) adı verilen Fon, gelişmekte olan ülkelerin tekstil, hazır giyim ve ayakkabı firmalarının karbonsuzlaştırma girişimlerini finanse edecek. Fona yönelik detay bilgiler henüz verilmedi. İlk yatırımcıların ortak basın açıklaması ve Inditex şirket yetkililerinin Bloomberg haber ajansına yaptığı açıklamalarla sınırlı bilgi verildi. Türkiye’den firmaların bu fondan nasıl yararlanabileceğine dair detay bilgiler daha sonra açıklanacak.

Fonu ABD merkezli varlık yönetim şirketi 

SIMA yönetecek İlk etapta Dünya Bankası grubunun özel sektöre yatırım yapan kuruluşu IFC’nin ana aktör olması nedeniyle tüm sürecin bu kuruluşça yürütüleceği akla gelse de fonun ABD merkezli varlık yönetim şirketi Social Investment Managers & Advisors LLC (SIMA) tarafından yönetileceği, IFC’nin hem fona katılımcı hem de denetleyici-yönlendirici konumda olacağı belirtildi. Fona, Inditex 50 milyon dolar ile katıldığını duyurdu.

Bloomberg haber ajansında yayımlanan haberde, aralarında bilinen Zara markasının da bulunduğu Inditex’in CEO’su García Maceiras’ın, kendi katılımlarının diğer firmaların fona gelmesi için bir “katalizör” olabileceği ifadesine yer verildi.

Hollanda, Fransa, İngiltere ve Tekstil Enstitüsü kaynak sağlayacak 

Fona yönelik katılımcılar tarafından yapılan ortak açıklamada, Hollanda Girişimci Kalkınma Bankası (FMO Nederlandse Financierings-Maatschappij voor Ontwikkelingslanden N.V.), Fransız Kalkınma Ajansı Grubu Özel Sektör Finansman Şirketi (PROPARCO Société de Promotion et de Participation pour la Coopération Économique), İngiliz Uluslararası Yatırım Kurumu (BII British International Investment), Küresel Çevre Fonu (Global Environment Facility GEF), Tekstil ve Hazır Giyim Etki Enstitüsü (Apparel Impact Institute) fona kaynak sağlayan kuruluşlar olarak açıklandı.

800 bin dolar ile 5 milyon dolar arasında finansman sağlanacak

Fonun kullanımına yönelik olarak, aralarında Türkiye’nin de bulunduğu gelişmiş ülkeler dışındaki imalatçılara finansman sağlaması bekleniyor. Yapılan açıklamalarda, bu fondan finansman sağlayacak firmalar, karbonsuzlaştırma, enerji verimliliği gibi sürdürülebilirlik alanında bir plan oluşturacak. Bu planların onayı ve izlenmesinin fonu yönetecek olan varlık yönetim firması SIMA tarafından yapılması bekleniyor ancak genel olarak daha önce yapılmış yeşil finansman programlarından farklı olabilecek bir yapı kurulduğu ve katılımcılarının kamu yatırım kuruluşu ağırlıklı olması nedeniyle detay açıklamalar bekleniyor. Sadece Inditex tedarikçileri değil, genel olarak tekstil, hazır giyim ve ayakkabı sektöründeki üreticiler yararlanabilecek. Firmaların 800 bin dolar ile 5 milyon dolar arasında finansman sağlayabileceği belirtildi.

PTT Genel Müdürü Hakan Gülten, PTT’nin hesaplarının görüşüldüğü Meclis KİT komisyonunda milletvekillerinin PTT’nin özelleştirilmesine ilişkin sorularına “PTT'nin özelleştirilmesi diye bir şey söz konusu değil” yanıtını verdi. Tüm dünya ülkelerinde posta idarelerinin stratejik kurumlar olarak görüldüğünü ve özelleştirilmediğine dikkat çeken Gülten, “Herhangi bir devlet yok ki posta idaresini özelleştirmiş olsun. Posta idareleri stratejik kurumlar olarak görüldüğü için. Biz gelişmiş ülkelerde olan sistemde olduğu gibi kendi paramızı kazanarak hayatta kalmaya çalışıyoruz ama bu özelleşmeyle alakalı bir sürecin göstergesi değil. İştirak şirketlerimizden bazıları satılırsa bize kâr sağlayacağını düşündüğümüz şirketlerimiz var, satışla ilgili konularımız, gündemlerimiz, çalışmalarımız var ama PTT'nin kendisiyle ilgili bir özelleştirme yok” diye konuştu.

"En yaygın hizmet ağı" 

PTT AŞ Genel Müdürü Gülten, KİT Komisyonuna yaptığı sunumda evrensel posta yükümlüsü olan şirketin, 2026 yılı eylül ayı sonu itibarıyla 140 milyon posta gönderisi ile 176 milyon kargo gönderisini kabul ederek teslimini sağladığını belirtti. Gülten, Türkiye'nin en yaygın hizmet ağına sahip kuruluşu olan Evrensel Posta Hizmet yükümlüsü Şirketimiz, hiçbir bankanın olmadığı 804, hiçbir ATM’nin olmadığı 61, hiçbir kargonun olmadığı 203 noktada hizmet vermektedir” dedi.

Gülten, müşteri memnuniyetinin artırılması için 2025’te POS – NFC ile kapıda ödeme, Alternatif Dağıtım ve Aynı Gün Teslim gibi rekabetçi sektör uygulamalarını devreye aldıklarını kaydetti. Gülten, kargo yoğunluğu yüksek 12 il başta olmak üzere 81 ilde operasyonel iş süreçlerini optimize ederek 2026’da e-ticaret kargo teslim sürelerinde yüzde 14, kişi başı günlük ortalama teslim adetlerinde yüzde 100 iyileşme sağladıklarını söyledi. Gülten, şirketin finansal hizmetler kapsamında ise her ay ortalama 19 milyon işlem yaparak, 2026 yılı eylül sonu itibarıyla yaklaşık 175 milyon işlem gerçekleştirdiğini belirtti.

Türkiye Kart yaygınlaştırılıyor 

Gülten, Türkiye Kart projesiyle vatandaşların tek kartla tüm şehirlerdeki toplu taşıma hizmetlerinden faydalanması, para transferi ve alışveriş gibi finansal işlemlerini kolayca gerçekleştirmesinin amaçlandığını belirterek, ülke genelinden yaygınlaştırılmasına ilişkin çalışmaların sürdüğünü belirtti.

20 milyon müşteriye ulaşan Hızlı Geçiş Sisteminin, Türkiye'nin en büyük ücret toplama sistemi şeklinde hizmet verdiğini kaydeden Gülten, “Otoyolların yanı sıra Uludağ, Abant, Gölcük, Yedigöller, Kuşadası Dilek Yarımadası Milli Parkları, İDO Deniz Feribotları ve Üsküdar Belediyesi Otoparkları, Konya Büyükşehir Belediyesi Şehirlerarası Otobüs Terminali gibi alanlarda da hizmet vermektedir“ dedi. Gülten, 2026’da yapılması planlanan yatırım harcamasının ise 2.2 milyar lira olarak planlandığı bilgisini verdi.

Verimlilik sorununu aşmak isteyen orman ürünleri sektöründe önümüzdeki yılların çalışma disiplinini belirleyecek motto; “Ağacı ucuz ürünle ziyan etmeyelim” olarak şekilleniyor.

Hem hammadde, hem verimlilik sorunu yaşayan sektör, yeni yol haritası ile aynı orman varlığından, çok daha fazla katma değer yaratmayı hedefledi. Türkiye ile aynı orman varlığına sahip olmasına karşın 10 kattan fazla değer üreten Almanya bir rol model olarak izlemeye alındı.

Sektörün yol haritası hakkında bilgiler veren TOBB Orman Ürünleri Sektör Meclisi Başkanı Murat Mahir Arın’a göre; öncelikle ‘verim sorunu’ çözülmeli ve sektör, teknoloji ve insan kaynağını daha iyi kullanarak ürettiğine katma değer katmanın yolunu bulmalı

Sektörün yol ayrımında olduğunu anlatan Mahir Arın; “Daha çok hammadde satarak gelir yaratmak mı, yoksa daha yüksek teknoloji ile daha yüksek katma değer yaratmak mı? Artık hedefimiz daha fazla ham madde tüketmek değil, daha fazla katma değer yaratmak olmalı” şeklinde konuşarak hammaddenin düşük katma değerli ürünle ziyan edilmesinin önüne geçmek gerektiği mesajını verdi.

Türkiye’nin yabancı sermaye ile ortaklığa giderek bölgesel bir merkez olabileceğine dikkat çeken Murat Mahir Arın’ın ormancılık sektörünün gelişimine ilişkin saptamaları ve önerileri şöyle:

Sektörün geleceği yalnızca levha üretimindeki kapasite artışıyla sınırlı değil

Sektör geniş bir ekonomik değer zinciri olmasına rağmen ülke ekonomisine yeterli katkıyı sağlayamıyor. 20 milyar dolarlık bir büyüklük, 6 milyar dolarlık ihracat, 400 bin doğrudan, 800 bin dolaylı istihdam… 2026 için sektörel büyüklük hedefi 30 milyar dolar, ihracat hedefi 10 milyar dolar. Aynı orman varlığına sahip Almanya’nın yıllık sektör büyüklüğünün 200 milyar Euro olması potansiyelin kullanılamadığını gösteriyor. Özellikle mobilya, MDF/yonga levha ve işlenmiş ağaç ürünlerinde oldukça güçlü olan sektörde son 20 yılda gerçekleştirilen yatırımlarla dünyanın en modern tesislerinden bazıları Türkiye’ye kazandırıldı ve ülkemiz bu alanda küresel bir üretim merkezi haline geldi. Bu önemli bir başarı. Ancak sektörün geleceği yalnızca levha üretimindeki kapasite artışıyla sınırlı değil. Masif ahşap, yapısal ahşap, yüksek katma değerli mobilya ve dekorasyon ürünleri ile odun dışı orman ürünleri, önümüzdeki dönemin önemli gelişme alanları olarak görülmeli.

Geleceğin orman ürünleri sektörü yalnızca kereste ve levha üretmeyecek. Biyokimyasallar, selülozik lifler, biyoyakıtlar, biyoplastikler, nanoselüloz, lignin esaslı ürünler ve mühendislik ürünü ahşap yapı malzemeleri gibi çok farklı alanlarda yeni ürünler ortaya çıkıyor. Yabancı teknoloji ve sermayenin Türkiye’nin mevcut üretim gücüyle buluşturulması sağlandığında, ülkemiz yapısal ahşap ve masif mobilya-dekorasyon alanlarında bölgesel bir üretim ve ihracat merkezi hâline gelecek potansiyele sahip.

SORUNLAR:

- Güçlü sanayi altyapısına rağmen sektörde düşük katma değerde ürün üretimi kazancı ve gelişimi sınırlıyor.

- Odun hammaddesi arzının talebi karşılamakta zorlanması ve fiyat istikrarsızlığı sorunların başında.

- Sektörde işletme maliyetleri yüksek olduğu gibi hammadde fiyatları da yüksek.

- Masif ve yapısal ahşap üretim kapasitesinin hâlâ sınırlı olduğu görülüyor.

- Odun dışı orman ürünleri hammadde olarak satıldığı için yeterince değer üretilemiyor.

- Tıbbi ve aromatik bitkiler, reçine, mantar, orman meyveleri, bal ve diğer doğal ürünlerin üretim, işleme, markalaşma ve ihracat aşamalarında ekonomiye daha çok katkı sağlaması için yeni bir kırsal kalkınma modeli uygulanması gerekiyor.

- Hammadde fiyatlarındaki istikrarsızlık, biyokütle enerji tesislerinin odun hammaddesine yönelik talebi, doğru emvalin doğru sektöre yönlendirilememesi, dikili satış sistemindeki sorunlar, orman yollarının yetersizliği ve endüstriyel plantasyonların yeterince gelişmemiş olması sektörün rekabet gücünü düşürüyor.

- Hammaddenin kendi bölgesinde işlenerek mamul veya yarı mamul hale getirilememesi nedeniyle orman işçiliği ve yerel istihdam kapasitesinin artmaması, fiyat istikrarına da olumsuz yansıyor.

- Arz konusunda sorun sadece hammadde miktarı değil. Doğru ağacın, doğru tasnifle, doğru standartlarda, doğru fiyatla, doğru sektöre ve doğru zamanda ulaştırılmaması. Bu verimliliğin önündeki en büyük engellerden biri.

- Ahşap yapı sistemleri ve yapısal ahşap malzemeler konusunda standardizasyon ve belgelendirme altyapısı yeterince gelişmediği gibi sertifikasyon, kalite kontrol, tasarım bilgisi, mühendislik altyapısı ve yetişmiş insan kaynağı eksikliği de gelişmeyi önlüyor.

- Yerli ağaç türlerinin yapısal özelliklerinin belirlenmesi, akredite laboratuvarların geliştirilmesi, ürünlerin bağımsız denetimlerden geçirilmesi ve belgelendirilmesi gerekmesine karşın bu alanlarda da altyapı da yetersiz.

- Orman ürünlerinin endüstriyel yol haritalarının sağlıklı bir şekilde belirlenmesi amacı ile ‘Ar-Ge’ , ‘Politika Üretim Merkezi’ ve ‘Ahşap Enstitüsü’ gibi kurumların olmaması stratejik bir eksiklik.

ÇÖZÜM NASIL OLACAK?

- Amaç daha fazla ham madde tüketmek değil aynı ham maddeden daha fazla katma değer üretmek olmalı.

- Hammadde fiyatlarındaki yüksekliğin önlenmesi için yeni bir kırsal kalkınma modeli oluşturulmalı.  

- Hammadde maliyet düşüşü için Orman Genel Müdürlüğü üretim ve satış sistemlerinde köklü düzenlemeler gerekli. Bunların başında orman köylüsü ve işçiliği düzenlemeleri ile mekanizasyon ihtiyacı geliyor.

- Hammaddenin yerelde işlenmesi, orman işçiliğini ve yerel istihdam kapasitesini artırmasının yanı sıra fiyat istikrarına da önemli katkılar sağlar.

- Sektör, dünyada yapı sektöründe çevre ve karbon odaklı olarak yaşanan büyük dönüşüm ve ahşaptaki değer artışını dikkate almak zorunda.

- Akıllı malzemeler, dijital üretim, yapay zekâ, izlenebilirlik, elektronik kodlamalar, ‘blockchain’ ve e-ticaret gibi teknolojiler sektörel dönüşümün parçaları olmalı.

- Ormandan çıkan ürünün son kullanıcıya ulaşmasına kadar tüm zincirin dijital olarak izlenebilir olması; üretim, stok, kalite, sevkiyat ve satış bilgilerinin dijital ortamda takip edilmesi gerekli.

- Bölgelere göre ürün ile hammadde türlerini, kapasite ve destek ihtiyaçlarını ortaya koyacak sektörel veri tabanı oluşturulmalı.

- Orman ürünlerinin endüstriyel yol haritalarının sağlıklı bir şekilde belirlenmesi amacı ile bir ar-ge ve politika üretim merkezi kurulmalı.

- Standardizasyon, sertifikasyon, kalite kontrol, tasarım bilgisi, mühendislik altyapısı ve yetişmiş insan kaynağı birlikte geliştirilmeli.

- Mimarlık ve inşaat mühendisliği eğitimlerinde ahşabın yapı malzemesi olarak daha fazla yer alması ile ahşabın kullanılmasında artış sağlanabilir.

- İklim değişikliğiyle mücadele, yeşil ekonomi, kırsal kalkınma, ihracat ve istihdam açısından stratejik bir sektör. Bu nedenle ormancılıkta yatırım, üretim, finansman, vergilendirme ve dış ticaret mekanizmalarını birlikte ele alan bütüncül bir teşvik sistemi uygulanmalı.

- Sektörün geleceği açısından kritik önem taşıyan uzun vadeli ve uygun maliyetli finansman imkanı sağlanmalı.

AVANTAJ-DEZAVANTAJLAR

- Türkiye’nin avantajı; güçlü girişim ve üretim altyapısı, esnek üretim kabiliyeti, coğrafi konumu ve geniş bir sanayi zincirine sahip olması.

- Dezavantajlar ise hammadde maliyetleri, finansmana erişim, Ar-Ge ve tasarım kapasitesinin yetersizliği, üniversite-sanayi iş birliğinin istenen seviyede olmaması ve sektörel kurumsallaşma eksiklikleri olarak sıralanabilir.

Başarmak için beş temel eşik…

Orman varlığının sürdürülebilir işletilmesinden başlayan; ham maddenin üretimi, taşınması, işlenmesi, tasarımı, sanayiye dönüştürülmesi ve nihai ürüne ulaşmasına kadar uzanan geniş bir ekonomik değer zinciri olan sektörün önemli bir bölümünde güçlü bir sanayi altyapısına sahibiz. Ancak önümüzde çok başarılması gereken daha büyük bir fırsat duruyor: Aynı hammaddeden daha yüksek katma değer üretmek.

İSTİKRAR: Hammadde arz ve fiyat istikrarını sağlamak,

KATMA DEĞER: Hammaddeden daha yüksek katma değer üretmek.

YENİ PAZARLAR: Yapısal ahşap, masif ürünler, yüksek teknolojili ahşap ürünler ve odun dışı orman ürünlerinde yeni pazar ve yatırım alanları oluşturmak.

BÜTÜNSEL BAKIŞ: Sektörün hammadde, üretim, teknoloji, insan kaynağı, finansman, Ar-Ge, standardizasyon ve ihracat zincirini bütün olarak yönetmek.

DAHA ÇOK DEĞER: İhtiyacımız olan, ormanlarımızdan elde ettiğimiz her bir metreküp hammaddenin ekonomik, çevresel ve sosyal değerini en üst düzeye çıkarmaktır. Sektörün geleceği de tam olarak burada yatıyor: Daha çok üretmekten önce, daha çok değer üretmek.

Türkiye bölgesel güç olabilir

Dünyada yapı sektörü önemli bir dönüşüm geçiriyor. Enerji tüketiminin ve karbon emisyonlarının azaltılması, yapı malzemelerinin çevresel etkilerinin düşürülmesi ve daha hafif yapı sistemlerinin geliştirilmesi giderek önem kazanıyor. Bu dönüşüm ahşabı yeniden stratejik bir yapı malzemesi haline getiriyor.

Ahşabın yenilenebilir olması, karbon depolayabilmesi, yeniden kullanılabilmesi, düşük karbon ayak izi ve mühendislik ürünü yapısal ahşap malzemelerin gelişmesi, bu alandaki fırsatları büyütüyor. Glulam, LVL, PSL, LSL ve CLT gibi mühendislik ürünü ahşap malzemeler dünya pazarında hızla gelişiyor.

Türkiye’nin coğrafi konumu büyük avantaj. Yabancı teknoloji ve sermaye Türkiye’nin üretim gücüyle buluşturulması halinde Türkiye önemli bir orman ürünleri, yapısal ahşap,  masif mobilya-dekorasyon ve biyoekonomi alanlarında bölgesel bir üretim ve ihracat merkezi haline gelebilir.

Polonya ve Tayland örneğinde olduğu gibi ithal hammadde ve yarı mamüllerin dâhilde işlenmesi yoluyla da önemli bir dış pazar payı kazanılması mümkündür.

PORTRE

Murat Mahir Arın, Düzce’deki yüksek teknoloji ile donatılmış entegre tesisinde, dört nesillik deneyimi ile üretim yapan Mahir Arın Kerestecilik Yönetim Kurulu Başkanı olarak görev yapıyor. Türkiye’nin En Hızlı Büyüyen 100 Şirketi arasında da yer alan şirket, orman endüstri mühendislerinin gözetiminde kaliteli ve estetik ‘kereste’, ‘deck’, ‘lambri’, ‘masif Panel’, ‘thermo ürünler’ ve ‘lamine ahşap’ ürünlerini iç ve dış pazarlara sunarak inşaat, dekorasyon ve zemin kaplama alanlarına yüksek kaliteli estetik, fonksiyonel, projeye özgü ve sürdürülebilir ahşap çözümler üretiyor. Mesleki ve sivil toplum kuruluşlarında da görev yaparak sektöre katkılarda bulunan Murat Mahir Arın eylül ayından bu yana TOBB Ormancılık Sektör Meclisi Başkanı görevini sürdürüyor.

Bu film fikrini bende çağrıştıran, COP31’den ziyade Alstom Türkiye Mühendislik ve Teknoloji Merkezi Genel Müdürü Günay Şimşek ile sohbetim oldu. Orta Doğu Teknik Üniversitesi (ODTÜ) mezunu bir elektrik-elektronik fakültesi mezunu olan Şimşek, Alstom Türkiye’de tamamen kendi işine odaklı olarak çalışıyor. İstanbul Teknik Üniversitesi’nde (İTÜ) aynı eğitimi görmüş olarak ben de tamamen odağı büyük resme çevirmeye alışkınım. Dolayısıyla görüşmemiz biraz meslektaşlık ama dah açok benim veri madenciliği eğilimim ekseninde şekillendi.

Şimşek’in başında olduğu merkez, şimdiden önemli bir hikâyeye imza atmış durumda. Burada merkezin büyümesi, hitap ettiği coğrafya ve Türkiye’de demiryolu sinyalizasyon test merkezi olan özel sektöre ait ilk demiryolu inovasyon ve entegrasyon laboratuarı ile sağlam bir sacayağı üzerinde duruyor.

Şimşek bu hikâyeyi, “8 Mayıs 2023’te İstanbul Teknopark’ta faaliyete geçen Alstom Türkiye Mühendislik ve Teknoloji Merkezi, bugün yaklaşık 80 mühendisten oluşan ekibiyle çalışmalarını sürdürüyor. Sekiz kişilik bir ekiple başlayan merkez, kuruluşundan bu yana mühendislik ekibini yaklaşık 10 kat büyüttü. Bu gelişim, Türkiye’de sinyalizasyon alanında uzman mühendislik kapasitesi oluşturma ve nitelikli insan kaynağını geliştirme yaklaşımını ortaya koyuyor.

Merkez, Alstom’un Afrika, Ortadoğu ve Orta Asya bölgesindeki mühendislik faaliyetlerinin önemli bir parçası olarak çalışıyor. Fas ve Mısır’daki mühendislik merkezleriyle yakın iş birliği içinde olan ekip; Fas, Cezayir, Mısır, Güney Afrika, Suudi Arabistan, Pakistan ve ABD’deki projelere mühendislik desteği sağlıyor. Böylece Türkiye’de geliştirilen teknik uzmanlığın farklı pazarlardaki projelerde değerlendirilmesine katkıda bulunuyor.

Çalışma alanları arasında demiryolu sinyalizasyon projelerinin ihale aşamasından tasarım, ürün uygulamaları, laboratuvar testleri, saha testleri ve devreye alma süreçlerine kadar farklı aşamalarında mühendislik desteği sağlamak yer alıyor. Gereksinimlerin analiz edilmesi, teknik şartnamelerin oluşturulması ve ekipman, alt sistem ve sistem seviyesindeki testlerin gerçekleştirilmesi de bu kapsamda bulunuyor. Bu yetkinlikler, kritik tasarım, test ve uygulama kabiliyetlerinin Türkiye’de geliştirilmesine ve merkezin bölgesel projelerde daha fazla sorumluluk üstlenmesine olanak tanıyor.” diye anlatıyor.

İstanbul’da böyle bir merkezin olması, sürdürülebilir bir ekonomiye sahip olma anlamında İstanbul’u besliyor. Şimşek’in 25 yılı aşkın bir iş deneyimine sahip olması, genç mühendisler ile ilgili hassasiyetini açıklıyor. Şimşek, “Alstom; yeni mezun genç mühendisleri ekibe kazandırmayı, teknoloji eğitimleriyle yetkinliklerini geliştirmeyi ve geleceğin mühendislik liderlerini yetiştirmeyi hedefliyor. Future Track programı, yeni mezunlara Türkiye’nin yanı sıra Fas, Mısır ve Körfez ülkelerindeki mühendislik ekipleriyle çalışma ve bölgesel deneyim kazanma fırsatı sunuyor. Çeşitlilik ve kapsayıcılık yaklaşımı doğrultusunda ise kadın çalışan oranının Türkiye genelinde, 2030 yılına kadar yüzde 30’a ulaşmasını hedefliyor.” sözleriyle bu mühendisler için erişilebilir hale gelen yeni ufuklara işaret ediyor.

Bu model, şirket içinde ödüllü başarılara layık görülmüş durumda. Şimşek, “Alstom Excellence Awards kapsamında Afrika, Ortadoğu, Orta Asya Bölgesi düzeyinde ödül alan iki proje, mühendislik ve inovasyon çalışmalarına örnek oluşturuyor. Farklı demiryolu sistemlerinin birlikte çalışmasını kolaylaştırmayı amaçlayan ProtoLink projesi altın madalya kazanırken, demiryolu alanındaki bilgi ve deneyime yapay zekâ aracılığıyla erişimi destekleyen ARREA projesi gümüş madalyaya layık görüldü. Merkez ayrıca global yapay zekâ destekli ürünlerin geliştirilmesine katkıda bulunuyor ve mühendislik süreçlerinde tekrarlayan işleri azaltmaya yönelik çalışmalar yürütüyor.” şeklinde konuşuyor.

Bu noktada, her zaman odağımda olan yapay zekâ ile ilgili vizyonlarını da öğrenmek gerekiyor. Şimşek, bu soruya da “Alstom, yapay zekâ ve otomasyon çalışmalarını, mühendislik süreçlerini daha verimli hale getiren ve ekiplerin uzmanlıklarını daha etkin kullanmasını destekleyen araçlar olarak değerlendiriyor. Merkezdeki çalışmalar, özellikle tekrarlayan işleri azaltmaya ve bilgiye erişimi kolaylaştırmaya odaklanıyor. Merkezin temel önceliği, mühendislik yetkinliklerini geliştirmek ve daha karmaşık teknik problemlere çözüm üretebilen bir ekip yapısını güçlendirmek.

Ayrıca Alstom, genç yeteneklerin mühendislik alanına ilgisini ve merakını desteklemeyi önemsiyor. Teknopark İstanbul ekosistemi ve üniversitelerle kurulan temaslar sayesinde öğrencilerle ve genç mühendis adaylarıyla bir araya geliyor, raylı sistemler ve ileri mühendislik alanlarındaki çalışma fırsatlarını yakından tanımalarını destekliyor. Mühendislik, dijital teknolojiler ve sistem entegrasyonu gibi alanların sunduğu gelişim olanaklarının gençler için önemli fırsatlar barındırdığına inanıyor. Merkezde de genç yeteneklerin deneyim kazanabilecekleri, uzmanlıklarını geliştirebilecekleri ve uluslararası projelerde görev alabilecekleri bir ortam sunmayı hedefliyor. Alstom, her yıl hayata geçirilen staj programlarıyla da genç yeteneklere mühendislik ekipleriyle birlikte çalışma, deneyim kazanma ve mesleki yetkinliklerini geliştirme fırsatı sunuyor.” yanıtını veriyor.

Charles Dickens’a nazire: İki Şehrin Hikâyesi

Şimşek’in hikâyesi, bu boyutları ile ekonomik sürdürülebilirliğe nasıl önemli bir katkı yapıldığını ortaya koyuyor ancak ben Türkiye’de yaptıkları işlere verdiği yanıttan yola çıkarak başka bir hikâyeyi de yazmak istiyorum. Şimşek’in, “Merkez, İstanbul’daki metro projelerinde test ve devreye alma çalışmalarını yürütüyor; Bandırma–Bursa–Yenişehir–Osmaneli (BBYO) ana hat projesi, tasarım, test ve devreye alma süreçlerine katkı sağlıyor. Ayrıca Eskişehir–Kütahya–Balıkesir hattına yönelik işletme sürecindeki teknik destek faaliyetlerini sürdürüyor. Bu çalışmaların Türkiye’den yürütülmesi, müşteriye yakınlık, yerinde analiz ve hızlı değerlendirme avantajları sunarken global bilgi birikiminin yerel mühendislik uzmanlığıyla birleştirilmesini sağlıyor.” şeklindeki ifadesinde geçen Bursa ve Eskişehir adları bu isteğimi ortaya çıkarıyor. Eskişehir’i de yazmak isterdim ama asıl ilgimi çeken, üniversitede son yıllarımı 1990’ların ilk yarısında geçirirken fikir olarak tartışıldığını bildiğim Bursa demiryolu konusu. İstanbul ve Bursa ile ilgili yazacaklarım için, Charles Dickens’ın Paris ve Londra üzerinden yazdığı İki Şehrin Hikâyesi romanı kadar iddialı olmasa da daha güncel ve bizimle ilgili olduğunu söyleyebilirim.

Bu demiryolu, Bursa’da komponent fabrikası bulunan Alstom açısından bir başka boyutu ile önem taşıyor. Bunu, Şimşek’in “Mühendislik ve Teknoloji Merkezi, Demiryolu İnovasyon ve Entegrasyon Laboratuvarı ve Bursa’daki komponent fabrikası ile Türkiye’den küresel projelere uzanan bir yetkinlik ekosistemi oluşturuyor. Merkez, ana hat ve metro projelerinde kritik öneme sahip sinyalizasyon teknolojileri ile altyapı çözümlerinde Türkiye’ye ve bölge ülkelerine hizmet sunuyor. Bursa’daki fabrikada üretilen raylı sistem komponentlerinin Avrupa’daki projelerde kullanılması da Türkiye’nin küresel üretim ve ihracat ekosistemindeki rolünü güçlendiriyor.” sözlerinden süzmek mümkün.

Gemini ile konuyu bütün boyutlarıyla ele alıyoruz ve büyük resmin çok daha renkli olduğunu görüyoruz. Gemini, demiryolunun Bursa ve bölgede yaratacağı etkiyi şöyle anlatıyor:

Demiryolu ağının Bursa ve Güney Marmara bölgesine entegre edilmesi, kenti yalnızca ulusal demiryolu sistemine bağlamakla kalmayıp, bölge ekonomisinde çok yönlü bir dönüşüm başlatacaktır. Özellikle Bandırma-Bursa-Yenişehir-Osmaneli Yüksek Standartlı Demiryolu Projesi ve Gemlik Limanı bağlantısı ile hayata geçirilen bu altyapı, ekonomik açıdan şu temel alanlarda gelişim sağlayacaktır:

1. 
   Lojistik Maliyetlerin Düşmesi ve İhracat Rekabeti

• Karayolu Bağımlılığının Azalması: Bursa, Türkiye'nin en çok ihracat yapan dev sanayi kentlerinden biridir. İhracatın büyük oranının tırlarla/karayoluyla yapılması firmalar için ciddi navlun maliyetleri oluşturmaktadır. Demiryolu yük taşımacılığı, karayoluna göre belirgin şekilde daha ucuz ve güvenli bir alternatif sunar.
• Liman ve OSB Entegrasyonu: Gemlik Limanı ve bölgedeki Organize Sanayi Bölgelerinin (OSB) demiryoluna bağlanması, "kapıdan kapıya" kesintisiz multimodal taşımacılık olanağı sağlayarak sanayicinin hammadde tedarik ve ürün sevkiyat maliyetlerini ciddi oranda düşürecektir.

2. Sanayi ve Üretim Kapasitesinin Artması

• Yatırım Cazibesi: Lojistik maliyetlerin düşmesi, Bursa'yı ve çevresindeki Yenişehir, Karacabey, Bandırma gibi bölgeleri yerli ve yabancı yatırımcılar için çok daha cazip hale getirecektir.
• Tedarik Zinciri Güvenirliği: Demiryolu taşımacılığı, hava şartlarına dayanıklılığı ve zamanında teslimat garantisi sayesinde otomotiv, tekstil, makine ve gıda gibi Bursa'nın lokomotif sektörlerinde tedarik zinciri aksamalarını minimize edecektir.

3. Bölgesel Ticaret ve Mobilite

• Marmara ve Anadolu Arasındaki Ticaret Ağı: Bursa'nın İstanbul, Ankara, Eskişehir ve Balıkesir/İzmir akslarına yüksek hızlı tren ve yük hatlarıyla bağlanması, bölgesel iş gücü ve ticaret hareketliliğini hızlandıracaktır.
• Zaman ve İş Gücü Verimliliği: Ankara ve İstanbul gibi ana merkezlere olan ulaşım sürelerinin kısalması, iş insanlarının, mühendislerin ve nitelikli iş gücünün bölgeye erişimini kolaylaştırarak iş geliştirme süreçlerini hızlandıracaktır.

4. Tarım ve Gıda İhracatına Katkı

• Bursa ve civarı (Yenişehir, Karacabey vb.) önemli bir taze meyve ve sebze üretim merkezidir. Soğuk zincir lojistiği destekleyen yük trenleri sayesinde tarım ürünleri hem iç pazara hem de limanlar üzerinden yurt dışına daha hızlı ve tazeliğini kaybetmeden ulaştırılabilecektir.

5. Turizm ve Hizmet Sektörü

• Tarihi, kültürel ve doğal zenginlikleri ile öne çıkan Bursa, yüksek hızlı tren bağlantısı sayesinde iç turizmde önemli bir ziyaretçi artışı yaşayacaktır. Günübirlik ve hafta sonı seyahatlerinin artması kentteki konaklama, yeme-içme ve perakende sektörlerine canlılık getirecektir.

6. Çevresel ve Sürdürülebilirlik Kazanımları (Yeşil Mutabakat Uyumu)

• Karayolu taşımacılığından demiryoluna kayan yük ve yolcu trafiği, karbon salınımını belirgin ölçüde azaltacaktır. Avrupa Birliği'nin "Yeşil Mutabakat" ve karbon vergisi düzenlemeleri dikkate alındığında, ürünlerini düşük karbon ayak iziyle taşımak Bursa sanayisine ihracatta stratejik bir avantaj kazandıracaktır.

DNA’mızdaki gecikme burada da yaşanıyor

Dediğim gibi üniversite yıllarımdan beri konuşulan bu demiryolu projesi, karayolları ve köprülerin yapılmasından sonra hayata geçiriliyor. Matbaadan Keban Barajı’na kadar her şeyi geç ya da gecikmeli yapan bir ülke olarak bunda da şükretmemiz gerekiyor herhalde.

Bursa’nın demiryolu/hızlı tren projesi yaklaşık 14 yılı aşkın bir süredir gündemdedir.

Projenin temeli 23 Aralık 2012 tarihinde atılmış ve o dönemde hattın 2016 yılında hizmete girmesi hedeflenmiştir. Ancak aradan geçen yıllar boyunca süreç çok sayıda engelle karşılaşmış ve açılış tarihi defalarca ertelenmiştir.

Projenin Bu Kadar Gecikmesinin Temel Nedenleri

1. Zemin Problemleri ve Güzergâh Değişiklikleri:
   • Temel atıldıktan sonra özellikle Gürsu ve Yenişehir etaplarında ciddi heyelan riskleri ve zemin zayıflıkları tespit edildi.
   • Güzergâhın tünel ve viyadük ağırlıklı yapıya dönüştürülmesi ve hattın tekrar tekrar haritalandırılması yıllarca zaman kaybına yol açtı.
2. Proje Konseptinin Değişmesi (Yolcu + Yük Hattı):
   • Başlangıçta yalnızca yolcu taşımacılığı odaklı "Yüksek Hızlı Tren (YHT)" projesi olarak tasarlanan hat, sanayi kenti Bursa'nın lojistik ihtiyaçları göz önüne alınarak "Yüksek Standartlı Demiryolu" (YHT/Yük) hattına dönüştürüldü.
   • Gemlik Limanı bağlantısı, Karacabey ve Bandırma hatlarının da sisteme dahil edilmesi projeyi baştan aşağı genişletti.
3. İhale İptalleri, Dış Kredi ve Bürokratik Süreçler:
   • Hat değişiklikleri ve maliyet artışları nedeniyle mevcut ihaleler iptal edildi ya da tasfiye edildi.
   • Proje dış finansman/kredi anlaşmaları, izin süreçleri ve yeniden ihaleler (2020 yılında dış kredi finansmanlı yeni ihale yapılması gibi) sebebiyle uzun süre duraksama dönemlerine girdi.

Son Durum ve Tamamlanma Takvimi

Süreçteki aksamalara rağmen hatta son aşamaya gelinmiştir:

• Osmaneli – Yenişehir – Bursa Etabı: Bu kesimde altyapı çalışmaları tamamlanmış, üstyapı işlerinde sona gelinerek Kasım 2026 itibarıyla test sürüşlerine başlanmıştır. Hattın yolculu işletmeye açılması hedeflenmektedir.
• Bursa – Karacabey – Bandırma Etabı: TEKNOSAB, Karacabey ve Bandırma yönündeki uzatma çalışmalarının ise 2028 yılına kadar tamamlanması planlanmaktadır.

Asıl sorunumuz finansal sürdürülebilirlik

Bu iki şehrin hikâyesinden ülkenin hikâyesine geçersek, Gemini ile Türkiye’nin asıl sorununun finansal sürdürülebilirlik olduğu konusunda hemfikir oluyoruz. Gemini benden daha ayrıntılı bir analiz yapabiliyor. Finansal ve çevresel sürdürülebilirliği karşılaştıran Gemini şunları belirtiyor:

Türkiye için mesele, bu iki unsurdan birini tercih etme sorunu değil; finansal sürdürülebilirlik krizinin, çevresel sürdürülebilirliği doğrudan tehdit ettiği ve çevresel tahribatın da dönüp finansal sistemi vurduğu bir "kısır döngü" sorunudur. Ancak problemin kök nedenine ve tetikleyici mekanizmasına bakıldığında iki boyut farklı roller oynar:

1. Kök Neden ve Kısa/Orta Vade: Finansal Sürdürülebilirlik Sorunu

Taktiksel ve makroekonomik açıdan Türkiye’nin en sıcak ve belirleyici krizi finansal alandadır.

• Sermaye Birikimi ve Dış Borç: Türkiye ekonomisi, büyümek için dış kaynağa (cari açık) bağımlı bir yapıdadır. Yüksek enflasyon, dalgalı döviz kurları ve kırılgan makroekonomik dengeler, uzun vadeli planlamayı engeller.
• Finansal Baskı ve Kısa Vadeli Öncelikler: Ekonomik darboğazlar ve kriz dönemleri yaşandığında, kural olarak kamu ve özel sektör maliyetleri düşürmeye odaklanır. Bu durum, doğayı koruma, yeşil dönüşüm ve sürdürülebilir teknoloji yatırımlarını "lükse" dönüştürür ya da ertelenmesine yol açar.
• Uyum Maliyeti: Yeşil dönüşüm (örneğin yenilenebilir enerji altyapısı, sanayide karbonsuzlaşma) devasa bir finansman gerektirir. Finansal sürdürülebilirliği zayıf olan bir ülkenin bu pahalı dönüşümü finanse etme kapasitesi de kısıtlanır.

2. Yapısal Vardiya ve Uzun Vade: Çevresel Sürdürülebilirlik Sorunu

Çevresel kriz, finansal kriz gibi aniden patlamaz; ancak bir kez eşik aşıldığında geri döndürülmesi imkansız ve maliyeti çok daha ağır sonuçlar doğurur.

• Su Kıtlığı ve Tarım: Türkiye, Akdeniz iklim kuşağında iklim krizinden en çok etkilenen ülkelerden biridir. Tarımsal kuraklık ve su kaynaklarının tükenmesi, doğrudan gıda enflasyonunu, kırsaldan kente göçü ve gıda güvenliği krizini tetikler.
• Yeşil Mutabakat ve İhracat Riski: Türkiye'nin en büyük ticaret ortağı olan Avrupa Birliği’nin Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (SKDM) gibi adımları, çevresel standartlara uymayan sanayiyi cezalandıracaktır. Yani çevresel sürdürülebilirliği sağlayamayan bir Türk sanayisi, ihracat pazarlarını kaybederek doğrudan finansal krize sürüklenecektir.
• Doğal Afetler ve Altyapı Maliyeti: Kontrolsüz kentleşme, Orman kaybı ve iklim krizine bağlı aşırı hava olayları (sel, kuraklık, yangın) kamu bütçesine devasa yükler getirir.

İkisinin Kesişim Noktası: "Çevresel Kriz = Finansal Kriz"

Türkiye örneğinde bu iki dinamik birbirini besler:

1. Finansal kriz, çevresel koruma yasalarının gevşetilmesine, rant odaklı kentleşmeye ve kısa vadeli kaynak aktarımlarına zemin hazırlar.
2. Çevresel yıkım (su krizleri, toprak kaybı, sanayide karbon vergileri) ise ülkeye yeni ve taşıması imkansız finansal yükler bindirir.

Özetle; kısa ve orta vadede Türkiye'nin elini kolunu bağlayan düğüm finansal sürdürülebilirliktir. Ancak bu finansal darboğaz gerekçe gösterilerek çevresel sürdürülebilirlik ihmal edilirse, uzun vadede ortaya çıkacak ekolojik krizler Türkiye ekonomisini tamamen işlevsiz hale getirecek büyüklükte maliyetler yaratacaktır.

SKDM çağında tehditler ve fırsatlar

Ben ilkokula giderken Seyir, Hidrografi ve Oşinografi Dairesi balıkçılar için sabahları bir bülten yayınlar ve hava durumu ile nelere karşı dikkatli olmaları gerektiğini belirtirdi. Ben de Avrupa Birliği’nin sınırda karbon vergisi düzenlemeleri rüzgârı altında olacaklarla ilgili bir projeksiyon yapmak istiyorum. Tabii Gemini’ın yardımıyla:

Avrupa Birliği’nin Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (SKDM/CBAM), Türk sanayisi ve ihracatı için en büyük yapısal finansal dönüm noktalarından biridir. Türkiye’nin en büyük ihracat pazarı olan AB, bu mekanizmayla karbon yoğun ürün ithalatına karbon maliyeti eklemektedir. Finansal açıdan etkileri temel olarak doğrudan maliyet yükleri, rekabet gücü dalgalanmaları, finansmana erişim riskleri ve ulusal kaynak fırsatları başlıklarında toplanmaktadır:

1. Doğrudan Ek Maliyetler ve İhracat Marjlarının Erimesi

SKDM öncelikli olarak demir-çelik, alüminyum, çimento, gübre, elektrik ve hidrojen sektörlerini kapsamaktadır.

• Sertifika Maliyetleri: Türkiye'de bir karbon fiyatlaması yapılmadığı ve sanayi emisyonları yüksek kaldığı senaryoda, AB'ye ihraç edilen ürünler için AB gümrüğünde ton başına karbon sertifikası bedeli (AB ETS karbon fiyatları üzerinden) ödenecektir.
• Fiyat Dezavantajı: Emisyon yoğunluğu yüksek üretim yapan Türk tedarikçilerin maliyetleri %10-35 bandında artabilecek, bu da AB'li ithalatçıların doğrudan Türk malı alımından vazgeçmesine ya da fiyat indirimi talep etmesine yol açacaktır.

2. Doğrulama ve Raporlama (Varsayılan Değer) Finansal Riski

• Belge Eksikliği Cezası: Üreticiler ürün bazlı emisyonlarını (gömülü emisyon) akredite kuruluşlara ölçtürüp doğrulatmazsa, AB gümrükleri en yüksek emisyonlu üreticiyi baz alan "Varsayılan Değerler" (Default Values) üzerinden vergilendirme yapacaktır.
• Ekstra Maliyet: Doğrulanmış verisi olmayan bir firma, gerçek salımının çok üzerinde bir vergi yüküyle karşılaşarak haksız ve ağır bir mali kayba uğrayacaktır.

3. Türkiye Ulusal Emisyon Ticaret Sistemi (ETS) ve Mahsuplaşma Avantajı

SKDM tüzüğü uyarınca; ürün menşe ülkede (Türkiye'de) bir karbon bedeline tabi tutulmuşsa, ödenen bu miktar AB gümrüğünde mahsup edilir (vergiden düşülür).

• Sermayenin Yurt İçinde Kalması: Türkiye Ulusal ETS'sini işletip karbon bedelini kendi üreticisinden tahsil ettiğinde, bu mali kaynak Brüksel/AB bütçesine gitmek yerine Türkiye Cumhuriyeti Hazinesi'nde kalacaktır.
• Dönüşüm Fonu: Toplanan bu yerel karbon gelirleri, yine Türk sanayicisinin yeşil dönüşüm (yenilenebilir enerji, enerji verimliliği) yatırımlarını finanse etmek üzere hibe ve teşvik olarak geri dönebilir.

4. Sektörel ve Bankacılık/Kredi Riskleri

• Bankacılık Portföyü: BDDK ve finans kuruluşlarının etki analizlerine göre, SKDM riskine maruz kalan yüksek emisyonlu firmaların nakit akışları bozulabileceğinden kredi geri ödeme kapasiteleri düşecektir.
• Yeşil Finansmana Erişim: Karbon salımı yüksek olan sanayi kuruluşlarının ticari kredi bulması zorlaşacak ya da borçlanma maliyetleri (faiz oranları) artacaktır; aksine emisyonunu düşüren firmalar yeşil tahvil ve sürdürülebilir finansman imkanlarına daha ucuz erişecektir.

5. Stratejik Rekabet Avantajı Pozisyonu

SKDM yalnızca bir tehdit değil, aynı zamanda fırsattır:

• Asyalı Rakiplere Karşı Avantaj: Türk demir-çelik sanayi (özellikle Elektrikli Ark Ocaklı - EAF tesisler), kömür ağırlıklı Yüksek Fırın kullanan Çin ve Hindistan gibi rakiplere kıyasla daha düşük karbon ayak izine sahiptir.
• Pazar Payı Artışı: Karbonunu hızlı bir şekilde belgeleyen ve düşük emisyonlu üretime geçen Türk ihracatçılar, AB pazarında rakiplerinin önüne geçerek pazar payını büyütebilir.

Özetle Finansal Tablo

Yazının sonunda riskler ve fırsatların bir arada yer aldığını hatırlatıp Alstom örneğinde elde edilen başarının incelenmeye değer olduğunu belirtmek istiyorum.

Bu bağlamda açık kaynaklardan yararlandığım yazımı bilgilerinize sunuyorum..

Saldırıların hızı, çeşitliliği ve sofistike yapısı, geleneksel güvenlik yaklaşımlarının yetersiz kalmasına yol açmaktadır.

Bu noktada yapay zekâ (YZ), bilgi güvenliği stratejilerinin merkezine yerleşerek proaktif, ölçeklenebilir ve akıllı bir koruma katmanı sunmaktadır.

1. Yapay Zekânın Bilgi Güvenliğindeki Rolü

Yapay zekâ, büyük veri setlerini gerçek zamanlı analiz ederek anomali tespiti, tehdit öngörüsü ve otomatik müdahale imkânı sağlar.

 Geleneksel kural tabanlı sistemler bilinen tehditleri yakalarken, YZ destekli sistemler:

• Bilinmeyen (zero-day) saldırıları tespit edebilir,
• Kullanıcı ve cihaz davranışlarını öğrenerek sapmaları hızlıca belirleyebilir,
• Yanlış pozitif oranını düşürerek güvenlik ekiplerinin iş yükünü azaltabilir.

Bu yetenekler sayesinde işletmeler, reaktif savunmadan proaktif ve öngörücü güvenlik modeline geçiş yapmaktadır.

2. Temel Yapay Zekâ Destekli Güvenlik Stratejileri
3. a) Davranış Analizi ve Anomali Tespiti

YZ algoritmaları (özellikle makine öğrenmesi ve derin öğrenme), normal kullanıcı, cihaz ve ağ davranışlarını modeller. Bu modeller sayesinde:

• İçeriden tehditler (insider threat),
• Hesap ele geçirme girişimleri,
• Anormal veri transferleri

erken aşamada tespit edilebilir.

Özellikle finans, sağlık ve e-ticaret sektörlerinde bu yaklaşım kritik önem taşır.

1. b) Otomatik Tehdit Avcılığı (Threat Hunting) ve Yanıt

SOAR (Security Orchestration, Automation and Response) platformlarıyla entegre YZ sistemleri, tespit edilen tehditlere otomatik müdahale edebilir. Örneğin:

• Şüpheli bir uç noktayı ağdan izole etmek,
• Zararlı süreçleri sonlandırmak,
• İlgili güvenlik ekiplerine öncelikli uyarı göndermek

gibi aksiyonlar saniyeler içinde gerçekleştirilebilir.

Bu, ortalama tespit ve yanıt süresini (MTTD/MTTR) önemli ölçüde kısaltır.

1. c) Tahmine Dayalı Güvenlik (Predictive Security)

YZ, geçmiş saldırı verilerini, tehdit istihbaratını ve sektör trendlerini analiz ederek gelecekteki riskleri öngörebilir.

Bu sayede işletmeler:

• Yüksek riskli varlıkları önceliklendirebilir,
• Yamalama (patch) stratejilerini optimize edebilir,
• Kaynaklarını en kritik alanlara yönlendirebilir.

1. d) Kimlik ve Erişim Yönetiminde YZ

Zero Trust mimarisiyle birlikte kullanılan YZ, sürekli kimlik doğrulama ve risk tabanlı erişim kararları üretir.

Kullanıcının konumu, cihaz durumu, davranış kalıpları ve erişim saati gibi unsurlar dinamik olarak değerlendirilerek erişim izni verilir veya reddedilir.

1. e) Güvenlik Operasyon Merkezi (SOC) Optimizasyonu

YZ destekli SOC’ler, güvenlik analistlerinin rutin ve tekrarlayan görevlerini otomatikleştirerek onların daha karmaşık tehditlere odaklanmasını sağlar.

Alert yorgunluğu azalır, karar kalitesi artar.

3. Uygulama Aşamaları ve Başarı Faktörleri

Etkili bir YZ destekli bilgi güvenliği stratejisi için şu adımlar önerilir:

1. Mevcut durum analizi: Varlık envanteri, risk değerlendirmesi ve veri olgunluk seviyesi belirlenmelidir.
2. Veri kalitesi ve entegrasyon: YZ modellerinin başarısı, temiz, etiketli ve kapsamlı veriye bağlıdır. SIEM, EDR, firewall ve bulut logları entegre edilmelidir.
3. Aşamalı geçiş: Önce izleme ve tespit, ardından otomasyon ve otonom yanıt katmanları devreye alınmalıdır.
4. İnsan + YZ dengesi: Tamamen otonom sistemler yerine “insan-in-the-loop” yaklaşımı benimsenmelidir.

Kritik kararlarda insan onayı korunmalıdır.

5. Sürekli eğitim ve model güncelleme: Tehdit manzarası hızla değiştiği için modeller düzenli olarak yeniden eğitilmeli ve test edilmelidir.
6. Yasal ve etik uyum: KVKK, GDPR ve sektörel düzenlemelere uygun veri işleme süreçleri tasarlanmalıdır.
7. Karşılaşılan Zorluklar ve Riskler

YZ destekli güvenlik sistemleri de kendi risklerini beraberinde getirir:

• Adversarial saldırılar: Saldırganlar, YZ modellerini yanıltmak için özel tasarlanmış girdiler kullanabilir.
• Veri zehirlenmesi: Eğitim verilerinin manipüle edilmesi modelin güvenilirliğini bozabilir.
• Şeffaflık sorunu (black box): Bazı derin öğrenme modellerinin kararlarının açıklanamaması, denetim ve hesap verebilirlik açısından sorun yaratabilir.
• Yetenek açığı: YZ ve siber güvenlik kesişiminde uzman personel bulmak hâlâ zordur.
• Maliyet ve karmaşıklık: Özellikle KOBİ’ler için başlangıç yatırımı ve entegrasyon maliyeti yüksek olabilir.

Bu riskler, güçlü yönetişim, düzenli model denetimi ve yedekleme stratejileriyle yönetilebilir.

5. Sonuç ve Öneriler

Yapay zekâ, işletmelerin bilgi güvenliği yaklaşımını kökten değiştirmektedir.

Artık güvenlik, yalnızca savunma duvarı ve antivirüs yazılımlarından ibaret değildir; sürekli öğrenen, öngören ve otomatik hareket eden bir ekosistem haline gelmiştir.

Başarılı olmak isteyen işletmeler:

• YZ’yi mevcut güvenlik mimarisine entegre etmeli,
• Veri kalitesine ve model yönetişimine öncelik vermeli,
• İnsan uzmanlığını YZ ile tamamlayıcı şekilde konumlandırmalı,
• Sürekli iyileştirme ve tehdit istihbaratı paylaşımını sürdürmelidir.

Sonuç olarak, yapay zekâ destekli bilgi güvenliği stratejileri, yalnızca bir teknoloji yatırımı değil; işletmenin dijital dayanıklılığını ve rekabet gücünü artıran stratejik bir zorunluluktur.

Bu dönüşümü erken başlatan organizasyonlar, hem risklerini azaltacak hem de güvenlik operasyonlarında sürdürülebilir verimlilik kazanacaktır.

İçerideki pazar daralmasını dış satışlarla aşmak isteyen şirketlerde tablo ikiye bölündü. Yurt dışı gelirini 846,2 milyar TL’ye yükselten THY, geçen yılın tamamındaki 840,8 milyar TL’lik dış satışını dokuz ayda geride bıraktı. Şirket yönetimi, dördüncü çeyrek ileri rezervasyonlarının sağlıklı seyrettiğini belirtiyor. Ancak jeopolitik belirsizlikler ve yüksek yakıt fiyatları son çeyreğin daha zorlu geçmesini gündeme getirirken kapasite büyümesinde ölçülü beklenti öne çıkıyor. İkinci sıradaki Ford Otosan’ın dış satışları 578,9 milyar TL’ye inerken dönem sonu kârı da %34 geriledi. Şirket, yurt içi talepte devam eden zayıflık ve sıkı likidite koşullarına işaret ederken beklentilerini aşağı çekti.

Beyaz eşyada kan kaybı

Avrupa pazarındaki durgunluk beyaz eşya ihracatını olumsuz yönde etkiliyor. Yurt dışı satışları 309,3 milyar TL’den 266,6 milyar TL’ye gerileyen Arçelik, üçüncü çeyrekte 4,63 milyar TL zarar yazdı. Fitch’in kredi notunu düşürdüğü şirket, ekim ve kasımda toplam 10 milyar TL tutarlı bono ihraç etti. Dış gelirleri yarı oranda eriyerek 42,2 milyar TL’ye inen Vestel ise bir yandan borç yapılandırmasına gitmek amacıyla bankalarla görüşmesini sürdürürken diğer taraftan 2029 vadeli eurobond’larına ilişkin takas teklifi ve muvafakat talebi sürecini yürütüyor. Benzer şekilde Vestel Beyaz Eşya’nın dış satışları yarı oranda azalarak 26,6 milyar TL’ye düştü.

Cam ve çelikte daralma

Küresel fiyat baskısı cam sektörünün pazarını da daraltan bir nitelik taşıyor. Mısır’da ikinci düzcam hattını devreye alan ve gelirinin %59’unu yurt dışından sağlayan Şişecam’ın dış satışları 81 milyar TL’ye geriledi. Yurt dışı geliri 26,8 milyar TL’ye inen Ereğli’nin toplam cirosunun %32 büyümesi ise dikkat çekiyor.

ZEYNEP'E SOR

YÜKSELİŞ TRENDİ Mİ, DÜŞÜŞ TRENDİ Mİ?

Yükseliş trendi; hızlı büyüme, motivasyon, genişleme, yüksek getiri, likidite. Şişkin maliyet, analiz körlüğü, dönüş korkusu, iskonto eksikliği.

Düşüş trendi; iskontolu toplama, verimlilik imkanı, arınma, temel inşası, rasyonel zemin. Kan kaybı, tahribat, daralma, sınırsız düşüş yanılgısı.

Devraldığı İncesu fabrikasında doğal mineralli portakal aromalı gazoz imal ediyor

Meysu'nun farklı segmentlere girme hedefi ne durumda? ● Derya Çelik

Derya; ocakta borsada işlem görmeye başlayan Meysu aleyhine açılan marka davası ile 2,2 milyar TL tutarlı tazminat davası dikkat çekiyor. Öte yandan şirket, mayıs ayında devraldığı İncesu Subaşı doğal mineralli su işletme ruhsatı kapsamında fabrikasında yeni ürünlerin üretimine başladı. Söz konusu tesiste Gülhane Gazoz ile doğal mineralli portakal aromalı gazoz imalatını devreye aldı. Doğal mineralli su ve gazoz segmentine giriş yaparken ürün gamında çeşitlenmeye gitmiş oldu. Dokuz aylık dönemde gelirini %1 düşürürken dönem sonu kârı %74 geriledi.

Operasyonel verimlilik için şube ağını daha da daralttı. Toplam şube sayısı 10'a indi

ICBC Turkey neden şubelerini kapatarak küçülmeye gidiyor? ● Barış Topuz

Barış; ICBC Turkey, ekimde Antalya şubesinin faaliyetlerini durdurdu. Temmuzda da operasyonel verimliliğe dikkat çekerek beş şubeyi kapatıp, üçünü diğerleriyle birleştirdi. Kısa aralıklarla gelen kapatmalar, bankanın fiziki şube ağını daha da küçülterek maliyetleri düşürmeye odaklandığını işaret ediyor. Bankanın resmi sitesinde toplam 10 şubesinin olduğu görülüyor. Söz konusu durum ICBC Turkey'in müşteriyle yüz yüze temastan ziyade dijital bankacılığı öne çıkararak büyümeyi tercih ettiği anlaşılıyor. Dokuz aylıkta 2,6 milyar TL kâr açıkladı.

YATIRIM FONLARI

GOH fonu, borsada yan tahtalara yatırım yaparken son bir yılda %3 kaybettirdi

Garanti Portföy'ün yönettiği BIST 100 Dışı Şirketler Hisse Senedi Fonu (GOH), yılın ilk iki ayı yükselse de devamında yatay bir seyir izledi. Ağustostan sonra da düşen eğilim öne çıkarak ciddi bir kayıp yaşadı. Şubattan bu yana sürekli küçülen bir portföy söz konusu. Kasımda ise önceki aya göre artan bir hacim gözlenirken toplam değeri 432,1 milyon TL oldu. Uzun süre nakit çıkışı gözlenen fondan kasım ayında 230 bin TL nakit girişi yaşandı. Nakit çıkışı yatırımcı sayısını azaltmakta ve sayı şimdilerde 7.710 kişiye inmiş durumda. Fonun temel stratejisi, BIST 100 Endeksi dışında kalan şirketlere yatırım yaparak kazanç sağlamak üzerine kurulu. Bu amaca yönelik şekillenen portföyün %92,24'ü hisse senetlerinden, %6,51'i ters repodan oluşuyor. GOH, son bir yılda %2,62 kayıp yaşadı. Aynı sürede endeks %6,75 yükseldi.

TAHVİL

QNB Finansal Kiralama TLREFK + %0,7 getiriyle 600 milyon TL borçlandı

QNB Varlık Kiralama, nitelikli yatırımcıya yönelik 11.11.2026 vade başlangıç tarihli kira sertifikası ihracı gerçekleştirdi. 600.000.000 TL tutarlı kira sertifikasının yıllık getirisi TLREFK+%0,70 olarak belirlendi. 182 gün vadeli ve tek kupon ödemeli kira sertifikasının vadesi 12.05.2027 olacak. Getiri oranı, Türk Lirası Gecelik Katılım Referans Getiri Oranı (TLREFK) baz alınarak hesaplanacak. 10 Kasım itibarıyla TLREFK'nin %35,66 seviyesinde bulunduğu dikkate alındığında, şirketin sunduğu %0,70 ek getiri, yatırımcı açısından piyasa koşullarına göre makul bir seçenek olarak değerlendirilebilir. İhraç, QNB Finansal Kiralama'nın finansmanını karşılamasını sağlarken, piyasada TRDQNBV52716 ISIN kodu ile işlem görecek.

ŞİRKET PANOSU

Şirket haberlerinde bugün önemli ne var?

TÜRK ALTIN

Sahibi olduğu nakdi Ziraat Portföy'ün firma için kurduğu fonda değerlendiriyor

Türk Altın, yatırımcısından gelen sorular üzerine nakit pozisyonunu açıklarken, SPK tarafından tasfiye edilen hiçbir fona yatırmadığını belirtti. Nakdin büyük bölümü, özel kurulan ve sadece kendisinin yatırımcısı olduğu ZCE kodlu Ziraat Portföy Türk Altın Serbest Fonu kapsamında değerlendiriliyor. Söz konusu strateji sayesinde fon getirisinden elde edilen getiri kurumlar vergisinden istisna tutulmakta. Düşük riskli ve altın endeksli finansal enstrümanlarla yürütülen nakit yönetim modeli, olası kur ve enflasyon risklerine karşı mali yapısını koruma altında tutmakta.

KOCAER ÇELİK

Ekimde 68,3 milyon dolarlık çelik profil siparişi alsa da dokuz aylık geliri düştü

Kocaer Çelik, ekim ayında yurt içi ve yurt dışı pazarlardan 68,3 milyon dolarlık çelik profil siparişi aldı. Tutar, şirketin 2025 yılı konsolide hasılatının %12'lik bölümüne denk geliyor. Firma ağustos ayında da 61,4 milyon dolarlık sipariş aldığını açıklamıştı. Söz konusu tutarlar yıllık gelirinin %21,7'sine denk geliyor. Alınan yeni işler, operasyonel hızın ve global talep canlılığının göstergesi olarak kabul edilebilir. Bununla birlikte firma yılın ilk dokuz ayında gelirini %11 düşürerek 19,8 milyar TL'ye indirdi. Dönem sonu kârı ise %50 artışla 865,3 milyon TL'ye çıktı.

TÜRK PRYSMIAN

Mısır'daki rüzgar enerjisi projesinde 11 milyon euroya kadar gelir elde edecek

Türk Prysmian Kablo, Scatec tarafından Mısır'da yürütülen Shadwan 900 MW Rüzgar Enerjisi Projesi ihalesini kazandığını belirtti. Projede kullanılacak orta gerilim güç kabloları için yaklaşık 10 ile 11 milyon euro aralığında sözleşme imzalanması bekleniyor. Söz konusu tutar, firmanın ihracat gelirine doğrudan katkı sağlayacak. Şirket yılın ilk dokuz ayında gelirini %16 büyüterek 17,3 milyar TL'ye çıkarırken esas faaliyetlerden zarar yazmaya devam ediyor. Dönem sonunda ise zararını büyüterek 555,9 milyon TL'ye çıkardı. Geliri büyütmek kadar kârlılığı da güçlendirmeli.

HİSSEDEKİ FON PAYLARI

Edip Gayrimenkul'de son günlerde çıkış öne çıksa da eylüldeki fiyatın gerisinde

Edip Gayrimenkul'de fonlardan alım ağırlıklı işlemler öne çıkıyor. Portföylerindeki miktar %41,63 ile toplamda 51,60 bin lot artarak 175,55 bine çıktı. Hisseyi bulunduran fon sayısı 2 ile sabit duruyor. NLE fonu 40 bin lot ile en fazla alımı yaparken, satan konumda bulunan olmadı. Edip Gayrimenkul hakkında 2026 yılı içinde öneride bulunan herhangi bir aracı kurum bulunmuyor. Hisseye yönelik Nurol Portföy'ün ilgisi dikkat çekiyor. Kurumun yönettiği NLE ve NKD fonlarının gerçekleştirdiği alımlar öne çıkıyor.

Yurt dışında elde edilip de Türkiye’de vergilendirilecek kazançlar için daha önce mahallinde ödenen vergiler, Türkiye’de bu kazançlar nedeniyle hesaplanacak gelir veya kurumlar vergisinden mahsup edilecektir.

Yurt dışında yabancı para ile ödenen vergilere, bunların ilgili bulunduğu kazançların genel sonuç hesaplarına intikali esnasındaki kur uygulanacaktır.

Aşağıda yer alan sınırlamalar asıl olmak kaydıyla, zarar mahsubu veya istisnalar sonucu ilgili yılda Türkiye’de vergiye tabi kurum kazancının oluşmaması nedeniyle, Türkiye’deki beyannamelere dâhil edilen yurt dışı kazançlar üzerinden mahallinde ödenen vergilerin kısmen veya tamamen mahsubuna imkân bulunmazsa, bu mahsup hakkı izleyen üçüncü hesap dönemi sonuna kadar kullanılabilecektir.

Mahsup edilebilecek yurt dışı vergilerin sınırı

Yurt dışı kazançlar üzerinden ödenen ve Türkiye’de tarh olunacak vergilerden mahsup edilebilecek kurumlar vergisi ve benzeri vergiler, hiçbir surette yurt dışında elde edilen kazançlara %25 kurumlar vergisi oranının uygulanmasıyla bulunacak tutardan fazla olamayacaktır.

Yurt dışında ödenen vergilerin Türkiye’de hesaplanacak kurumlar vergisinden mahsup edilmesi istendiğinde, Türkiye’deki vergi matrahına dâhil edilecek yurt dışı kazanç tutarının bu vergileri de içerecek şekilde brütleştirilmesi gerekir.

Ancak yurt dışında elde edilen kazançların kurumlar vergisinden istisna edilmiş olması hâlinde, bu kazançlara ilişkin kesilen verginin mahsubu mümkün değildir.

Kontrol edilen yabancı kurumun ödediği vergiler

Kurumlar Vergisi Kanunu’nun 7’nci maddesinin uygulandığı hâllerde, kontrol edilen yabancı kurumun ödemiş olduğu gelir ve kurumlar vergisi benzeri vergiler, söz konusu kurumun Türkiye’de vergilendirilecek kazancı üzerinden hesaplanan kurumlar vergisinden mahsup edilebilecektir.

Yurt dışı iştiraklerden elde edilen kâr payları üzerinden ödenen vergilerin mahsubu

Tam mükellef kurumların doğrudan veya dolaylı olarak sermayesi veya oy hakkının en az %25’ine sahip olduğu yurt dışı iştiraklerinden elde ettikleri kâr payları üzerinden Türkiye’de ödenecek kurumlar vergisinden, iştiraklerin bulunduğu ülkelerdeki kâr payı dağıtımına kaynak oluşturan kazançlar üzerinden ödenen gelir ve kurumlar vergisi benzeri vergilerin kâr payı tutarına isabet eden kısmı mahsup edilebilecektir. Kazanca ilave edilen kâr payı, bu kazançlar üzerinden yurt dışında ödenen gelir ve kurumlar vergisi benzeri vergiler dâhil edilmek suretiyle dikkate alınacaktır.

Yurt dışında ödenen vergilerin geçici vergiden mahsubu

Yurt dışında ödenen vergilerin yıllık kazanç üzerinden hesaplanan kurumlar vergisinden ve geçici vergiden mahsup edilebilmesine imkân tanınmıştır. Kurumların geçici vergi dönemlerinde yurt dışında elde ettikleri kazancın bulunması hâlinde, elde edildikleri ülkelerde bu kazançlar üzerinden kesinti veya diğer şekillerde ödenen vergiler, o dönem için hesaplanan geçici vergi tutarından da mahsup edilebilmektedir. Ancak bu şekilde indirilecek tutar, yukarıda da açıklandığı üzere yurt dışında elde edilen kazançlara ilgili geçici vergi oranının uygulanmasıyla bulunacak tutardan fazla olamayacaktır.

Yurt dışında ödenen vergilerin belgelendirilmesi

Yukarıda açıklanan şartlar dâhilinde yurt dışında ödenen vergilerin Türkiye’de mahsup edilebilmesinde en önemli unsur, söz konusu vergilerin ödendiğinin tevsiki olarak karşımıza çıkmaktadır.

Yabancı ülkelerde ödenen vergilerin Türkiye’de tarh olunan vergiden indirilebilmesi için bu vergilerin ilgili ülkede ödendiğine dair tevsik edici belgelerin ilgili yetkili makamlardan alınarak mahallindeki Türk elçilik veya konsoloslukları, yoksa mahallinde Türk menfaatlerini koruyan ülkenin aynı nitelikteki temsilcileri tarafından tasdik edilmesi gerekmektedir. Bu kapsamda kullanılabilecek tevsik edici belgeler, ilgili ülkede verilen beyannameler ya da adına vergi kesintisi yapılanlar için bu kesintilerin gösterildiği beyannameler ve bildirgeler ile ödemeye ilişkin tahakkuk fişi vb. belgelerdir.

Bununla birlikte İdare, konuyla ilgili vermiş olduğu muktezalarda, ilgili ülke yetkili makamlarından alındıktan sonra noterce tasdik edilerek yeminli tercüman tarafından Türkçeye çevrilen evrakların Yabancı Resmî Belgelerin Tasdiki Mecburiyetinin Kaldırılması Sözleşmesi’nde belirtildiği şekliyle, düzenlendikleri ülkenin adını, belgeyi imzalayan kişinin adını ve sıfatını, belgeye basılan mührün ait olduğu makamın adını, tasdik yerini ve tarihini, apostili düzenleyen makamı ve bu makamın mührünü veya kaşesini, apostili düzenleyen yetkilinin imzası ve apostil numarasını içerecek şekilde düzenlenmiş olması hâlinde ayrıca konsolosluk tasdiki aranmayacağını belirtmiştir. Dolayısıyla, yabancı ülkede ödenen vergilere ilişkin apostilli belgeler de tevsik edici belge olarak kabul edilmektedir.

Diğer taraftan, yukarıda bahsedilen tevsik edici belgelerin Türkiye’de kurumlar vergisinin tarhiyatı sırasında vergi mükellefi tarafından ibraz edilemediği durumlarda, yabancı ülkede ödenen veya ödenecek vergi Türkiye’deki kurumlar vergisi oranını aşmamak koşuluyla söz konusu ülkedeki mevcut kurumlar vergisi oranına göre hesaplanarak tarhiyatın bu şekilde hesaplanacak miktara isabet eden kısmı ertelenebilecektir. Böyle bir durumda, ertelenen miktara ilişkin belgelerin tarh tarihinden itibaren en geç 1 yıl içinde ilgili vergi dairesine ibraz edilerek bu belgelerde yazılı kesin tutarlara göre tarhiyatın düzelttirilmesi gerekmektedir.

Ancak herhangi bir mücbir sebep olmaksızın yukarıda bahsedilen belgelerin belirtilen süre içerisinde vergi dairesine ibraz edilmemesi veya ibrazından sonra tarhiyat sırasında ertelenen vergi tutarından daha düşük bir mahsup hakkı olduğunun anlaşılması durumunda, tarhiyat sırasında ertelenen vergiler için 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümlerine uygun olarak gecikme zammı hesaplanacaktır.

Yurt dışında ödenen vergilerin mahsup sırası

Yukarıda açıklandığı üzere, yurt dışında ödenen vergiler yıllık kurumlar vergisi beyannamesinde hesaplanacak vergiden mahsup edilebileceği gibi, mükellefler ilgili mahsup işlemini yıl içinde verecekleri geçici vergi beyannameleri aracılığıyla de yapabilmektedirler.

Hesaplama sırasında, yurt dışında ödenen ve Türkiye’de mahsup edilecek vergi tutarının ilgili gelirin Türkiye’de tabi olduğu oran üzerinden hesaplanacak tutarı aşmaması hususuna özen gösterilmelidir. Söz konusu tutar hesaplandıktan sonra, mükellefin hâlihazırda yıl içinde kesinti yoluyla veya geçici vergi beyannamesi ile ödemiş olduğu vergilerin de bulunması durumunda, öncelikle yurt dışında ödenen vergiler hesaplanan kurumlar vergisinden mahsup edilecektir. Artan tutar bulunması hâlinde yurt içinde kesinti suretiyle ödenen vergiler ve geçici vergiler mahsup edilebilecektir.

Yurt dışında ödenen vergilerin çifte vergilendirmeyi önleme anlaşması kapsamında değerlendirilmesi

Anayasamızın 90’ıncı maddesinde belirtildiği üzere, “Usulüne göre yürürlüğe konulmuş milletlerarası andlaşmalar kanun hükmündedir. Bunlar hakkında Anayasaya aykırılık iddiası ile Anayasa Mahkemesine başvurulamaz. Usulüne göre yürürlüğe konulmuş temel hak ve özgürlüklere ilişkin milletlerarası andlaşmalarla kanunların aynı konuda farklı hükümler içermesi nedeniyle çıkabilecek uyuşmazlıklarda milletlerarası andlaşma hükümleri esas alınır.” Söz konusu hüküm çerçevesinde, vergi ödenen yabancı ülke ile Türkiye arasında imzalanmış bir çifte vergilendirmeyi önleme anlaşmasının (“ÇVÖA”) mevcut olup olmadığına dikkat edilmesi ve böyle bir anlaşma var ise ilgili anlaşma hükümlerinin dikkate alınması gerekir.

Bu husus, söz konusu anlaşmaların “Çifte Vergilendirmenin Önlenmesi” başlıklı bölümlerinde düzenlenmiştir. Türkiye’nin taraf olduğu bazı anlaşmaların bu maddesinde birtakım kazançların Türkiye’de vergiden istisna edildiği görülebilmektedir. Böyle bir durumda, Türkiye’de istisna edilen bir kazanca ilişkin olarak yurt dışında bu kazanç üzerinden ödenen vergilerin Türkiye’de hesaplanacak kurumlar vergisinden mahsup edilmesi mümkün olmayacaktır.

Diğer taraftan, yurt dışında elde edilen kazancın, ilgili ülkeler arasındaki ÇVÖA’da belirtilen oranı aşan bir şekilde yurt dışında vergilendirilmiş olması durumunda da bu verginin sadece ÇVÖA’da belirtilen orana tekabül eden kısmı Türkiye’de mahsup konusu olabilecektir. Aynı zamanda bu anlaşmaya aykırı bir şekilde sadece yerel mevzuata göre yurt dışında vergilendirmenin gerçekleştirilmiş olması hâlinde, yurt dışında ödenen vergilerin Türkiye’de hesaplanacak kurumlar vergisinden mahsup edilmesi de mümkün olmayabilecektir.

Böylece 2025’te %30.9 olan TÜFE 2026’da çok az bir düşüş göstermiş olacak. Evet, bu sene özellikle enerji fiyatlarındaki yükselişin enflasyon üzerinde bir miktar etkisi oldu. Ancak, unutmayalım ki, Şubat ayında yayınlanan ilk Enflasyon Raporu’nda sene sonu TÜFE’si %18 civarında öngörülmüştü. Enerji fiyatlarındaki artış bu 12 puandan fazla sapmayı açıklayamaz. (Gelişmiş ülkelerde enerji fiyatlarının enflasyon üzerindeki etkisi sadece 1 puan oldu!)

Üstelik, enerji fiyatlarını bir kenara koyarsak, bu sene pek çok gösterge MB’nın leyhine gelişti. Bu sene kurlarda oynaklığa sebep olacak bir döviz atağı yaşanmadı. Döviz kurları, aynen MB’nın çizdiği patikada yoluna devam etti. (İlginç bir şekilde, eskiden kur sepeti üzerinden yapılan ayarlamalar, bu sene neredeyse tamamen dolar kuru üzerinden yapılmaya başlanmış gözüküyor. Sene başından beri dolar kurundaki artış %17.) Öte yandan, gün be gün takip edilen kur fiyatlamalarının yılın ortasından itibaren bir parça hızlandığı gözlemleniyor. Aylık bazda baktığımızda, dolar artış hızı sene başındaki %1.2’lerden %1.8’lere yükseltilmiş durumda. Bunun TL’nin üzerindeki aşırı değerleme baskısının bir sonucu olduğunu söylemek yanlış olmaz.

Bu sene diğer olumlu olması beklenen bir kalem de gıda fiyatları idi. Geçen sene kuraklık ve don olayları gıda fiyatlarını önemli ölçüde etkilemişti. Ancak 2025’in genelinde gıda fiyatlarındaki artış %28.3 olurken, bu senenin 12 ayında sadece 0.6 puan gerileyerek  %27.7 oldu. Hava durumu açısından çok daha olumlu bir sene olmasına rağmen fiyat artışlarındaki düşüş çok cüzi kaldı!

Evet, enflasyonu patlatan 2021-23 arasında uygulanan irrasyonel politikalar ve bunların sonucunda TL’nin yüksek oranda devalüe olmasıydı. 2023 genel seçimleri ve 2024 yerel seçimlerinde ekonominin fazla ısıtılması istenen soğumayı geciktirirken, 2025’teki siyasi gelişmeler sonrasında TL’nin değer kaybı da enflasyonun rayından bir miktar çıkmasına neden oldu. Ancak 2025 biterken ekonomi artık iyice soğuma emareleri göstermeye başlamış ve kurlarda istenen istikrar sağlanmıştı.

Soğuyan bir ekonomide, klasik yüksek reel politika faizine ve kısıtlayıcı makro-ihtiyati tedbirlere dayalı dezenflasyonist politikalar uygulamak çok doğru değil. (En azından bu politikaların genişlemeci, aynı zamanda seçici ve hedefli maliye politikaları ile desteklenmesi gerekir(di). İlk 10 ayda yönetilen-yönlendirilen fiyatlar hariç TÜFE’nin %26 artmış olmasına karşın genel TÜFE’nin %27.5 artmış olması bile maliye politikasının doğru kullanılmadığını gösteren bir veri.) Bu hem programa olan direnci artıran, hem de programın devamlılığının ciddi şekilde sorgulanmasına sebep olacak bir yaklaşım.

Nitekim, son gelen rakamlar, soğumanın istenilen boyutların çok üstüne çıkmaya başladığını gösteriyor. Ekim ayı PMI verilerinde belirgin düşüş söz konusu. Tüketici güven endeksi hızlı bir gerileme içerisinde (bunda fon yolsuzluğunun da önemli etkisi var elbet.) İşgücü istatistikleri oldukça geriden gelmesine rağmen Eylül itibarıyle hem işsizlik oranında (%8.4), hem de atıl işgücü oranında (31.2) artış söz konusu. (Atıl işgücü oranı bu istatistikler tutulduğundan beri en yüksek değerine ulaşmış vaziyette.) Bu oranların artmaya devam edeceği muhakkak. Özellikle tekstil ve otomotiv gibi lokomotif sektörlerden işten çıkarma ve işyeri kapatma haberleri gelmeye devam ediyor. Bankaların tahsili gecikmiş alacaklarında artış var. Tüm bunların üzerine, bir de fon yolsuzluğu nedeniyle oluşan servet, alım gücü ve güven kayıpları da eklendi. Bunlar olabildiğince kötü sinyaller.

Hal böyle iken, MB’nın Aralık ayında faizleri 100 baz puan indirip girmiş olduğumuz ekonomik resesyonu durdurması mümkün mü? (Sıcak para sevdasından dolayı faizlerin daha fazla indirilmesi de mümkün gözükmüyor. Şimdiden yabancı analistlerin medyaya yansıyan “daha fazla düşürürseniz kötü olur” şeklindeki mesajlarını okuyoruz.)

Sonuçta, enflasyonu istenen seviyelere düşüremedik. Üstüne üstlük ekonomiyi de gereksiz bir resesyona sokmuş olduk.

Grafik üzerindeki kesikli çizgiler genel seçim tarihlerini, düz çizgiler ise Cumhurbaşkanlığı seçim tarihlerini ifade etmektedir.

2007.01 ile 2026.10 dönemi arasındaki periyod içerisinde ekonomik güven endeksi maksimum 115 değerini, minimum 51 değeri görmüştür. Endeksin 19 yıllık ortalama değeri 100 şeklindedir. Endeksin aylık standart sapma değeri 9.7 şeklindedir. İlgili dönem içerisinde ABD kaynaklı küresel kredi krizinde ve 2020 Covid-19 döneminde ekonomik güven endeksi 60 değerinin altına hızla gerilemiştir.

Ekim 2026 tarihli en son açıklanan ekonomik güven endeksi verisinin “97.33” tüketici güven endeksi verisinin de “84.82” olduğunu görüyoruz.

Bu bileşik endeksin hesaplanmasında kullanılan temel güven endeksleri ve endeks içerisindeki ağırlıkları da şu şekildedir;

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) tarafından “Reel Kesim (İmalat Sanayi) Güven Endeksi” hesaplanmaktadır. (%40 Ağırlık) Bu endeks İmalat sanayi firmalarının üretim hacmi, mevcut siparişleri, stokları ve gelecek dönem beklentilerini ölçmektedir.

TÜİK tarafından “Hizmet Sektörü Güven Endeksi” hesaplanmaktadır.  (%30 Ağırlık) Bu endeks tarafından hesaplanır. Son üç ayda hizmetlere olan talep, mevcut iş durumu ve gelecek döneme ilişkin talep beklentilerini yansıtmaktadır.

“Tüketici Güven Endeksi” TÜİK ve TCMB ile ortaklaşa hazırlanmaktadır. (%20 Ağırlık) Endeks ile hanehalkının maddi durumu, genel ekonomi beklentisi, işsizlik öngörüsü ve tasarruf/harcama eğilimleri ölçülmektedir.

“Perakende Ticaret Sektörü Güven Endeksi” TÜİK tarafından hesaplanmaktadır. (%5 Ağırlık) Bu veri ile perakende sektöründeki iş hacmi, satış miktarı ve stok seviyelerini değerlendirilir.

“İnşaat Sektörü Güven Endeksi” de TÜİK tarafından hesaplanmaktadır. (%5 Ağırlık) Yürütülmekte olan kayıtlı inşaat projeleri ile gelecek dönem çalışan sayısı beklentilerini ele alınmaktadır.

Endekslerin yorumlanmasında 100 değeri “Eşik (Nötr)” olarak kabul edilmektedir. Endeks değerinin 100’ün üzerine çıkması genel ekonomik duruma ilişkin iyimserliği ve güvenin yüksek olduğunu göstermektedir. Endeks değerinin 100’ün altına inmesi ise, genel ekonomik duruma ilişkin kötümserliği ve temkinli/zayıf bir görünümü ifade etmektedir.

Geriye dönük olarak her iki verinin siyaset-ekonomi ilişkisi açısından nasıl bir görüntü sergilediğini incelemek ve takip etmek 2028 genel seçimleri öncesinde oldukça anlamlı olacaktır.

AKP’nin iktidara geldiği 3 Kasım 2002 genel seçimlerinden sonra yapılan 22 Temmuz 2007, 12 Haziran 2011, 1 Kasım 2015 seçimlerinde ilgili dönem içerisinde tüketici güven endeksinin en yüksek seviyelerde bulunduğunun bir tesadüf olmadığını hatırlamamız gerekiyor. Ancak bir diğer ilginç gelişme genel seçimlerin ertesinde endekste hızlı bir düşüş hareketinin de başlamış olduğu gerçeğinin gözüküyor olmasıdır.

İktidar her bir genel seçim öncesinde kamu harcamaları başta olmak üzere yapmış olduğu faiz ve kredi teşvikleri vasıtasıyla ekonomideki güven seviyesini yukarıya doğru taşıyarak seçimleri gerçekleştirmiştir. Seçim sonrasında ekonomik realitenin açığa çıkması ile birlikte güven endekslerinde hızla aşağı yönde bir düşüş gerçekleştiğini seçim tarihlerini gösteren grafik üzerindeki kesikli çizgi dönemlerinden çıkarabilmekteyiz.

2015 yılında Haziran ve Kasım aylarında yapılan 2 genel seçimde tüketici güven endeksindeki hızlı düşüş ve yükseliş süreçlerinin arkasında ekonomik güven arayışından ziyade güvenlik endişesinin yattığını okuyuculara hatırlatmak isterim.

2018 Haziran sonrasında geçtiğimiz Başkanlık Sisteminde geçmişte yaşanan benzer hareketler tekrar etmiştir. Başkanlık sistemi öncesinde yükselen endeks ve seçim sonrasında hızla geriye çekilen bir endeks hareketi.

Fon dolandırıcılığı ve piyasa manipülasyonu operasyonlarının başladığı Eylül ayından itibaren güven endekslerinde belirgin ölçüde düşüş hareket başlamış bulunmaktadır. 2 aydır yürütülen sürecin adil, şeffaf ve hızlı bir şekilde her bir yönüyle kamuoyunu tatmin edecek bir şekilde açıklığa kavuşturulmaması durumunda ilgili endekslerdeki geriye çekiliş hareketinin devam ederek aşağı yönlü bir trend eğilimi sergileyeceği açıktır.

Türkiye’nin içinde bulunduğu coğrafya tam anlamıyla kaygan bir zemine dönüştü. Yıllardır değişmez kabul edilen ittifaklar bir gecede bozulurken yan yana gelmeleri mümkün görülmeyen ülkeler beklenmedik iş birliklerine yöneldi.

İran savaşı yalnızca Orta Doğu’nun değil, Kafkasya’dan Hazar Havzası’na, Irak’tan Orta Asya’ya uzanan geniş bir coğrafyanın güç dengelerini değiştirdi.

Kafkasya’da Trump koridoru ve İran’a kuzeyden kuşatma

İran savaşının etkileri Güney Kafkasya ve Hazar Havzası’nda giderek daha belirgin hâle gelmeye başladı. Son iki haftada yaşanan üç gelişme, Washington’ın bölgeye ilişkin stratejisinin “İran’ı kuzeyden de kuşatmak” olduğunu ortaya koydu.

28 Ekim’de Ermenistan Parlamentosu, Zengezur güzergâhındaki TRIPP (Uluslararası Barış ve Refah için Trump Rotası) projesine ilişkin ABD ile yapılan çerçeve anlaşmasını onayladı. Kurulacak geliştirme şirketinde Amerikan tarafına yüzde 74 pay verildi. İlk işletme ve geliştirme süresi 49 yıl olarak belirlendi. Amerikalılar Zengezur üzerinden Kafkasya’ya giriş yapıyorlar.

İran’ın bu duruma tepkisi çok sert oldu. İran’ın eski dışişleri bakanlarından Ali Ekber Velayeti, Trump ve müttefiklerinin İran’ın kırmızı çizgilerini aşmaya kalkması hâlinde karşılık göreceklerini söyledi.

7 Kasım’da ise ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM), Iron Gate Görev Gücü’nün kurulduğunu açıkladı. Görev gücünün hedefi, İran’ın kara sınırları ve Hazar Denizi üzerinden yürüttüğü silah, teknoloji ve yaptırıma tabi malzeme tedarikini engellemek olacak.

ABD’nin Zengezur’a, üstelik 49 yıl gibi çok uzun bir süreyle yerleşmesinin etkisi, sadece İran’ın kuzeyden kuşatılmasıyla kalmayacak. ABD aynı zamanda Rusya’nın Kuzey-Güney Ulaştırma Koridoru ve Çin’in Kuşak ve Yol Girişimi üzerinde jeopolitik baskı imkânına da kavuşacak.

Zengezur’daki Amerikan kontrolü Türkiye açısından tam bir “kaygan zemin”. Yıllardır Zengezur ile Orta Asya Türk dünyasına açılma hesapları yapan Ankara’nın bu planları mevcut koşullarda Kafkasya’ya genişleyen Amerikan hegemonyasının ve bölgesel müttefiklerinin çıkarlarına bağlanıyor. Bu durum Türkiye’nin İran, Rusya ve Çin ile ilişkilerinde ciddi sorunlar yaratabilir.

En kaygan zemin: Bakü-Ankara ilişkileri

Bölgedeki en dikkat çekici gelişmelerden biri de Azerbaycan ile Türkiye arasındaki ilişkilerde yaşanıyor. Başörtüsü mevzusuyla tepe noktasına çıkan Ankara-Bakü gerginliği, Erdoğan yönetiminin birbiri ardına attığı geri adımlarla (şimdilik) kontrol altına alınmış gibi. Ancak Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın Şuşa’ya kadar bizzat gitmesi bile gerilimi tamamen ortadan kaldırmış değil.

Aliyev, Hankendi’deki zafer kutlamalarında Azerbaycanlı subayları işaret ederek Ermenilere ders verenlerin bu askerler olduğunu söyledi. Erdoğan’ın da katıldığı törendeki bu çıkış, Erdoğan’ın daha önce sarf ettiği ve Bakü’de tepkiyle karşılanan “nasıl ki Karabağ’a girdiysek” cümlesine verilmiş bir yanıt gibi.

Aliyev bunun üzerine sosyal medya paylaşımı üzerinden de Erdoğan hükûmetine mesaj vermekten geri durmadı. Karabağ’ın kurtarılmasının yıl dönümü nedeniyle Türkiye’de ana muhalefetteki Yeni Parti lideri Özgür Özel’in kendisini telefonla aradığını duyurdu. Oysa Karabağ’ın kurtarılmasından itibaren Özel her yıl Aliyev’i arıyor, ancak Azerbaycan Cumhurbaşkanı bu teması kendi resmî sosyal medya hesabından hiç duyurmuyordu. Belki de Erdoğan ve AK Parti hükûmetine Bakü’nün en ağır mesajı da bu oldu.

Bakü’nün dış politika tercihlerinde İsrail’in ağırlığını da ayrıca dikkate almak gerekli elbette; Aliyev, siyasi ve ekonomik maliyet hesabında Türkiye’yi değil, Ankara’nın giderek daha fazla karşı karşı gelmeye başladığı Tel Aviv’i karşısına almanın daha zor olacağı sonucuna varmış görünüyor. İsrail, Azerbaycan’la yalnızca savunma sanayisi ve istihbarat alanlarında iş birliği sağlamakla kalmadı, Washington yönetimine kolay erişim ve ABD Kongresi’ndeki güçlü lobi ağları da sundu.

Bu ilişki, İran’la yaşanan gerilim nedeniyle daha da önem kazandı.

Trump İran’da geri adım mı attı?

İran da hâlâ Orta Doğu’nun en “kaygan zemini” olmaya devam ediyor.

ABD yönetimi bir taraftan İran’a yönelik deniz ablukasını sürdürüp şimdi de kuzeyden, Hazar Denizi üzerinden, Tahran’ın dünyaya açılan yollarını kapatmaya çalışırken diğer yandan diplomasiyi zorlamaya devam ediyor. Trump’ı diplomasiye mecbur eden ise ABD’nin iç politikası. 3 Kasım ara seçimlerinde Cumhuriyetçiler o kadar büyük bir yenilgi aldılar ki, Trump yönetiminin özellikle orta ve uzun vadede Tahran’la “dalaşmaya” pek hâli kalmadı.

Bu nedenle, bizzat Trump’ın da sosyal medya paylaşımlarında söylediği gibi, Washington İran meselesinde “status quo”yu, yani mevcut durumu korumaya çalışacak gibi. Bu arada Katar ve Pakistan üzerinden yürütülen dolaylı barış görüşmeleri de sonuç verirse, hem Tahran hem Washington kendi kamuoylarına “kazandık” mesajı verebilecekler.

Suriye, Yemen ve Irak: Yeni güç mücadelesi

İran savaşının bölgesel sonuçları Suriye ve Irak’ta da kendisini gösteriyor.

Suriye Dışişleri Bakanı Esad Hasan Şeybani, ülkesinin Yemen’de uluslararası alanda tanınan hükûmetin ve Suudi Arabistan’ın yanında durduğunu, İran destekli Husilere karşı bu tutumu benimsediğini açıkladı. Şam yönetimi, Yemen’e asker gönderileceği yönündeki iddiaları ise reddetti. Ancak Şeybani’nin açıklamaları, yeni Suriye yönetiminin Riyad ile stratejik ortaklığını güçlendirme ve İran destekli silahlı gruplara karşı pozisyon alma arayışını ortaya koydu.

Irak’ta ise çok daha derin bir kriz yaşanıyor; Kürdistan Bölgesel Yönetimi’nde KYB’nin (Kürdistan Yurtseverler Birliği) hükûmetten çekilmesi ve Süleymaniye’de Erbil yönetimine karşı alternatif kabine toplantısı düzenlenmesi, Kürt siyasi yapısındaki ayrışmayı büyüttü. Bu gelişme, iki Kürt partisinin iktidar mücadelesiyle birlikte Irak’ta Kürtlerin anayasal ve kurumsal statüsünün geleceğini de ilgilendiriyor. Iraklı Kürtler açısından temel tehlike, elde edilmiş anayasal ve kurumsal statünün iç siyasi ayrışma nedeniyle işlevsizleşmesi, hatta çökmesi.

Talabani ekibinin Kuzey Irak’taki Kürdistan yönetiminden ayrılmasını İran etkisinden azade tutmak mümkün değil. İran’ın Irak üzerindeki etkisi, ABD ve İsrail saldırıları nedeniyle ortadan kalkıyormuş gibi görünüyordu. Şimdi âdeta diriliyor. ABD de bu durumun farkında. Nitekim ABD’nin Ankara Büyükelçisi Tom Barrack’ın âdeta Bağdat’ı mesken tutması ve hem Kürt grupları birbirleriyle hem de Kuzey Irak yönetimini Bağdat’la barıştırma çabaları bunu gösteriyor. Irak Başbakanı Ali ez-Zeydi’nin Musul Uluslararası Havalimanı’nda silahlı gruplarla bağlantılı bazı sözleşmeleri feshetme kararını desteklediğini açıklayan Barrack, milislerin Irak kurumları üzerindeki etkisinin sona erdirilmesini ve devlet otoritesinin güçlendirilmesini istedi.

Türkiye açısından bir “kaygan zemin” de Irak’ta yaşananlar; Irak’taki Kürt siyasi yapısının parçalanması, Türkiye’nin güvenlik hesaplarını da doğrudan etkileyebilir. Bu durum, Ankara’da yürütülen çözüm sürecinin geleceği açısından da yakından izlenmesi gereken yeni bir risk alanı oluşturuyor.

Rusya’dan İsrail’e beklenmedik temas

Bölgedeki ittifakların ne kadar değişken hâle geldiğini gösteren bir başka gelişme de Rusya’dan geldi.

Rus askerî istihbarat teşkilatı GRU’nun başkanının İsrail’e sürpriz bir ziyaret gerçekleştirdiği bildirildi. Ziyaretin, Ukrayna’nın Rusya’nın derinliklerindeki hedeflere yönelik uzun menzilli İHA saldırılarında İsrail merkezli HISKY şirketinin SmartLITE uydu terminallerini kullandığı iddialarıyla bağlantılı olabileceği değerlendiriliyor. Ukrayna savaşı nedeniyle Batı ile karşı karşıya gelen Rusya’nın, İran savaşının ardından İsrail’le de yeni bir güvenlik ilişkisi kurması dikkat çekici.

Trump ABD’de de geri adım atıyor

Trump’ın siyasi güç kaybı iç politikaya da yansıdı. Ara seçim yenilgisi sonrası Cumhuriyetçilerin Hispanik ve Latin kökenli seçmenler arasında destek kaybetmesi, Beyaz Saray’ı yeni bir arayışa itti.

Trump, CBS’in 60 Minutes programında göçmenlik polisinin (ICE) çok sert davrandığını ve yeni Kongre’de Demokratlarla çalışmak istediği başlıca konunun göçmenlik olduğunu söyledi. Fox News’e göre İç Güvenlik Bakanlığı’na bu konuda talimat verdi.

Trump ilk döneminde de Demokratlar ile Cumhuriyetçilerin göçmenlik konusunda vardığı uzlaşmalara destek sinyali vermiş, son aşamada geri adım atmıştı.

Trump’ın 2024’te kendisini Beyaz Saray’a taşıyan Hispanik ve Latin seçmenlerin önemli bölümünün desteğini kaybetmesi, Cumhuriyetçiler için uzun vadeli bir seçim sorunu yaratmış görünüyor. Teksas gibi Cumhuriyetçilerin güçlü olduğu bir eyaletteki kayıplar bunun en net işaretleri arasında. Göçmenlik politikasında yumuşama arayışı, seçmen tabanını yeniden kazanma girişimi olarak da değerlendirilebilir.

Makine ve donanımlardaki gelişmeler üretim, ulaşım ve iletişimde yeni yapılanmalara yol açıyor. Pazarların büyüyüp çeşitlenmesi hizmet alanlarını genişletiyor. Bağlantı, iletişim, rekabet ve iş birliği alanlarının yayılması hizmet talebini artırıyor.

Dünya genelinde imalat kesiminin görece gerilemesi, özellikle gelişmekte olan ülkelerde sanayileşme süreci tamamlanmadan hizmet kesimindeki hızlı büyümenin imalat kesiminin çok önüne geçmesi, tartışma gündeminde yerini alan sorunlarımızdan biri.

Okuyucu anımsayacaktır, bir önceki yazıda “sanayisizleşmenin” neden bir “eğilim” olduğunu açıklamaya çalıştık. Bu yazıda “hangi etkenlerin hizmet kesimini büyüttüğünü” sorgulayacağız. Sonrasında da “oda ve borsa yönetimlerinin ne yapması gerektiği” konusunda önerilerimizi paylaşacağız.

Uzaktan kumandadan bugüne

Hizmet kesiminin hızlı büyümesinin ardındaki teknolojik gelişmenin değişik etkileri önceki yazıda paylaşıldı. Burada erişebildiğimiz diğer boyutlara da değinelim: Makine ve donanımlardaki gelişmeler üretim, ulaşım ve iletişimde yeni yapılanmalara yol açıyor. “Uzaktan kumanda” olanakları iş ile makine arasındaki etkileşimi değiştiriyor: İş gücünde artış olmaksızın üretim ölçeklerini büyütme olanağı, üretkenlik düzeyini yükseltti. Uzaktan kumandanın bir sonraki aşamasını “otomasyon alanı” oluşturdu. Otomasyon, tekrarlanan ve rutini olan işlerde çalışanlara olan ihtiyacı azalttı; üretkenlik artışları ve verimlilik bir basamak daha yükseldi. Otomasyon uygulamaları belli bir olgunluk kazanınca “otonom uygulamalar” iş süreçlerinde hemen hemen her alana yayılmaya başladı. Özellikle “veri işleme kapasitesinin veri üretim kapasitesini aşması” otomasyon ve otonom uygulamaları hızla değişik iş alanlarına yaydı. Bugün küresel gündemin önemli sorunlarından biri, otonom uygulamaların iş gücü performansını ne kadar artıracağı, ne ölçüde iş gücünün yerini alacağı ve daha başka ne gibi sorunlarla bizleri yüzleştireceğidir.

Pazar alanlarının büyümesi ve çeşitlenmesi “hizmet alanlarını” genişletiyor. Bağlantı, iletişim, rekabet ve iş birliği alanlarının yayılması kadar çeşitlenmesi de “hizmet talebini” artırıyor.

Küreselleşme sürecinin yarattığı “insan ve iş yeri göçleri” de değişik etkilerin kaynağı: İş gücü göçleri gelişmiş ülkelerin sorunlarını istedikleri gibi çözemeyince “iş yeri göçleri” hızlandı. Göç veren yerlerde çöküşlere, göç alan yerlerde görece zenginleşmelere tanıklık ettik.

Küreselleşme iş gücü ve iş yeri göçlerini artırınca “ucuz ithalat” devreye girdi. Ulaşılabilirlik ve erişilebilirlik “iş gücü, mal ve hizmet akışlarını” hızlandırdı. Üretim tesislerinin daha uygun alanlara göçü, göç öncesi yerleşim yerlerinde ekosistemlerin dengelerini bozdu; sadece tesis çalışanlarını değil, sosyal yaşamın öteki aktörlerini de etkiledi.

Geride bıraktığımız yüzyılda üniversite eğitimindeki gelişmeler yeni bir “seçkin azınlık kitlesi” yarattı. Teknolojik gelişmelerin yarattığı “iş süreçleri ve iş gücü profillerindeki” değişmeler, seçkin azınlıkların kendi içlerindeki “hiyerarşileri” de değiştirdi; değiştirmeyi sürdürüyor. Ayrıca seçkin azınlıklar ile büyük kitleler arasında da ayrışmalar gözleniyor. Bütün bu gelişmeler yerleşik dünya düzeninin kurumlarını işlevsiz hâle getiriyor. Teknoloji ve ticaretteki gelişmelerin yarattığı “imalat sanayisindeki görece gerileme”, “iş gücünün örgütlenmesindeki zayıflama”, “gelir eşitsizlikleri” ve “orta sınıfın gerilemesi süreci” hep birlikte sorgulamamız gereken ivedi sorunlarımız.

Jeopolitik oluşumların farklılaşması, hükümet politikalarının daha güvenlikçi ve korumacı çizgiye kayması, iç ve dış göçlerin hızlanması “iş bilgisi ve yönetimi ihtiyaçlarını” yeniden tanımlamayı gerektiriyor.

Taşıma, perakende, toptan satışlar, konut, temizlik, sağlık, eğitim, finansman ve diğer hizmet alanlarındaki talep artışı, üretim ve ticaretin fiziki ve sanal platformlarında hizmet talebini de değiştiriyor.

İmalat kesiminin görece gerilemesi çok yakından izlenmesi gereken sorunlarımız arasında önemli bir yere sahip. Hizmet kesiminin yapısal ve ekonomik özelliklerini sorgulayarak faydalı bilgiyi çoğaltmadan sağlıklı gelecek inşası zor.

Yapısal ve ekonomik özellikler

İşlerimizi gerektiği gibi yönetebilmek için “hizmet üretiminin yapısal ve ekonomik özelliklerini” sorgulamalıyız. Ekonomik büyümenin temel değişkenlerinden biri olan “faydalı bilginin çoğaltılması” için hizmet üretimi konusunda net bilgiye olan ihtiyaç artıyor. İhtiyaçları tanımlama ve önceliklerini belirlemede faydalı bilginin yeterliliği belirleyici öneme sahip.

Hizmet üretimini imalat kesiminden ayıran yapısal ve ekonomik özellikleri sorgulayarak bilgi alanımızı genişletebiliriz. Gelin hep birlikte aşağıda sıraladığımız varsayımları sorgulayalım; eksiklerini tamamlayalım, yanlışlarını düzeltelim ve kendimize izleyebileceğimiz bir yol açalım:

- Mallar bozulur, eskir; hizmet ise uzun ömürlüdür. Hizmeti dağıtmak, hizmete erişmek ve hizmetten yararlanmak daha kolaydır: Hizmet üretiminin mal üretiminden yapısal farklarından biri “bozulma ve eskime” süreçleridir. Mallar eskir, aşınır, bozulur; hizmetler ise daha dayanıklıdır. Hizmet üretimi, en çarpıcı örneği bilgi paylaşımında olduğu gibi paylaşıldıkça büyür; kullanıldıkça zenginleşir; zenginleştikçe ürettiği değer artar; değer arttıkça da insan yaşamını kolaylaştırma işlevi gelişir. Hizmet üretimi, “kendini yeniden üretme hızı” sayesinde sonlu bir ömürden sonsuz bir ömre evrilir.

Ayrıca hizmet üretiminin iletilmesi, olgunlaştırılması ve çoğaltılması, mal üretimine göre kolaydır. Konumuz hizmet üretimi ve ihracatı ise önce ürettiğimiz hizmetin küresel ekosistemdeki hangi boşlukları dolduracağı hakkında net bilgi sahibi olmamız gerekir. Hizmet üretimiyle ilgili yeni bilim ve teknoloji gelişmelerinin yaratacakları iş süreçleri ve iş gücü profilleriyle ilgili eğilimleri yakından izlemek hayati öneme sahiptir. Eğilimlerin hizmet üretimi alanında yarattığı fırsatları en üst düzeyde değerlendirmek, tehlikeleri de en düşük maliyetle savuşturmak için “ulusal hizmet üretimi stratejimizin” kurgulanması ve kamuoyu ile paylaşılarak amaç, hedef, politika ve uygulamalara aktarılması gerekir.

- Hizmet üretimi “abone sistemine” uygundur; düzenli ödeme güvenilir nakit akışları yaratır: Hizmet üretiminin bir başka yapısal ve ekonomik özelliği, ürünlerin “abone sistemi” ile değerlendirilebilmesidir. Üretilen hizmetin sağladığı yararı yaygınlaştırmak ya da insanların o hizmetle ilgili satın alma güdülerine karşılık vermek için abonelik sistemi daha düşük maliyetle ölçeklendirilebilir. Abonelik sisteminde daha çok insana dokunarak abone sayısını artırmak kolaydır. Abone sayısı arttıkça gelir artışı hızlanır. Ayrıca abonelerin ve ödedikleri bedellerin izlenmesi de bugünün teknolojileriyle etkili bir şekilde yapılabilir. Düzenli ödeme almak, düzgün bir nakit akışı yaratmak, geri bildirimlerle aksamaları anında saptamak ve ince ayarlarla bu aksamaları giderip sistemin kendini yenilemesini sağlamak mal üretimine göre görece kolaydır. Zenginlik üretimi açısından hizmetler büyük bir potansiyele sahiptir: Hizmet üretimi ihmal edilmeden “imalat-hizmet dengesinin” kurulması etkili kalkınmanın gerek şartıdır.

Rant odaklı yapı

- Üreticileri, tüketicileri, sağlayıcıları ve sahipleri bir araya getiren platformlar, özellikle dijital teknoloji ağırlıklı yeni yapılanmada “hizmet ağırlıklı” ve “transfer işlemlerinden kazanan, rant odaklı” yapılar olarak karşımıza çıkıyor: Hizmet üretimini sorgulayacaksak, küresel ticarette etkinlikleri artan yeni platform yapılarını, işleyişlerini, aktörlerini ve kendi konumumuzu gözden geçirmeliyiz. Bugün teknoloji şirketlerinin temel özelliği, platformlara hâkim olmaları ve platformlardaki mal transferlerine aracılık etmeleri nedeniyle olağanüstü gelir sağlamalarıdır. Genel olarak ticaret sistemi küçük ya da büyük platformlarda ürünlerin transfer işlemleri aracılığıyla “ranta el koyma” gücünü kullanmaya dayanır. Servet ve sermayeye el koyma odağından baktığımızda, hizmet üretimini artırmak, kalitesini yükseltmek, küresel düzlemde karşılık bulmasını sağlamak için yeni platform oluşumlarını bilmek, platformlarda etkili biçimde konumlanmak için siyasi iradenin, bürokrasinin, iş dünyasının, medyanın ve sivil inisiyatiflerin bir plan çerçevesinde hareket etmeleri gerekiyor. Plana dayalı ortak bir anlayışa, ortak dile sahip olmalıyız. Son yıllarda “teknofeodaller” diye adlandırılan önde gelen teknoloji şirketlerinin stratejilerini bilmeden, taktikleri üzerine kafa yormadan, uygulamalarının bize nasıl yansıyacağını hesaplamadan “hizmet üretimi ve ihracatını” yerli yerine oturtamayız. Hizmet üretimi ve ihracatımızı artırmak istiyorsak platform yapıları, işlevleri ve kültürü hakkında net bilgi sahibi olmalıyız; kendi olanaklarımızı değerlendirerek bu alanda var olmanın “yol haritaları” üzerinde uzlaşmalıyız.

- Sıfır marjinal maliyetle üretim ve dağıtım alanlarının gelişmesi “hizmet odaklı iş” yapma anlamına geliyor: Mal üretiminde sıfır marjinal maliyet çok sınırlıdır. Hizmet üretiminde ise herhangi bir ek maliyet gerektirmeden hizmeti değerlendirme ve sıfır marjinal maliyetle üretim yapma potansiyeli vardır. Hizmet üretiminin bu özelliğini dikkate alarak platformlarda bağlantı, iletişim, rekabet ve iş birliklerinin işleyişinin ince ayrıntılarını bilirsek “hizmet üretimi ve ihracatı” konusunda piyasanın hangi boşluklarını doldurarak ilerleyebileceğimizi de netleştirebiliriz. Çok tekrarladığımız genellemeye dönüş yapalım: Gelişme yaratmanın temel ilkesi, net bilgi sahibi olmak, olanak ve kısıtlarımızı etkin biçimde koordine etmek ve karşılaştırmalı üstünlük yaratacak alanların önceliklerini belirleyerek bu alanlara odaklanmaktır. Ülkemiz insanı başta olmak üzere erişilebilir diğer kaynakları dikkate alarak hizmet ihtiyaçlarını tanımlamalıyız; ihtiyaç önceliklerini belirlemeliyiz, hangi ihtiyaçlarımızı karşılamada üstünlüğümüz olduğunu bilmeliyiz, hizmet üretiminde etkinlik ve verimliliği artıran iş süreçlerine hâkim olmalı ve insan kaynağını ona göre yetiştirmeliyiz. Hizmet ihracatını artırmak için hizmet üretiminin sıfır marjinal maliyet potansiyellerini değerlendirme konusunda ülke ölçeğinde politikalar, hedefler ve stratejiler üzerinde uzlaşmalı; gönüllü katılımı artırarak güç yaratmalıyız.

Bir sonraki yazıda “hizmet kesiminin yapısal ve ekonomik özelliklerinin” diğer boyutlarını tartışarak “imalat ve hizmet kesimi dengesinin” nasıl kurulabileceğiyle ilgili oda ve borsa yönetimlerine çağrı yapılacaktır.

Su deyip geçmeyin. Üç tarafı denizlerle çevrili, içinden Fırat, Dicle, Kızılırmak gibi önemli nehirler geçen bir ülke olmamıza rağmen Türkiye suyu bol bir ülke değil. Bunu ben demiyorum. Bu konuda sözüne en çok güvenilir kuruluşlardan Dünya Kaynakları Enstitüsü (WRI) söylüyor. WRI araştırmalarına göre Türkiye, su kaynakları üzerindeki talep baskısının yüksek olduğu ülkeler arasında.

Kuraklık kapıyı çaldığında bu baskıyı daha fazla hissediyoruz. Evde musluğu açarken de tarlayı sularken de fabrikada üretimi sürdürürken de aynı kaynağa ihtiyaç duyuyoruz. Dolayısıyla suyu sınırsızmış gibi kullanma lüksümüz yok.

Peki şirketler ne yapmalı?

Antalya’daki COP31 alanında CNBC-e yayınında sorularımı yanıtlayan Koç Holding CEO’su Levent Çakıroğlu’nun anlattıkları, bu soruya somut örneklerle cevap veriyor. Topluluk, Türkiye’deki operasyonlarında 2040’a kadar tatlı su çekimini yüzde 85 azaltmayı hedefliyor.

Burada bir ayrımı baştan yapalım. Hedef, fabrikalarda kullanılan bütün suyu yüzde 85 azaltmak anlamına gelmiyor. Suyu arıtıp tekrar tekrar kullanarak dışarıdan alınan tatlı suyu azaltmak mümkün. Üretim devam ederken doğal kaynaklar üzerindeki baskı hafifleyebiliyor.

Çakıroğlu, hedefin şirketlerin kendi çalışmalarının birleşiminden oluştuğunu anlatıyor. Her şirketin su ihtiyacı, bulunduğu yerdeki risk ve uygulayabileceği çözüm farklı. Holding yönü belirliyor, şirketler kendi yol haritalarını hazırlıyor. Ortak bir hedef koyacaklar, ardından her tesiste o hedefe nasıl ulaşılacağını belirleyecekler.

Üstelik sıfırdan başlanmıyor. Çakıroğlu’nun verdiği bilgiye göre topluluk son üç yılda tatlı su çekimini zaten yüzde 17 azaltmış. Faaliyetlerinde kullandığı suyun yüzde 64’ünü yeniden kullanıyor veya geri dönüştürüyor. Onun ifadesiyle, “şu ana kadar aldığımız mesafeden cesaret alıyoruz.”

Tüpraş ve Ford örnekleri

Tüpraş’ın deneyimi özellikle önemli. Rafinerilerde su, üretimin vazgeçilmez girdilerinden. Çakıroğlu, Tüpraş’ta su geri kazanım oranının yüzde 80’e ulaştığını söylüyor. Üretimde kullanılan su tekrar değerlendiriliyor, belediyeden alınan gri su arıtılarak proseslere kazandırılıyor. Amaç, 2040’ta geri kazanım oranını yüzde 98’e çıkarmak.

Dolayısıyla başarıyı yüzdelerin yanında kaç metreküp tatlı su çekiminin önlendiğiyle de izlemek gerekiyor. Aynı suyun yeniden kullanılması, fabrikanın ihtiyacını karşılarken çevresindeki yerleşimlerin ve tarımın yararlandığı kaynak üzerindeki baskıyı azaltabilir.

Bir başka örnek Ford Otosan’ın Yeniköy fabrikası. Çakıroğlu’nun aktardığına göre burada 2025 yılında tatlı su çekimi yüzde 80 azaltılmış. Yöntem yine gri suyun arıtılarak yeniden kullanılması. Demek ki çözüm yalnızca çalışanlara “musluğu açık bırakmayın” demekten geçmiyor. Üretim süreçlerini değiştirmek, arıtma altyapısı kurmak ve teknolojiye yatırım yapmak gerekiyor.

Tasarrufun öresinde bir yatırım

Elbette bu yatırımların bir maliyeti var. Ancak hesabı yalnızca bugünkü su faturası üzerinden yapmak eksik kalır. Çakıroğlu meselenin özünü “Bu bir taraftan bizim için su güvenliğiyle ilgili bir karar,” sözleriyle anlatıyor:

Gerçekten de su temin edemediğiniz için üretime ara vermenin maliyeti nedir? Geciken teslimatın, karşılanamayan siparişin, boş bekleyen kapasitenin faturası ne olur? Su verimliliği yatırımının geri dönüşünü hesaplarken bunları da masaya koymak gerekiyor. Ucuz suya alışmış olmak, suyun her zaman bulunacağı anlamına gelmiyor.

İşin bir de ürün tarafı var. Beyaz eşyada suyu daha verimli kullanan ürün geliştirmek, müşterinin faturasını azaltırken üreticiye rekabet avantajı sağlayabilir. Çakıroğlu da otomotiv ve beyaz eşyada enerji ve su verimliliğiyle ayrışan ürünler geliştirmeyi önemsediklerini söylüyor. Böylece dönüşüm fabrika kapısında bitmiyor, evlere kadar uzanıyor.

Yol haritası belli

Şirketler önce ne kadar su çektiklerini, nerede kullandıklarını ve ne kadarını geri kazanabildiklerini ölçmeli. Sonra tesisin bulunduğu havzanın durumuna göre hedef koymalı. Belediyelerle işbirliği, tedarikçilerin sürece katılması ve başarılı uygulamaların yayılması da gerekli. Açıklanan hedeflerin ara sonuçları düzenli paylaşılmalı ki alınan yol görülebilsin.

Tarımda verimlilik sağlanmadan Türkiye’nin su sorununun çözülmesi zor. Ama bu, sanayinin sorumluluğunu azaltmıyor. Koç örnekleri, şirketlerin elinde kullanabilecekleri araçlar bulunduğunu gösteriyor. Mesele bunları yatırım kararına dönüştürmek.

Suyu koruyan şirket, sürdürülebilirliği yani üretiminin ve büyümesinin geleceğini de korur.

İstiyorsak, reçete basit

Hal böyle olunca hemen Merkez Bankası’nın faiz politikasına gözler çevriliyor. Oysa bir yanlışı başka bir yanlışlıkla tedavi etmeye çalışmaktan vazgeçmedikçe sanayide şu anda yaşanmakta olandan daha kötü dönemler yaşanması kaçınılmaz. 2021 Eylül’ünde başlayan (olabildiğince kibarca söylemek gerekirse) ‘garip’ para politikasının inatla Haziran 2023’e kadar sürdürülmesinin bir sonucu bu. Yüzde 19’larda gezinirken kısa sürede üç haneli bir düzeye yönlenen enflasyon, sıçrayan risk primi ve ödemeler dengesi krizinin eşiğine gelen bir ekonomi. O durumdan kurtulmak için bir program uygulanmaya başlandı ama ne var ki program eksik. Programın eksikliklerini gidermeden, kolaycı yola sapıp, para politikasını gevşeterek tekrar benzer bir dönemi mi yaşamak istiyoruz? Hele dünyanın bu savaş ikliminde? Hele fon rezaleti patlak vermişken? İstiyorsak, reçete basit: Bakınız Eylül 2021-Mayıs 2023 dönemi.

Peki, sanayinin durumu ne olacak? İyi olmadığı ortada. Sadece sanayi mi? Onun ayna yansıması işsizlik verilerinde. İkinci grafikte geniş tanımlı işsizlik oranının (atıl işgücü oranı) aynı dönemdeki hareketi yer alıyor. İki yılda yüzde 28,7’den yüzde 30,9’a yükseliyor: 2,2 puan artış. Tamam, para politikasını garip bir biçimde gevşetmeyelim, peki ne yapalım? Ama önce dikkat: Para politikasının gevşetilmemesi, politika faizinin düşürülmemesi anlamına gelmiyor. Önemli olan, enflasyondan arındırılmış politika faizinin Eylül 2021- Mayıs 2023 dönemindeki gibi saçma sapan ölçüde düşük düzeylere indirilmemesi.

Olumlu yönde değişiklikler gerçekleştiği kanısını oluşturmak olmazsa olmaz

Programda nelerin eksik olduğu bu köşede o kadar çok ele alındı ki. Yine de ana başlıklarını yazmakta bir sakınca yok. Temel noktalar şunlar olmalı: Birincisi, bu ülkede olumlu yönde önemli değişiklikler gerçekleşiyor kanısını oluşturmak olmazsa olmaz. Ne kastettiğim açık sanıyorum: Adil ve hızlı çalışan bir yargı sistemine büyük ihtiyaç var. İşin uzmanları, bunun ilk adımının bağımsız bir Hakimler ve Savcılar Yüksek Kurulu oluşturmaktan geçtiğini sürekli vurguluyorlar.  İkincisi, Eylül 2021 - Mayıs 2023 döneminde uygulanan ekonomi politikasına bir daha dönülmeyeceğinin garantisini verebilmek gerekiyor. Bu çerçevede yapılacaklar açık: Bağımsız kurumların işleyişine müdahale edilmeyecek ama sıkı denetlenecekler. TÜİK’in kurumsal yapısı, ihale yasası ve imar yasası (elbette olumlu yönde) değiştirilecek. Asgari ücret ve en düşük emekli maaşı açlık sınırının belirgin biçimde üzerinde olacak. Yüksek gelir gruplarından daha çok vergi alınacak. Her sektör değil, seçilmiş sektörler teşvik edilecek. Bu, kamu uzmanlarının şirketlerin sorunlarını yerinde saptayarak teşvik tasarımının ne yönde güncellenmesi gerektiğini belirlemelerini sağlayan bir mekanizma çerçevesinde yapılacak. Yeşil dönüşümün finansmanı meselesinde kamu üzerine düşen adımları atacak.  Fon rezaletinin nasıl olup da yaşandığı apaçık biçimde kamuoyuna anlatılacak ve bir daha böyle rezalet yaşanmasın diye finansal istikrarı sağlamaktan sorumlu kurumların yapısı sağlamlaştırılacak. Eşgüdüm ve çapraz kontrol sistemi üzerinde özellikle durulacak. Eğitime ilişkin de eklenecekler var ama burada durayım; bu kadar ‘Polyannacılık’ yeter.    

Enflasyonun demir attığı ülkede, gün geçmiyor ki fiyat artışlarına dair gündem oluşmasın. Sık sık ülkeyi yönetenler; milletin fahiş fiyat yükü altında ezilmesine “asla” müsaade edilmeyeceğini söyleyip duruyor. Ayrıca; “bunu kim yaparsa yapsın bedelini fazlasıyla ödeyecek” tehditleri savruluyor.

Söz fahiş fiyatla mücadeleden açılınca; şimdiye dek denenmiş yöntemleri de hatırlatarak, hangi yolun işe yaradığını, hangisinin etkisiz kaldığını, hangilerinin tam tersi netice verdiğini sıralamakta fayda var. İşte enflasyon ikliminde fahiş fiyatlarla mücadele etmek isteyenlere bir uygulama rehberi:

YAPILACAKLAR VE YAPILMAYACAKLAR

YAP: 1- Üretimi destekle, 2- üreticiyi örgütle, 3- girdi maliyetlerini indir, 4- Hal Yasası’nı ıslah et, 5-Perakende Yasası’nı güncelle, 6- aracıların sayısını azalt, 7- Lojistik maliyetlerini düşür, 8- demiryolunu etkin kullan, 9- Anayasa’daki gibi GSMH’nin %1’ini tarıma aktar, 10- Üreticinin finansmanını rahatlat.

YAPMA: 1- Soğan deposu basma, 2- Savaşı etikette değil, tarlada, fabrikada ver. 3- Aracıları suçlayıp durma, 4- Üç harfli marketleri düşman ilan etme, 5- tarım bakanlığını adam et, 6- yandaşa, kaynak aktarma, 7- cezayla çözüm arama, 8- enflasyonu besleme, 9- tehdit savurma, 10- başkasını suçlama.

İKİ SORU İKİ CEVAP / Fahiş fiyata dair…

Cezalar, zamcıları engelleyebilir mi?

Hayır. Bu yolu her denediğimizde işe yaramadığını gördük. Cezayı ödeyip zammı yaptılar. Zira artan maliyetleri fiyatlarına yansıtmak zorunda olanlar, ceza dahi olsa zarar etmek istemiyorlar.

Piyasa denetimleri ne âlemde?

Piyasada 3,5 milyon civarındaki işyeri, esnaf, üretici varken devasa denetim ordusu dahi kursan, başa çıkamazsın. En iyi denetim, vatandaşın yaptığıdır. Bu da piyasayı baskılamakla olmuyor.

NOT

FİYATLANDIRMADA DAVRANIŞ BOZUKLUĞU KRONİK HAL ALDI

Fahiş fiyatta kamunun özelden aşağı kalır yanı yok. Hele ki belediyelerin borç listeleri binalara asılmaya başlamışken, fahiş harcamalar daha da göze batıyor, müteahhitlere aktarılan kamu kaynaklarının hesabı soruluyor. Bu noktada “acaba fahiş fiyatların hesabı” kime sorulacak dersiniz?

ZAM LÛGATI

Güncelleme: Bu hükümetin zamları “sempatik” kılmak için bilişim sektöründen ödünç aldığı kelime

Fahiş zam: Hiçbir ekonomik gerekçe yokken firmanın kendi mal ve hizmeti fiyatını arttırması

Yeniden Değerleme: Kamunun her yeni yılda hizmetlerinin fiyatını arttıracağı oranın adı

Hayat Pahalılığı: Enflasyon, fiyat artış hızı ise fiyatların gelip oturduğu düzeyin adı da budur

Kabul ediyorum; insanlar ekonomik yönden adeta can derdine düşmüş durumda…

Fon vurgununda varını yoğunu kaybeden binlerce insanın ıstırabı ve bu vurgunun yarattığı etkiyle borsada özellikle bazı hisse senetlerinde inanılmaz oranlara varan çöküş…

Ardından tüm piyasaları etkisi altına alan güvensizliğin had safhaya ulaşması ve krediye ulaşma kanallarının adeta tümüyle kapanması…

Sıradan vatandaşın bitmek bilmeyen geçim derdi…

Bir türlü istenilen düzeye çekilemeyen, hatta yaklaştırılamayan ama sözüm ona indirilebilmiş gibi yapılan; ayrıca hem bir yandan “Düştü” denilen, bir yandan da bu sözü tekzip edercesine “Düşürülecek” vaadi hiç bitmeyen enflasyon… 

2027 yılında emekliye enflasyon farkı dışında ek artış yapılacağının söylenmesinden sonra birden ortaya çıkarak tahmin üstüne tahmin yapan ama bu tahminlerini sanki kesinmiş gibi dile getiren sayısız sosyal güvenlik uzmanı… Emekliye hayal satılması… Bu kişilerin bir kısmının bilinçli olarak, bir kısmının farkına varmadan fon vurgununun üstünün örtülmesi çabalarına katkı sunması…

Bu hengâme içinde aslında tüm vatandaşları ilgilendiren ama sanki gün gelip bizlerin cebinden çıkmayacakmış gibi bir algıyla üstünde pek de durulmayan konu ise girişte de belirttiğim gibi Hazine’nin uzun vadeli ve sabit faizli borçlanması.

Uzun vadeli borçlanma tabii ki iyidir ve tercih edilmelidir ama faiz, vade dönemi için öngörülen enflasyonla uyumluysa.

İşte sorun burada… Hazine kasım ayının ihalelerini de tamamladı ve bu ay 11 Kasım ihraç tarihli üç ihale yapıldı.

İlk ihale 672 gün vadeli ve yıllık bileşik faiz yüzde 39,51.

İkinci ihale 1617 gün vadeli, vade tarihi Nisan 2031 ve yıllık bileşik faiz yüzde 39,07. Yani 2027, 2028, 2029, 2030 ve 20231’in ilk dört ayı için yıllık bazda yüzde 39,07 faiz.

Üçüncü ihale 2877 gün vadeli, vade tarihi Eylül 2034 ve yıllık bileşik faiz yüzde 36,61. Yaklaşık sekiz yıl vade ve her yıl için, ta 2033 ve 2034 için bile yıllık garanti faiz yüzde 36,61.

Enflasyon hedefi mi dediniz!

Hazine’nin altı ayda bir kupon ödemeli ve sabit faizli bu borçlanmalarında oluşan faizlerle, vade boyunca gerçekleşmesi öngörülen enflasyon arasında bağ kurmaya çalışmak bile çok anlamlı değil.

Birkaç yıl sonrası için tek haneli enflasyon öngörülürken yıllar sonrası için yüzde 40’a dayanan faiz garanti edilmesinin nesini değerlendirmeli ki? Bu ihaleleri bu faizlerle yapanlar oluşan çelişkiyi görmüyor olabilir mi, mümkün mü; tabii ki onlar da bu tuhaflığın farkında. Ama yapılabilecek pek bir şey yok ki.

Bu borç alınmak zorunda, o kadar, nokta!

İhaleyi yapanın sorumluluğu yok 

Bu ihaleleri gerçekleştiren birimler de tabii ki öngörülen enflasyon oranları doğrultusundaki faizle borçlanmayı tercih eder. Bürokrasiden söz ediyorum. Daha düşük faizle borçlanmak mümkün olsa bu faiz elbette verilmez. Ama şartlar buna elvermiyorsa, ki elvermiyor; çaresiz kalınıp bu faize razı olunuyor.

Burada bürokrasinin tabii ki sorumluluğu yok. Onlar mevcut koşullarda ne gerekiyorsa yapıyor.

Sorun, onları böyle davranmak, bu faizle borçlanmak durumunda bırakan siyasi iktidarda.

Yoksa düşünebiliyor musunuz, hangi bürokrat normalden daha fazla faiz vererek borçlanmayı aklından geçirebilir, böyle bir tercihte bulunabilir.

Faiz artma eğiliminde 

Altı ay vadeli sabit faizli ihalelerde aynı vadeli kağıt tekrar tekrar ihraç ediliyor. Zaten ikinci grafik de aynı vade için yapılan ihalelerdeki faizin nasıl seyrettiğini ortaya koyuyor.

Örneğin grafiğin son iki sütunu… Bu yıl 5 Eylül 2035 vadeli iki ihale yapıldı. Bunlardan ilkinde ihraç tarihi 14 Ocak ve faiz yüzde 29,09. İkinci ihalede ihraç tarihi 19 Ağustos. Bu kez faiz yüzde 35,12. Ocaktan ağustosa ne değişti de aynı vadeli kağıdın faizi 6 puan birden arttı?

Aynı vade için faizin yükselme eğiliminde olduğunu hemen hemen tüm vade grupları için görmek mümkün. Örneğin Mart 2028 vadeli kağıt grubunda, örneğin Nisan 2031 vadeli kağıt grubunda, örneğin Eylül 2034 vadeli kağıt grubunda.

Sabit faizli ihalede böylesine uzun vadeler için bu düzeyde yüksek faiz yükü altına girmek kötü, bundan daha kötüsü de faizin giderek artıyor olması.

Dün yüksekti, bugün daha yüksek…

Dün yüksek faizle borçlanmaya başlanmıştı, bugün o faiz yükü çok daha yüksek faizli borçlanmayı zorunlu kılıyor.

Bugünün çok yüksek faizli borçlanması da kaçınılmaz olarak gelecekte daha da yüksek faizli borçlanmalara yol açacak.

Bütçeyi düzene sokup kalıcı bir şekilde faiz dışı fazla verir hale gelinmeden iç borç anapara yükünü azaltmak ve böylece Hazine’nin daha düşük faizli borçlanmasını sağlamak mümkün olmaz.

Ama 1994'teki gibi değil... 

Şu ayrıntıyı da gözden kaçırmamak gerek. Hazine’nin uzun vadeli ve yüksek faizli borçlanması kötü ama 1994’te yapıldığı gibi sanki her şey yolundaymış da tek sorun yüksek faizmiş gibi tutup Hazine ihalelerini iptal etmek çok daha kötü. Bunun ne gibi sonuçları olduğunu büyük bir ekonomik krizle yaşadık.

O yüzden, önce bütçe olmak üzere diğer konularda mesafe almak gerek. Zaten ondan sonra faiz kendiliğinden aşağı gelecek, Hazine ihalelerindeki faiz talebi kendiliğinden düşecektir.

SPK eski Başkanvekili Enver Usca ile eski Piyasa Gözetim ve Denetim Daire Başkanı Ercan Urkan geçen cumartesi özgürlüklerine veda ettiler. Halka arzları ve sermaye artırımlarını onaylayan, piyasadaki olağandışı fiyat ve işlem hareketlerini izlemekle görevli kurumun iki eski yöneticisinin tutuklanması ciddi soruları beraberinde getiriyor. Fonların düşük hacimli hisselerde yoğunlaştığı, fiyatların olağan dışı hareket ettiği süreçte kim neyi gördü, hangi uyarılar dikkate alındı? Halka arzlarda ve piyasa gözetiminde denetim nasıl yapıldı?

BDDK’dan Uygulama 4. Daire Başkanı Mustafa Alper Taş, Uygulama 3. Daire Başkanı Bilal Soysal ve Başkan Yardımcısı Muhammet Erişen de tutuklandı. Bankaların mali risklerini, denetim raporlarını ve mevzuata uyumunu inceleyen kurumun üst düzey yöneticilerinin soruşturmaya dahil edilmesi, bankacılık ayağının da bütün yönleriyle araştırılmasını gerektiriyor.

Borsa İstanbul’un eski Genel Müdürü Korkmaz Enes Ergun’un tutuklanması ise borsa yönetiminin gözetim ve müdahale süreçlerindeki rolünü gündeme getiriyor. Piyasada olağandışı işlemler yaşanırken hangi mekanizmalar devreye girdi, hangi müdahaleler yapıldı?

Takasbank’ın eski Genel Müdürü Yunus Arıncı da daha önce adli kontrolle serbest bırakılmasının ardından yeniden gözaltına alındı ve dün de tutuklandı. Takasbank, takas ve teminat yönetimiyle piyasanın temel altyapı kurumlarından biri. Bu nedenle soruşturmanın bu kuruma uzanması da ayrıca önem taşıyor.

Soruşturmanın ulaştığı isimler ve makamlar, ortada organize bir yapı olduğu gösteriyor. Yani olay başlarda pazarlandığı gibi birkaç portföy yönetim şirketinin usulsüzlüğü değil.

Şimdi asıl mesele şu: Denetim kurumları ne zaman harekete geçti? Riskleri önceden gördüler mi? Uyarılar yapıldıysa neden sonuç alınamadı? Denetim kurumlarını denetlemekle görevli olanlar uyudular mı? Yüzbinleri etkileyen bu krizde denetim zincirinin nerede koptuğu açıklığa kavuşmalı.

Koç Holding’in davetiyle “COP31”i izleyen meslektaşlarımla birlikte Koç Holding Yönetim Kurulu Başkan Vekili Ali Koç ve CEO’su Levent Çakıroğlu ile sohbet ediyoruz.

Ali Koç, söze “COP31”den girdi:

-          Artık iklim konusunda yeni hedeflere ihtiyaç yok. Daha önceki “COP” toplantılarında hedefler, yapılması gerekenler ortaya konuldu. Şimdi Antalya’daki “COP31”in “Artık konuşmayalım, harekete geçelim” dönemine denk gelmesi Türkiye için büyük fırsat.

“COP31”in Türkiye’nin enerji vizyonunu ortaya koyması açısından da önemli bir buluşma olduğunu belirtti:

-          Türkiye’nin bu fırsatı iyi kullanacağını düşünüyorum. Biz bu tür uluslararası buluşmaları iyi yapıyoruz. “COP31”i de iyi yapacağımızdan hiç şüphem yok. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığımız çok güzel hazırlandı.

İklim krizinin doğal afetleri tetiklediğini, jeopolitik risklerin de enerji güvenliğini gündeme getirdiğini vurguladı:

-          Hürmüz krizinin enerji fiyatlarına etkisini hiçbirimiz tahmin edemezdik. Ülkemizin enerji maliyeti bu krizden sonra yüzde 49 arttı. Enerji konusunda dünyanın en bağımsız ülkesi ABD’de akaryakıt fiyatları ara seçimleri etkiledi.

Ali Koç, bu noktada enerji dönüşümü üzerinde durdu:

-          Enerji dönüşümü, enerji bağımsızlığı ve ekonomik rekabetçilik sağlıyor. Şimdi dünyada iklim hedefleri ekonomik yarışa döndü. Avrupa bambaşka yaklaşıyor. Regülasyon, karbon fiyatlaması, biraz da fazla bürokrasi var.

ABD’nin tamamen serbest olduğuna dikkat çekti:

-          Hiçbir regülasyon yok. Karbonla pek uğraşmıyor. Kaya gazından nükleere kadar her türlü enerji çeşitlendirmesi var. Kim derdi ki Amerika, bir numaralı ülke olacak diye…

Çin’in yenilenebilir enerji teknolojilerindeki hakimiyetini anımsattı:

-          Yenilenebilir enerji teknolojilerinde Çin’in hakimiyet oranı yüzde 70’ten 90’a uzanıyor. Çin’in bir oyun planı var. Bu oyun planında devler desteği büyük rol oynuyor. Bunu Batılılar tenkit ediyor, ben alkışlıyorum. İnanılmaz bir ölçek oluşturdu.

İhtiyacın yaratıcılığı ve inovasyonu körüklediğini kaydetti:

-          Bu değişimde, yenilenebilir enerji dönüşümünde, elektrifikasyonda kazanan iklim hedefi olacak.

Şu soru ve yanıtlarıyla sürdürdü:

-          Çünkü ne dedik? Artık tercih değil mecburiyet. Ekonomik açıdan mecburiyet. Ekonomiyi etkiliyor, enflasyonu etkiliyor, seçim sonuçlarını etkiliyor. Bir ülkenin her türlü bağımsızlığını etkiliyor, her türlü rekabetçiliğini etkiliyor.

Koç Holding CEO’su Levent Çakıroğlu’na döndü:

-          Levent Bey, 10 senedir bu konularla ilgili kafayı kırmış vaziyette. Niye böyle diyorum? Liderlik çok önemli. Birinin liderlik etmesi lazım. Kâra odaklanman, temettü dağıtımına yoğunlaşman beklenen yerde iklim hedefleri öncelik olmayabilir çoğu yerde.

Katıldığı “Taahhütlerden Eyleme: Küresel İklim Gündeminde İş Dünyasının ve Politikaların Rolü” panelinde ABD eski Başkan Yardımcısı Al Gore’un sözlerine işaret etti:

-          Al Gore, “Liderlik” de “Yenilenebilir kaynak” da dedi. Dolayısıyla ülke bazında da liderlik çok önemli. Bu dönüşüm bende Türkiye için çok büyük fırsatlar yaratıyor. Bu fırsatlardan yararlanabiliriz, yararlanmalıyız.

Koç, dönüşümün başarılı olması için ekosistemin de çok önemli olduğunu irdeledi:

-          Ekosistemin en önemli ayağı stabil bir ekonomi. Dünyada o kadar çok para var ki. Para gidecek yer arıyor. Niye bize gelmesin? Bizde helva yapacak unu, şekeri, yağı, yani malzemesi var. Olay onu bir araya getirmek.

Sözlerini şöyle açtı:

-          Benim söylemek istediğim, yatırımları çekebilmek için enerji dönüşümü yapabilmek, Türkiye’ye rekabet avantajı, dayanıklılık sağlamak, ithalata bağımlılığı kaldırmak için ekonomik oyun alanının yatırımcıyı, finansı daha cezbedecek konuma gelmesi gerektiği.

Levent Çakıroğlu araya girdi:

-          Enerjide dışarıya bağımlılığı ne kadar azaltırsak, o kadar güvende hissederiz. Ona göre yatırımları daha güvenli yapabiliriz.

Ali Koç ekledi:

-          Enerji ülkeler için milli güvenlikten ayrı düşünülmeyecek bir konu.

Ali Koç’un hem konuştuğu panelde hem de bizimle sohbette birkaç kez altını çizdiği gibi “yenilenebilir dönüşümü”, enerji bağımsızlığı ve ekonomik rekabetçilik sağlıyor…

Bunları dikkate alıp, enerjide dönüşümü hızlandırmaya odaklanmak gerekiyor…

7 şirketimiz enerjisinin tümünü ‘yenilenebilir’den temin ediyor

KOÇ Holding Yönetim Kurulu Başkan Vekili Ali Koç ve CEO Levent Çakıroğlu’na “COP31”deki sohbette sorduk:

-          Koç Topluluğu şirketlerinin enerjide öz tüketim düzeyi nasıl? Yenilenebilir enerji üretiminiz ne düzeyde?

Levent Çakıroğlu yanıtladı:

-          Bizim öz tüketim kapsamındaki lisanslarımızın toplamı 540 MW civarında. Bunun 200 MW’tan fazlasını tamamladık. Kalan bölümü de kısa sürede aşama aşama devreye girecek.

Şirketler bazında şu bilgiyi paylaştı:

-          7 şirketimiz, Arçelik’in Türkiye operasyonları, Ford Otosan, Türk Traktör, Entek, Yapı Kredi ve Otokoç’un kullandığı enerjinin yüzde 100’ü yenilenebilir kaynaklardan temin ediliyor.

Tüpraş üzerinde ayrıca durdu:

-          Diğer taraftan Türaş’ın bir enerji dönüşüm projesi var. Yoğun enerji kullanıyor. Karbon ayak izini azaltmak üzere Entek üzerinden yenilenebilir enerjiye yatırım yapıyoruz.

Entek’te şu anda 478 MW yenilenebilir enerji kapasitelerinin olduğunu vurguladı:

-          Gelecek yılın sonunda 827 MW’a çıkacak. Buradaki planımız biraz daha iddialı. 2030’da 1.6 GW’a çıkarmayı, 2035’te de 2.5 GW’a yükseltmeyi planlıyoruz. Hem Türkiye’de hem yurt dışında yatırımlarımız var.

Araçlarda elektrifikasyonun önemine dikkat çekti:

-          Ford Otosan’ın elektrikli ticari aracı ile bir elektrikli otomobil modeli piyasada var. Kamyon elektrifikasyonu konusunda arkadaşlarımız çalışmalarını yürütüyor. Ayrıca, Otokar’ın yüzde 100 elektrikli otobüsü var. Hidrojen yakıtlı otobüsün de prototipi yapıldı.

Wat Mobilite’nin de elektrikli araç şarj ağının olduğunu kaydetti:

-          Yenilenebilir enerji ve elektrifikasyon yatırımlarımız şu anda bu çerçevede. Güneş paneli, hücresi, rüzgar türbini üretimine dönük yatırım konusunda alınmış bir kararımız yok.

Ali Koç araya girip Tüpraş’a dikkat çekti:

-          Tüpraş, çok büyük yatırım yapan şirketlerimizden biri. Bu yatırımlar sayesinde bütün bu Hürmüz krizi döneminde Türkiye’yi enerjisiz bırakmadı. Kapasitemizi yüzde 100 kullanabildik.

Rafinerinin yüzde 100 kapasiteyle çalışmasının hiç de kolay olmadığını kaydetti:

-          Dünya genelinde bildiğim kadarıyla dünya genelinde rafinerilerin kapasite kullanım oranı ortalaması yüzde 74. Rusya’da saldırılardan dolayı yüzde 50’lere düştü. Körfez’de birçok rafineri hasar gördü. Biz enerji güvenliğine büyük önem veriyoruz.

Koç Grubu’nun özelleştirme sonrası Tüpraş’a yaptığı toplam yatırımı sorduk, yanıtladı:

-          8.5 milyar doları buldu.

5 yılda 17 milyar dolar yatırım yaptık, yolda yeni hikayelerimiz var

KOÇ Holding CEO’su Levent Çakıroğlu, portföylerini hem mevcut işleri açısından hem de yeni eklenebilecek işler açısından değerlendirdiklerini bildirdi:

-          Herhangi bir konuda bir büyüme fırsatı, sürdürülebilir rekabetçi avantaj gördüğümüzde yatırım yaparız. Zaten çok yatırım yapan bir topluluğuz. Geçtiğimiz 5 yılda 17 milyar dolar seviyesinde yatırım yaptık.

Ardından ekledi:

-          Ülkemize güveniyoruz. Ülkemizin potansiyeline inanıyoruz. Dolayısıyla da fırsat gördüğümüz yatırımları yapmaktan da çekinmiyoruz.

Ali Koç araya girdi:

-          Karamsar gündem içinde Yapı Kredi Portföy satışıyla ülkemize 425 milyon dolar Türkiye’ye para getirdik. K9 üretimi tesisini geçenlerde açtık. Tofaş’ın geleceği için çok önemli bir proje. Rahmi Bey’in (Koç) Manisa’da açılışını yaptığı Arçelik fabrikası önemli yatırım.

Ardından şu mesajı verdi:

-          Gündem sürekli değişiyor ama ülkemizde bazı kurumlar, şirketler yatırım yapmaya, istihdam yaratmaya, üretmeye var gücüyle devam ediyor. İnşallah ikinci yüzyılımız birinci yüzyılımızdan daha parlak olur. Daha yolda çok etkileneceğiniz yeni hikayelerimiz var.

AB’de ‘akıl tutulması’ yaşanıyor, ‘kazan-kazan’ ‘kaybet-kaybet’e dönmesin

KOÇ Holding Yönetim Kurulu Başkan Vekili Ali Koç’a sohbet sırasında soruldu:

-          “Made in Europe”da Türkiye’nin dahil olmadığı bir karar çıkarsa, Türk otomotiv sanayi yoluna nasıl yoluna devam eder? Beklentiniz, stratejiniz nedir?

Ali Koç, önce otomotiv sektörünün geçen yılki ihracat ve ithalat verilerini anımsattı:

-          Geçen yıl ülkemiz 28 milyar Euro’luk otomotiv ithalatı yaptı. İhracatımız da 26 milyar Euro idi. Otomotivde Avrupa’nın adet olarak ikinci, değer olarak üçüncü pazarıyız. “ Made in Europe” bizi derinden etkileyen bir konu.

Türkiye’nin “Made in Europe” dışında tutulması yönünde bir karar verilmesinin etkileriyle ilgili şu değerlendirmeyi yaptı:

-          Böyle bir kararın verilmesi, 30 yıldır “kazan-kazan” olan ilişkiyi “kaybet-kaybet” seviyesine getirir maalesef. Biz aramızda “Made in Europe”u konuşurken “AB’deki siyasetçilerin akıl tutulması” diyoruz.

Türkiye’nin Gümrük Birliği’nin modernizasyonunu beklediğini irdeledi:

-          Biz “Gümrük Birliği modernizasyonu nerede kaldı?” diye beklerken, böyle bir şeyle karşı karşıya kalmak endişe verici.

En kötü senaryoya hazırlıklı olmaları gerektiğini vurguladı:

-          İnşallah o akıl tutulması yerini aklı selime bırakır. 30 yıllık ilişkiyi zayıflatacak değil, güçlendirecek bir düzeye gelebilir. Şu anda bir iyi haber geliyor, iki kötü haber geliyor. Hikayenin önemli parçalarından birinin Türkiye olması gerekirken dışlanıyoruz.

Şu noktanın altını çizdi:

-          Ticaretimizin, ihracatımızın yüzde 45’e yakını Avrupa ile gerçekleşirken “Made in Europe”un bize telafisi güç bir durum getirmemesi gerekiyor.

Yatırım fonlarında yaşanan manipülasyon sonrasında likidite kriziyle sarsılan piyasalarda kredi derecelendirme kuruluşları da mesaiyi artırdı. Borsa İstanbul’da işlem gören şirketlere kredi notu veren JCR Avrasya 16 Eylül’den bu yana hem fon krizi endişeleri hem de finansman sıkıntıları nedeniyle 50 şirketin kredi notunda indirim yaptı. Fon kriziyle direkt bağlantılı olmasa da firmalar piyasalarda yaşanan belirsizliklerden nasibini aldı.

Notlarda kriz öncesi ve sonrası 

Kredi derecelendirme kuruluşu JCR Avrasya’nın Kamuyu Aydınlatma Platformu’na 16 Eylül’de likidite kriziyle piyasaları alt üst eden fon krizi sonrası yaptığı açıklamalar hem kredi notlarının nasıl düştüğünü ortaya koyarken bir yandan da önceki verilen notları da tartışmaya açtı. JCR Avrasya’nın kredi notları yatırım yapılabilir seviye, spekülatif seviye, temettü hali olmak üzere üç ana skalada veriliyor. Yatırım yapılabilir seviyede AAA en yüksek kredi kalitesine işaret ederken AA notları çok yüksek kredi kalitesini, A notları yüksek kredi kalitesini, BBB notları iyi kredi kalitesini gösterirken, BB notları ise spekülatif seviyeyi anlatıyor. Spekülatif seviyede ise B notları yüksek düzeyde spekülatif, CCC önemli düzeyde kredi riskini, CC çok yüksek düzeyde kredi riskini, C temerrüte yakın riski gösteriyor. Temerrüt halinde ise prD kısmi temerrütü, D ise temerrüt durumunu ortaya koyuyor. Fon krizinde öne çıkan şirketlerin kriz öncesinde yüksek kredi notlarına sahip olmaları ise dikkat çekti.

EKONOMİ’nin KAP’a yapılan açıklamalardan derlediği verilere göre 16 Eylül’den bu yana 50 şirketin kredi notu düştü. Bu şirketlerin bir kısmının notu ciro azalış, FAVÖK marjlarında keskin düşüş, faiz karşılama kapasitesinin zayıfl aması, tahvil ödemelerini yapamamaları nedeniyle olurken bir kısmının ise direkt fonlardaki soruşturmalar nedeniyle indirildi.

Tasfiyedeki fonlarla ilişkili olanlar 

Altınkılıç Gıda ortaklık yapısında yer alan tasfiye sürecindeki fonun yaratmış olduğu belirsizlik ile ihtiyaç duyulması halinde finansman bonolarının çevrilememesi riski nedeniyle BBB+ olan notunun BB+ seviyesine inmesine şahit oldu. Özata Denizcilik ise tasfiye sürecine tabi olan fon niteliğindeki bazı hissedarlara ilişkin belirsizliklerden kaynaklanan potansiyel risk faktörleri gerekçesiyle BBB- olan notu B-‘ye indirilen şirketlerden. Escar Filo’nun ise grup şirketi Bulls Portföy’ün kurucusu olduğu yatırım fonlarının bir bölümüne dönük alınan tasfiye kararlar nedeniyle A+ olan notu B-‘ye indirildi. Türk Prysmian Kablo’nun yüksek borç yükü sonrası notu AA seviyesinden A seviyesine çekildi. Peker GYO’nın şirketin kontrolünü elinde bulunduran Tera Grubu ile yüksek düzeydeki finansal ilişkiler ve son dönemde grup nezdinde yaşanan olumsuz gelişmelerin şirketin finansal yapısı üzerindeki olası etkileri gerekçesiyle notu BBB’den CC’ye indirildi. Hedef Yatırım Bankası’nın banka ortakları ve ilişkili taraflarına yönelik son dönemde kamuoyuna yansıyan gelişmeler gerekçesiyle notu A-‘den B-‘ye indi. Tera Finans Faktoring’in de notu fon kriziyle birlikte A- seviyesinden CC’ye indirildi.

Tera Yatırım’ın notu A seviyesindeydi 

Golden Global Yatırım Bankası faaliyet izninin kaldırılması nedeniyle B seviyesindeki notunu kaybetti ve D seviyesine yani temerrüde düştü. Yatırım fonu krizi aktörlerinden Tera Yatırım’ın notu ise faaliyet izinlerinin iptali ve tasfiye kararı sonrası CC seviyesinden D seviyesine çekildi. Ancak Tera Yatırım’ın ilk fon krizine kadar kredi notu A seviyesindeydi. İlk kriz sonrası JCR Avrasya A olan notu CC seviyesine indirdi. Ardından da temerrüt kararı geldi. Sümer Faktoring ise mevcut piyasa koşulları nedeniyle potansiyel borç çevirme riski nedeniyle A+ olan notunu kaybetti notu BB+’ya indi.

Yine tasfiye sürecindeki fonlarla anılan Bulls Yatırım’ın geçici faaliyet durdurma kararı sonrası B- notu CC’ye düştü. Yine Birleşim Mühendislik firma ortağına yönelik son dönemde tasfiye kararı alınan yatırım fonlarında ve ilgini fonların portföylerinde bulunan hisselerinde yapılan işlemlere ilişkin başlayan adli süreçler nedeniyle notu A seviyesinden BBB- seviyesine indirildi. Birleşim Grup enerji de aynı gerekçelerle BBB+ olan notunu kaybetti ve BBB- notu aldı.

Tera Yatırım Bankası’nın notu temerrüde düşmesinin hemen ardından CC’den prD seviyesine çekildi. Ancak yine kriz öncesinde Tera Yatırım Bankası’nın da notu A- seviyesindeydi, 16 Eylül sonrası A-‘den CC’ye indirildi. İzdemir Enerji’nin yine firmanın ortaklığında yüzde 11,06 paya sahip olan fon niteliğindeki hissedarın tasfiye sürecine ilişkin belirsizliklerden kaynaklanan potansiyel risk faktörleri gerekçesiyle notu BBB’den BBB-‘ye indirildi. Kuyaş’ın notu da varlıkların önemli bir kısmını oluşturan finansal yatırımlar içerisinde yer alan yatırım fonlarının ve söz konusu yatırımların finansmanında kullanılan aracı kurum kredilerinin detaylarına ilişkin bilgi temin edilememesinin ışığında notu BB-‘den B-‘ye çekildi.

Bono ödeme sorunları öne çıkıyor 

Kayatur Filo’nun ise konkordato talebinin olumlu karşılanması sonrasında Haziran 2027’ye kadar devam eden finansman bonolarından kaynaklanan ana para ve faiz ödemelerinin zamanında karşılanmasına ilişkin belirsizlik oluşması sonrası BB olan kredi notu CCC’ye indirildi, bu önemli düzeyde kredi riskini gösteren bir not. BOSSA şirketi ciro azalış trendinin devam etmesi nedeniyle JCR Avrasya’da A- olan notunu BBB seviyesine indirilmesini izledi. Hatsan ise 3. dönem finansallarına göre brüt zarar ve faaliyet zararının derinleşmesinin de yer aldığı sıkıntılar nedeniyle BBB+ olan kredi notunu korudu ama görünüm durağandan negatife çevrildi.

Finansal yeniden yapılandırmaya başvuran Kale Seramik’in notu da BBB+ seviyesinden BB+ seviyesine çekildi. Kayseri Şeker’in brüt zararının yanı sıra yüksek finansman giderlerinin net karı baskılaması nedeniyle BBB seviyesindeki notu BBB-‘ye indi. Rainbow Polikarbonat’ın yüksek düzeydeki finansman giderlerinin karşılama metriklerini baskılamasının da yer aldığı gerekçelerle BBB notu BBB-‘ye indi. Alkim Kağıt’ın iç talebin ve karlılığın düşmesi gerekçeleriyle A+ notu A- seviyesine çekildi. Eczacıbaşı İlaç’ın da 2026 yılının ilk yarısında FAVÖK marjındaki iyileşmeye rağmen negatif FAVÖK yaratımının devam etmesi ve bunun içsel kaynaklarla borç ödeme kapasitesini sınırlandırması nedeniyle notu AA+’dan A+’a indi. Zorlu Enerji kupon ödemelerini ertelemesi sonrası BBB+ notu BB seviyesine getirildi.

Yüksek finansal borçluluk ortak gerekçe 

Lider Turizm yine fon krizi sonrası derinleşen likidite sıkıntıları nedeniyle not indirimi yaşadı. JCR Avrasya’ya göre son dönemdeki gelişmeler çerçevesinde ihtiyaç duyulması halinde finansman bonolarının çevrilememesi riski taşıyan şirketin notu A+’dan BBB seviyesine getirildi. Korteks Mensucat’ın notu yine yüksek finansal borçluluk gerekçesiyle BBB-‘den BB+’ya, Sun Tekstil’in satış hacimlerinde süregelen düşüş eğilimini de barındıran gerekçelerle AA- notu A+’ya, Ral Yatırım Holding’in konkordato ilan etmesi nedeniyle BBB olan notu CCC’ye indirildi. Arzum’un finansal yeniden yapılandırma başvurusunun sonuçlanmamasının da etkisiyle notu BB’den BB-‘ye indi. Takip eden not düşüşü yaşayan şirketlerde öne çıkan sorun yüksek borçluluk ve düşen satış hacmi oldu.

Antalya'da düzenlenen Birleşmiş Milletler (BM) İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi 31. Tarafl ar Konferansı'nın (COP31) Liderler Zirvesi dün başladı. 95 ülkeden liderin katıldığı zirvenin açılışında konuşan Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Paris Anlaşması'nda belirlenen hedefl ere ulaşılamayan her dakika, riskler ve maliyetlerin arttığını söyledi. “Yeryüzü korunması gereken bir emanet” diyen Erdoğan, “Antalya’nın dönüm noktası olsun” çağrısı yaptı. Erdoğan, “Önümüzde iki seçenek var. Ya zorluklara bakıp şikayet edeceğiz ya da umuda sarılıp harekete geçeceğiz” dedi. İnsanlığın bugün asıl ihtiyacının “insan ve tabiat arasında imzalanacak “evrensel merhamet” mutabakatı olduğunu ifade eden Erdoğan, “Ekolojiyi ekonomiye feda eden tamahkar zihniyete artık 'dur' diyelim” çağrısında bulundu.

Tek çatımız var, o da gökyüzü 

Çevre duyarlılığının bütün kadim medeniyetlerin, bütün köklü kültürlerin, bütün dinlerin ortak hassasiyetlerinden biri olduğunu vurgulayan Erdoğan, şunları söyledi: "İnsanlık olarak evimizin tek bir çatısı vardır. O da gökyüzüdür. İnsanlık olarak evimizin tek bir bahçesi vardır. O da yeryüzüdür. Şunu da açık açık söylemek isterim ki bizim başka bir gökyüzümüz, başka bir yeryüzümüz, denizlerimiz, okyanuslarımız, ormanlarımız yoktur. Ancak bugün insanlık aşırı tüketim hırsının da etkisiyle belki de tarihinin en derin varoluş krizlerinden birini yaşıyor. Küresel ısınmadan biyolojik çeşitliliğin yok olmasına, doğal kaynakların ölçüsüz tüketiminden gıda güvenliğinin tehlikeye düşmesine, ekolojik tahribattan ani ve yıkıcı iklim hadiselerine ciddi sorunlarla yüzleşiyoruz.”

10 öncelikli alanda somut ilerleme hedefi

"Yaş kesen baş keser" atasözüyle, sağlıklı bir ağacı yok yere kesmenin bir insanı öldürmekle eşdeğer olduğunun ifade edildiğini vurgulayan Erdoğan, Türkiye olarak meseleye bu nazarla baktıklarını dile getirdi. Erdoğan, "Temiz enerji dönüşümünden sıfır atığa, gıda güvenliğinden sanayileşmeye, iklime dirençli şehirlerden okyanusların korunmasına uzanan 10 adet öncelikli alanda somut ilerlemeler sağlamayı hedefliyoruz. Evvela önümüzdeki 10 yıl içinde elektrik kullanım oranımızın yüzde 50 artırılmasını, atık üretimindeki artışın yarıya indirilmesini ve sanayide döngüsel malzeme kullanımının yaygınlaştırılmasını amaçlıyoruz" dedi.

Gelişmiş ülkeler finansı üstlenmeli

Finansmanı iklim değişikliğine en az etki eden ülkelerin, çoğu zaman en ağır bedelleri ödediği gerçeğinin akılda tutulması gerektiğine işaret eden Erdoğan, "Özellikle en az gelişmiş ülkelerin ve gelişmekte olan küçük ada devletlerinin finansmana, teknolojiye ve kapasite geliştirme imkanlarına erişimi kolaylaştırılmalıdır" dedi. Erdoğan, "İklim değişikliğiyle mücadelemiz, maalesef, uluslararası sistemin daha çetin sorunlarla boğuştuğu bir döneme denk geliyor. Savaşlar, krizler, göçler, açlık ve yoksulluk, uluslararası dayanışmaya duyulan ihtiyacı günden güne artırıyor" dedi. Erdoğan, silahlı çatışmaların yol açtığı ağır faturayı insanların yanı sıra tabiatın da ödediğini vurguladı. Bunun en canlı örneğinin Gazze olduğuna işaret eden Erdoğan şunları söyledi: "Birleşmiş Milletler Genel Kurulu hitabımda da vurguladığım gibi Gazze'de sadece bir soykırım değil, aynı zamanda bir çevre-kıyım yaşanmıştır. Gazze'de asırlık zeytin ağaçları kesildi. Biz bugün zeytin ağacı diktik. Asırlık zeytin ağaçları kesilirken toprak kirletildi, su kirletildi, şehirler devasa birer enkaz yığınına çevrildi. Biz, bugün İsrail'den konteyner istiyoruz ama şu anda Gazze'deki Filistinli kardeşlerimiz ne yazık ki çamur batağının içerisindeki çadırlarda yaşamaya mahkum edildiler" diye konuştu.

Albanese: Derhal harekete geçmeliyiz 

Avustralya Başbakanı Anthony Albanese ise zirvedeki konuşmasında iklim değişikliğiyle mücadelede gerçek ve hızlı bir ilerleyişin mümkün olduğunu belirterek, kritik bir dönemde olunduğunu ve derhal harekete geçmeleri gerektiğini söyledi. Albanese, çok kritik bir dönemde olduklarına dikkati çekerek "Derhal harekete geçmeliyiz" derken Etiyopya Başbakanı Abiy Ahmed, "Yüksek borçlanma maliyetinin ülkelerin dayanıklılığa yatırım yapma kabiliyetini sınırladığının farkındayız. Çok taraflı finansal kuruluşların borç verme çalışmaları düzenlenmelidir" dedi.

Guterres: Fosil yakıtlar da dinazorlar gibi tarih olmalı

COP31 Liderler Zirvesi’nin açılışında konuşan Birleşmiş Milletler (BM) Genel Sekreteri Antonio Guterres, “İlk iklim görevimiz gerçeği söylemektir. Acı gerçek şu ki; iklim krizi bizi geride bırakıyor. Fosil yakıt çıkarları servetlerine servet katmaya devam ederken gezegenimizi öldürüyor” dedi. Guterres “Bu yol, karşılıklı olarak kesin yıkımın yoludur. Fosil yakıtlar da dinazorlar gibi tarihe karışmalı. Fakat dinazorların bir lobisi yoktu, ama fosil yakıtların var. Fosil yakıt lobisinin stratejisi basit: Bilimi çarpıt, politikayı geciktir, eylemi geciktir, hesap verebilirliği geciktir. Artık bu alışkanlıktan kurtulmanın ve fosil yakıt bağımlılığına son vermenin zamanı geldi" dedi.

Guterres “En büyük dokuz petrol şirketi son çeyrekte 95 milyar dolar kârı cebine indirdi. Kayıp ve Zarar Fonu ise 600 milyon dolar aldı. Bu, şirketlerin sadece 14 saatte kazandığı para. Kirleticiler ödemelidir. Bir seçeneğimiz var: Ya bu adil geçişi planlayacağız ya da bedelini kaos ve kaybedilen geçim kaynaklarıyla ödeyeceğiz" diye konuştu.

Ya pişireceğiz, ya da pişeceğiz 

Guterres “Küresel emisyonların her yıl yaklaşık yüzde 6 oranında düşmesi gerekiyor. Mevcut ulusal planlar, şartlı olanlar da dahil, en iyi ihtimalle bunun üçte birini sağlayabiliyor. Bu planlar tam olarak uygulanmış olsa bile, bu yüzyılın sonunda dünya 2,5 derecenin üzerine çıkacak ve kritik eşiğij aşacaktır. Olağanüstü bir hızlanmaya ihtiyacımız var. Gezegenimiz ısınıyor. Zaman daralıyor” dedi. Guterres, konuşmasında İngilizce’deki "ya tamam ya devam" anlamına gelen "make or bake"deyimine gönderme yaparak, "ya pişireceğiz ya pişeceğiz" metaforunu kullandı. “İklim konusunda ilk görevimiz gerçeği söylemektir" diyen Guterres, iklim krizinin hızlı ilerlemesinin "acı bir gerçek" olduğunu belirtti. Guterres “ "Gelecek yıldan itibaren artık Genel Sekreter olmayacağım. Ama gerçeği söylemekten vazgeçmeyeceğim" dedi.

Silva: Zengin ülkeler kendileri dünyaya zarar veriyor

Brezilya Devlet Başkanı Luiz Inacio Lula da Silva, zirvedeki konuşmasında küresel gündemde iklim krizinin yerini savaşlar ve ticaret gerilimlerinin almaya başladığını belirterek, iklim değişikliğiyle mücadelenin yeniden uluslararası gündemin merkezine taşınması gerektiğini söyledi. Ekonomik krizlerin sosyal adaletsizlikleri derinleştirdiğini vurgulayan Lula da Silva, ortak ancak farklılaştırılmış sorumluluklar ilkesinden vazgeçilmesinin doğru olmayacağını belirterek, "Zengin ülkelerin zaten kendileri dünyaya zarar veriyor ve onların da taahhütleri yerine getirmesi gerekiyor" ifadelerini kullandı. Lula da Silva, Brezilya'nın ekonomik büyümesini sürdürürken emisyonlarını azaltmayı başardığını belirterek, "Ekonomimiz büyürken bir taraftan ısınmayı da azaltmamız gerekiyor." dedi. Bir sonraki COP'un Afrika'da düzenlenecek olmasının "tarihi bir fırsat" oluşturacağını kaydeden Lula da Silva, "yüksek borç yükü altındaki Afrika ülkelerinin daha fazla kaynağa erişebileceğini" dile getirdi.

Geçtiğimiz dönemde, bu süreçte, Türkiye’nin ilk resort oteli olan Martı Resort, tarihi mirasına ve rustik mimari dokusuna bağlı kalınarak güncellendi. Marmaris’teki bir diğer tesis Martı La Perla ise 16 yaş üstü misafirleri ağırlayan konseptiyle daha genç ve dinamik bir kimlik kazandı.

Grubun başlattığı renovasyon çalışmaları kapsamında Kemer’de, Olympos Dağı ve Phaselis Antik Kenti arasında, 1.600’den fazla çam ağacının gölgesinde konumlanan Martı Myra da doğayla uyumlu mimarisini yeniledi. 1996’dan bu yana Hisarönü Körfezi’nde 7/24 hizmet veren Martı Marina &Yacht Club ise 2027 yılında hayata geçirilmesi planlanan yeni yatırımlar ve geliştirme çalışmalarıyla hizmetlerini daha da ileri taşımayı hedefliyor. 

Martı Hotels & Marinas büyük ölçekli işletmelerinin yanı sıra küçük ölçekteki Güllü Konakları benzeri yatırımlarıyla da fark yaratmayı başarıyor. Grup bünyesinde hizmet veren Güllü Konakları  bağlar, çam ormanları ve zeytinliklerle çevrili doğada Şirince’nin köklü mirasını sessiz lüks anlayışıyla yorumluyor. 

Dünyanın en iyi turizm köyü Şirince bir cazibe merkezi konumunda

Hatırlayanlar olacaktır, Maya takvimine göre 21 Aralık 2012 tarihinde kopacağı öne sürülen kıyametten Şirince’nin etkilenmeyeceğine dair bir efsane ortaya çıkmıştı. Bu haberler Şirince'ye dünya çapında bir şöhret kazandırmıştı. 

Şirince İzmir’in Selçuk ilçesine bağlı.  Taş sokakları, bağları, zeytinlikleri, kiremitli çatıları, ahşap pencereleri, ağaçları ve çiçekleriyle başlıbaşına bir cennet. 19. yüzyıl ve 20. yüzyıl başlarından kalma iki katlı, beyaz badanalı, cumbalı taş evler birbirinin manzarasını veya güneş ışığını kapatmayacak şekilde inşa edilmiş. Yanyana duran bu yapılar, uzaktan bakınca empresyonist bir tabloyu andırıyor.

1922 yılına kadar Ortodoks Rumların yaşadığı köyde, mübadele sonrası bölgeye yerleştirilen Balkan göçmenler ağırlıkta. Köyün içinde yer alan ve Ali Nesin öncülüğünde kurulan Matematik Köyü ile Tiyatro Medresesi gibi kurumlar sayesinde, Şirince sanat ve eğitim çalışmalarıyla da dikkat çekiyor. 

Birleşmiş Milletler Dünya Turizm Örgütü’nün “Best Tourism Villages” programı kapsamında “Dünyanın En İyi Turizm Köyü” seçilen köy, kültür, doğa ve gastronomiyi aynı destinasyonda buluşturuyor. Bülbül Dağı üzerinde yer alan Meryem Ana Evi’ne yaklaşık 16 kilometre uzaklıkta olması ve bölgede başta Efes olmak pek çok tarihi bölge bulunması, Şirince’yi yabancı turistler için bir cazibe merkezi kılıyor.

Gül bahçesi içindeki konakta sessiz lüks ve “slow food”bilikteliği

Yarım asrı aşkın bir süredir, büyük tesislerde hizmet veren Martı Hotel’s & Marinas’ın, Şirince’de, görece küçük bir oteli mevcut. Kuruluş, 100 yılı aşkın bir geçmişe sahip olan Güllü Konakları’nı “Sessiz lüks” anlayışıyla yöneterek, bölgeye gelen yabancılar için ideal bir durak sunuyor. 

Taş binalar, avlular,  şadırvanlar, gül ve zeytin ağaçları içindeki tesiste, odalar numaralar değil, gül cinslerinin isimlerini taşıyor. Her oda birbirinden farklı dekorasyona ve aynı zamanda Martı Grubunun sunduğu konfor anlayışına sahip. 

Geçtiğimiz günlerde küçük bir basın grubu olarak Martı Hotels & Marinas Marka Pazarlama Müdürü Lina Temelli ile birlikte Güllü Konakları ziyaret ettik ve Şirince’deki zeytin hasatına katıldık.

Şirince’den Bölgenin Tarihi Rotalarına

Güllü Konakları, Şirince’nin merkezindeki konumuyla yalnızca köyü değil, çevredeki önemli kültür ve gastronomi rotalarını keşfetmek için de alternatif bir başlangıç noktası sunuyor. Efes Antik Kenti ya da  Urla Bağ Yolu için bölgeye gelen yabancı turistler,  Güllü Konakları’nı tercih ediyorlar. 

Topraktan Sofraya Şirince: ZESTE

Güllü Konakları’nın Şirince’nin kültürel ve tarımsal mirasından beslenen özgün bir restoranı var. Bir zeytin bahçesi içinde yer alan Zeste 30 kişilik kapalı ve 40 kişilik açık alan kapasitesine sahip. Serin sonbahar günlerinde sofralar şömine etrafında kuruluyor. 

Şef Sinan Karaahmet’in mutfak yaklaşımıyla şekillenen Zeste, “slow food” yaklaşımıyla çalışıyor. Menü, mevsimin sunduklarına göre yıl boyunca değişiyor. Mevsimsellik ve yerel üretime duyulan saygı mutfağın temelini oluşturuyor.

Şef Karaahmet, Ege’nin köklü lezzet hafızasını çağdaş ve yalın bir mutfak anlayışıyla yorumluyor. Zeste, gerçek anlamda “çiftlikten sofraya” yaklaşımı çerçevesinde, kendi seraları, ekili alanları, zeytinlikleri ve hayvancılığı kapsayan üretim ekosisteminden besleniyor. Kendi üretiminde bulunmayan ürünlerde ise Tire Ovası ve benzer üretim anlayışını paylaşan butik üreticiler tercih ediliyor.

Küçük tesislere ihtiyaç büyük

Güllü Konakları Martı Hotels& Marinas için önemli bir yeni alan. Yılların otelcilik deneyimini küçük ölçekteki bir tesise aktaran grup, bu yatırımı da çok başarılı bir biçimde yürütüyor. Başta Ege olmak üzere, Türkiye’nin çeşitli turistik ve tarihi bölgesinde yüksek kaliteli küçük tesise ihtiyaç var. Martı Grubu, Güllü Konakları benzeri farklı yatırımlar yaparak, bir zincir daha oluşturabilirler düşüncesindeyim. 

Batı Akdeniz İhracatçı Birliği (BAİB) 2025 yılı İhracatın Yıldızları ödül töreni Mimar Sinan Kongre Merkezi’nde gerçekleştirildi.

67 firmaya ödülleri Ticaret Bakan Yardımcısı Volkan Ağar ve protokol üyeleri tarafından verildi.

Volkan Ağar, jeopolitik gerilimler, bölgesel çatışmalar, artan korumacılık ve yükselen enerji ve navlun maliyetlerinin dünya ticaretini baskı altında tuttuğunu, tüm bu olumsuzluklara rağmen Türk ekonomisinin 24 çeyrektir kesintisiz büyüdüğünü ve ihracatımızın da dirençli duruşunu koruduğunu anımsattı.

Yılın on ayında mal ihracatının yüzde 5,5 artışla 236,8 milyar dolara, yıllıklandırılmış mal ihracatının ise tarihin en yüksek seviyesi olan 285,6 milyar dolara yükseldiğini belirten Ağar, ‘’Hizmetler ihracatına yönelik beklentimizle birlikte, Ekim ayı itibarıyla yıllıklandırılmış mal ve hizmet ihracatımızın toplamda 413 milyar doları bularak Orta Vadeli Program hedefimizi yıl bitmeden yakaladığımızı öngörüyoruz’’ dedi.

İhracattaki bu başarının sahada büyük bir emek ve ciddi zorluklar pahasına elde edildiğinin farkında olduklarını ifade eden Ağar, şunları kaydetti:

‘’Artan maliyetlere, daralan dış talebe ve belirsizliğe rağmen siparişini koruyan, istihdamını sürdüren firmalarımızın mücadelesi var. Enerji ve işçilik maliyetlerindeki artışın özellikle emek yoğun sektörlerimiz üzerinde yarattığı baskının farkındayız. İstihdamın ve üretim kapasitesinin korunmasına yönelik taleplerinizi Bakanlık olarak dikkatle ele alıyoruz. Yaş meyve ve sebze ihracatçılarımızın en önemli gündemlerinden birinin lojistik olduğunu biliyoruz.’’

"Bulgaristan yeni kapı açacak"

Kapıkule ve Hamzabeyli gümrük kapılarında yaşanan yoğunluğun, özellikle yaş meyve ve sebze ürünlerinde yarattığı kayıpların farkında olduklarını anlatan Ağar, sözlerini şöyle sürdürdü:

‘’Sınır kapılarındaki yoğunluğun temel nedeni, Bulgaristan Kapitan Andreevo Gümrük Kapısı'nda ki modernizasyon çalışmalarıdır. Bulgaristan ile varılan mutabakatla Dereköy Gümrük Kapısı'nı hafif ticari araçların geçişine açtık. Bulgaristan ve Yunanistan gümrük idareleriyle görüşmelerimiz sürdürüyor, Ro-Ro hatlarının kapasitesini artırmak için çalışıyoruz. Kapıkule'nin kuzeyinde yeni bir kara gümrük kapısı açılması konusunda da Bulgaristan ile mutabakata vardık. Bazı ürün gruplarına geçiş önceliği tanınmasına yönelik çalışmalarımız da devam ediyor.’’

Karadeniz’de güvenli seyrüsefer koşullarının yeniden sağlanması ve ticari taşımacılığın kesintisiz sürdürülmesi amacıyla ilgili bakanlıklar ve kurumlarla  koordinasyon içerisinde olduklarını anlatan Bakan Yardımcısı Ağar, şunları kaydetti:

‘’Pazara erişim tarafında; kalıntı ve pestisit kaynaklı bildirimler, yeni pazarlar için bitki sağlığı protokolleri ve AB’nin sofralık üzümde uyguladığı dönemsel vergi gibi konuları yakından takip ediyor; Tarım ve Orman Bakanlığımızla koordinasyon içinde ve AB makamlarıyla temaslarımızda gündeme getiriyoruz. Madencilik ve doğal taş sektörümüzün ruhsatlar, orman izin süreçleri ve arazi izin bedellerine ilişkin taleplerinizin farkındayız. İlgili bakanlıklar ile çözüm için çalışıyoruz. Kozmetik sektörümüzün hedef pazarlardaki teknik mevzuat, test ve belgelendirme yükünü hafifletmek için pazara giriş belgeleri destek listemizi düzenli olarak güncelliyoruz.’’

İhracat ve finansman destekleri

İhracata hazırlık aşamasından pazarlamaya, tasarımdan küresel firmalara tedarikçi olmaya, tanıtımdan fuar katılımlarına, yurt dışı dağıtım kanalları oluşturmaktan küresel marka olmaya kadar her aşamada ihracatçılara desteklerini sürdürdüklerini vurgulayan Ağar, sözlerini şöyle tamamladı:

‘’Bu kapsamda, 2025 yılında DFİF’ten yaklaşık 33 milyar TL destek sağladık. 2026 yılında ise toplam desteğimizi 45 milyar TL’ye yükselttik. Bölgemizdeki firmalarımıza ise 2025 yılında 379,1 milyon TL destek sağladık. Bu yıl ise destek ödemelerimiz 386,8 milyon TL’ye ulaştı. Yıl tamamlanmadan geçen yılın toplamını aştık. Finansmana erişimi en öncelikli gündem maddelerimizden biri olarak görüyoruz. Ekim ayı itibarıyla Türk Eximbank ihracatçılarımıza 55,3 milyar dolar destek sağladı. İGE A.Ş. bugüne kadar 343 milyar TL’lik krediye 300 milyar TL kefalet sağlarken, Türk Ticaret Bankası bu yıl 110 milyar TL finansman hedeflemektedir.’’

BAİB’de hedef 3 milyar doları aşmak

BAİB Başkanı Mehmet Ali Can da ihracatta yılsonu hedefinin 3 milyar doları aşmak olduğunu söyledi.

Geçen yılı 2,7 milyar dolarlık ihracatla tamamladıklarını anımsatan Can, bu yılın 10 aylık dönemde yüzde 10 artışla 2,4 milyar doları aştıklarını belirten Can, ‘’Yılın n 10 aylık döneminde 2 bin 235 firmamız, 179 ülke ve bölgeye ihracat yaptı. Aralık ayı sonu itibariyle yılı 3 milyar doların üzerinde ihracatla kapatmayı hedefliyoruz’’ dedi.

"Savaşlar gerilim hattı oluşturuyor"

İhracat rakamları artarken enerji, işçilik, finansman ve lojistik maliyetlerinin artışı, kur kaynaklı rekabet baskısı ve dünya pazarlarındaki belirsizlik olduğunu dile getiren Can, şöyle konuştu:

‘’Firmalarımız pazar kaybetmemek adına karlılığından feragat ediyor. Bunu başaramayanlar maalesef pazarını kaybediyor. Bu nedenle değerdeki artışı tek başına başarı saymamalı, miktardaki gerilemeyi ciddiye almalıyız. Bunun yanında bizim için büyümenin sürdürülebilir olması ve daha fazla firmamızın ihracat ailesine katılması da en az rakamlar kadar önemlidir. Rusya-Ukrayna savaşı yıllardır bölgemizi ve küresel ticareti etkiliyor. Ukrayna'ya ihracatımız bu yıl yaklaşık yüzde 32 azalarak 81 milyon dolara geriledi. 2023 yılında 130 milyon dolardı. ABD ile İran arasındaki çatışma ve Orta Doğu'daki gelişmeler belirsizliği daha da artırıyor.’’

Türkiye’nin çevresindeki gerilim hatlarının ihracatçıyı doğrudan etkilediğine dikkat çeken Mehmet Ali Can, şöyle devam etti:

‘’Bu gerilim hattının dışında kalarak bu rakamları yakalama başarısını göz ardı edemeyiz. Enerji fiyatları yükseliyor, lojistik maliyetleri artıyor, navlun ve sigorta giderleri öngörülemez hale geliyor. Ülkeler kendi üreticilerini korumak için yeni ticari engeller getiriyor. Biz ihracatçılar bir yandan bunlarla mücadele ederken, diğer yandan artan üretim maliyetleri, finansmana erişim ve kur kaynaklı rekabet sorunlarıyla karşı karşıya kalıyoruz. İhracatın miktar olarak da büyüyebilmesi için rekabet gücünü destekleyen koşullara ihtiyaç var. Bu nedenle ihracatçımıza sağlanan finansman koşullarının genişletilmesi, mevcut desteklerin güçlendirilmesi ve uluslararası pazarlarda rekabet edebileceği ekonomik şartların oluşturulması büyük önem taşıyor. Beklentimiz, ihracatçının daha fazla ihracat yapması için koşulların iyileştirilmesidir.’’

Buna göre, ocak-eylül döneminde taşıma tonajını geçen yılın aynı dönemine göre yaklaşık yüzde 25 artıran Pasifik Eurasia, Bakü-Tiflis-Kars (BTK) hattında ihracat taşımalarını ise yaklaşık yüzde 30 artırdı.

Açıklamaya göre Çin-Türkiye-Avrupa hattındaki düzenli blok tren seferleri, yeni yük grupları ve uluslararası iş birlikleriyle Pasifik Eurasia, Orta Koridor'un etkinliğinin artırılmasına ve uluslararası ticarette daha güçlü bir lojistik güzergah haline gelmesine katkı sağlıyor.

Pasifik Eurasia, 2027'de Çin, Kazakistan, Azerbaycan ve Gürcistan'daki paydaşlarıyla iş birliklerini geliştirmeyi planlıyor.

Şirket, bu amaçla Middle Corridor Multimodal LTD ile Çin çıkışlı, Türkiye ve Avrupa varışlı ve tersi yöndeki tüm taşımalar için karşılıklı hizmet alışverişi başlattı.

Kazakistan merkezli Middle Corridor Multimodal LTD, China Railways iştiraki CRCT, Kazakistan Demiryolları, Azerbaycan Demiryolları ve Gürcistan Demiryolları ortaklığıyla kuruldu.

Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığının verdiği Yeşil Lojistik Belgesi'ne sahip Pasifik Eurasia'nın, demir yolunun yük taşımacılığındaki payını artırmak amacıyla farklı taşıma türlerini bir araya getiren hizmetler geliştirdiği belirtildi.

Şirketin, Arkas Lojistik ile kurduğu Pasifik Arkas Demiryolu Tren İşletmeciliği ortaklığı aracılığıyla hibrit lokomotiflerle yürütülen yurt içi yük taşımacılığını geliştirmeye ve yurt içi lojistik ağını uluslararası hatlarla bütünleştirmeye odaklandığı bildirildi.

Pasifik Arkas'ın dizel ve elektrik modlu beş lokomotifinden ikisi, elektrifikasyonun devreye girdiği Çerkezköy hattında elektrikli modda çalışmaya başladı.

"Bakü-Tiflis-Kars Demiryolu Hattı'ndaki düzenli yük akışını güçlendirmeyi hedefliyoruz"

Pasifik Eurasia Genel Müdürü Emre Sarıcan, önceki yıllarda Çin-Türkiye-Avrupa güzergahında başlattıkları blok tren taşımacılığı kapsamında Çongçing'den Türkiye'ye seferlerini haftalık takvime bağladıklarını anlattı.

Orta Koridor'u izleyen trenlerin Kazakistan, Hazar Denizi, Azerbaycan ve Gürcistan üzerinden Bakü-Tiflis-Kars Demiryolu Hattı'yla Türkiye'ye ulaştığını ifade eden Sarıcan, China Railway ve Yuxinou Logistics bünyesindeki kuruluşlarla yürüttükleri işbirlikleriyle hattaki düzenli yük akışını güçlendirmeyi hedeflediklerini kaydetti.

Sarıcan, Orta Kodiror'un ihracat yönünde kullanımına örnek olarak bu yıl İzmir Biçerova Tren İstasyonu'ndan Şanghay'a 50 adet 40 fitlik konteyner taşıyan bir blok yük treni orgnize ettiklerini aktardı.

Kazakistan'dan Türkiye'ye tahıl taşınmasına yönelik anlaşma kapsamında ilk siparişin alındığını belirten Sarıcan, Bakü-Tiflis-Kars Demiryolu Hattı üzerinden Mersin'in Tarsus ilçesindeki Yenice İstasyonu'na taşıma yapıldığını kaydetti.

Bu hatta aylık yaklaşık 30 bin tonluk taşıma hacmine ulaşmayı hedeflediklerini aktaran Sarıcan, "Suudi Arabistan merkezli bir meşrubat şirketiyle yürüttüğümüz çalışma kapsamında Körfez bölgesinden yüklenerek ülkemiz üzerinden Kazakistan'a yönelik taşımalara da başladık. Organizasyon, ürünlerin deniz yoluyla Türkiye'deki limanlara getirilmesini ve buradan demir yoluyla Kazakistan'a sevk edilmesini kapsıyor." ifadelerini kullandı.

Sarıcan, düzenli sevkiyat planı oluşturulduğunu ve ikinci partinin taşıma işlemlerine kasım ayında başlandığını vurguladı.

Bu yıl İzmir'den Çin'e gerçekleştirdikleri ihracat taşımasının yanı sıra Avrupa çıkışlı yükleri Türkiye üzerinden Bağımsız Devletler Topluluğu (BDT) ülkelerine "swap body" (değiştirilebilir taşıma kasası) yöntemiyle sevk ettiklerinin bilgisini paylaşan Sarıcan, şunları kaydetti:

"Otomotiv lojistiğinde Avrupa'dan Türkiye'ye blok trenlerle otomobil taşıyor, Türkiye'den BDT ülkelerine yönelik transit ihracat kapsamında konteynerize otomobil taşımaları gerçekleştiriyoruz. Türkiye'den Avrupa'nın farklı noktalarına metal ürünleri, ray, travers ve çimento taşımalarımız, Kazakistan'dan aldığımız tahıl siparişleri ve Körfez'den Orta Asya'ya uzanan multimodal taşımalarımız, hizmet verdiğimiz güzergahları ve yük gruplarını çeşitlendirme hedefimizin somut örnekleridir. Mevcut servislerimizin sefer sıklığını 2027'de artırmayı, Çin'de yeni çıkış noktaları oluşturmayı ve terminal bağlantılarımızı güçlendirmeyi hedefliyoruz."

Program, İstanbul Sabiha Gökçen (ISG) Uluslararası Havalimanı'nda saat 09.05'te düzenlenen anma töreniyle başladı.

Pegasus Hava Yolları Yönetim Kurulu Başkanı Mehmet Nane, Pegasus Hava Yolları CEO'su Güliz Öztürk ve yöneticilerin de katıldığı program kapsamında, Büyük Taarruz Şehitliği ve Mustafa Kemal Atatürk Anıtı, Kocatepe Anıtı ve Zafer Müzesi ziyaret edildi.

Programda konuşan Öztürk, her yıl 10 Kasım'da Atatürk'ü anmak üzere basın mensuplarıyla anma uçuşu düzenlediklerini söyledi.

Anma uçuşlarının bir gelenek haline gelmesinden mutluluk duyduklarını vurgulayan Öztürk, "İlkini Cumhuriyetimizin 100. yılında Samsun'a yapmıştık. Sonra Selanik'e gittik, geçen yıl Çanakkale'deydik. Bu yıl da Kurtuluş Savaşı'mızın en önemli dönüm noktalarından birine tanıklık etmiş olan Afyonkarahisar'dayız. Bundan sonra da geleneksel hale gelmiş bu anma uçuşlarına yine önemli şehirlerde devam edeceğiz." dedi.

Öztürk, 2022'nin ilk çeyreğinden itibaren hızlı bir büyüme dönemine girdiklerini aktararak, bu süreçte filo ve uçuş ağlarını genişlettiklerini dile getirdi.

Şubatta başlayan ABD-İran Savaşı'nın seyahat talebinde dalgalanmaya yol açtığını ifade eden Öztürk, yakıt fiyatlarındaki sert artışın da şirket üzerindeki maliyet baskısını artırdığını belirtti.

Öztürk, "2026'nın 9 aylık dönemi itibarıyla 33,4 milyon misafirimize hizmet verdik ve kapasitemizi yüzde 4 artırdık. Satış gelirlerimiz de yüzde 8 büyüdü. Toplamda 9 ayda ciromuzu 2,8 milyar avronun üzerine taşıdık. Bu kapsamda 9 ayda faiz, amortisman ve vergi öncesi karımız (FAVÖK) 486 milyon avro, marjımız ise yüzde 17,2 olarak gerçekleşti." diye konuştu.

"Uzun vadeli bir perspektifle filomuzu büyütmeye devam ediyoruz"

Öztürk, filolarının yıl sonunda 132 uçağa sahip olacağını vurgulayarak Çekya Hava Yolları (Czech Airlines-CSA) ve Smartwings Grubunun satın alınma işlemlerine değindi.

Pegasus ve Smartwings'in birleşik filosunun 175 uçağın üzerinde olduğunu belirten Öztürk, şunları kaydetti:

"Smartwings yatırımı, Türkiye'deki güçlü konumumuzu korurken Avrupa'daki varlığımızı geliştirmemize ve daha dengeli bir coğrafi dağılıma ulaşmamıza da imkan sağlayacak. İlk aşamada Smartwings'in iş modelini koruyacağız. İki ayrı şirket ve iki ayrı marka olarak çalışacağız. Bununla birlikte uzun vadeli bir perspektifle filomuzu büyütmeye devam ediyoruz. Airbus uçaklarımızla büyümeyi sürdürüyoruz. Asıl güçlü büyüme dönemi Boeing uçaklarımızın teslimatıyla başlayacak. İlk Boeing teslimatını 2028'de gerçekleştireceğiz. Filomuza 2028'de 8, 2029'da ise 12 Boeing uçağı katılacak. Böylece 2030'da havacılık grubunun birleşik filosunun 200 uçağın üzerine çıkacağını öngörüyoruz. Tüm bu gelişmeler doğrultusunda, 2026 yıl sonu itibarıyla gelirlerimizde yüzde 5 ila 10 arasında bir artış, FAVÖK marjımızın da yaklaşık yüzde 15 seviyesinde gerçekleşmesini öngörüyoruz."

Uzun vadeli filo planına da değinen Öztürk, opsiyonlar dahil 2040'a kadar yaklaşık 240 uçağın teslim edilmesini beklediklerini belirtti.

Öztürk, "Önemli olan tabii sadece büyümek değil, operasyonel verimliliği koruyarak, finansal esnekliği ve dayanıklılığı koruyarak verimli ve akıllı bir şekilde büyümek. Tüm amacımız da bu." diye konuştu.

"Bakım ihtiyaçlarımızın yaklaşık yüzde 60'ını kendi bünyemizde karşılayacağız"

ISG'de bir bakım hangarı yatırımı yaptıklarını vurgulayan Öztürk, 5 uçak kapasiteli ve boya hangarını da içeren ilk fazı şubatta devreye aldıklarını söyledi.

Öztürk, bakım hangarının ikinci fazının da 5 uçak kapasiteli olacağını belirterek, "İkinci fazı kasım sonu veya aralık ayında tamamlayacağız. Yatırımın tamamlanmasıyla 2027'nin ocak veya şubat ayında devreye girecek. Uzun vadede bakım ihtiyaçlarımızın yaklaşık yüzde 60'ını kendi bünyemizde karşılayacağız." dedi.

Yakıt tasarrufu, bilet ve ek ürün fiyatlandırması, uçak bakımı ve arıza tahmini gibi alanlarda yapay zekadan yararlandıklarına dikkati çeken Öztürk, son üç yılda 50'den fazla yapay zeka projesi üzerinde çalıştıklarını vurguladı.

Öztürk, FlyGPT çatısı altında yürüttükleri Phantom projesiyle yapay zeka ajanlarını iş süreçlerine dahil ettiklerini dile getirerek, "Hedefimiz dünyada teknolojiyi en iyi kullanan üç hava yolundan biri olmak." ifadesini kullandı.

Finans ve uçuş ekiplerinin konaklama işlemleri dahil çeşitli süreçlerde 30'dan fazla yapay zeka ajanının görev aldığını aktaran Öztürk, nihai değerlendirme ve onayların çalışanlar tarafından yapıldığını kaydetti.

Öztürk, sürdürülebilir havacılık yakıtına (SAF) ilişkin çalışmalara da işaret ederek, şirketin geçen yıl yolcu kilometre başına düşen karbon emisyonunun 56,9 gram karbondioksit olduğunu söyledi.

Öztürk, "Gerçekten globalde sektörde en düşük oranlardan bir tanesi. 9 ay, Orta Doğu'daki bütün bu soruna, uzayan rotalara rağmen 57,1'de tutmayı da başarabildik. Tüpraş ve SOCAR ile de SAF'ın geliştirilmesine yönelik işbirlikleri de başlattık. Farklı iş modelleri üzerinde de birlikte çalışıyoruz." dedi.

ISG'nin Pegasus'un ana üssü olduğunu kaydeden Öztürk, ikinci terminalin devreye girmesiyle havalimanının terminal kapasitesinin iki katına çıkmasını beklediklerini aktardı.

Öztürk, Iberia ile yapılan anlaşma kapsamında ABD'nin New York ve Miami kentlerine ve Güney Amerika'daki bazı noktalara kod paylaşımlı uçuşlar gerçekleştirildiğini, bu uçuşların biletlerinin Pegasus'un mobil uygulamasından ve internet sitesinden alınabildiğini dile getirdi.

(AA)

Gebze Ticaret Odası (GTO) 10. dönem meclis yönetimi yapılan seçimle belirlendi.

Meclis üyelerinin katılımıyla gerçekleştirilen seçim sonucunda TAYSAD Yönetim Kurulu Başkanı Yakup Birinci, GTO Meclis Başkanı oldu. Meclis başkan yardımcılıklarına Gökhan Altıntaş ve Köksal Aydın seçilirken, Bülent Tüyyüz ise katip üye olarak görev aldı. Yeni dönemde görev yapacak meclis yönetimi, GTO’nun çalışmalarını meclis çatısı altında yürütecek.

İMES Organize Sanayi Bölgesi (İMES OSB) 3. Olağan Genel Kurulu, bölge katılımcıları ve davetlilerin geniş katılımıyla İMES OSB Süheyl Erboz Konferans Salonu’nda gerçekleştirildi.

Genel Kurula İstanbul Sanayi Odası Başkanı Adnan Dalgakıran, İMES Sanayi Sitesi Başkanı Kemal Akar, Yalova Makina İhtisas OSB Yönetim Kurulu Başkanı Direnç Özdemir, İMES OSB Yönetim Kurulu Başkanı Ahmet Tokkan, beraberindeki yöneticiler ve bölge katılımcıları katıldı.

Genel Kurul kapsamında gerçekleştirilen seçim ve oylama sonucunda Ahmet Tokkan başkanlığındaki yönetim ekibi, yeni dönemde de görev yapmak üzere oy birliğiyle seçildi.

Yeni dönemde İMES OSB’nin sanayi altyapısının geliştirilmesi, üretim ve istihdam kapasitesinin artırılması ve katılımcı firmalara yönelik çalışmaların sürdürülmesi hedefleniyor.

Sosyal medya hesabından paylaşım yapan Bayraktar şunları kaydetti:

"Görüşmemizde; küresel iklim değişikliğiyle mücadele politikalarımızı, temiz enerji dönüşümü hedeflerimizi ve adil bir enerji geçişi için uluslararası platformlarda atılabilecek ortak adımları değerlendirdik. Bu kapsamda, Rusya ile birlikte inşa ettiğimiz Akkuyu Nükleer Güç Santrali projemiz başta olmak üzere, temiz ve kesintisiz enerjinin en önemli kaynaklarından biri olan nükleerin, emisyon azaltım hedeflerimize ve küresel iklim mücadelesine güçlü katkılar sunacağına inanıyoruz. Rusya ile enerjinin birçok alanında olduğu gibi iklim değişikliğiyle mücadele ve yeşil dönüşüm süreçlerinde de güçlü iş birlikleri geliştirmeye devam edeceğiz."

Antalya’da ev sahipliği yaptığımız COP31’in üçüncü gününde, Rusya Federasyonu Devlet Başkanı İklim Değişikliği Özel Temsilcisi Sayın Ruslan Edelgeriev ile bir araya geldik. Görüşmemizde; küresel iklim değişikliğiyle mücadele politikalarımızı, temiz enerji dönüşümü hedeflerimizi ve adil bir enerji geçişi için uluslararası platformlarda atılabilecek ortak adımları değerlendirdik. Bu kapsamda, Rusya ile birlikte inşa ettiğimiz Akkuyu Nükleer Güç Santrali projemiz başta olmak üzere, temiz ve kesintisiz enerjinin en önemli kaynaklarından biri olan nükleerin, emisyon azaltım hedeflerimize ve küresel iklim mücadelesine güçlü katkılar sunacağına inanıyoruz. Rusya ile enerjinin birçok alanında olduğu gibi iklim değişikliğiyle mücadele ve yeşil dönüşüm süreçlerinde de güçlü iş birlikleri geliştirmeye devam edeceğiz.

— Alparslan Bayraktar (@aBayraktar1) November 11, 2026

Sayıştay’ın 2025 yılı denetim raporlarına göre, nüfusu 50 bin ve üzerindeki 81 büyükşehir ilçe belediyesi arasında en az bulgu İnegöl Belediyesi’nde tespit edildi.

İnegöl Belediyesi adına 2 bulgunun yer aldığı raporda, belediyenin mali tablolarına olumlu denetim görüşü verildiği bildirildi. Açıklamaya göre, 306 bin 4 kişilik nüfusuyla büyükşehir ilçeleri arasında önemli bir yere sahip olan İnegöl Belediyesi’nin 2025 yılı Sayıştay Denetim Raporu’nda toplam 2 bulguya yer verildi. Belediyenin raporunda yer alan iki bulgunun da denetim görüşünü etkileyen nitelikte olmadığı belirtildi.

Sayıştay, belediyenin mali tablolarının tüm önemli yönleriyle doğru ve güvenilir bilgi içerdiğini değerlendirerek olumlu denetim görüşü verdi. Raporda herhangi bir kamu zararı tespiti veya tazmin hükmü de yer almadı.

“Bulgular belediye alacaklarının takibi ve tahsiliyle ilgili”

Verilen bilgiye göre, Sayıştay raporunda yer alan iki bulgu ise belediyenin alacaklarının takip ve tahsil süreçleri ile kira alacaklarına ilişkin hukuki işlemleri kapsıyor. Bunlar; idare alacaklarına ilişkin genel hükümlere göre takip ve tahsilat süreçlerinin etkin olarak işletilmemesi konusu ile kira alacaklarının tahsiline ilişkin hukuki süreçlerin işletilmemesi ve kira sözleşmesi sona eren taşınmazların tahliye işlemlerinin yapılmaması konuları. Söz konusu bulgular, belediyenin mali tablolarının güvenilirliğine ilişkin olumsuz bir denetim görüşü oluşturmazken, belediye alacaklarının takip ve tahsil süreçlerinin daha etkin yürütülmesine yönelik tespitler olarak raporda yer aldı.

“Tablo tüm çalışma arkadaşlarımızın emeğinin sonucudur”

İnegöl Belediye Başkanı Alper Taban, elde edilen sonucun İnegöl ve İnegöl Belediyesi adına sevindirici olduğunu söyledi. Yapılan her işten, atılan her adımdan emin olduklarını, Sayıştay raporlarının neticesinin de İnegöl Belediyesi’nin ve İnegöl şehrinin doğru yönetildiğini ortaya koyduğunu kaydeden Başkan Taban, “Bu tablo tüm İnegöl Belediyesi çalışanların da ortak emeğinin sonucudur. Bir yandan; Botanik Nikah ve Etkinlik Salonları projesi, bir yandan Millet Bahçemiz, yeni yüzme havuzu, kentsel dönüşüm uygulamaları, yeni şehir stadyumu, yeni meydanlar, yeni kitaphaneler, tarım ve turizm alanında çalışmalar, spor sahaları, üst yapı çalışmaları gibi projelerimiz devam ederken, diğer taraftan mali açıdan belediyemizin başarılı bir dönem geçirmesi asla tesadüf değil. Belediyecilik bir ekip işidir. Ortaya çıkan bu tablo, kurumumuzdaki tüm çalışma arkadaşlarımızın özverili gayreti, emeği ve sorumluluk bilinciyle yürüttüğü çalışmaların neticesidir” dedi.

TMMOB İnşaat Mühendisleri Odası (İMO) Bursa Şubesi, “Talebimiz Geleceğimiz” kampanyası kapsamında inşaat mühendisliğinin sorunlarına ve güvenli yapılaşma için çözüm önerilerine dikkat çekti. İMO Bursa Şubesi Yönetim Kurulu Başkanı Serdar Atilla Erdem, deprem riskinin Türkiye için bir beka sorunu olduğunu belirterek, “Depremi beka sorunu olmaktan çıkarmanın en önemli ayağı, inşaat mühendisliği bilimine hak ettiği itibarı teslim etmek ve inşaat mühendislerinin sorunlarını çözmektir” dedi. Mühendislik hizmetlerinin maliyet kalemine indirgenmesinin hem mesleki niteliğe hem de toplumun güvenli yaşam hakkına zarar verdiğini belirten Erdem, kamuda yetersiz ücret ve özlük hakları, özel sektörde ise düşük ücret, uzun çalışma saatleri ve güvencesiz istihdamın önemli sorunlar olduğunu söyledi. Genç mühendislerin işsizliği, emekli mühendislerin yetersiz aylıkları ve kadın mühendislerin karşılaştığı ayrımcılığın da çözüm beklediğini ifade etti.

“Yapı stoku envanteri çıkarılmalı”

Türkiye'nin güncel ve kapsamlı bir yapı stoku envanterine sahip olmamasını önemli bir eksiklik olarak değerlendiren Erdem, milyonlarca vatandaşın yaşadığı binaların güvenli olup olmadığını bilmediğine dikkat çekti. İmar aflarıyla mühendislik hizmeti almamış veya projelerine aykırı yapıların teknik inceleme yapılmadan hukuki statü kazandığını belirten Erdem, yapıların kullanım ömürleri boyunca düzenli denetlenmesi gerektiğini vurguladı.

“İMO’dan sekiz başlıkta çözüm çağrısı”

İMO'nun talepleri arasında mühendislik hizmetlerine uygun asgari ücret belirlenmesi, kamu mühendislerinin özlük haklarının iyileştirilmesi, genç mühendisler için istihdam olanaklarının artırılması ve Yetkin Mühendislik sisteminin yasalaştırılması yer aldı. Oda ayrıca şantiye şefliğinin tam zamanlı yürütülmesini ve her şantiyeye bir şef atanmasını, yapı denetiminin bağımsızlaştırılmasını, ülke genelinde yapı stoku envanterinin çıkarılmasını ve periyodik yapı kontrol sisteminin kurulmasını istedi.

“Sorunların tespitini değil, çözülmesini istiyoruz”

Mesleğin sorunlarını ve çözüm önerilerini ilgili kurumlara ve TBMM’ye ilettiklerini belirten Erdem, kamu kurumlarına somut adım atılması çağrısında bulundu. Mühendislik emeğinin korunmasının doğrudan vatandaşların yaşam güvenliğiyle ilgili olduğunu vurgulayan Erdem, “Mühendislik emeğinin korunması aynı zamanda çocukların güvenli okullarda eğitim görmesi, vatandaşların depreme dayanıklı hastanelerde sağlık hizmeti alması ve milyonlarca insanın güvenli konutlarda yaşaması anlamına geliyor” dedi.

“Bursa’da 500’e yakın mühendis katıldı”

İMO Bursa Şubesi'nin basın açıklamasına Mudanya Belediye Başkanı Deniz Dalgıç, odanın geçmiş dönem başkanları, bölge temsilcileri ve kamu ile özel sektörde çalışan yaklaşık 500 inşaat mühendisi katıldı. Mesleğin değersizleştirilmesine sessiz kalmayacaklarını belirten Erdem, “Bilimden, emekten ve mesleki sorumluluğumuzdan aldığımız güçle mesleğimizi, emeğimizi ve halkımızın yaşam hakkını savunmaya devam edeceğiz” ifadelerini kullandı.

Yapılan açıklamaya göre, ilan fiyatları baz alınarak oluşturulan veriler, eylülde 921 bin 307 lira olan ortalama ilan fiyatının ekimde 926 bin 771 liraya yükseldiğini ortaya koydu. Enflasyondan arındırılmış reel fiyatlarda ise eylüle kıyasla yüzde 1,94 düşüş gerçekleşti.

Ekimde arabam.com ilanlarında en çok görülen markalar sırasıyla Renault, Fiat, Volkswagen, Ford, Opel, Hyundai, Peugeot, Toyota, BMW ve Citroen oldu.

Model bazında bakıldığında ise ekimde ilanlarda en çok bulunan otomobil modelleri sırasıyla Clio, Megane, Egea, Corolla, Astra, Focus, Passat, Civic, Polo ve Corsa oldu.

Ekimde 600 bin liraya kadar olan araçların ilan oranı yüzde 29 olurken, 600 bin 1 ile 1 milyon lira aralığındaki araçlar yüzde 26, 1 milyon 1 ile 1 milyon 400 bin lira aralığındakiler yüzde 20, 1 milyon 400 bin 1 ile 1 milyon 700 bin lira aralığındakiler yüzde 10, 1 milyon 700 bin lira ve üzerindekiler ise yüzde 15'ini oluşturdu.

Söz konusu dönemde 5 yaşa kadar olan araçların ilan oranı, yüzde 27,8 olarak gerçekleşti. 6-9 yaş aralığındaki araçların oranı yüzde 16,7 olurken, 10-15 yaş aralığındaki araçların oranı yüzde 30 oldu. 16-20 yaş aralığındaki araçların oranı yüzde 10,9, 20 yaş ve üzerindeki araçların oranı ise yüzde 14,7 olarak gerçekleşti.

arabam.com'da ilana giren araçlar yakıt tipine göre incelendiğinde, ekimde benzinli araçların ilan oranı bir önceki aya kıyasla 0,2 puan azalarak yüzde 31,2 oldu.

Dizel araçların ilan oranı ise 0,2 puan artışla yüzde 47 seviyesine yükseldi. Elektrikli araçların ilan oranı yüzde 1,5, hibrit araçların ilan oranı yüzde 4,1 olarak kaydedilirken, LPG'li araçların ilan oranı yüzde 16,2 olarak gerçekleşti.

"İlanlarda fiyat indirimlerinin arttığını gördük"

arabam.com CEO'su Önder Oğuzhan, ilanlarda fiyat indirimlerinin arttığını gördüklerini belirtti.

Fiyatı düşürülen ilanların oranının eylül ve ekimde artış gösterdiğini aktaran Oğuzhan, "Ekim ayında bu oran, hem bireysel hem de kurumsal satıcıların ilanlarında bir önceki aya göre yüzde 10'un üzerinde arttı. Kurumsal satıcıların stoklarını eritme ve nakit akışını hızlandırma hedefleri ile sıfır kilometre araçlardaki indirim ve finansman kampanyaları da özellikle yeni model ikinci el araçlarda rekabet baskısı yaratıyor." ifadelerini kullandı.

Oğuzhan, "Gelecek dönemde de finansman koşullarının ve sıfır kilometre araç kampanyalarının ikinci el piyasasının seyrinde etkili olacağını öngörüyoruz." değerlendirmesini yaptı.

Asıl sınamanın iddialı hedeflere ulaşmak için gereken kaynakları bulabilmek olduğunu vurgulayan Şimşek, 2026'nın son derece zorlu bir yıl olduğunu söyledi.

Bakan Şimşek, yakın tarihin en büyük enerji arzı şokunun yaşandığına ve bunun oldukça önemli makroekonomik etkilerinin de olduğuna işaret ederek "Burada bizim için 2053 net sıfır hedefi tabii ki çok önemli. Buna odaklanıyoruz. Biz yükselen bir piyasayız, büyüyen bir ekonomiyiz dolayısıyla sürekli olarak büyümeye devam etmemiz gerekiyor ama büyürken karbondan arındırabilir misiniz kendinizi? Bu çok önemli. Yeşil sanayinizi oluşturabilir misiniz? Önümüzde duran sorunlar bunlar." diye konuştu.

Enerji açısından bakıldığında ise iki bileşen olduğuna değinen Şimşek, enerji tarafında çok iddialı hedeflerinin bulunduğunu ve 2040'a kadar 175 gigavat güneş ve rüzgar enerjisini hedeflediklerini bildirdi.

Şimşek, düşük karbonlu yolun kendileri için bir seçenek değil, bir zorunluluk olduğunu belirterek Türkiye'nin ihracatının yarısından fazlasının Avrupa'ya olduğunu ve bu yüzden dekarbonizasyona yatırım yapmaları gerektiğini anlattı.

Buradaki asıl zorluğun hem ucuz hem de temiz enerjiyi üretebilmek olduğuna dikkati çeken Şimşek, şöyle devam etti:

"Sanayinin karbondan arındırılması mümkün mü? Biz bunun gerçekleştirilebileceğine inanıyoruz ancak burada yanıtlanması gereken temel sorular, bunun ne kadara mal olacağı ve finansmanının nasıl sağlanacağı. Yapılan hesaplamalar bu hedef doğrultusunda yaklaşık 300 milyar dolarlık bir kaynağa ihtiyaç olduğunu gösteriyor. Türkiye'nin mali duruşu oldukça güçlü. Deprem sonrası altyapının yeniden inşası için 100 milyar doların üzerinde harcama yapılmasına rağmen bütçe açığımız Gayri Safi Yurt İçi Hasıla'ya oranla yaklaşık yüzde 3 seviyesinde. Kamu borcumuzun GSYH'ye oranı da yaklaşık yüzde 22 ile oldukça mütevazı bir düzeyde. Dolayısıyla önemli bir mali hareket alanına sahibiz ancak bu iddialı hedeflere ulaşmak için yalnızca kamu kaynaklarının yeterli olmayacağını düşünüyoruz."

Bakan Şimşek, bu nedenle Dünya Bankası ve Avrupa İmar ve Kalkınma Bankası (EBRD) gibi çok taraflı kalkınma bankalarının desteğine ihtiyaçlarının olduğunu belirterek şu ifadeleri kullandı:

"Buradaki amaç, yalnızca bu kuruluşlardan kredi temin etmek değil, farklı kaynaklardan özel sermayeyi harekete geçirmek ve yatırımların risklerini azaltmak. Çok taraflı kalkınma bankaları, teminat sağlayarak ve riskleri üstlenerek özel sektör yatırımlarının önünü açabilir. Dünya Bankası, EBRD ve IFC gibi kuruluşların bu sürece ortak olarak dahil olması büyük önem taşıyor. Türkiye'nin bu hedefleri gerçekleştirmek için güçlü bir mali konumu ve yeterli hareket alanı bulunuyor."

"Enerji, Türkiye'nin cari açığının büyük bir kısmına tekabül ediyor"

Hazine ve Maliye Bakanı Şimşek, Türkiye'nin birincil enerji kaynaklarının yüzde 70’inden fazlasının ithal edildiğini kaydederek, bunun cari açığın büyük bir kısmına tekabül ettiğini dile getirdi.

Son 10 yıl içerisinde Türkiye'nin petrol ve doğal gaz ithal etmek için yaklaşık 600 milyar dolar ödediğine işaret eden Şimşek, sözlerini şöyle tamamladı:

"(Bu) Brüt dış borcumuzdan daha yüksek. Dolayısıyla enerji sistemimize baktığımızda, yenilenebilir enerji kapasitemizi artırmamız gerektiği açık. Bu, ekonomik dayanıklılığımızı da güçlendirecek. Bu nedenle yenilenebilir enerji yatırımlarımızı sürdürmeye devam edeceğiz. Bunun ekonomik gerekçesi son derece açık. Enerji sistemimizi karbondan arındırırken aynı zamanda elektrifikasyonu yaygınlaştırmaya yöneliyoruz. Böylece enerji ithalatına bağımlılığımızı ve makrofinansal risklerimizi azaltırken dayanıklılığımıza ve rekabet gücümüze yatırım yapıyoruz. Bu dönüşüm sayesinde sanayimize daha uygun maliyetli ve rekabetçi fiyatlarla enerji sunabiliyoruz. Bununla birlikte, önümüzdeki dönemde atılması gereken daha pek çok adım bulunuyor."

(AA)

KOBİ’lerin dijital dönüşüm süreçlerine rehberlik etmek amacıyla düzenlenen Akıllı KOBİ Eskişehir Dijital Dönüşüm Konferansı, 12 Kasım Perşembe günü Eskişehir Ticaret Odası (ETO) Meclis Salonu’nda gerçekleştirilecek.

Turkcell ve DenizBank’ın ana sponsorluğunu üstlendiği konferans, saat 12.30’da kayıt ve stant ziyaretleriyle başlayacak.

Saat 13.00’te başlayacak açılış bölümünde Akıllı KOBİ İcra Kurulu Üyesi Başar Ceylan ve ETO Başkanı Metin Güler’in konuşması planlanıyor. Programda Eskişehir Büyükşehir Belediye Başkanı Ayşe Ünlüce ve Eskişehir Valisi Dr. Erdinç Yılmaz da açılış konuşmacıları arasında yer alıyor.

E-ticaret ve finansman destekleri ele alınacak

Konferansta Turkcell Kurumsal Satış Direktörü Mehmet İlker Oruç dijital iş servislerini, DenizBank KOBİ Bankacılığı Satış ve Performans Yönetimi Grup Müdürü Tayfur Geler sürdürülebilir büyümenin finansmanını, Paycell İş Ortaklıkları ve Türkiye Satış Müdürü Emrah Sueren ise KOBİ’lere yönelik ödeme sistemlerini ele alacak.

Logo Yazılım Türkiye Genel Müdürü Akın Sertcan ile Hepsiburada Kıdemli Kurumsal İlişkiler Müdürü Sinem Süllü, e-ticaret ve iş süreçlerinin dijitalleşmesine ilişkin değerlendirmelerini paylaşacak. Avrupa İmar ve Kalkınma Bankası (EBRD) Finansal Olmayan Hizmetler Uzmanı Bilge Sezer Kayaoğlu ise dijital dönüşüme yönelik finansman desteklerinin ele alınacağı panele katılacak.

Eskişehirli firmalar deneyimlerini paylaşacak

Saat 16.05’te başlayacak Yerel Tecrübe Paneli’nde Anot Grup Genel Müdürü Eren Gönenli ile Arıkan Automotive Genel Müdürü ve TAYSİAD Dijital Dönüşüm Çalışma Grubu Lideri Ahmet Arıkan, şirketlerinin dijital dönüşüm deneyimlerini aktaracak. Konferans, saat 16.40’ta başlayacak ödüllü bilgi yarışmasının ardından saat 17.00’de sona erecek.

Verilen bilgiye göre, konferans sonunda yapılacak bilgi yarışmasında toplam değeri 200 bin TL’yi aşan dijital dönüşüm paketleri ile Hepsiburada hediye çekleri dağıtılacak.

Bursa, küresel otomotiv endüstrisinin önemli üretici ve tedarikçilerini buluşturan uluslararası bir organizasyona ev sahipliği yapıyor.

Bursa Organize Sanayi Bölgesi (Bursa OSB) ev sahipliğinde 11-12 Kasım 2026 tarihlerinde altıncısı düzenlenen Automotive Meetings – Dünya Otomotiv Buluşmaları’nın açılışı gerçekleştirildi. 44 ülkeden yaklaşık 300 temsilcinin katıldığı organizasyonda, iki gün boyunca yaklaşık 7 bin ikili iş görüşmesi yapılması hedefleniyor. TOGG, Volkswagen Group, Mercedes-Benz, Aston Martin, Hyundai, Ford, Renault ve Toyota gibi küresel markaların da aralarında bulunduğu şirketlerin temsilcilerini bir araya getiren organizasyon, Bursa merkezli otomotiv tedarik sanayisinin uluslararası pazarlardaki iş bağlantılarını güçlendirmeyi amaçlıyor. 

“4 ülkeden yaklaşık 300 temsilci”

Merinos Atatürk Kongre ve Kültür Merkezi’nde gerçekleştirilen etkinlik, dünyanın otomotiv devlerini bir araya getirdi. T.C. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı Ar-Ge Teşvikleri Genel Müdürlüğü Kümelenme Dairesi Başkanı Canan Ünlü Şahin, Bursa OSB Akıllı Ulaşım ve Hareketlilik Kümesi Yürütme Kurulu Üyesi Özgür Şahin, Otomotiv Endüstrisi İhracatçıları Birliği (OİB) Yönetim Kurulu Üyesi Ertuğrul Tuna Arıncı, Bursa Sanayi ve Teknoloji İl Müdürü Aydın Bakoğlu, Bursa İl Ticaret Müdürü İsmail Aslanlar,  Bursa Eskişehir Bilecik Kalkınma Ajansı (BEBKA) Genel Sekreteri Sabri Bayram, iş insanları derneklerinin yetkilileri, sivil toplum kuruluşu temsilcileri, meslek örgütlerinin yöneticileri ile Bursa iş dünyasının seçkin simalarının katıldı. Bursa OSB ve Akıllı Ulaşım ve Hareketlilik Kümelenmesi Yürütme Kurulu Üyesi Özgür Şahin, organizasyonun farklı ülkelerden üreticiler, tedarikçiler ve teknoloji şirketleri arasında yeni ticari ilişkiler kurulmasına zemin hazırladığını söyledi.

“Türkiye’de otomotiv üretiminin üçte birini Bursa gerçekleştiriyor”

Bursa'nın otomotiv sektöründeki üretim ve ihracat ağırlığına dikkat çeken Şahin, Türkiye'de üretilen her üç araçtan birinin Bursa'da üretildiğini belirtti. Kentte günlük 1000'in üzerinde araç üretildiğini, otomotiv alanında 400'den fazla firmanın faaliyet gösterdiğini ve yaklaşık 60 bin kişiye istihdam sağlandığını kaydeden Şahin, Türkiye otomotiv ihracatının yaklaşık dörtte birinin Bursa'daki firmalar tarafından gerçekleştirildiğini ifade etti. Bursa'nın yalnızca ana sanayi üretimiyle değil, küresel otomotiv markalarına parça ve sistem sağlayan güçlü tedarik altyapısıyla da öne çıktığını vurgulayan Şahin, mühendislik birikimi, nitelikli insan kaynağı ve ihracat deneyiminin kenti uluslararası otomotiv üretim zincirinin önemli merkezlerinden biri haline getirdiğini söyledi. Türkiye'nin Avrupa otomotiv sanayisiyle güçlü entegrasyonuna işaret eden Şahin, Avrupa Birliği'nin sanayi üretimini güçlendirmeye yönelik yeni politikalarında Türkiye'nin etkin bir ortak olarak konumlanmasının önemini vurguladı.

“Otomotiv ihracatında 41,5 milyar dolarlık rekor”

Otomotiv Endüstrisi İhracatçıları Birliği (OİB) Yönetim Kurulu Üyesi Ertuğrul Tuna Arıncı, Türk otomotiv endüstrisinin ihracat performansına ilişkin değerlendirmelerde bulundu. Birliğin 1991 yılından bu yana sektörün ihracat kapasitesini geliştirmek amacıyla çalışmalar yürüttüğünü belirten Arıncı, otomotiv endüstrisinin geçen yıl 41,5 milyar dolarlık ihracatla tarihi rekora ulaştığını ve son 20 yılda 19 kez Türkiye'nin ihracat şampiyonu olduğunu söyledi. 2026 yılı sonunda ihracat rekorunun daha da geliştirilmesini beklediklerini dile getiren Arıncı, sektörün karşı karşıya olduğu risklere de dikkat çekti. Bölgesel savaşlar, jeopolitik gelişmeler, enerji fiyatlarındaki dalgalanmalar, finansmana erişim sorunları ve döviz kurlarının rekabetçilik üzerindeki etkilerinin ihracatçılar açısından önemli baskı oluşturduğunu ifade etti. Avrupa Birliği'nin Çin karşısında kendi sanayisini korumaya yönelik hazırlıklarının Türkiye otomotiv endüstrisi açısından kritik önem taşıdığını belirten Arıncı, Türkiye’nin Avrupa otomotiv sanayisinin ayrılmaz bir parçası olduğunu vurguladı. 

“Sanayide ikiz dönüşüm vurgusu”

Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı Kümelenme Daire Başkanı Canan Ünlü Şahin ise otomotiv sektöründe yaşanan teknolojik dönüşümün üretim süreçlerini ve rekabet koşullarını yeniden şekillendirdiğini söyledi. Otonom sürüş sistemlerinden mikromobilite çözümlerine kadar uzanan gelişmelerin geleneksel otomotiv sanayisini yeni nesil akıllı ulaşım sistemlerine dönüştürdüğünü belirten Şahin, firmaların mevcut üretim kapasitelerini korumalarının artık tek başına yeterli olmadığını ifade etti. Sanayinin dijital, yeşil, yenilikçi ve yüksek katma değerli bir yapıya dönüşmesi gerektiğini vurgulayan Şahin, dijitalleşme ve sürdürülebilirliği birlikte ele alan ikiz dönüşümün küresel pazarlarda rekabet gücünün temel belirleyicilerinden biri haline geldiğini söyledi. Kümelenme modelinin firmaların yeni nesil üretim teknolojilerine erişimini kolaylaştıracağını ve küresel değer zincirlerinde daha güçlü konuma ulaşmalarına katkı sağlayacağını belirten Şahin, uluslararası iş birliklerinin önemine dikkat çekti. İki gün sürecek organizasyonun sonunda gerçekleştirilecek iş görüşmelerinin yeni ticari anlaşmalara, ortak projelere ve yatırımlara dönüşmesi hedefleniyor.

Buna göre Ziraat Bankası, jeopolitik gelişmeler ve belirsizlikler ile küresel düzeyde yaşanan faiz artışlarının etkili olduğu yılın üçüncü çeyreğinde ihtiyatlı bilanço yönetimi ve seçici kredi politikasıyla her dönemde olduğu gibi Türkiye ekonomisine sağladığı finansman desteğini artırdı. Türk lirası ağırlıklı bilanço stratejisini sürdüren bankanın, aktif büyüklüğünü 10,1 trilyon liraya ulaştırırken, verimlilik odaklı iş modeli sayesinde yılın 9 ayında elde ettiği 124,5 milyar lira net kârla özkaynaklarını güçlendirdiği bildirildi.

Açıklamaya göre Ziraat Bankası, aynı dönemde aktiflerinin ağırlıklı kısmını oluşturan nakdi kredilerini 5,5 trilyon liraya, gayrinakdi kredilerini ise 2,2 trilyon liraya yükseltti. Böylece ekonomiye sağladığı toplam finansman 7,7 trilyon lira oldu. Nakdi kredilerin yüzde 84'ü reel sektörün finansmanına yönlendirilirken TL kredilerin nakdi krediler içindeki payı yüzde 65 oldu.

Mevcut makroekonomik koşulların aktif kalitesi üzerinde baskı oluşturduğu bu dönemde, tahsisten izlemeye kadar müşteri ve sektör bazlı etkin risk yönetimini odağına alan bankanın takipteki alacaklar oranı yüzde 2 ile sektör ortalaması olan yüzde 3 seviyesinin belirgin şekilde altında gerçekleştiği vurgulandı.

 Tarım kredileri 1,2 trilyon lirayı aştı

Açıklamaya göre tarım ekosisteminin stratejik çözüm ortağı olarak tarımsal üretimde verimlilik, mekanizasyon, tarıma dayalı sanayileşme ve gıda güvenliği odaklı yatırımları desteklemeye devam eden bankanın tarım kredileri 1,2 trilyon lirayı aştı.

Açıklamada, "Kadın ve genç üreticilerin finansmana erişimini kolaylaştıran bankanın eylül sonu itibarıyla 77 bin kadın çiftçiye kullandırdığı kredilerin bakiyesi 91 milyar liraya, 152 bin genç çiftçiye kullandırdığı kredilerin bakiyesi ise 249 milyar liraya ulaştı. Aile işletmeleri ve kooperatiflere yönelik bütüncül finansman çözümleri sunan banka, üreticilerin her koşulda yanında olmayı sürdürdü." denildi. 

Bilançosunun ana fonlama kaynağını tabana yaygın mevduatla oluşturan bankanın mevduat büyüklüğü 6,5 trilyon liraya ulaştı. TL mevduatın toplam mevduat içindeki payı yüzde 61 olarak gerçekleşti. Fonlama maliyetlerinin çeyreğin büyük bölümünde yüksek seyrettiği bu dönemde bankanın, mevduat maliyetlerini etkin şekilde yönettiği belirtildi. Uluslararası piyasalara güçlü erişimiyle yurt dışından sağladığı mevduat dışı kaynakları Türkiye ekonomisine kazandıran bankanın kaynak yapısını çeşitlendirmeyi sürdürdüğü ifade edildi.

Açıklamaya göre, Ziraat Bankası, iştirakleri ve yurt dışı şubeleri ile Avrupa, Balkanlar, Orta Doğu, Kafkasya, Afrika ve Asya'yı kapsayan geniş bir coğrafyada, 21 ülkedeki 129 hizmet noktasıyla Türkiye'nin uluslararası finansal alandaki varlığına ve etkinliğine katkı sağlıyor.

"Reel sektöre ve özellikle tarıma sağladığımız finansmanı artırdık"

Ziraat Bankası Genel Müdürü Alpaslan Çakar, yılın üçüncü çeyreğinin küresel finansal koşulların sıkılaştığı ve enerji kaynaklı risklerin canlılığını koruduğu bir dönem olduğunu bildirdi.

Yurt içinde uygulanan ekonomik program çerçevesinde, ağustos sonundan itibaren fonlama koşullarında kademeli gevşeme başladığını kaydeden Çakar, şu ifadeleri kullandı:

"Bu ortamda, sektörün lider bankası olarak, büyürken kredi kalitesinden ödün vermedik. Seçici kredi politikamız ve güçlü risk yönetimi altyapımızla takip oranımızı sektör ortalamasının oldukça altında tutarken, reel sektöre ve özellikle tarıma sağladığımız finansmanı artırdık. Tabana yaygın mevduat yapımız ve yurt dışından temin ettiğimiz kaynaklar, bilançomuzu dengeli yapıda büyütmemize imkan verdi. Uluslararası ağımızla, Türk iş dünyasının bulunduğu her coğrafyada yanlarında olmayı sürdürüyoruz. Bu dönemde yayımladığımız İklim Geçiş Yol Haritamızla da müşterilerimizin yeşil dönüşümüne vereceğimiz desteği somut hedeflere bağladık. Ana sponsoru olduğumuz COP31’de düzenlediğimiz paneller, kültür ve medeniyet ortaklığı, standımızdaki etkinlikler ve imzaladığımız yeni finansman sözleşmeleri ile sürdürülebilir yarınlar için güçlü adımlar attık."

"Türkiye ekonomisinin dengeli büyümesine katkımızı artırarak sürdüreceğiz"

Alpaslan Çakar, kuruluşlarının 163. yıl dönümüne yaklaştıklarını anımsatarak, "Türk bankacılığında 10 trilyon lira aktif büyüklüğü aşan ilk banka olmanın gururunu yaşıyoruz. Bu başarı, köklü geçmişimizden gelen birikimin eseridir." açıklamasında bulundu.

Stratejilerinin odağında ölçeklerini verimlilikle, deneyimlerini ise teknolojiyle buluşturmanın olduğunu anlatan Çakar, "'Bir Bankadan Daha Fazlası' olma anlayışımızla yaygın hizmet ağımızı ve dijital ekosistemimizi bir araya getirerek tarımdan sanayiye reel ekonominin tüm kesimlerine kredi, ödeme ve yatırım hizmetlerini bütünleşik biçimde sunacak, Türkiye ekonomisinin dengeli büyümesine katkımızı artırarak sürdüreceğiz." ifadelerini kullandı.

Buna göre şirket, 2026'nın 9 ayında 743,1 milyar lira fon toplarken, ekonomiye nakdi ve gayri nakdi 729,2 milyar lira finansman desteği sağladı.

Bu dönemde net kârını 7,4 milyar liraya çıkaran banka, aktif büyüklükte 2025 sonuna göre yüzde 37,9'luk büyüme sergileyerek 1,1 trilyon liralık aktif büyüklüğe ulaştı.

Vakıf Katılım Genel Müdürü Mehmet Ali Akben, yılın üçüncü çeyreğinde elde ettikleri sonuçların dengeli büyüme yaklaşımının ve güçlü finansal yapının bir yansıması olduğunu belirtti.

Performanslarını yalnızca bilanço büyüklükleriyle değil, müşterilerinin finansal ihtiyaçlarına sundukları çözümler ve reel ekonomiye sağladıkları destekle değerlendirdiklerini vurgulayan Akben, "Katılım finansın, üretim, yatırım ve ticaretle kurduğu doğrudan bağın Türkiye ekonomisinin sürdürülebilir büyümesinde önemli bir değer oluşturduğuna inanıyoruz. Güçlü sermaye yapımız, dijital ve fiziksel hizmet kanallarımız ile yenilikçi yaklaşımımız sayesinde müşterilerimizin değişen beklentilerine cevap vermeye, katılım finans ekosisteminin gelişimine ve ülkemizin sürdürülebilir kalkınmasına katkı sağlamaya devam edeceğiz." ifadelerini kullandı. 

Buna göre, ticaret satış hacmi, eylülde yıllık bazda yüzde 5,6, bir önceki aya göre de yüzde 0,7 azaldı.

Eylül 2025'e göre motorlu kara taşıtlarının ve motosikletlerin toptan ve perakende ticareti ile onarımı için satış hacmi yüzde 9,6, toptan ticaret satış hacmi yüzde 10,9 gerilerken, perakende ticaret satış hacmi ise yüzde 7,7 arttı.

Ticaret satış hacmi, ağustosa göre yüzde 0,7 azaldı. Motorlu kara taşıtlarının ve motosikletlerin toptan ve perakende ticareti ile onarımı için satış hacmi yüzde 0,2, perakende ticaret satış hacmi 0,1 artarken, toptan ticaret satış hacmi yüzde 1,3 azaldı.

Buna göre, mevsim ve takvim etkisinden arındırılmış toplam ciro endeksi, eylülde aylık bazda yüzde 2,4 arttı.

Takvim etkisinden arındırılmış sanayi, inşaat, ticaret ve hizmet sektörleri toplam ciro endeksi, aynı ayda yıllık bazda yüzde 28,5 yükseliş gösterdi.

Sanayide takvim etkisinden arındırılmış ciro endeksi, eylülde yıllık bazda yüzde 33,4 yükseldi. Mevsim ve takvim etkisinden arındırılmış sanayi ciro endeksi de bir önceki aya göre yüzde 3,6 artış kaydetti.

İnşaat sektöründe takvim etkisinden arındırılmış ciro endeksi, eylülde yıllık bazda yüzde 28,3, mevsim ve takvim etkisinden arındırılmış inşaat ciro endeksi ağustosa kıyasla yüzde 1,8 arttı.

Ticaret ve hizmet endeksleri

Takvim etkisinden arındırılmış ticaret ciro endeksi, eylülde geçen yılın aynı ayına göre yüzde 24,5, mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış ticaret ciro endeksi bir önceki aya göre yüzde 1,8 artış gösterdi.

Hizmet sektöründe takvim etkisinden arındırılmış ciro endeksi, eylülde geçen yılın aynı ayına kıyasla yüzde 34,8, mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış hizmet ciro endeksi bir önceki aya göre yüzde 2,6 artış kaydetti.

Yazılı açıklamada, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı ile Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu (BTK) öncülüğünde konuya ilişkin çalışmalar yürütüldüğü belirtildi.

Türkiye ile AB arasındaki ekonomik ve ticari ilişkilerin dijital boyutunun güçlendirilmesi, sınır ötesi dijital ticaretin kolaylaştırılması hedefiyle elektronik imzaların ve mühürlerin karşılıklı tanınmasına yönelik iş birliği sürecinde önemli bir aşamaya geçildiği aktarılan açıklamada, 9 Kasım'da Moldova'nın başkenti Kişinev'de düzenlenen AB-Orta Asya Dijital Bağlantısallık Platformu toplantısında, Avrupa Komisyonu ile elektronik imzaların karşılıklı tanınmasına yönelik sürecin başlatılması ve iş birliği imkanlarının araştırılması için bir niyet beyanı teati edildiği vurgulandı. Bu gelişmenin, Türkiye'nin AB ile ekonomik ve ticari entegrasyonunun dijital alanda güçlendirilmesine yönelik girişimlerin önemli bir çıktısı olduğu vurgulanan açıklamada, şunlar kaydedildi:

"Bakanlığımızca uzun süredir yürütülen teknik istişareler ve Bakanımız Ömer Bolat'ın eş başkanlığını yürüttüğü Yüksek Düzeyli Ticaret Diyaloğu'nda varılan mutabakat çerçevesinde, elektronik imzaların karşılıklı tanınması alanında teknik çalışmaların başlatılması hususu ortak gündeme alınmıştır. Kişinev'de teati edilen niyet beyanı ile bu alandaki iş birliğinin geliştirilmesine yönelik ortak irade somutlaştırılmış, Avrupa Komisyonu Türkiye'nin girişimini memnuniyetle karşılayarak, EU4Digital III Bölgesel Programı gibi araçlar üzerinden sürecin finansal olarak da desteklenmesine yönelik iş birliği seçeneklerinin araştırılmasına açık olduğunu ifade etmiştir."

"AB pazarına erişimde dijital bağlantısallığın önemi artıyor"

Türkiye ile AB arasındaki Gümrük Birliği'nin, taraflar arasında derin bir ekonomik ve ticari bütünleşme sağladığına işaret edilen açıklamada, ticaretin ve düzenleyici süreçlerin giderek dijitalleşmesinin, bu bütünleşmenin dijital altyapılar ve sistemler bakımından da geliştirilmesini gerekli kıldığı bildirildi.

AB tarafından ürün uygunluğu, sürdürülebilirlik, izlenebilirlik ve gümrük işlemleri alanlarında geliştirilen dijital sistemlerin, Türk ihracatçılarının AB pazarına erişiminde dijital bağlantısallığın önemini artırdığının altı çizilen açıklamada, bu kapsamda elektronik imza ve mühürlerin karşılıklı tanınmasına yönelik iş birliğinin, Türk firmalarının AB'nin dijital ticaret ve düzenleyici altyapılarına etkin katılımını destekleyeceği, ayrıca kamu ihalelerine uzaktan katılım ve süreçlerin uzaktan takibinin yanı sıra ticaretin finansmanı gibi alanlarda sınır ötesi dijital işlemleri desteklemesi bakımından fayda sağlayacağına dikkati çekildi. Niyet beyanı doğrultusunda, ortaya konulan iş birliği iradesi kapsamında ilerleyen dönemde Türkiye'de ilgili kurum ve kuruluşların katılımıyla bir ulusal çalışma grubu oluşturulacağına da değinilen açıklamada şu ifadelere yer verildi:

"İç istişare sürecinde karşılıklı tanıma için gerekli hukuki, idari ve teknik hususlar değerlendirilecektir. Avrupa Komisyonu ile ilk teknik toplantının, bu ay içinde gerçekleştirilmesi hususunda mutabakata varılmıştır. Bakanlık tarafından, Türkiye-AB ekonomik ve ticari ilişkilerinin dijital boyutunun geliştirilmesi, firmalarımızın dijital ticaret süreçlerine katılımının kolaylaştırılması ve Gümrük Birliği'nin işleyişinin dijital çağın ihtiyaçları doğrultusunda güçlendirilmesi hedefleriyle ilgili kurum ve kuruluşlarla iş birliği içerisinde çalışmalar sürdürülecektir."

Kavcıoğlu, sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada, "BDDK ve şahsımla ilgili son günlerdeki iddialar üzerine, Kurumumuzun daha fazla yıpranmaması için Sayın Cumhurbaşkanımız Recep Tayyip Erdoğan'dan affımı istedim. Şimdiye kadar bizlere bu görevleri tevdi eden Sayın Cumhurbaşkanımıza en derin şükranlarımı arz ediyorum. Kamuoyuna saygıyla duyurulur." ifadelerini kullandı.

Buna göre, A Ödeme ve Elektronik Para Hizmetleri AŞ ile Ozan Elektronik Para AŞ'ye verilen elektronik para kuruluşu olarak faaliyette bulunma izinleri, ilgili kanun uyarınca iptal edildi.

Türkiye otomotiv endüstrisi, ekim ayında ihracatını geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 5,9 artırarak 4 milyar 32 milyon dolara taşıdı. Böylece Türkiye'nin ihracatında ilk sıradaki yerini koruyan sektör, ocak-ekim döneminde ise 35 milyar 174 milyon dolarlık ihracata ulaştı. Ancak 10 aylık dönemdeki yüzde 3,4'lük artış, sektörün büyüme performansının maliyet ve rekabetçilik baskısı altında şekillendiğini ortaya koydu.

Uludağ Otomotiv Endüstrisi İhracatçıları Birliği (OİB) Yönetim Kurulu Başkanı Kemal Yazıcı, üretim maliyetleri ile döviz kuru arasındaki makasın ihracat rekabetçiliği açısından kritik hale geldiğine dikkat çekti. Yazıcı, işçilik ücretleri ve diğer üretim maliyetlerini doğrudan etkileyen TÜFE artışının, satış gelirlerini belirleyen Euro/TL kurundaki artışın çok üzerinde gerçekleştiğini belirterek, maliyetlerin son dört yılda Euro bazında iki kattan fazla arttığını ifade etti. Yazıcı, ekonomi politikalarının uygulanmasında aylık Euro/TL artışının aylık TÜFE'nin altında kalmamasının ihracat rekabetçiliği açısından büyük önem taşıdığını vurguladı. Bu durumun Made in EU müzakerelerinde de Türkiye'nin küresel rekabet gücü ve yatırım cazibesi açısından önemli bir başlık olarak karşılarına çıktığını belirten Yazıcı, "Kur olması gerektiği yerde olsaydı Made in Europe tartışmaları daha farklı seyredebilirdi" değerlendirmesinde bulundu.

İhracatın dörtte üçü Avrupa'ya

Otomotiv ihracatının ürün gruplarına göre dağılımında tedarik sanayisi ağırlığını korudu. Ocak-ekim döneminde 13 milyar 556 milyon dolarlık ihracat gerçekleştiren tedarik sanayisi, toplam otomotiv ihracatından yüzde 38,5 pay aldı. Bu grupta yıllık artış yüzde 3 oldu. Otomotiv endüstrisinin ana pazarı Avrupa Birliği olmaya devam etti. Ocak-ekim döneminde AB ülkelerine gerçekleştirilen ihracat yüzde 5 artışla 25 milyar 900 milyon dolara yükseldi. AB'nin toplam otomotiv ihracatındaki payı yüzde 73,6 oldu. Ülke bazında Almanya 5 milyar 720 milyon dolarla ilk sıradaki yerini korurken, Fransa'ya ihracat yüzde 11 artışla 4 milyar 296 milyon dolara, İtalya'ya ihracat yüzde 20 artışla 3 milyar 187 milyon dolara ulaştı. Hollanda'ya ihracattaki yüzde 61'lik artış da dikkat çekti. Buna karşılık Birleşik Krallık'a ihracat yüzde 3, İspanya'ya ihracat yüzde 5 geriledi. 

Avrupa kaynaklı yaşanan vize krizi ve her geçen gün daha fazla şoförün sınır dışı edilmesi kara yolu taşımacılığında mevcut kapasiteyi de tehdit etmeye başladı. Bazı firmalarda garajlarda bekleyen TIR sayısı 50’ye kadar çıktı. Mevcut durumun devam etmesi halinde ağırlıklı olarak Avrupa’ya kara yolu taşımacılığı yapan firmaların finansal krizle karşı karşıya kalacağına dikkat çekiliyor. Uluslararası Nakliyeciler Derneği (UND) Yönetim Kurulu Başkanı Şerafettin Aras, krizin çözümü hususunda bakanlıklar, dernekler ve birlikler nezdinde çalışmaların yoğun bir şekilde devam ettiğini Avrupa tarafının sorunun çözümü hususunda adım atmaması durumunda kara yolu taşımacılığında risklerin büyüyeceğine dikkat çekti. Bazı firmaların sınır dışı edilen şoförler nedeniyle Avrupa’ya sefer yapamadığını kaydeden Aras, “Bu sorunun kalıcı çözümü bugünden yarına çözülecek bir durum değil. Avrupa tarafı bu hususta bir adım atmazsa ülkemizdeki firmalar başta olmak üzere Avrupa’ya çıkışı olan tüm ülkeler bu sorundan daha fazla etkilenmeye başlar” değerlendirmesinde bulundu.

TIR’lar garajda bekliyor 

Ağırlık Avrupa’ya taşımacılık yapan firmaların mevcut durumdan daha fazla etkileneceğini kaydeden Aras, “Avrupa Birliği bölgesine 100 araçla çalışan firmamız var. Bu firmamızın 50 aracı şoförlerdeki vize sorunu nedeniyle garajda bekliyor” dedi. Vize süresi dolan şoförlerin vizelerini yenilemesi için de öncelikli bir mekanizma oluşturulması gerektiğine işaret eden Aras, “Özellikle vize randevularında Avrupa’ya sefer yapan şoförlerimiz önceliklendirilmeli. Bu hususta Avrupalı yetkililere önemli görevler düşüyor” diye konuştu.

Sırbistan da aynı sorundan muzdarip 

Avrupa Birliği’ne üye olmayan ülkelerin de bu durumdan muzdarip olacağının altını çizen Aras, “İngiltere’de 500 bin dolayında şoför açığı var. Buradaki sürücüler de Avrupa Birliği’ne yaptıkları seferlerde 90 güne kadar kalabiliyor, 90 günden fazlası yasak. Sırbistan’daki şoförler de vizelerden dolayı sınır dışı edilmeye başladı. Bizim yaşadığımız sorunun benzerini bu ülkedeki sürücülerde yaşamaya başladı” dedi. Aras, vize krizinin üzerine bir de şoför bulma krizi eklenince Avrupa Birliği hariç yapılan taşımalarda birçok ülkenin sınırlarda sorun yaşayacağını söyledi.

AB vize stratejisindeki kararlar stratejik öneme sahip

Avrupa Birliği'nin mevcut dijital sınır kayıtları, takograf ve taşıma belgelerinden yararlanılarak profesyonel sürücülerin ticari faaliyetlerinin doğrulanabildiği, sınır güvenliğini koruyan ve daha uzun süreli hareketliliğe imkan sağlayan özel bir düzenleme oluşturulabileceğini ifade eden Yük Mühendisliği Birliği (YMB) Yönetim Kurulu Başkanı Ahmet Altunkum, “Avrupa Komisyonu'nun Ocak 2026 tarihli AB Vize Stratejisi'nde bu ihtiyacın kabul edilmiş olması, kalıcı çözüm için önemli bir adımdır” diye konuştu. 

Yıllardır küresel borsaların yükseliş motoru olan yapay zeka hikâyesi, yatırımcıların kar beklentilerini yeniden sorgulamasıyla yeni bir döneme giriyor. Veri merkezlerinden çip üreticilerine, yazılım şirketlerinden teknoloji devlerine uzanan büyük yatırım dalgasının ne ölçüde kazanca dönüşeceğine ilişkin belirsizlikler, piyasalarda dengeleri değiştirmeye başladı. Bir süredir yapay zeka şirketlerine yönelen sermaye, şimdi daha öngörülebilir gelir sunan ve ekonomik dalgalanmalara karşı dayanıklı kabul edilen sektörlere kayıyor.

MSCI tüketim malları endeksi yükselişte

Bu değişimin en belirgin göstergelerinden biri, küresel savunma hisselerindeki güçlü performans oldu. MSCI küresel temel tüketim malları endeksi ekim ayında yüzde 10,6 yükselerek 1998'den bu yana en güçlü aylık kazancını kaydetti. Sağlık sektörü endeksi ise yüzde 9,8'lik artışla yüzyılın en iyi ikinci aylık performansını sergiledi. Buna karşılık küresel teknoloji hisselerini izleyen MSCI endeksi ekim başından bu yana yüzde 13'ten fazla değer kaybetti.

P&G ve Coca Cola hisseleri prim yapıyor

Yatırımcıların yeni adresinde Walmart, Procter & Gamble ve Coca-Cola gibi şirketler öne çıkıyor. Nasdaq 100'ün 6 Ekim'deki zirvesinden bu yana Walmart yüzde 15'in üzerinde, Procter & Gamble ve Coca-Cola ise yüzde 10'dan fazla değer kazandı. Bu tablo, yatırımcıların büyüme beklentisi yüksek ancak değerlemeleri tartışmalı teknoloji şirketleri yerine, talebin daha istikrarlı olduğu iş modellerini tercih ettiğine işaret ediyor. Zurich Baş Piyasa Stratejisti Guy Miller, FT’ye yaptığı değerlendirmede teknoloji hisseleri eski cazibesini kaybederken yatırımcıların portföylerinde çeşitlendirme arayışına girdiğini söyledi.. Citi analistleri de savunma sektörlerine yönelimi oldukça güçlü buluyor ve bu hisselerin gelecek yıl da piyasanın döngüsel bölümlerinden daha iyi performans gösterebileceğini değerlendiriyor.

Nvidia'da 200 milyar dolar değer kaybı

Yapay zeka rallisinin en önemli temsilcilerinden Nvidia, bu kez çip satışlarından ziyade şirket yönetimi ve ulusal güvenlik tartışmalarıyla gündemde. CEO Jensen Huang'ın yakın çevresindeki bir isim üzerinden Çin istihbaratına bilgi aktarıldığı iddiaları, ABD'de soruşturma ve güven tartışmalarını beraberinde getirdi. Nvidia Yönetim Kurulu'nun bağımsız soruşturma başlatmasının ardından şirket hisseleri yüzde 4,3 geriledi. Huang, çalışanlarına gönderdiği mesajda soruşturmaya tam destek vereceğini ve ABD'nin ulusal güvenliğini korumaya kararlı olduğunu bildirdi. Şirket ayrıca, Huang ve Nvidia'nın yatırımcıları yanıltarak menkul kıymetler mevzuatını ihlal ettiği iddiasıyla açılan bir davayla karşı karşıya. Dava dilekçesinde, şirketin Çin'e çip yönlendirilmesine ve Megaspeed ile ilişkilerine yönelik açıklamalarının yanıltıcı olduğu öne sürülüyor. İddialar henüz kesinleşmiş değil. Nvidia cephesindeki gelişmeler, yapay zeka piyasasında artık yalnızca büyüme ve kârlılık beklentilerinin değil, kurumsal yönetim, jeopolitik riskler ve yatırımcı güveninin de belirleyici olabileceğini gösteriyor. 

Enflasyonist ortamda ciro artışının lokomotifi sayılan gıda perakendesi ve içecek sektörü, dokuz aylık dönemde en yavaş büyüyenler oldu. 23 şirketin tabloya girmeyi başardığı şirketlerden satış hacmi 720 milyar TL’yi aşan BİM Mağazalar, 398 milyar TL ciro açıklayan Migros ve 270 milyar TL’ye ulaşan Şok Marketler, ciro büyümesinde %4 ile %8 arasında kaldı. Anadolu Efes ve Coca Cola İçecek’te durum daha da zayıf gözlendi. İç talepteki yavaşlama, hacmi büyük olsa da büyüme ivmesinin sınırlı kaldığını söylüyor. Bu durum gıda perakendesi ve içecekte tüketicinin temkinli bir duruş sergilediğini işaret ediyor.

Beklentisini yukarı taşıdı

Petrokimya sektöründe petroldeki fiyat artışı cironun yukarı taşınmasında etkili oldu. Listenin ilk sırasındaki Tüpraş satışlarını %51 artırdı. Şirket güçlü ürün marjları ve piyasadaki arz talep dengesine yönelik öngörüleri dikkate alarak yıl sonu Net Rafineri Marjı beklentisini varil başına 20-22 dolara yükseltti. Dokuz aylık dönemde operasyonel performansı, kayda değer oranda artıran İndeks Bilgisayar %37,4 ciro büyümeyle üçüncü sırada yer aldı. Eylül ayında toplam yolcu sayısını geçtiğimiz yılın aynı ayına göre %7 artıran Pegasus ve master plan yatırımında yeni aşamaya geçen Petkim listede yer buldu.

Kamu şirketleri çift haneli büyüdü

Kamu bağlantılı şirketler çift haneli büyüme temposunu korudu. THY, satışlarını %42 büyüterek 981 milyar TL’ye yükseltti. Gelen yüksek miktarlı siparişlerle hem üretimini daha da hızlandıran hem de yeni yatırımlarla büyümesini sürdüren Aselsan %28’lik ciro artışı gerçekleştirdi. Yıl sonunda ihracatın toplam satışlar içindeki payını %13-15 aralığında tutmayı amaçlayan Ereğli Demir Çelik %32,4 ciro büyümesi gerçekleştirdi.

ZEYNEP'E SOR

BÜYÜK ŞİRKET Mİ, KÜÇÜK ŞİRKET Mİ?

Büyük şirket; dayanıklılık, istikrarlı temettü, düşük volatilite, finansman kolaylığı, hakimiyet. Hantal büyüme, sınırlı getiri, trend gecikmesi.

Küçük şirket; agresif büyüme, çeviklik, ucuz değerleme, alım fırsatı, yenilikçi vizyon. İflas riski, yüksek volatilite, finansman engeli, likidite sorunu.

Büyüme hedefi çerçevesinde 50 milyon TL sermayeyle savunma sektöründe şirket kuruyor

Hidropar Hareket’in savunma sektöründe iş yapma olasılığı var mı? ● İlyas Çankaya

İlyas; Hidropar Hareket’in açıklamalarından operasyonlarını güçlendirmek istediği anlaşılıyor. Firma, büyüme hedefi doğrultusunda savunma ve denizcilik sektöründe faaliyet göstermek üzere Ankara merkezli bir şirket kuruyor. Sermayesinin tamamı kendisine ait olan HKTM Savunma ve Denizcilik Teknolojileri ünvanlı şirket, 50 milyon TL sermaye ile faaliyete geçecek. Söz konusu adım, mekatronik tecrübesini yüksek katma değerli savunma sanayisine aktarmasına imkan verecek. Firma dokuz aylık dönemde gelirini %1 düşürürken dönem sonunda zarar yazdı.

Kıbrıs’taki otelini yenileyerek devreye aldı. Artan kapasite geliri destekleyecek

Merit Turizm’in Kıbrıs’taki otelinin ne zaman devreye gireceği belli mi? ● Aydın Köse

Aydın; Merit Turizm, KKTC’de işlettiği Merit Crystal Cove Hotel’in renovasyonunu tamamladı ve temmuz ayının sonlarında yeniden hizmete aldı. Yenilenme sonrasında otelin toplam kapasitesi 345 odaya yükseltildi. Yeni hali ile otelin ilerleyen çeyreklerde gelire katkısını beklemek gerekiyor. Merit Turizm, altı aylık dönemde gelirini %12 artışla 114,2 milyon TL’ye, esas faaliyet kârını %109 artışla 47,1 milyon TL’ye çıkardı. Dönem sonunu 92,3 milyon TL net kârla kapatsa da %38’lik bir düşüş söz konusu. Yenilenen tesis firmanın cirosunu destekleyecek.

YATIRIM FONLARI

KAV fonu, euro cinsi varlıklara yatırımla bir yılda yüzde 16 getiri elde etti

Kuveyt Türk Portföy’ün idare ettiği Altıncı Katılım Serbest (Döviz-avro) Fon (KAV), yılbaşından bu yana yukarı ataklar ve ardından yatay seyir ve tekrar yukarı atak döngüsüyle hareket ediyor. Son iki aylık sürede yatayda dalgalı bir seyir söz konusu. Bir yıldır daralan bir büyüklük söz konusu. Kasımda toplam piyasa değeri 16,34 milyar TL seviyesine geriledi. Sürekli nakit çıkışı yaşanan fondan kasımda çıkan tutar 274,7 milyon TL düzeyinde. Nakit çıkışına paralel yatırımcı sayısı da önceki aylara göre düşüş kaydederek 5.358 kişiye indi. Fonun stratejisi, euro cinsi kamu ve özel sektör kira sertifikalarıyla döviz katılma hesaplarına yatırım üzerine kurulu. Döviz bazında düzenli kira geliri hedefliyor. Portföyünün yüzde 99,83’ü döviz katılma hesaplarından oluşuyor. KAV, son bir yılda %16,26 getiri sağladı.

TAHVİL

Koç Finansman, piyasadan %39,71 bileşik faizle 950 milyon TL borçlandı

Koç Finansman, 06.11.2026 tarihinde tahvil ihracını tamamladı. Toplam tutarı 950.000.000 TL olan tahvilin yıllık basit faiz oranı %40, bileşik faiz oranı ise %39,71 olarak belirlendi. 380 gün vadeli ve tek kupon ödemeli olan tahvil, 24.11.2027 tarihinde itfa edilecek. Kupona isabet eden faiz oranı %41,64 düzeyinde. 9 Kasım itibarıyla (TLREF) %35,66 seviyesinde bulunuyor. Koç Finansman’ın sunduğu %40 basit faiz, TLREF’in yaklaşık 4,34 puan üzerinde yer alıyor. Şirketin belirlediği oran, piyasa koşullarıyla kıyaslandığında yatırımcı açısından makul bir getiri seviyesi olarak değerlendirilebilir. Söz konusu ihraç, şirketin uzun vadeli finansman ihtiyacını destekleyecek. Tahvil, piyasada TRSKCTFK2719 ISIN kodu ile işlem görecek.

ŞİRKET PANOSU

Şirket haberlerinde bugün önemli ne var?

ÇAĞDAŞ CAM

Manisa’daki tesiste gerçekleştirdiği yatırımı tamamlayıp kapasitesini büyüttü

Çağdaş Cam’ın Manisa OSB tesisinde yürüttüğü kapasite artış yatırımı tamamlanırken, yeni hat ön seri üretime başladı. Devreye alma süreciyle birlikte yıllık 5 milyon metrekare olan solar cam üretim kapasitesi 14 milyon metrekareye çıktı. Üretim gücündeki belirgin artış, yenilenebilir enerji sektöründen gelen talebe çok daha hızlı yanıt verebilmesine olanak tanıyacak. Ayrıca birim maliyetlerin ölçek ekonomisi yardımıyla düşmesi operasyonel marjları rahatlatacak. Kapasitesinin üçe katlanması, ithal ikamesi yaratarak iç pazardaki payını domine etmesine olanak verecek.

İNTEMA

Operasyonel verimlilik amacıyla iki mağazadan biri devredildi diğeri kapatıldı

Uzun vadeli strateji kapsamında maliyet verimliliğine giden İntema; Samsun ve Bodrum lokasyonlarında bulunan iki mağazasından birini devrettiğini diğerini ise kapattığını duyurdu. Söz konusu işlemlerden kaynaklı toplam 8,25 milyon TL gelir elde ederken, şube sayısı altıdan dörde geriledi. Samsun mağazası kiracılık hakkı ve demirbaşlarıyla devredilirken, Bodrum şubesi stoklar eritilerek kapatıldı. Tüketici talebinin fiziksel lokasyonlardan dijital kanallara veya daha kompakt bayi yapılarına kaydığı bir dönemde firma kârlılığı düşük yerlerden çıkmayı tercih ediyor.

ALTINAY SAVUNMA

Yurt içi müşterisinden kritik üretim teknolojileriyle alakalı bir sipariş aldı

Altınay Savunma, yurt içinde yerleşik bir müşterisiyle kritik üretim teknolojileri tedarikini kapsadığını belirttiği 3,3 milyon euroluk bir sözleşme imzaladı. Tutar yıllık gelirinin %5’i seviyesinde bulunuyor. Savunma ve teknoloji alanında mühendislik çözümleri sunan firmanın bu tür projelere imza atması, elindeki teknik birikimin ticari karşılık bulduğunu gösteriyor. Bununla birlikte şirketin yılın ilk yarısında gelirinin %13 gerileyerek 1,4 milyar TL’ye düştüğü gözleniyor. Esas faaliyet kârındaki düşüş %28’e varırken dönem sonunda 64,2 milyon TL zarar açıkladı.

HİSSEDEKİ FON PAYLARI

Karel’in fiyatı hazirandan bu yana düzenli şekilde düşen bir ivmeyle aşağı geliyor

Karel’de fonlar satış ağırlıklı işlemlerde bulunuyor. Portföylerindeki miktar %1,67 ile toplamda 287,5 bin lot azalarak 16,68 milyona indi. Hisseyi bulunduran fon sayısı 27’den 25’e geriledi. CPT fonu 535 bin lot ile en fazla satışı yaparken, TTE fonu 224,9 bin lot ile en çok alımı gerçekleştirdi. Karel hakkın da bugüne kadar 2 aracı kurum öneride bulunurken model portföyüne alan herhangi bir kurum olmadı. En yüksek hedefi Kuzey Menkul Değerle 17,30 TL ile verirken; Deniz Yatırım 15 TL ile “Al” önerisinde bulundu.

ABD’nin İran’a yönelik başlattığı saldırıyla gerilemeye başlayan altın fiyatları son dönemde yeniden bir toparlanma eğiliminde olsa da şubattan bu yana değer kaybı sürüyor. QNB ekonomistlerinin hesaplamalarına göre yurt içindeki toplam altın stoku ekim ayında 4 bin 568 ton yani 600 milyar dolar ile önceki aya göre 8 ton geriledi. Altın stokundaki yıllık artış hızı da 47 tonla 2022 ortasından bu yana en düşük seviyesine indi. Altın fiyatlarındaki düşüş sonucunda altın stokunda şubat ayından beri değer kaybı 175 milyar dolar hesaplandı. QNB ekonomistleri bu kaybın iç talepteki zayıf görünümde etkisi olduğuna işaret etti.

Üst üste üç ay düşüş kaydedildi 

QNB ekonomistleri Erkin Işık, Deniz Çiçek ve Şakir Oktay Gür analizlerinde ekim verileriyle yaptıkları hesaplamalara göre, yurt içindeki toplam altın stokunun önceki aya göre 8 ton azaldığını belirtti. Analize göre bu gerilemeyle altın stoku 4 bin 568 tona yani 600 milyar dolara geriledi. Böylece altın stokunda üst üste üç ay düşüş kaydedilmiş oldu. Bu görünümün, son aylarda fiyatlardaki dalgalanmayla birlikte altın yatırımlarına olan ilginin zayıfladığını düşündürdüğüne dikkat çekildi.

Altın fiyatlarındaki güçlü yükseliş sonucunda ons fiyatının şubat ayında 5 bin 300 dolara ulaştığı hatırlatılan analize göre 2025 başından itibaren altın stokundan sağlanan birikimli değerleme kazancı şubat sonunda 370 milyar dolarla zirveye çıktı. Ons altın fiyatının temmuz sonuna kadar gerilemesiyle stokta 165 milyar dolarlık değer kaybı oluşurken, birikimli kazanç 205 milyar dolara indi. Ağustos ayında fiyatlarda görülen toparlanmayla bu kazanç yaklaşık 285 milyar dolara yükseldi. Ancak sonrasında ons fiyatının düşmesi ve ekim sonunda 4 bin doların altına gerilemesiyle, eylül-ekim döneminde 90 milyar dolarlık değer kaybı oluştu. Böylece 2025 başından bu yana sağlanan birikimli değerleme kazancının 195 milyar dolara düştüğü hesaplandı.

İç talepteki zayıflıkta etkili

QNB ekonomistleri analizlerinde geçen sene iç talepteki güçlü görünümde Türkiye’de geleneksel olarak çok tercih edilen altın yatırımlarından elde edilen kârın yarattığı gelir etkisinin rolü olduğunu düşündüklerini hatırlatarak bu yıl ise GSYH’deki hanehalkı tüketim harcamaları yılın ilk çeyreğinde bir önceki çeyreğe kıyasla yüzde 0,1, ikinci çeyreğinde yüzde 1,3 azaldığını kaydetti.

Reel ve mevsim etkilerinden arındırılmış kredi kartı harcamalarının üçüncü çeyrek ortalamasının önceki çeyreğe göre yüzde 1,3 gerilemesinin, zayıf görünümün üçüncü çeyrekte de devam ettiğini düşündürdüğü yer alan analizde, “Sıkı para politikası ve İran savaşının etkilerinin yanında, altın fiyatlarındaki düşüşün de bu görünümde etkili olduğunu değerlendiriyoruz” denildi.

Türkiye’de son yıllarda yüksek enflasyonun da etkisiyle hızla büyüyen kartlı alışverişlerde eylül ayında dikkat çekici bir yavaşlama yaşandı.

Bankalararası Kart Merkezi (BKM) verileri, yılın ilk dokuz ayında alışverişlerin hem adet hem de tutar bazında artmaya devam ettiğini, ancak fon piyasasında yaşanan krizin gündeme damga vurduğu eylül ayında aylık bazda gerileme görüldüğünü ortaya koydu. Özellikle geçen yılın aynı döneminde harcama tutarlarının artmasına karşılık bu yıl düşüş yaşanması, tüketim iştahındaki zayıflamayı gözler önüne serdi. BKM verilerine göre, 2025 yılının ocak-eylül döneminde 8 milyar 317 milyon adet olan kredi kartlı alışveriş işlemi, bu yılın aynı döneminde yüzde 11,9 artarak 9 milyar 309 milyon adede ulaştı. Aynı dönemde kartlı alışverişlerin parasal büyüklüğü ise yüzde 41,8 yükselerek 13 trilyon 997 milyar liradan 19 trilyon 854 milyar liraya çıktı. Böylece yılın ilk dokuz ayında kartlı alışverişlerde yaklaşık 992 milyon adetlik ve 5,86 trilyon liralık artış kaydedildi. Ancak aylık veriler, yılın üçüncü çeyreğinin sonuna doğru alışverişlerde ivme kaybı yaşandığını gösterdi.

30 milyon adet daha az işlem 

Kartlı alışveriş sayısı haziran ayında 1 milyar 85 milyon adet seviyesindeyken temmuzda 1 milyar 129 milyon adede yükseldi. Ağustosta 1 milyar 120 milyon adede gerileyen işlem sayısı, eylül ayında ise 1 milyar 90 milyon adede kadar düştü. Böylece yalnızca ağustos-eylül döneminde kartlı alışveriş işlemleri yüzde 2,7 azaldı. Bir başka ifadeyle tüketiciler eylül ayında bir önceki aya göre yaklaşık 30 milyon adet daha az kartlı alışveriş işlemi gerçekleştirdi. Benzer bir tablo alışverişlerin değerinde de yaşandı. Haziranda 2 trilyon 383 milyar lira olan kartlı alışveriş tutarı, temmuzda 2 trilyon 450 milyar liraya, ağustosta ise 2 trilyon 451 milyar liraya yükseldi. Eylül ayında ise harcamalar 2 trilyon 430 milyar liraya geriledi. Böylece kartlı alışveriş tutarı bir ayda yaklaşık 21 milyar lira azalarak yüzde 0,9 düşüş gösterdi.

Geçen yıl artmıştı 

Eylül ayındaki gerilemeyi dikkat çekici kılan gelişme ise geçen yılın aynı dönemiyle yapılan karşılaştırmada ortaya çıktı. Zira 2025 yılında ağustostan eylüle kartlı alışveriş tutarı yüzde 2,4 artarken, bu yıl aynı dönemde yüzde 0,9 geriledi. Böylece harcamaların aylık değişiminde iki yıl arasında yaklaşık 3,3 puanlık fark oluştu. Alışveriş adedinde ise geçen yılın ağustos-eylül döneminde yüzde 2,55'lik düşüş yaşanmıştı. Bu yıl aynı dönemdeki gerileme yüzde 2,69 oldu. Dolayısıyla alışveriş sayısındaki düşüş geçen yıla oldukça yakın gerçekleşirken, asıl ayrışma harcamaların parasal büyüklüğünde ortaya çıktı. Geçen yıl eylül ayında artış gösteren nominal harcamaların bu yıl gerilemesi, tüketim harcamalarında yavaşlamaya işaret etti.

Yurtdışından alışveriş de etkilendi

Yerli kartlarla yurt dışından yapılan alışverişlerde yılın ilk dokuz ayında güçlü artış yaşanırken, son aylarda düşüş dikkat çekti. 2025'in ocak-eylül döneminde 361,3 milyon adet olan yurt dışı alışveriş işlemi, bu yıl yüzde 20 artarak 433,3 milyon adede yükseldi. Aynı dönemde harcama tutarı yüzde 51,8 artışla 485 milyar liradan 736,1 milyar liraya çıktı. Ancak yine fon krizinin yaşandığı eylül ayında tablo tersine döndü. Temmuzda 52,3 milyon adet olan alışveriş sayısı, ağustosta 49,6 milyona, eylülde ise 47,9 milyona geriledi. Böylece temmuzdan eylüle işlem adedinde yüzde 8,5 düşüş yaşandı. Harcama tutarı da 91,5 milyar liradan 85,6 milyar liraya inerek yüzde 6,5 azaldı. Geçen yıl ağustostan eylüle yurt dışı alışveriş tutarı yüzde 1,2 artarken, bu yıl yüzde 0,9 gerilemesi dikkat çekti. Veriler, fon krizinin gündeme geldiği dönemde yurt dışı alışveriş iştahının da zayıfladığına işaret etti.

Yabancı alışverişinde düşüş sürüyor

Türkiye'nin yabancı ziyaretçiler açısından pahalı bir ülkeye dönüşmesi tartışılırken, BKM verileri yabancı kartlarla yapılan alışverişlerdeki kaybı ortaya koydu. 2024'ün ilk dokuz ayında yabancı kartlarla Türkiye'de 122,6 milyon alışveriş işlemi yapılırken, bu sayı 2025'in aynı döneminde yüzde 24,5 düşüşle 92,5 milyona geriledi. Böylece bir yılda 30 milyon işlem kaybedildi. Aynı dönemde TL bazında harcama tutarı ise yalnızca yüzde 1 artarak 372,5 milyar liradan 376,1 milyar liraya çıktı. Bu yılın ilk dokuz ayında işlem sayısı yüzde 13,4 artışla 105 milyona yükselse de 2024 seviyesinin yüzde 14,4 altında kaldı. Harcama tutarı ise 431,4 milyar liraya ulaştı. İki yıllık dönemde alışveriş sayısındaki kayıp, Türkiye'nin fiyat rekabetçiliğine ilişkin tartışmaları güçlendirirken, yabancıların alışverişlerinde henüz eski seviyelere dönülemediğini gösterdi.

Bugünlerde İspanya ve Türkiye’de yüksek zeytinyağı rekoltesi gündemde. Zeytinyağı üretiminde dünya birincisi olan İspanya ile ikinci sıradaki Türkiye’ye baktığımızda, iki ülke arasında üretimden dış ticarete, uygulanan politikalardan kayıt sistemine kadar çok büyük farklılıklar var.

İspanya, dünya zeytinyağı üretiminde ve ihracatında açık ara önde. 2025-2026 sezonunda 1 milyon 305 bin ton olan zeytinyağı üretiminin, 2026-2027 sezonunda ilk tahmine göre yüzde 23 artışla 1 milyon 602 bin ton olması bekleniyor.

Türkiye’nin zeytinyağı üretimi ise,  2025-2026 sezonunda 310 bin ton olarak açıklandı. Bu yıl ise 588 bin ton olarak tahmin edildi. Geçen sezona göre artış yüzde 89,68 olacak.

İspanya’da rekolteyi bakan açıklıyor, Türkiye’de sır gibi saklanıyor

İspanya’da zeytinyağı rekoltesini sezonun başlangıç günü olan 1 Ekim 2026’da Tarım, Balıkçılık ve Gıda Bakanı Luis Planas açıkladı. Bakan Planas, zeytinyağı üretiminin en fazla olduğu Jaén’de üreticilerle buluştu ve rekolteyi açıkladı. Aynı gün bakanlığın internet sayfasında yayınlandı. İsteyen herkes rakamları buradan görebiliyor.

Türkiye’de zeytin ve zeytinyağı rekoltesi, Ulusal Zeytin ve Zeytinyağı Konseyi (UZZK) koordinasyonunda, Tarım ve Orman Bakanlığı işbirliği ile tespit ediliyor. Rekolte tespit çalışmaları tamamlandı. Hasat başladı. Rekolte sonucunu Tarım ve Orman Bakanı İbrahim Yumaklı’nın açıklaması bir yana resmi olarak hiç kimse tarafından açıklanmadı. Ulusal Zeytin ve Zeytinyağı Konseyi Başkanı Dr. Mustafa Tan’ın rekolteye ilişkin açıklaması bir İtalyan dergisinde yayınlanınca kendisini arayarak rekolteye ilişkin rakamları alıp yazı olarak yazdım. Rekolte raporu henüz açıklanmadı.

Türkiye’de bu rekolte açıklaması hep sorun oluyor. Sanki devletin gizli bilgileri açıklanacakmış gibi bir sır gibi saklanıyor. Çünkü rekolte tespiti yapıldıktan sonra bakanlığa gönderiliyor, bakanlık son şeklini verdikten sonra bazen açıklıyor bazen açıklamıyor. Biz genellikle atlatma haber olarak rekolteyi açıklıyoruz.

Rekolte tespitinde farklı yöntemler kullanılıyor

İspanya’da zeytinyağı rekolte tahmininde kooperatifler önemli rol üstleniyor. Türkiye’den farklı olarak İspanya'da zeytincilik konusunda bağımsız ancak birbirini tamamlayıcı iki büyük kayıt sistemi var. Birincisi, Zeytinyağı Piyasa Bilgi Sistemi, diğeri de, Zeytinyağı ve Zeytinyağı Posası Yağının Toplu Hareketleri Kaydı.

Rekolte tespiti yapılırken sadece ağaç sayısı ve verim üzerinden değil, en önemlisi zeytinyağı fabrikaları üzerinden yani fabrikaya ne kadar zeytin girdi, ne kadar işlendi, elde edilen yağ, prina ve benzeri tüm çıktılar dikkate alınarak bilimsel rekolte tespiti yapılıyor. Sezon sonunda da rekoltenin doğruluğu test ediliyor.

Türkiye’de ise rekolte tespit çalışmaları, Tarım ve Orman Bakanlığı bünyesinde kurulan ve Ulusal Zeytin ve Zeytinyağı Konseyi’nin koordinasyonunda, üretim bölgelerindeki oda, borsa, kooperatif,  Ege Zeytin ve Zeytinyağı İhracatçıları Birliği vb. sektörün tüm paydaşlarını kapsayan komisyonlar oluşturuluyor. Toplamda 41 ilde, zeytin üretim alanları dikkate alınarak tahmini ağaç sayısı, ağaç başına tahmini verim esas alınarak bilgiler toplanır ve masada yapılan görüşmelerle nihai rekolte belirleniyor.

Hazırlanan rekolte raporu Tarım ve Orman Bakanlığı’na sunuluyor. Rekoltenin açıklanmasında keyfi bir uygulama var. Bakanlık bazen kendisi, bazen de Ulusal Zeytin ve Zeytinyağı Konseyi’ne açıklattırıyor. Bazen de hiç açıklamıyor. Türkiye’de de katılımcı bir rekolte tespiti yapılıyor. Ancak kayıt sisteminin yetersizliği, ağaç sayısının net olarak bilinmemesi ve en önemlisi fabrika, zeytin sıkım tesislerindeki verilerin hesaba pek katılmaması rekolte tespitinin doğruluğunu tartışmalı hale getiriyor. Daha da önemlisi rekolte tespitinden sonra ortaya çıkan verilere müdahale edildiği endişesi güvenirliliği ortadan kaldırıyor.

İhracat verileri düzenli olarak açıklanıyor

İspanya’da yapılan ihracat, ithalat verileri Tarım, Balıkçılık ve Gıda Bakanlığı tarafından aylık ve sezonluk olarak düzenli raporlarla açıklanıyor. Bakanlığın internet sayfasında da yayınlanıyor. İsteyen herkes sayfayı ziyaret ederek bilgilere ulaşabiliyor.

Türkiye’de ize ihracat verilerini Ege Zeytin ve Zeytinyağı İhracatçıları Birliği aylık ve sezonluk olarak düzenli bir biçimde açıklıyor. İthalatla ilgili veriler ise açıklanmıyor. Türkiye İspanya gibi çok ithalat yapmıyor. Ancak, Suriye’den ithal edilen yağ miktarı konusunda veriler açıklanmadığı için spekülasyona neden oluyor. Kimine göre 50-60 bin ton zeytinyağı geliyor, kimine göre 5-10 bin ton geliyor.

İspanya’nın ihracat geliri 5 milyar dolar

İspanya, dünya zeytinyağı ihracatında lider konumunda. Üretilen zeytinyağının yüzde 68’i, 170’ten fazla ülkeye ihraç edilirken bu ihracatın yüzde 42’si Avrupa Birliği dışındaki ülkelere yapılıyor. Yağ üretiminin yüzde 32’si iç piyasada tüketiliyor.

Tarım, Balıkçılık ve Gıda Bakanlığı verilerine göre, 2024-2025 sezonunda kesinleşen rakamlarla 1 milyon 41 bin ton  zeytinyağı ihracatı karşılığında 5 milyar 104  milyon Euro gelir sağlandı. Aynı dönemde İspanya’nın ithalatı 206 bin 59 ton olarak gerçekleşti. İthalata ödenen döviz 857,8 milyon Euro. İhracatın ithalatı karşılama oranı yüzde 595.

Son dört sezonun ortalama ihracat miktarı 926 bin 465 ton. Gelir ise 4 sezonun ortalaması 4 milyar 306 milyon Euro. Ton başına ortalama fiyat 4 bin 965 Euro. 2023-2024 sezonunda kuraklığın etkisi ile ürün azalınca fiyat yükselmiş ve ton başına fiyat ortalama 8 bin 40 Euroya ulaşmıştı. En düşük fiyat ise ton başına 2 bin 882 Euro ile 2020-2021 sezonunda görüldü. Son 4 sezonda aylık ortalama ihracat hacmi 86 bin 798 ton. Aylık ortalama gelir 420,5 milyon Euro.

En fazla ihracat İtalya’ya yapılıyor

İspanya’nın en fazla ihracat yaptığı ülke 332 bin 347 ton ile İtalya. İkinci sırada 138 bin 132 tonla Amerika Birleşik Devletleri, üçüncü sırada 109 bin 940 tonla Portekiz geliyor.

İspanya miktar olarak zeytinyağı ihracatının yüzde 58’ini Avrupa Birliği ülkelerine, yüzde 42’sini üçüncü ülkelere yani Avrupa Birliği dışındaki ülkelere gerçekleştiriyor. Değer açısından ise ihracatın yüzde 54'ü AB ülkelerine, yüzde 46'sı AB üyesi olmayan bölgelere yapılıyor. Üçüncü ülkelere yapılan ihracatın birim değeri, ortalama olarak AB ülkelerine yapılan ihracattan yüzde 28 daha yüksek. İhracatın yüzde 70’i sızma zeytinyağı olarak gerçekleştiriliyor.

İthalatın yüzde 63'ü AB ülkelerinden geliyor. Portekiz yüzde 55'lik payıyla ithalatın ana kaynağı olmaya devam ederken, bu ülkeyi yüzde 26'lık payla Tunus takip ediyor. İtalya yüzde 6,Türkiye ve Arjantin yüzde 3 paya sahip. İspanya’nın Türkiye’den aldığı zeytinyağı 2024-2025 sezonunda 6 bin 831 ton.

2026-2027 sezonuna ilişkin verileri dünkü yazımda paylaşmıştım. Üretim 1 milyon 602 bin ton, ithalat 190 bin ton.İç pazara sunulacak olan zeytinyağı  510 bin ton ve  ihracatın da 1 milyon 175 bin ton olması bekleniyor.

Türkiye ihracatta çöküş döneminde

Türkiye’nin ihracatı son yıllarda, ihracat yasakları, fon ve kısıtlamalarla ciddi oranda düştü. Ege İhracatçı Birlikleri’nin bu hafta yayınladığı istatistiklere göre 2024-2025 sezonu ve 2025-2026 sezonu verileri değerlendirildiğinde ihracatta ciddi kan kaybı var. Deyim yerindeyse çöküş dönemini yaşıyor.

Türkiye’nin toplam zeytinyağı ihracatı 2024-2025 sezonunda 50 bin 710 ton iken 2025-2026 sezonunda yüzde 56 düşüşle 22 bin 466 tona düştü. Değer olarak ise 2024-2025 sezonunda 251 milyon 982 bin dolar olan ihracat geliri, 2025-2026 sezonunda yüzde 53 düşüşle 117 milyon 755 dolara geriledi.

Türkiye’nin en fazla ihracatı ABD’ye

Ülke bazında en fazla ihracat yapılan ülkeler Amerika Birleşik Devletleri(ABD) ilk sırada yer alıyor. Türkiye, 2024-2025 sezonunda ABD’ye 20 bin 938 ton zeytinyağı ihraç ederek,  94 milyon 327 bin dolar döviz girdisi sağladı. 2025-2026 sezonunda ihracat miktarı yüzde 62 azalarak 7 bin 965 tona geriledi, gelir ise yüzde 63 düşüşle 34 milyon 669 bin dolara geriledi.

Türkiye’nin ABD’den sonra en fazla ihracat yaptığı ülkeler sırasıyla, Japonya, Kanada, İspanya, Suudi Arabistan ve Avustralya.

Türkiye’nin yağını alıp kendi markaları ile satıyorlar sözü artık doğru değil. İtalya’nın Türkiye’den aldığı zeytinyağı 2025-2026 sezonunda sadece 413 ton, İspanya’nın aldığı yağ miktarı 741 ton ve Yunanistan’ın aldığı yağ miktarı ise kayıtlarda sıfır görünüyor.

Türkiye, 2025-2026 sezonunda ihraç ettiği zeytinyağının yüzde 67’sini dökme, yüzde 43’ünü ambalajlı olarak ihraç etti.

İki ülke ABD pazarında rakip

İki ülke verilerinden de görüleceği üzere Türkiye ile İspanya Amerika pazarında rakip olarak görünüyor. İspanya 138 bin ton, Türkiye ise  yaklaşık 21 bin ton zeytinyağını bu pazarda satıyor.

İspanya, Avrupa Birliği üyesi olduğu için Avrupa Birliği pazarında çok büyük üstünlüğü var. Türkiye bu pazara zeytinyağı ihraç ettiğinde ton başına 1245 Euro gümrük vergisi ödemek zorunda kalıyor.

İspanya’da kişi başına zeytinyağı tüketimi Türkiye’nin 6 katı

Tüketim açıcından bakıldığında, Türkiye’de kişi başına zeytinyağı tüketimi 2 kilo, İspanya’da 12 kilo civarında. Türkiye’nin tüketimi artırmak için çok çaba göstermesi gerekiyor.

Özetle, zeytinyağında yüksek rekolte nedeniyle fiyatlar düşerken İspanya bir adım attı ve üreticiyi korumak için üretimin yüzde 12’sine denk gelen 188 bin ton zeytinyağının piyasaya girişini engelleyecek bir karar aldı. Tüketicilerin buna tepkisi var. İspanya’nın kendi yağını engellemesi yerine Tunus ve Fas’tan ithalatın durdurulmasını istiyor.

Türkiye’de de rekor bir üretim var ama, üretici kimsenin umurunda değil. Ankara’da yapılan temaslardan anlaşıldığı kadarıyla muhtemelen zeytinyağı ihracatçılarına bir miktar destek verilecek. O destek üretici fiyatlarının düşmesini engeller mi? İspanya’dan alınacak en önemli ders, üreticinin gerçekten örgütlenmesi. İspanya’yı üretici örgütleri hükümeti üreticiyi korumaya yönelik kararlar almaya zorluyor. Çok güçlü kooperatifleri, üretici örgütleri ve sendikası var. Türkiye’de ne yazık ki çiftçi örgütüne, örgüt çiftçiye sahip çıkmıyor. İşe buradan başlamak gerekiyor.

Arzı kısıtlama kararı Türkiye’de de uygulanabilir mi?                  

İspanya, rekor üretim nedeniyle yeni bir uygulama başlatarak zeytinyağı üretiminin yüzde 12’sine denk gelen 188 bin ton yağı fabrikalarda tutarak arzı kısıtlamak suretiyle üreticideki yağ fiyatlarının düşmesini engellemeye dolayısıyla üreticiyi korumaya çalışıyor.

Türkiye’de böyle bir karar alınabilir mi veya alınsa bile uygulanabilir mi? Türkiye’de kaç fabrikada ne kadar yağ üretildiği net olarak bilinmiyor. Üretici zeytinini getirip sıktırıyor karşılığında yağ alıp gidiyor. Kayıt sistemi yeterli değil. Dolayısıyla İspanya’nın yaptığı gibi bir kısıtlamayı yapması mümkün görülmüyor.

Sadece şu yapılabilir, geçmişte olduğu gibi birlikler üzerinden devlet eliyle alım yapabilir. Tariş Zeytin ve Zeytinyağı Birliği’ne finansman desteği sağlayarak piyasadan yağ alabilir. Devlet adına alınan yağ daha sonra değerlendirilebilir. Ama şu anda bunu yapacak bir anlayış görünmüyor.

Elma ile armudu karıştırmamak lazım. Karıştırsanız dahi, yapay zekâ (YZ) bu iki güzel meyveyi ayırt etmek için size fazlasıyla yardımcı olabilir. Şekillerini, renklerini, ortalama ağırlıklarını, tatlarını, besin değerlerini, içerdikleri vitamin ve mineralleri, yetiştikleri coğrafyaları ve aklınıza gelebilecek tüm özelliklerini çok iyi analiz eder. İnsan beyninden çok daha iyi ve hızlı yapabilir tüm bunları. Sadece birkaç saniye yeterli. Hatta sepete portakal, karpuz, kavun, üzüm ve onlarca farklı meyve ekleyebilirsiniz. Sonuç değişmez. Hepsini tüm özelliklerine göre kıyaslayarak size enfes bir rapor sunabilir.

Peki, meyve salatası yapabilir mi? Daha doğrusu, YZ meyve salatasını icat edebilir miydi? Hayır.

Meyve salatası; meyveleri karşılaştırmak, arka arkaya sıralamak, hepsinin tadını bilmek ya da tek tek yemekten çok daha fazlası. Meyve salatasının icat edilebilmesi için önce hayal gücüne ihtiyacımız var. Hayal gücü, makine zekâsının sahip olmadığı bir yetenek.

YZ, bilgi işleme, hafıza, hesaplama, veri analizi ve işlem hızı gibi fonksiyonlarda insan zekâsından çok daha iyi performans sergiliyor. Fakat soyut düşünce, sezgi, öznel deneyim, duygusal zekâ ve bilinç gibi alanlarda hâlâ çok geride.

Her deneyim özneldir ve bir bilinç gerektirir

Meyve salatası önce zihnimizde bir imaj/hayal olarak belirir (soyut düşünce). Sonra bu hayali somutlaştırmak için meyveleri soyuyor, doğruyor, karıştırıyoruz. Tadına bakıyoruz. Birlikte güzel bir lezzet yaratanları seçiyoruz; tatları hoş bir kombinasyon oluşturmayanları ise eliyoruz. Örneğin, elma ile avokadonun iyi bir birliktelik yaratmadığını keşfediyor (varsayımsal olarak) ama mango ile harika bir ikili olduklarını buluyoruz. Bu bilgiyi çevremize ve sonraki nesillere aktarıyoruz. İnsan, bu şekilde zihinsel ve fiziksel süreçlerin etkileşimiyle öğrenir, ilerler. Bebeklikten itibaren insan türü sosyal birliktelikler içinde deneyimleyerek öğrenir.

Her deneyim özneldir ve bir bilinç gerektirir. Dolayısıyla bilincimiz özneldir; yani kendimize (1. tekil şahıs) özgüdür, öznel deneyimlerimiz bütünüdür. Makineler bilinç geliştirebilir mi? Sorunun yanıtını başka bir yazıya bırakalım…

“Made in Europe” tartışmasına bir de Yeminli Mali Müşavirler ve finansçılar olarak bakalım dedim. Bu perspektiften baktığımda aklıma ilk gelen, hatta bütün değerlendirmeyi etrafında topladığım kavram maliyet oluyor.

Maliyet muhasebesinde bir ürünün maliyetini hesaplarken hammaddeyi, işçiliği ve genel üretim giderlerini dikkate alırız. Finansal değerlendirmede ise bunlara lojistik, finansman ve işletme sermayesi ihtiyacını da ekleriz. Şimdi bu hesabı, üretimin yapıldığı yerin ve kullanılan girdilerin menşeinin rekabet koşullarını nasıl değiştirebileceğini düşünerek yeniden yapmak gerekiyor. Çünkü “Made in Europe” yaklaşımının şirketlerimizin maliyetlerine etkisi olacaktır. Bu etkinin boyutunu ve yönünü nihai düzenleme belirleyecek. Peki, buna hazır mıyız? Ne yapmalıyız? Etki üretim maliyetlerinde mi kalacak, yoksa satış fiyatlarına, kâr marjlarına, yatırım kararlarına ve nakit akışına da mı yansıyacak? Bu yazıda konuyu maliyet muhasebesi ve finans yönetimi açısından ele alarak, şirketlerimizi nerelerden etkileyebileceğini ve nasıl hazırlık yapılabileceğini sizler için yazmaya çalıştım.

Avrupa Komisyonu’nun 4 Mart 2026’da sunduğu Sanayi Hızlandırma Yasası önerisi, belirli stratejik sektörlerde kamu alımları ve kamu destekleri üzerinden düşük karbonlu ve Avrupa üretimi ürünlere talep yaratmayı amaçlıyor. Ancak düzenleme henüz yasalaşmış değil; kapsam ve uygulama koşulları müzakere ediliyor. Bütün Türk ürünlerine getirilmiş genel bir ithalat yasağından söz etmiyoruz. [1, 2]

Made in Europe uygulaması Avrupa’daki firmaları nasıl etkileyecek?

Bu sorunun cevabı için evet demek fazla olur ama sınırlamak adına aşağıdaki tabloyu hazırlamaya çalıştım. Buna göre Made in Europe uygulaması ile belirlenecek sektörlerde kamu desteği sağlanacak ve kamu alımlarının Avrupa’da üretim yapmak ve düşük karbon koşullarına bağlamayı ön görüyor. Düzenleme halen yasalaşmasa da önemli bir plan değişikliği. Korumacı bir Avrupa modeli geliyor. Aslında ABD’de yapılmak istenen buydu. Kendi ülkesindeki üretimi korumak temel yaklaşım haline dönüyor. Ülkemizdeki “yerli malı” veya “Türk malı”, “Yerli Üretim” modeli de bu mantığa dayanıyor.

Gümrük Birliği ve statü riski

Türkiye açısından ortaya çıkan statü riski, konunun finansal boyutunu anlamak için önemli bir başlangıç noktası. Gümrük Birliği sayesinde sanayi ürünlerinin dolaşımına ilişkin sahip olduğumuz avantajlar, yeni destek mekanizmalarına aynı koşullarda erişimi kendiliğinden garanti etmiyor.

Komisyonun ilk önerisine ilişkin açıklaması, Türkiye menşeli girdiler için belirli koşullarda eşdeğerlik öngörürken, bunun istisnalara açık olduğunu ve kamu ihalelerine katılımın ayrıca değerlendirilmesi gerektiğini ortaya koyuyor. Ekim ayında Fransa ve Almanya arasında otomotiv sektörüne ilişkin şekillenen yaklaşım ise Türkiye’nin kapsam dışında kalabileceği endişesini artırdı. Siyasi mutabakat ile nihai mevzuatı ayırmak gerekiyor; Türkiye’nin konumu kesinleşmiş kabul edilemez. [3, 4]

Şirketler açısından sorulması gereken soru şu: Müşterim benim ürünümü kullanmaya devam ettiğinde bir teşvikten yararlanamıyorsa, mevcut fiyat avantajım yeterli olacak mı?

Fiyat indiriminin kâra etkisi daha büyük olabilir

Bir Türk üreticisinin Avrupa’daki rakibinden daha düşük maliyetle üretmesi, siparişi kazanmasına her zaman yetmeyebilir. Rakibinin ürünü bir kamu desteğine uygunken kendi ürünü kapsam dışında kalırsa, müşterinin toplam satın alma hesabı değişebilir. İhracatçıdan fiyat indirimi istenmesi, üretim maliyeti aynı kalırken kâr marjını doğrudan aşındırır.

Tamamen varsayımsal olarak, 100 milyon Eruo satış yapan ve % 10 FAVÖK (Ebitda) marjıyla çalışan bir şirket düşünelim. Satış hacmi ve toplam faaliyet maliyetleri değişmeden ortalama satış fiyatında % 3 indirim yapılması, FAVÖK’ü 10 milyon Euro’dan yaklaşık 7 milyon Euro’ya düşürür. Fiyatta % 3’lük taviz, bu koşullarda faaliyet kazancını % 30 düşürür.

Sipariş kaybı birim maliyeti de yükseltir

Siparişler azalırken fabrikanın kira, amortisman, bakım ve çekirdek personel giderleri aynı hızda düşmez. Sabit giderler daha az ürüne dağıtılır. Böylece şirket, satış hacmi gerilerken birim maliyetinin yükselmesiyle de karşılaşabilir.

Türkiye’de üretilen parçaların müşterinin uygun içerik hesabında nasıl değerlendirileceği de önem taşıyor. Nihai üreticinin destek koşullarını korumak amacıyla tedarikçisini değiştirmesi, mevcut ticari ilişkinin fiyat ve kalite dışında bir nedenle zayıflamasına yol açabilir. Finansal karşılığı; daha düşük kapasite kullanımı, daha yavaş stok devri ve daha uzun yatırım geri dönüş süresidir.

Avrupa yatırımının toplam maliyeti hesaplanmalı

Avrupa’da üretim tesisi kurmak veya mevcut bir şirketi satın almak daha fazla gündeme gelebilir. Ancak yatırım kararını yalnızca teşvik beklentisine bağlamak sağlıklı olmaz. İşçilik ve enerji giderleri, satın alma bedeli, çevresel uyum yatırımları, yönetim maliyetleri, vergiler ve ilave işletme sermayesi birlikte hesaplanmalı. Türkiye’deki kapasitenin atıl kalmasının maliyeti de hesaba eklenmeli.

Avrupa’da bir satış şirketi kurmak veya ürünü Avrupa üzerinden faturalamak, tek başına üretim ve menşe koşullarını sağlamaz. Planlanan yapının nihai düzenlemedeki şartları karşılayıp karşılamadığı yatırım öncesinde detaylıca incelenmelidir. Yatırım kararı alırken, Avrupa’daki yatırım teşvikleri dâhil toplam nakit akışı ve kullanılan sermayeye sağlayacağı getiri olmalı ve regülasyonlar yakından takip edilmelidir.

Maliyet Muhasebesi’nden Yeşil Muhasebe’ye

Türkiye’nin Antalya’da 9–20 Kasım 2026 tarihlerinde ev sahipliği yapacağı COP31’in eşiğinde, bu hesabın yeşil muhasebe boyutunu da konuşmalıyız. İklim hedeflerinin şirketler açısından karşılığı; enerji tüketimi, üretim verimliliği, yatırım ihtiyacı ve finansman maliyetinde somutlaşıyor. [5]

Yeşil muhasebe, daha özel olarak çevresel yönetişim muhasebesi; enerji, su ve hammadde kullanımını, üretimdeki kayıpları ve çevresel giderleri fiziki ve parasal verilerle birlikte değerlendiriyor. Bir atığın maliyeti yalnızca bertaraf bedeli değildir; atığa dönüşen hammaddenin ve o aşamaya kadar kullanılan üretim kaynaklarının da maliyeti vardır. Bu bilgilerin ürün ve süreç bazında izlenmesi, tasarruf imkânlarını görünür kılabilir. [6]

Ürün başına ne kadar enerji tüketiyoruz? Firelerin gerçek maliyetini biliyor muyuz? Emisyon azaltımı için yapacağımız yatırım, birim maliyetimizi ve nakit akışımızı nasıl değiştirecek? Biz Yeminli Mali Müşavirler ve finansçılar açısından görev, bu soruların cevaplarını fiyatlama, bütçe ve yatırım kararlarına taşımaktır. Ancak düşük karbonlu üretim ile menşe koşullarını ayrı değerlendirmeliyiz. Çevresel performansın iyileşmesi, tek başına Avrupa menşei şartının sağlandığı anlamına gelmeyeceği gibi, menşei şartlarının dikkatli gözetilmesi gerekmektiğini de haırlatmak isterim.

Finansman ihtiyacı kâr düşmeden önce artabilir

Yeni tedarikçiler, ek stoklar, ürün doğrulama süreçleri ve yatırım harcamaları nakit gerektirir. Müşterilerin daha uzun vade istemesi de işletme sermayesi ihtiyacını büyütebilir. Yöneticiler ve işletme sahipleri satış bütçesinin yanında nakit akışını ve borç ödeme kapasitesini farklı senaryolarla çalışması faydalı olacaktır. Yani işler karmaşıklaşıyor, finansal okur-yazarlığınızı artırmanız ve regülasyonları daha yakından takip etmeniz gerekiyor. Finansal kararlarda sadece para piyasaları değil, sermaye piyasaları bugünlerde zor gözükse de hazırlıklarınızı yapmanızı hatta yeni ortak alma yönünde global yaklaşımları takip etmenizi tavsiye ederim.

Sektörlere göre olası etkiler

Her sektör aynı şekilde etkilenmeyeceğinden, sizler için bir tablo yapmaya çalıştım. Otomotiv ile çelik, alüminyum ve çimentoda aşağı yönlü riskler öne çıkarken, makine ve ara mallarında nihai kapsam fırsat da yaratabilir. Aşağıdaki tablo ile olası etkileri maliyet, kârlılık ve finansman açısından özetlemeye çalıştım:

Hazırlık bugünden başlamalı

Kanaatimce şirketlerin yapması gerekenleri sıralarsak;

- Avrupa’ya yaptıkları satışları müşteri, ürün ve kullanım alanı bazında incelemek

- Kamu alımlarına veya destekli projelere bağlı satışlar belirlenmeli;

- Made in Europe kapsamı içinde ve dışında kalınan senaryolarda fiyat, hacim, yatırım ve nakit akışı yeniden hesaplanmalı.

- Satın alma fırsatları gözden geçirilmeli

- Yeni üretim tesisi yapmaya yönelik fırsatlar ve planlar çalışılmalı

Türkiye açısından öncelik, Avrupa ile bütünleşmiş üretim yapısının yeni kurallarda karşılığını bulmasını sağlamak olmalı elbette.

Şirketler açısından öncelik ise bu süreci bütçe ve yatırım kararlarına taşımak. Çünkü rekabet gücü, bir ürünü kaç Euro’ya ürettiğimizin yanında, müşterimizin o ürünü hangi koşullarda satın alabildiğine de bağlı olacak. Bu satırları okurken finansal gündemi takip eden bir olarak nereden parayı bulacağız dediğinizi duyar gibi oluyorum. Ancak bu yazıyla sizleri bir cismin daha yaklaştığını göstermek istedim. Riski yönetmek krizi yönetmekten daha az maliyetli olduğunu unutmamanız dileğiyle, “Made in Europe” regülasyonlarını yakın takip etmenizi öneriyorum.

Kaynaklar ve değerlendirme tarihi

[1] Avrupa Komisyonu, Sanayi Hızlandırma Yasası önerisi, COM(2026)100, 4 Mart 2026. https://single-market-economy.ec.europa.eu/publications/industrial-accelerator-act_en

[2] Avrupa Parlamentosu, 2026/0068(COD) yasama süreci. https://oeil.europarl.europa.eu/oeil/en/procedure-file?reference=2026%2F0068%28COD%29

[3] Avrupa Komisyonu, E-000926/2026 sayılı soruya yanıt, 24 Nisan 2026. https://www.europarl.europa.eu/doceo/document/E-10-2026-000926-ASW_EN.pdf

[4] İktisadi Kalkınma Vakfı, otomotivde Made in Europe açıklaması, Ekim 2026. https://www.ikv.org.tr/ikv.asp?id=10291&lng=en&ust_id=1725

[5] UNFCCC, COP31 Antalya, 9–20 Kasım 2026. https://unfccc.int/cop31

[6] IFAC, International Guidance Document on Environmental Management Accounting. https://www.ifac.org/knowledge-gateway/professional-accountants-business-paib/publications/international-guidance-document-environmental-management-accounting

Finansal yorumlar, sektörel etki değerlendirmeleri ve varsayımsal örnek yazara aittir. Değerlendirme tarihi: 8 Kasım 2026.

Üreticinin karşı karşıya bulunduğu en önemli sorunların başında girdi maliyetleri gelmektedir. Gübre, mazot, tohum, zirai ilaç, elektrik ve sulama giderleri her üretim döneminde çiftçinin bütçesinde önemli bir yer tutmaktadır. Özellikle döviz kurundaki hareketlilik, ithal girdilere bağımlı olan tarımsal üretimde maliyet baskısını artırmaktadır. Çiftçi, üretime başlamadan önce ne kadar harcama yapacağını büyük ölçüde hesaplayabilse de hasat döneminde ürününü hangi fiyattan satacağını çoğu zaman bilememektedir. Bu durum, tarımsal üretimi giderek daha riskli bir ekonomik faaliyete dönüştürmektedir.

Bir başka önemli sorun finansmana erişimdir. Tarımsal üretimde gelir ile gider arasındaki zaman farkı oldukça uzundur. Çiftçi, ekim döneminde ciddi miktarda sermayeye ihtiyaç duyarken gelirini ancak hasat sonrasında elde edebilmektedir. Banka kredilerinin maliyeti yükseldiğinde veya krediye erişim koşulları ağırlaştığında üretici, ihtiyacını karşılamak için borçlanmaya yönelmektedir. Borçların bir sonraki üretim dönemine taşınması ise çiftçinin ekonomik hareket alanını daraltmaktadır. Tarımda sürdürülebilirlik için uygun faizli, uzun vadeli ve üretim dönemine göre geri ödemeli finansman modellerine ihtiyaç vardır.

Üreticinin yaşadığı bir diğer sorun, ürününü değerinde satamamasıdır. Hasat döneminde piyasaya aynı anda büyük miktarda ürün girmesi, fiyatların üretici aleyhine gelişmesine neden olabilmektedir. Aracı sayısının fazlalığı, depolama ve soğuk zincir imkânlarının yetersizliği de üreticinin pazarlık gücünü azaltmaktadır. Tarlada düşük fiyatla satılan bir ürünün market rafında birkaç katına ulaşması, üretici ile tüketici arasındaki fiyat makasının ne kadar açıldığını göstermektedir. Burada sorun yalnızca fiyatların yüksekliği değil, oluşan ekonomik değerin üreticiye yeterince ulaşmamasıdır.

İklim değişikliği de tarım sektörünün geleceğini tehdit eden önemli unsurlardan biridir. Kuraklık, düzensiz yağışlar, aşırı sıcaklıklar, don olayları ve dolu gibi doğal afetler üretim miktarını ve kalitesini doğrudan etkilemektedir. Su kaynaklarının azalması, özellikle sulamaya dayalı üretim yapan bölgelerde ciddi bir risk oluşturmaktadır. Geleneksel sulama yöntemlerinin terk edilerek damla ve yağmurlama sistemlerinin yaygınlaştırılması artık bir tercih değil, zorunluluk haline gelmiştir.

Tarımdaki yapısal sorunlardan biri de genç nüfusun sektörden uzaklaşmasıdır. Kırsal bölgelerde gelir belirsizliği, sosyal imkânların sınırlılığı ve ağır çalışma koşulları gençlerin tarımla uğraşma isteğini azaltmaktadır. Ortalama çiftçi yaşının yükselmesi, gelecekte üretimin devamlılığı açısından önemli bir risk oluşturmaktadır. Gençlerin tarıma kazandırılması için teknoloji destekli üretim, eğitim, girişimcilik teşvikleri ve sosyal altyapı yatırımları birlikte değerlendirilmelidir.

Çözüm için öncelikle tarımsal destekleme politikalarının öngörülebilir olması gerekmektedir. Çiftçi, hangi ürüne ne kadar destek verileceğini üretim sezonu başlamadan bilmelidir. Desteklerin zamanında ödenmesi, maliyetlerin bir bölümünün karşılanması ve stratejik ürünlerde üretim planlamasının etkin biçimde uygulanması büyük önem taşımaktadır. Ayrıca kooperatifleşme güçlendirilmeli, üreticinin doğrudan pazara ulaşabileceği sistemler kurulmalı ve lisanslı depoculuk yaygınlaştırılmalıdır.

Tarımda dijitalleşme, hassas tarım uygulamaları, verimli tohum kullanımı ve modern sulama yatırımları da üretim maliyetlerini azaltabilecek önemli araçlardır. Ancak bu teknolojilere erişim yalnızca büyük işletmelerle sınırlı kalmamalı, küçük üreticiler de uygun finansman ve eğitim desteğiyle bu dönüşümün parçası olmalıdır.

Sonuç olarak tarım üreticisinin sorunları, yalnızca çiftçiye verilen desteklerin artırılmasıyla çözülebilecek kadar basit değildir. Üretimden pazarlamaya, finansmandan su yönetimine kadar bütüncül bir tarım politikası gerekmektedir. Çiftçinin kazanamadığı, gençlerin tarımdan uzaklaştığı ve üretimin belirsizlik içinde sürdürüldüğü bir ekonomik yapıda gıda güvenliğini sağlamak mümkün değildir. Unutulmamalıdır ki üreticinin tarlada kaybettiği, tüketicinin pazarda ve markette daha yüksek fiyat olarak karşısına çıkmaktadır. Türkiye'nin güçlü bir tarım ekonomisine sahip olabilmesi için öncelikle üreticisini ekonomik açıdan güçlü tutması gerekmektedir. Çünkü tarımda üreticiyi korumak, aslında toplumun tamamının geleceğini korumaktır.

Sanayinin geleceğini bugüne kadar enerji maliyetleri, teknolojiye erişim, iş gücü ve sermaye belirledi. Şimdi bu denkleme giderek daha kritik bir değişken ekleniyor: Su.

Bir fabrikanın nerede kurulacağından hangi teknolojiyle üretim yapacağına, kapasitesini ne kadar artırabileceğinden tedarik zincirini nasıl yöneteceğine kadar pek çok karar, su kaynaklarının geleceğiyle doğrudan bağlantılı. Çünkü iklim krizi derinleştikçe su, sanayi açısından giderek daha önemli bir üretim girdisine dönüşüyor. Kuraklık, değişen yağış rejimleri, artan sıcaklıklar ve büyüyen talep, tarım, şehirler ve sanayi arasındaki su rekabetini artırıyor.

Türkiye açısından da tablo kritik. Ülkedeki tatlı su çekiminin yüzde 70’ten fazlası tarımda gerçekleşiyor. Ancak sanayinin suya bağımlılığı ve üretimin yoğunlaştığı bölgelerde artan su stresi, ekonomik dayanıklılık açısından yeni riskler yaratıyor.

Antalya’da başlayan Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı COP31’in Küresel İş Ortaklarından Koç Holding, kuruluşunun 100. yılında, 2040 yılına kadar operasyonlarındaki tatlı su çekimini 2025 seviyesine göre yüzde 85 azaltacağını duyurdu.

Hedefin dikkat çekici tarafı, üretim ve büyüme devam ederken kullanılan toplam tatlı su miktarının azaltılmasının öngörülmesi. Başka bir ifadeyle, büyümenin daha fazla su tüketimi anlamına gelmediği yeni bir sanayi modeli hedefleniyor.

Büyümenin yeni ölçütü: Daha az kaynakla daha fazla değer

Koç Holding’in açıkladığı su taahhüdü, Topluluğun ikinci yüzyılında büyüme stratejisinin önemli unsurlarından biri olarak konumlandırılıyor.

Roma Kulübü Onursal Başkanı Sandrine Dixson-Declève’in moderatörlüğünde COP31 kapsamında düzenlenen “Kurumsal Eylemden Geniş Ölçekli Su Dayanıklılığına” panelinde konuşan Koç Holding CEO’su Levent Çakıroğlu, suyun şirketlerin yatırım kararlarını giderek daha fazla şekillendirdiğini vurguladı. Çakıroğlu’na göre tarım, şehirler ve sanayi, artan talep karşısında aynı sınırlı su kaynaklarını paylaşmak zorunda.

Bu durum şirketlerin bugün nerede üretim yapacaklarından gelecekte nasıl büyüyeceklerine kadar uzanan kararlarını etkiliyor. Çakıroğlu, “Koç Topluluğu olarak ikinci yüzyılımızda suyun uzun vadeli rekabet açısından en az enerji kadar belirleyici olacağını öngörüyoruz” diyor.

Bu yaklaşım, sürdürülebilirliğin şirketlerin faaliyetlerinden ayrı bir alan olmaktan çıkıp doğrudan yatırım stratejilerine yerleştiğini gösteriyor.

Koç Holding’in yeni su hedefi, Topluluğun tatlı su ayak izinin yüzde 96’sını oluşturan enerji, otomotiv ve dayanıklı tüketim sektörlerindeki endüstriyel tesisleri kapsıyor.

Çakıroğlu, hedefin yatırım ve kapasite kararları açısından taşıdığı önemi şöyle anlatıyor:

“Bu taahhüdü büyüme stratejimizin bir parçası olarak görüyoruz. Çünkü bize nereye ve nasıl yatırım yapacağımızı, operasyonlarımızı ve tesislerimizi nasıl tasarlayacağımızı ya da yeniden tasarlayacağımızı, kapasite kararlarımızı nasıl vereceğimizi gösteriyor.”

28,8 milyon metreküplük suyun geleceği

Koç Topluluğu’nun su yönetimi performansına bakıldığında, yeni taahhüdün arkasında belirli bir ilerleme olduğu görülüyor. Son altı yılda toplam su çekimi yüzde 24 azaltıldı. Son üç yılda tatlı su çekimindeki azalma yüzde 17’ye ulaştı. 2025 yılında Topluluğun toplam su çekimi 28,8 milyon metreküp olarak gerçekleşirken, operasyonel su geri kazanım oranı yüzde 64 oldu.

Bu rakamlar, sanayide su yönetiminin artık teknoloji, verimlilik ve döngüsel ekonomiyle birlikte ele alındığını ortaya koyuyor.

Tüpraş, 2025 yılında toplam su çekiminin yüzde 80’ine karşılık gelen miktarı üretim süreçlerinde yeniden kullanım veya gri su arıtma uygulamalarıyla geri kazandı. Entek’te bu oran yüzde 98’e ulaştı. TürkTraktör ise akıllı sulama kitleriyle yüzde 45’e varan su ve enerji tasarrufu sağlanmasına katkıda bulunuyor.

Bu örnekler, su yönetiminin fabrika sınırlarının ötesine taşındığını gösteriyor. Özellikle tarım gibi su tüketiminin yüksek olduğu alanlarda teknolojinin yaygınlaştırılması, ülke ölçeğinde dayanıklılık açısından önem taşıyor.

6,6 milyar liralık iklim yatırımı, 28,2 milyar liralık Ar-Ge

Koç Topluluğu’nun su taahhüdü, daha geniş bir iklim dönüşümü stratejisinin parçası. Topluluk, 2050 yılında karbon nötr olmayı hedefliyor. Kapsam 1 ve 2 emisyonlarını 2030’a kadar yüzde 20, 2040’a kadar yüzde 49 azaltmayı öngörüyor. 2017–2025 döneminde bu emisyonlarda yüzde 16 azalma sağlanmış durumda. 2025 yılında iklim odaklı yatırımlara ayrılan sermaye 6,6 milyar TL, Ar-Ge harcamaları ise 28,2 milyar TL düzeyinde gerçekleşti. Arçelik, Ford Otosan, TürkTraktör, WAT Motor, Yapı Kredi, Otokoç Otomotiv ve Entek’in belirtilen operasyonlarında elektrik ihtiyacının tamamı yenilenebilir kaynaklardan karşılanıyor. Tüpraş sürdürülebilir havacılık yakıtı, yeşil hidrojen ve sıfır karbon elektrik alanlarında dönüşüm çalışmalarını sürdürürken, Entek’in 413,4 MW’lık yenilenebilir enerji kapasitesi bulunuyor. 

Koç Topluluğu’nun su bilançosu

- Yüzde 85: 2040’a kadar operasyonel tatlı su çekiminde hedeflenen azalma (2025 baz yılı) 
- Yüzde 24: Son altı yılda toplam su çekimindeki azalma 
- Yüzde 17: Son üç yılda tatlı su çekimindeki azalma 
- Yüzde 64: 2025 operasyonel su geri kazanım oranı 
- 28,8 milyon m3: 2025 toplam su çekimi 
- Yüzde 96: Yeni hedefin kapsadığı enerji, otomotiv ve dayanıklı tüketim tesislerinin tatlı su ayak izindeki payı

Su dayanıklılığı için küresel iş birliği

Koç Holding’in COP31’de duyurduğu bir diğer önemli adım, su kaynaklarının sürdürülebilir yönetimi için uluslararası şirketleri bir araya getiren Water Resilience Coalition’a katılması. Topluluk, 2022’den bu yana Birleşmiş Milletler Küresel İlkeler Sözleşmesi’nin CEO Water Mandate girişimini destekliyor. Dünya Ekonomik Forumu’nun Water Futures girişiminde de yer alıyor. COP31’de düzenlenen panelde Dünya Ekonomik Forumu, Avrupa İmar ve Kalkınma Bankası, Microsoft ve Water Resilience Coalition temsilcileri, su hedeflerinin somut uygulamalara dönüştürülmesini, başarılı modellerin yaygınlaştırılmasını ve su dayanıklılığı yatırımlarının finansmanını ele aldı. Bu işbirlikleri önemli. Çünkü su kaynakları şirketlerin mülkiyetinde değil; aynı havzayı kullanan tarım üreticilerinin, şehirlerin, sanayinin ve ekosistemlerin ortak varlığı. Çakıroğlu da Koç Topluluğu’nun iklimle bağlantılı en önemli fiziksel riskinin su olduğunu vurgulayarak hiçbir paydaşın suyun geleceğini tek başına güvence altına alamayacağını söylüyor.

Uzun bir aranın ardından yeniden ekonomi yazılarımla okuyucularımla buluşuyorum. Ekonomide yaşanan gelişmeleri rakamlar üzerinden değerlendirmeye, verilerin arkasındaki nedenleri sorgulamaya ve çözüm önerilerimi paylaşmaya devam edeceğim. Bu süreçte yeniden yazma fırsatı sunan ve desteğini esirgemeyen Sayın Hakan Güldağ'a teşekkür ederim.

İlk yazımda Türkiye ekonomisinin en önemli sorunlarından biri olan enflasyonu ele almak istedim.

Türkiye yıllardır enflasyonla mücadele ediyor. Faizler yükseltiliyor, ekonomik programlar açıklanıyor, yeni hedefler belirleniyor. Buna rağmen vatandaşın günlük hayatında hissettiği pahalılık devam ediyor. Burada üzerinde durmamız gereken konu, enflasyonun neden hâlâ bu kadar yüksek olduğu ve uygulanan politikaların neden istenen sonucu vermediğidir.

Türkiye dünyadan neden ayrışıyor?

Türkiye'nin enflasyon performansını daha iyi anlayabilmek için diğer ülkelerle karşılaştırmakta fayda var.

OECD'nin Eylül 2026 verilerine göre Türkiye'de yıllık gıda enflasyonu yüzde 27,6. OECD ortalaması ise yüzde 2,6. Türkiye'deki gıda enflasyonu OECD ortalamasının yaklaşık 10,6 katına ulaşmış durumda.

Avrupa'daki örnekler de farkı açıkça gösteriyor. Eylül ayında yıllık gıda enflasyonu İspanya'da yüzde 2,7, Japonya'da yüzde 2,8, Fransa'da yüzde 1,5, İtalya'da yüzde 1,7, Birleşik Krallık'ta yüzde 1,3 ve Almanya'da yüzde 0,4 seviyesinde kaldı. İsveç'te ise gıda fiyatları yıllık bazda yüzde 6,3 geriledi.

Müslüman ülkelerden Suudi Arabistan'da yıllık gıda enflasyonu yüzde 1,4, Malezya'da yüzde 1,8 düzeyinde. Endonezya'da ise Ekim ayında gıda, içecek ve tütün grubundaki yıllık artış yüzde 4,82 olarak açıklandı. Endonezya verisinin kapsamı diğer ülkelerin gıda ve alkolsüz içecekler göstergesiyle tam aynı olmadığı için bu rakamı ayrı değerlendirmek gerekiyor.

Üstelik OECD ülkelerinde yıllık gıda enflasyonu ortalama yüzde 2,6 düzeyindeyken, Türkiye'de gıda fiyatları yalnızca Ekim ayında yüzde 3,5 arttı. Başka bir ifadeyle Türkiye, OECD ortalamasında bir yıl boyunca yaşanan gıda fiyat artışının yaklaşık 1,35 katını tek bir ayda yaşadı. Birçok ülkede bir yılda gerçekleşen artışı biz bir ayda yaşıyoruz.

Elbette her ülkenin ekonomik koşulları aynı değil. Ancak Türkiye ile Avrupa ülkeleri ve farklı gelir gruplarındaki ülkeler arasında görülen bu büyük farkı yalnızca küresel gelişmelerle açıklamak mümkün değil. Türkiye'nin kendi ekonomik yapısından kaynaklanan sorunları da tartışmamız gerekiyor.

Sorunun kaynağı sadece para politikası değil

Enflasyonla mücadelede faiz politikası önemli bir araçtır. Ancak tek başına yeterli değildir. Türkiye'nin üretim yapısına baktığımızda enerji, ara malı ve teknoloji alanlarında dışa bağımlılığın hâlâ önemli bir sorun olduğunu görüyoruz. Döviz kurundaki hareketler bu nedenle kısa sürede üretim maliyetlerine ve tüketici fiyatlarına yansıyor.

Sanayimizin daha fazla yerli girdi kullanması, teknolojik kapasitesini geliştirmesi ve verimliliğini artırması gerekiyor. İhracat rakamlarının yükselmesi elbette önemli; ancak ihraç ettiğimiz ürünlerin katma değerinin de artması şart. Yıllardır yüksek teknolojili ürünlerin imalat sanayimiz içindeki payını arzu edilen seviyeye çıkaramıyoruz. Bu durum hem rekabet gücümüzü hem de dış şoklara karşı dayanıklılığımızı sınırlıyor.

Enflasyonun vatandaşın günlük hayatındaki en görünür sonucu, markette her alışverişte başka bir fiyat etiketiyle karşılaşmak. Fiyatların bu kadar sık değişmesi yalnızca alım gücünü eritmekle kalmıyor; tüketicinin fiyatlara, paraya ve geleceğe duyduğu güveni de aşındırıyor. Bu tablo, Sovyetler Birliği'nin dağılmasının ardından 1992'de fiyat kontrollerinin kaldırılmasıyla Rusya'da yaşanan sert fiyat sıçramalarını hatırlatıyor. Dünya Bankası'nın tarihsel değerlendirmesine göre Rusya'da perakende fiyatlar Ocak 1992'de yüzde 235 arttı; sonraki aylarda da fiyat artışları yüksek seyretti. Türkiye'nin bugünkü koşulları Rusya'nın o dönemki ekonomik ve kurumsal yapısıyla aynı değil; dolayısıyla iki süreci bire bir eşitlemek doğru olmaz. Ancak sürekli değişen etiketler ve fiyat istikrarsızlığı, enflasyonun toplumda yarattığı güvensizliğin ne kadar ağırlaşabileceğini gösteren ciddi bir uyarıdır.

Bir diğer önemli konu ekonomik güven. İş dünyası geleceği öngöremediğinde, vatandaş fiyatların yeniden artacağını düşündüğünde fiyatlama davranışları da değişiyor. Ekonomik programların başarısı yalnızca açıklanan hedeflere değil, bu hedeflere ulaşılacağına duyulan güvene bağlıdır. Bunun için kurumların güvenilirliği ve ekonomi politikalarının tutarlılığı büyük önem taşıyor.

Gıda ve konut fiyatları da enflasyonun vatandaş üzerindeki etkisini ağırlaştırıyor. Gelirinin büyük bölümünü temel ihtiyaçlarına ayıran emekliler, dar gelirli aileler ve çocuklar bu süreçten daha fazla etkileniyor. Gıdaya erişimde yaşanan zorluklar yalnızca tüketim miktarını değil, beslenme kalitesini de düşürüyor. Bu nedenle gıda enflasyonunu sadece bir fiyat istatistiği olarak değerlendirmemek gerekiyor.

Kamu maliyesi tarafında da daha dikkatli bir yaklaşım gerekiyor. Kamu harcamalarının etkinliği artırılmalı, bütçe disiplini güçlendirilmeli ve vergi yükü daha adil dağıtılmalı. Para politikası sıkılaşırken maliye politikasının farklı yönde hareket etmesi, enflasyonla mücadeleyi zorlaştırır.

Türkiye nasıl bir yol izlemeli?

Türkiye'nin önceliği, enflasyonu düşürürken üretim kapasitesini ve rekabet gücünü korumak olmalı. Merkez Bankası'nın kurumsal güvenilirliği güçlendirilmeli, kamu kaynakları daha verimli kullanılmalı, tarımsal üretim ve lojistik altyapısı iyileştirilmeli. Sanayide yerli ara malı üretimi ve yüksek teknoloji yatırımları desteklenmeli.

Özellikle üretim yapan işletmelerin uzun vadeli ve makul maliyetli finansmana erişimi sağlanmalı. Aksi halde enflasyonla mücadele adına üretim ve yatırım kapasitesini zayıflatma riskiyle karşı karşıya kalabiliriz.

Türkiye'nin enflasyon sorunu elbette çözülebilir. Ancak bunun için yalnızca faiz oranlarına odaklanmak yerine ekonominin bütününe bakmak gerekiyor.

OECD ortalamasının çok üzerinde seyreden gıda enflasyonu ve Türkiye'de yalnızca bir ayda OECD'nin yıllık ortalama artışını aşan fiyat yükselişi, ekonomik yapımızda çözülmesi gereken önemli sorunlar bulunduğunu gösteriyor. Artık sadece enflasyonun ne zaman düşeceğini değil, Türkiye'nin neden sürekli yüksek enflasyon üreten bir ekonomik yapıya sahip olduğunu tartışmalıyız.

Çünkü kalıcı fiyat istikrarı, ancak güvenilir kurumlar, verimli üretim, güçlü rekabet ve öngörülebilir ekonomi politikalarıyla mümkün olabilir.

Geçtiğimiz haftalarda COP31’in 2035’e kadar %35 küresel elektrifikasyon hedefini, enerji verimliliğini ve şebekelerimizin dönüşüm ihtiyacını değerlendirmiştik. Yeni vizyon bu beklentilerimizin ne kadarını karşılıyor?

Hedefler büyüyor, elektrik merkezde 

Yeni vizyona göre Türkiye’de nihai enerjinin elektrikle karşılanan payı 2040’ta %36’ya çıkacak. Elektrik talebinin 680 teravatsaate, toplam kurulu gücün 281 gigavata, güneş ve rüzgâr kapasitesinin 175 gigavata ulaşması öngörülüyor. Enerji yoğunluğunun 2025- 2040 döneminde %40 azaltılması hedefleniyor. Bunlar, üretimden tüketim alışkanlıklarına kadar kapsamlı bir dönüşümün tarif edildiğini gösteriyor.

İlk dikkat çeken nokta zamanlama. COP31’de dünyaya önerdiğimiz hedef 2035’te %35 elektrifikasyon. Türkiye’nin vizyonundaki %36 ise 2040 için. Küresel hedef her ülkenin aynı tarihte aynı orana ulaşmasını gerektirmiyor. Yine de Türkiye’nin 2030 ve 2035’te hangi seviyeye gelmeyi planladığını bilmek, uygulama hızını değerlendirmemizi sağlayacak. Önceki yazımızda %35’in Türkiye’ye uygulanması halinde 2035’te yaklaşık 650 teravatsaat elektrik talebi oluşabileceğini varsayımsal olarak hesaplamıştık. Yeni vizyonun 2040 için öngördüğü 680 teravatsaatle bu senaryo farklı yılları ve varsayımları içeriyor. Aradaki fark, ara hedefleri görmenin önemini artırıyor.

Sanayinin payı nasıl artacak? 

Elektrifikasyonun ulaştırmada %1’in altından %24’e, konutlarda %22’den %30’a, sanayide ise %28’den %33’e çıkarılması öngörülüyor. Ulaştırmadaki değişimin büyüklüğü dikkat çekiyor. Sanayideki beş puanlık artış ise üzerinde ayrıca durmamız gereken bir hedef. Çünkü üretimde kullanılan doğal gaz, kömür ve diğer yakıtların önemli bir bölümü proses ısısıyla ilişkili. Teknik ve ekonomik olarak uygun alanlarda dönüşüm potansiyeli bulunuyor. 

Örneğin sıcak su ve buhar kullanan bir işletmede önce prosesin gerçek ihtiyacı ölçülüp ısı kayıpları azaltılabilir, atık ısı geri kazanılabilir. Ardından uygun sıcaklık seviyelerinde ısı pompası ve diğer elektrikli teknolojiler değerlendirilir. Böylece elektrifikasyon için gereken kapasite ve işletme maliyeti kontrol altında tutulur. Her tesiste çözüm farklı olabilir. Bu nedenle sanayide %33 hedefinin sektörlere, sıcaklık aralıklarına ve teknolojilere göre nasıl hesaplandığını görmek önemli. Enerji yoğunluğundaki %40 iyileşmenin de hangi yatırımlarla sağlanacağı ortaya koyulmalı. Çünkü enerji yoğunluğunun düşmesi, toplam tüketimin aynı oranda azalacağı anlamına gelmiyor.

Şebeke ve finansman sınavı 

Önceki yazımızda elektrik dağıtım altyapısının hem artan tüketimi hem de çatısına güneş enerjisi kurmak isteyen sanayicinin bağlantı talebini karşılaması gerektiğini vurgulamıştık. Yeni vizyon bu ihtiyacı görüyor. İletim için 36, dağıtım için yaklaşık 80 milyar dolar yatırım öngörülüyor. Ayrıca 140 gigavatsaat depolama ihtiyacı ve daha güçlü uluslararası bağlantılar gündemde. Ancak yatırım tutarından önce sanayici için sonuç önemli. Hangi bölgede yeni bağlantı kapasitesi açılacak, çatı güneşi başvuruları ne kadar hızlanacak, kesinti ve güç kalitesi sorunları nasıl azalacak?

Toplam enerji yatırımı ihtiyacı 500 milyar dolar olarak açıklanıyor. Böyle bir büyüklüğün gerçekleşmesi; uzun vadeli ve öngörülebilir finansman, nitelikli insan kaynağı ve kurumlar arası koordinasyonla mümkün. KOBİ’ler için proje geliştirme desteği, enerji hizmet şirketleri için uygulanabilir performans sözleşmeleri ve bankalar için ölçülebilir tasarruf dosyaları da bu tablonun önemli parçaları. Yani enerji verimliliğine ayrılan kaynağın yalnızca açıklanmasıyla yetinmeyip bu kaynağın somut projelere dönüşmesini sağlayacak planlamaların yapılması, uygulamaların hayata geçirilmesi ve gerçekleşen tasarrufun ölçülmesi de gerekiyor.

Son söz 

Milli Enerji 2040, elektrik talebini, temiz üretimi, verimliliği ve şebekeyi aynı çerçevede ele alması bakımından önemli bir yön çiziyor. Şimdi ihtiyacımız olan, 2040 hedeflerinin 2030 ve 2035 ara adımlarına, bölgesel altyapı yatırımlarına ve sektör bazında uygulanabilir projelere dönüşmesi. Başarıyı kaç gigavat açıkladığımızdan çok, sanayicinin hangi yatırımı ne zaman gerçekleştirebildiği, ne kadar enerji tasarrufu sağladığı ve temiz elektriğe hangi koşullarda erişebildiği gösterecek. Vizyonun yolu bu sorulara verilecek somut cevaplarla açılacak.

Bu düzenleme çerçevesinde, damga vergisine tabi fesihnameler için de matrahın, aynı şekilde, fesihnamenin ihtiva ettiği veya fesihnamede yazılı rakamların hasıl edeceği para olarak ifade etmek mümkün.

Fesihnamede damga vergisi matrahı basitçe bu şekilde özetlenebilir. Ancak uygulamada çözümü bu kadar basit olmayan bir ihtilaf konusu var. Fesihnamede bedelin yer almadığı durumda matrahın ne olduğu.

Böyle bir durumda damga vergisi matrahı konusunda iki farklı görüş ortaya çıkıyor. Matrahı, feshedilen sözleşmede yer alan belli para olarak değerlendiren görüş yanında, feshedilen sözleşmenin gerçekleştirilen kısmı hariç, feshedilen sözleşmede yer alan belli para olarak tanımlayan ikinci bir görüş var.

Gelir İdaresinin görüşü

Gelir İdaresi, feshedilen kâğıdın, içerdiği bedel üzerinden, kâğıtta bedel bulunmaması halinde atıf yapılan kâğıdın içerdiği bedel üzerinden damga vergisi ödenmesi gerektiği görüşünde. (01.03.2013 tarih ve 175 sayılı, 09.07.2019 tarih ve 13450 sayılı özelgeler.)

Gelir İdaresine ait bu özelgeler yanında, bu görüşe uygun yapılmış tarhiyatlar da var.

Yargı kararları

Konuyla ilgili benim tespit edebildiğim bir Danıştay Vergi Dava Daireleri Kurulu (DVDDK) kararı var. Kararın sonucu yukarıda özetlediğim özelgede yer alan görüşle aynı yönde. Ancak yargılama sürecinde, vergi mahkemesi, istinaf ve Danıştayın ilgili dairesi kararları ve gerekçeleri farklı olduğu için, kısaca süreci özetlemek isterim.

Dava konusu somut olayda, farklı yıllarda imzalanmış, bazıları kısmen yürütülmüş beş ayrı sözleşme, 2017 yılında taraflar arasında imzalanan fesih protokolleri ile sona erdirilmiş. Fesih protokollerinde herhangi bir parasal bedele yer verilmemiş. Feshedilen sözleşmelerde yer alan toplam bedeller üzerinden damga vergisi tarhiyatları yapılması üzerine konu ihtilaflı hale gelmiş.

Feshedilen sözleşmelerde belli para olup olmadığı konusu da tartışmalı ama belli para olduğu kabul edilerek, fesihnamenin matrahı konusunda yargılama süreci ilerlemiş. Ben de konuya sadece matrahla sınırlı olarak devam edeyim.

Konuyu inceleyen Vergi Mahkemesi, davacının, imzalanan sözleşmelerde bedel belirtilmediği iddiasını kabul etmemiş, tarhiyata esas alınan sözleşmelerin imzalandıkları tarihte belli bir parayı ihtiva ettiği ve damga vergisine esas alınabilecek sözleşme bedellerine ulaşılabildiği sonucuna vararak, davacıdan sözleşme bedelleri üzerinden binde 9,48, fesihnameler üzerinden ise binde 1,89 oranında damga vergisi aranılmasında hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna ulaşmış ve davayı reddetmiş.

İstinaf başvurusunu inceleyen Bölge İdare Mahkemesi, sözleşme bedellerinin davacı tarafından gerçekleştirilen kısımlarının fesih sözleşmeleri yönünden hüküm ifade etmediği gerekçesiyle, Vergi Mahkemesi kararının, tarh edilen verginin davacı tarafından gerçekleştirilen kısmına isabet eden bölümleri yönünden hukuka uygunluk bulunmadığı sonucuna vararak, kararın bu kısmına ilişkin davanın reddine dair hüküm fıkrasının kaldırmış. Vergi Mahkemesi kararının diğer hüküm fıkralarına yönelik davacının istinaf başvurusu ise reddedilmiş.

Temyiz istemini inceleyen Danıştay Dokuzuncu Dairesi, Bölge İdare Mahkemesi kararının, tarh edilen damga vergilerinin, davacı tarafından gerçekleştirilen ve bu nedenle fesih sözleşmeleri yönünden hüküm ifade etmediği belirtilen bölümlerine isabet eden kısımları yönünden davanın kabulüne ilişkin hüküm fıkrasını bozmuş, diğer hüküm fıkralarını onamış. (Danıştay Dokuzuncu Dairesinin 07.03.2024 tarih ve E:2022/2392 K:2024/1184 sayılı Kararı.)

Dokuzuncu Dairenin bozma kararının gerekçelerinden, dikkat çeken noktalar özetle şöyle:

- Nispi vergide, kâğıtların nevi ve mahiyetlerine göre, bu kâğıtlarda yazılı belli para esas alınır. Belli para terimi, kâğıtların ihtiva ettiği veya bunlarda yazılı rakamların hasıl edeceği parayı ifade eder.

- Damga vergisine tabi bir kâğıdın nispi oranda vergilendirilebilmesi için, kâğıda bağlanan işlem bedelinin (kâğıdın içerdiği meblağın) kâğıtta açıkça belirtilmiş olması veya bu bedelin hesaplanmasına imkân sağlayacak verilerin kâğıtta yer alması gerekir.

- Buna göre, fesihnamelerin de içerdiği bedel üzerinden, kâğıtta herhangi bir bedelin bulunmaması hâlinde ise atıf yapılan kâğıdın içerdiği bedel esas alınarak damga vergisi hesaplanır.

- Kanun'da, vergilendirme bakımından feshedilen sözleşmenin hükümlerinden yararlanılıp yararlanılmamasına ilişkin bir kısıtlamaya yer verilmemiştir. Fesihnamelere konu işlerin ne ölçüde tamamlandığı ya da tamamlanmadığı hususunun, damga vergisine tabi kâğıdın vergilendirilmesi bakımından herhangi bir etkisi yoktur.

Davalının temyiz istemini inceleyen DVDDK, Danıştay Dokuzuncu Dairesinin kararında yer alan gerekçelerle, Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulmasına karar vermiş. (Danıştay Vergi Dava Daireleri Kurulunun 10.06.2026 tarih ve E:2025/18 K:2026/407 sayılı kararı.)

Kişisel değerlendirmem

Konu esas olarak, Kanun’da yer alan "Fesihnameler (Belli parayı ihtiva eden bir kâğıda taalluk edenler dahil)" hükmünün ne anlama geldiği yorumuyla ilgili. Bir başka ifadeyle, parantez içinde yer alan hükmün, fesihnamede atıf yapılan bedelin tamamını kapsayıp kapsamadığı.

Danıştay Dokuzuncu Dairesinin yukarıda özetlediğim kararında da esas gerekçe, fesihnamede belli bir bedelin bulunmadığı, bu durumda fesihnamenin taalluk ettiği sözleşmede yer alan belli bedel üzerinden vergi hesaplanması gerektiği.

Kişisel değerlendirmem, fesihnamede belli para bulunmadığı durumda, düzenlemenin feshedilen kâğıttaki belli paranın tamamının matrah olarak alınmasını gerektirmediği yönünde.

“Fesih” kavramının kelime anlamı; bozmak, sona erdirmek, hükümsüz kılmak. Fesih işlemi, ileriye dönük, fesih tarihine kadar olan işlemler ve geçmişte kazanılan haklar fesihle ortadan kalkıyor. Fesih, sözleşmeyi baştan itibaren ortadan kaldırmıyor, sadece ileriye etkili.

Dolayısıyla fesihname, kural olarak, gerçekleşmiş, tamamlanmış edimlerle ilgili bir hüküm ifade etmez. Bu çerçevede feshedilen sözleşmede yer alan, gerçekleşmiş işlemlere ilişkin bedelle ilgili bir hüküm ifade etmeyen bedel üzerinden damga verisi ödenmesinin anlamlı bir gerekçesi de yok, bunu gerektiren açık bir düzenleme de yok diye değerlendiriyorum.

Kâğıtta yer alan her türlü belli parayı damga vergisi matrahına dahil olarak değerlendiren görüşlerin olduğunu biliyorum. Ben bu görüşte değilim. Kâğıtta yer alan, örneğin; gösterge niteliğindeki tutarların, taraflara edim yüklemeyen veya durumu tespit eden hükümlere ilişkin tutarların damga vergisi matrahına dahil olmadığını değerlendiriyorum. Fesihnamelerde yer alan, tamamlanmış edimlere ilişkin tutarların da aynı kapsamda olduğu düşüncesindeyim.

Son olarak, üç noktaya da dikkat çekmek isterim.

Birincisi, feshedilen sözleşmede yer alan bazı bedeller, sözleşmenin son gününe kadar değişmeden hüküm ifade edebilir. Örneğin bir kira sözleşmesinde adi kefalet hükmü varsa, kefalet tutarı son güne kadar değişmeden hüküm ifade edebilir ve bu sözleşmenin süresi öncesi feshi halinde, kefalet tutarının tamamı üzerinden damga vergisi ödenmesi gerekebilir. Bu tür özel durumları incelemekte yarar var.

İkincisi, fesihnamede, feshe ilişkin hükümler yanında, başka hükümler de konmuş olabilir. Bu çerçevede örneğin, bir kira sözleşmesini ortadan kaldıran fesihnamede, fesih öncesine ilişkin ödenmemiş kiralarla ilgili bir yapılandırma hükmü varsa, yapılandırılan tutar üzerinden, sözleşme damga vergisi oranı esas alınarak vergi hesaplanması gerekebilir.

Üçüncüsü, damga vergisine tabi diğer sözleşmelerde olduğu gibi fesihnamede belli para varsa, damga vergisi feshedilen sözleşmede yer alan bedel üzerinden değil, fesihnamede yer alan bedel üzerinden hesaplanıyor. Gereksiz sorunlarla karşılaşmamak için fesihnameye, ortadan kaldırılan edimlere ilişkin bedelin yazılmasında yarar var.

Yaşananların ardından yatırımcı güvenini yeniden sağlamak, riskleri azaltmak ve denetimleri güçlendirmek elbette önemli. Ancak bunu yaparken sektörün büyüme kapasitesini, rekabet ortamını ve şirketlerin finansmana erişimini de gözetmek gerekiyor. Çünkü son gelişmeler yalnızca sorun yaşanan fonları değil, sağlıklı faaliyet gösteren çok sayıda portföy yönetim şirketini, aracı kurumu ve yatırımcıyı da etkiliyor.

Peki, sermaye piyasasının bu süreçten gerçekten güçlenerek çıkması için hangi adımlar atılmalı? Bence önceliklerimizi doğru belirlememiz gerekiyor.

İlk öncelik: Ödemeler hızlanmalı, kapalı fonlar işleme açılmalı

Tasfiye sürecinde ödemelerin başlaması önemli ve olumlu bir gelişme. Ancak yaklaşık iki aydır birikimlerine ulaşamayan yatırımcılar açısından belirsizlikler devam ediyor. Özellikle ara ödeme sonrasında kalan tutarların ne zaman ve hangi koşullarda ödeneceğine ilişkin net bir takvim bulunmaması güveni zedeliyor.

Bu nedenle ilk yapılması gereken, her fon için dağıtılabilir nakdin, kalan varlıkların ve sonraki ödeme aşamalarının düzenli olarak açıklanması. Kesin ödeme tarihi verilemiyorsa bile hangi koşullar gerçekleştiğinde yeni ödeme yapılabileceği yatırımcıyla paylaşılmalı.

Daha da önemlisi, olağan tasfiyesi büyük ölçüde tamamlanan portföy yönetim şirketlerinin tasfiye kapsamında olmayan ancak hâlâ alım-satıma kapalı bulunan fonları var. Bu fonların gerekli kontrollerin ardından ivedilikle işleme açılması gerekiyor.

Bu adımlar yeni bir düzenleme beklemeden yatırımcı güvenini destekleyebilir. Çünkü güvenin yeniden oluşması için en önemli gelişme, yatırımcının birikimine ulaşabilmesi ve normalleşmenin başladığını görmesi.

İkinci öncelik: Para piyasası fonlarından çıkışlar yavaşlatılmalı

Para piyasası fonları, son dönemde yaşanan gelişmeler nedeniyle güven kaybıyla karşı karşıya. Diğer taraftan getirilerinin mevduata yakınsaması, bu fonların rekabet avantajını da azaltıyor. İki gelişmenin bir araya gelmesi, fonlardan çıkışların devam etmesine neden olabilir.

Burada kısa vadede uygulanabilecek en somut adımlardan biri, para piyasası fonları için stopaj indiriminin değerlendirilmesi. Geçmişte mevduat ile fonlar arasında uygulanan vergi farklılaştırması, bu dönemde de çıkışların yavaşlatılmasına katkı sağlayabilir.

Ancak konu yalnızca yatırım fonlarından para çıkışı değil. Para piyasası fonları, özel sektör tahvilleri ve finansman bonoları açısından önemli bir yatırımcı tabanı oluşturuyor. Bu fonların küçülmesi, şirketlerin yeni borçlanma aracı ihraç etmesini ve mevcut borçlarını çevirmesini zorlaştırabilir.

Üçüncü öncelik: Serbest fonlara erişim yeniden düzenlenmeli

Son yıllarda portföy yönetim sektöründeki büyümenin önemli kaynaklarından biri serbest döviz ve para piyasası fonlarıydı.

Ancak nitelikli yatırımcı tanımında finansal varlık şartının 50 milyon TL'ye yükseltilmesi, serbest fonlara yeni yatırımcı erişimini ciddi ölçüde sınırlandırdı. Üstelik daha önce nitelikli yatırımcı statüsü kazanmış kişilerin de yeni alımlarda bu şartı sağlaması gerekiyor.

Bu düzenleme, serbest fonlara yeni para girişini azaltabilir. Özellikle serbest döviz fonlarından çıkan birikimlerin başka yatırım fonlarına değil, doğrudan döviz veya altına yönelmesi de mümkün.

Burada iki somut adım düşünülebilir. İlki, yeni yatırımcı koşulları için belirli bir geçiş süresi tanınması. İkincisi ise serbest fonların içeriklerine göre yeniden değerlendirilmesi.

Düşük yoğunlaşma, yeterli likidite, sınırlı kaldıraç ve belirli karşı taraf riski kriterlerini sağlayan serbest fonların, gerekli koşulları yerine getirmeleri halinde değişken veya karma fon türlerine dönüşüm süreçleri kolaylaştırılabilir. Böylece daha geniş bir yatırımcı kitlesine erişim mümkün olabilir.

Amaç riskli ürünleri herkese açmak değil; daha sade portföy yapısına sahip fonların gereksiz erişim sınırlamalarıyla karşılaşmasını önlemek olmalı.

Dördüncü öncelik: Sermaye şartları kademeli ve risk odaklı uygulanmalı

Yatırımcı güvenindeki zayıflama, fonlardan çıkışlar ve gelirlerdeki gerileme portföy yönetim şirketlerinin faaliyetlerini de etkiliyor. Özellikle banka dışı kurumlarda maliyetleri düşürme, personel azaltma ve faaliyetleri daraltma yönünde baskı oluşuyor.

Bu ortamda portföy yönetim şirketleri için öngörülen 500 milyon TL sermaye şartının da yeniden değerlendirilmesi gerektiğini düşünüyorum. Sermaye yeterliliğinin güçlendirilmesi elbette önemli. Ancak yüksek sermaye yükümlülüklerinin, yaşanan sorunlarla hiçbir ilgisi bulunmayan şirketlerin de faaliyetlerini sürdürmesini zorlaştırma ihtimali var.

Burada önerim, sermaye yükümlülüklerinde 18-24 aylık kademeli bir uyum takviminin ve faaliyet yapısına göre farklılaştırılmış bir yaklaşımın değerlendirilmesi. Yönetilen varlık büyüklüğü, fonların likidite ve yoğunlaşma riskleri, kullanılan kaldıraç ve şirketin faaliyet kapsamı sermaye yükümlülüklerinde daha belirleyici olabilir.

Beşinci öncelik: Sektörün kurumsal kapasitesi korunmalı

Son gelişmeler yalnızca portföy yönetim şirketlerini değil, aracı kurumları da etkiliyor. İşlem hacimlerindeki gerileme ve gelir kaybı, bazı kurumlarda personel azaltımı ve şube kapatma gibi kararları gündeme getirebiliyor.

Bu eğilimin yaygınlaşması, sermaye piyasasının istihdamını, kurumsal kapasitesini ve yatırımcıya ulaşma imkânlarını zayıflatabilir. Özellikle banka dışı kurumların küçülmesi, rekabetin azalması ve sektörün daha sınırlı sayıda büyük kurum etrafında yoğunlaşması sonucunu doğurabilir.

Bu nedenle yeni düzenlemelerin sektör üzerindeki etkisi yalnızca fon büyüklükleriyle değil; faaliyetini sürdüren kurum sayısı, istihdam, fonlardan net para akışı ve sermaye piyasaları üzerinden sağlanan finansman gibi göstergelerle de düzenli olarak izlenmeli.

Yaşananların ardından yatırımcıyı koruyan düzenlemelere ihtiyaç olduğu açık. Ancak sektörün güçlenmesini yalnızca daha yüksek sermaye şartları, daha dar yatırımcı tanımları veya daha sıkı portföy sınırlamalarıyla ölçmek doğru olmaz.

Hepimizin beklentisi sermaye piyasasının bu süreçten daha güçlü çıkması. Ancak bunun için yalnızca riskleri sınırlamak yeterli değil. Güveni yeniden oluşturacak, belirsizlikleri azaltacak ve sağlıklı kurumların büyümesini destekleyecek adımlara da ihtiyaç var.

Özellikle siyasilerimizin ve devlet büyüklerimizin değişmeyen bir refleksi vardır: Konu, “son 1 yılın, son 10 yılın, son yarım yüzyılın, son 100 yılın en…” neyi ise öyle betimlenir. Yani konu ne üzerine ise onun “en” farklı yönü ortaya konulur.

Örneğin 6 Şubat 2023 Kahramanmaraş depremi, son yüzyılın en büyük felaketi olarak duyuruldu ve açıklamalar da bu şekilde devam ediyor. Örneğin Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz, bu 100 yılın deprem felaketi ile ilgili olarak 2023-2026 döneminde deprem bölgesinin ihyası için güncel fiyatlarla 5,4 trilyon lira harcama yapıldığını ve yapılacağını belirtiyor. Deprem harcamalarının büyüklüğünü ifade etmek adına, örneğin 2024 yılında bütçe açığının GSYH’ye oranının yüzde 4,7 olarak gerçekleştiği, deprem harcamaları hariç tutulduğunda ise yüzde 3 düzeyinde olduğu ifade ediliyor. Son yıllarda yaz aylarındaki büyük orman yangınları bir başka şekilde felaket kümesi olarak gündeme oturuyor.

Anlayacağınız, Allah yenilerinden ve tekrarından korusun, felaketler birbirini takip ediyor, üstelik farklı ve en büyüğü şeklinde…

Şimdi de bu doğal felaketlerden sonra 17 Eylül 2026 tarihinde yaşanan fon felaketi gündemde!

Bu felaketin üç boyutu var:

1- Ekonomik (parasal) boyut: Fon felaketi 450 bini aşkın kişiyi ilgilendiriyor ve ekonomik boyutu 800 milyar lirayı geçiyor. İş bununla da kalmıyor, domino etkisi yaparak devam ediyor. Fon piyasasının tamamen dışındaki Borsa İstanbul’da BIST30, BIST100 ve BIST500 hisseleri, sanayi ve bankacılık hisseleri tepetakla aşağı doğru gidiyor. Sanayi hisselerindeki kaybın yüzde 30’a yaklaştığı hesaplanıyor. Daha doğrusu BIST kaybının 7,5 trilyon lira olduğu ifade ediliyor. Bu rakam bile Kahramanmaraş depremi maliyetinin 1,5 katına isabet ediyor.

2- Hukuksal boyut: Konunun hukuksal boyutu daha devreye girmiş değil. Yüz binleri ilgilendiren bu konunun ciddi hukuki boyutlarının olacağı, binlerce davanın birbirini takip edeceği anlaşılıyor. Henüz neyin ne olduğu bilinmediği ve konular sonuçlanmadığı için bekleniyor. Gerçekten de konunun hukuki çerçevede çok ciddi açmazlarının ve uyuşmazlık konularının olduğu ortada.

3- Siyasal boyut: Galiba işin bu tarafı çok daha ürkütücü. AK Parti’nin en üst yönetiminin en çok rahatsız olduğu taraf bu olsa gerek. Muhalefet de işi kaşımaya devam ediyor ve edeceğe benziyor. Özellikle konunun teknik boyutuna ve gizli bilgiye sahip siyasi kimlikli muhalefet çevreleri işin üzerine gitmeye kararlı görünüyor.

Fon vurgununun veya teknik ifadesiyle felaketinin en dikkat çeken yönü “yolsuzluk boyutu”.

Muhalefet iktidarı zorluyor, isimlerin açıklanmasını istiyor. İktidar konuyu daha sakin ve daha az zararla çözümlemeye uğraşıyor.

Ama bunların hiçbiri işin yolsuzluk boyutunu gizleyemiyor veya ortadan kaldırmıyor.

Aslında yolsuzluk ile ilgili güzel bir tanımlama vardır: “Yolsuzluk tango gibidir. İki kişiyle oynanır.” Dolayısıyla ortada bir yolsuzluktan bahsedilecek olursa olayın en az iki tarafının olması gerektiği anlaşılır.

O hâlde yolsuzluk konusunun da etki alanına giren üç kesim vardır.

1- Yolsuzluğu yapan: Yolsuzluğu yapan genelde merkezî veya yerel kamu otoriteleridir, yani bürokrasidir. Çünkü işleme hayat veren, yön veren, model bulan, bizzat sonuçlandıran bürokratın kendisidir. Bürokrat bu işi kendi adına veya başına daha dar ve küçük bir çerçevede yapabileceği gibi organize bir yapı içerisinde de gerçekleştirebilir.

2- Yolsuzluğu yaptıran: Bürokrasinin tabi olduğu üst yönetimler ve hepsinin başında da siyasi otorite vardır. Bürokrasi işlerini yasa ve mevzuata göre yürütür, eksik veya aksak olan hususlarda düzeltici mekanizmaları devreye sokar. Yani bürokratın hukuk düzeni içinde kalması esastır. Dünya tarihi ve ülkemiz tarihi göstermiştir ki özellikle siyasetin karar ve yönetiminde çok sayıda yolsuzluk olayı olmuştur. Şimdilerde de gelişmeler fon felaketinin ayak seslerinin siyasete kadar uzandığını gösteriyor.

3- Yolsuzluktan etkilenen: Yolsuzluktan etkilenen kesimi ikiye ayırmak lazım.

Birincisi mağdur olanlar, yani kaybedenler ya da zarar edenler. Ki fon felaketinin kaybedenlerinin yüz binlerle ifade edilen sayısının çok fazla olduğu anlaşılıyor.

İkincisi de mağrur olanlar, yani gizlenenler ve dolayısıyla kazananlar. Bunların sayısı ise sadece yüzlerle ifade ediliyor.

Bu sistematik analizimize göre soruyu şöyle soralım: Deprem, yangın, sel felaketleri mi, yoksa fon felaketi mi? Galiba gelişmeler fon felaketine işaret ediyor.

İklim krizinin üstünde büyüyen yeni ekonomi, temiz enerjiye yatırım yapmak için güçlü nedenler yarattı. COP31’in başarısı, bu büyümenin fosil yakıt kullanımını azaltmaya ve insanları iklimin etkilerinden korumaya ne ölçüde dönüşeceği olacak.

Bir hükümet aynı bütçeden güneş enerjisine teşvik verebilir, bir kömür santralini açık tutabilir, sel riski altındaki bir kentin altyapı yatırımını da bir sonraki yıla bırakabilir. Üç kararın da kendi içinde bir mantığı var. Güneş yatırımı yakıt ithalatını azaltabilir. Kömür santrali bölgedeki işleri koruyabilir. Sel yatırımını ertelemek ise bugünün bütçesinde yer açar.

Üç karar da kendi hesabına göre makul. Yan yana geldiklerinde iklim politikasının neden bu kadar zor ilerlediğinin de kanıtı. Yeni bir enerji yatırımı yapmak için alıcı, yatırımcı ve gelir bulmak gerekiyor. Eski bir santrali kapatmak için o santralin etrafında kurulmuş geçim düzenine bir cevap vermek; bir kenti sele hazırlamak için de önlenecek zararın bugünkü bütçede bir karşılığı olması gerekiyor.

İklim krizinin üstünde büyüyen ekonomi, bu üç karardan ilkini hızlandırabiliyor. Diğer ikisinin önündeki engeller ise siyasetin ve kamu maliyesinin alanına giriyor. Antalya’da müzakere edilen meselenin özü burada.

1- Bilimin saati, siyasetin saati

Bir kömür santralini kapatma kararı alındığında, ilk gün kimin itiraz edeceği bellidir. İşçiler işlerini, belediye gelirini, hükümet elektrik arzını düşünür. Kapatmanın iklim açısından faydası ise dünyanın tamamına ve uzun yıllara yayılır. Bedeli üstlenecek insanlar aynı bölgede yaşar, birbirlerini tanır ve taleplerini dile getirebilir. Faydayı görecek insanların önemli bir bölümü başka ülkelerde, hatta başka kuşaklardadır.

Bu yüzden erteleme, siyasi açıdan anlaşılır bir karar olabilir. Bugünün kararını yarının hükümetine bırakabilirsiniz. Atmosferde ise böyle bir devir işlemi yok. Bugün salınan karbondioksit bir sonraki bütçe yılında hesaptan düşmez. Gecikme, sonraki yıllarda aynı sıcaklık hedefi için yapılması gereken azaltımı büyütür.

BM Çevre Programı’nın (UNEP) 2026 Emisyon Açığı Raporu’na göre mevcut politikalar dünyayı bu yüzyılda yaklaşık 2,8°C’lik bir ısınmaya götürüyor. Ülkelerin açıkladıkları taahhütlerin tam uygulandığı senaryolarda tahmin 2,6°C. Bu iki tahmin birlikte okunduğunda iki ayrı açık görülüyor. İlki, hükümetlerin söyledikleriyle yaptıkları arasında. İkincisi, verdikleri sözlerin tamamı tutulsa bile ulaşılacak sonuçla Paris Anlaşması’nın sıcaklık hedefleri arasında. Daha iyi uygulama ilk açığı daraltabilir. İkinci açığı daraltmak için ülkelerin daha ileri kararlar alması gerekir.

Brezilya’nın COP30 başkanlığı, 3 Kasım’da fosil yakıtlardan uzaklaşmaya ilişkin bir yol haritası yayımladı. Belge, ülkelerin fosil yakıtlara bağımlılıklarını değerlendirmelerini ve 2033’e uzanan bir işbirliği gündemi öneriyor. Bu çalışmanın etkisi, bir ülke hangi santrali ne zaman kapatacağını, elektrik açığını nasıl karşılayacağını ve o bölgenin geçişine ne kadar kaynak ayıracağını belirlediğinde görülecek. Bilimin takvimi, siyasi takvime ancak bu net kararlarla girebilir.

2- Yeni ekonomi, eski ekonominin yerini alıyor mu?

Paris Anlaşması’ndan bu yana temiz enerjinin kendi ekonomik gerekçesi güçlendi. Bir hükümet daha az yakıt ithal etmek için güneş ve rüzgârı destekleyebilir. Aynı hükümet, elektrik arzını güvenceye almak için yerli kömürü sistemde tutabilir. Enerji güvenliği hesabı iki kararı da taşıyabiliyor. İklim açısından sonucu ise yeni üretimin ne kadar fosil yakıt kullanımını ikame ettiği belirliyor.

Çin’de bu iki hareketi aynı anda görmek mümkün. Çin’in emisyonları, 2026’nın üçüncü çeyreğinde bir önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 3,1 azaldı. Güneş, rüzgâr ve nükleer kaynaklardan elektrik üretimi 110 teravatt-saat arttı. Bu artış, toplam elektrik talebindeki artışın iki katından fazlaydı. Kömürden elektrik üretimi yüzde 3,3 gerilerken, yeni kömür santrallerinin inşası sürdü.

Bu tabloyu anlamak için santrallerin sayısıyla, ne kadar çalıştıklarını ayrı ayrı izlemek gerekiyor. Yeni kömür kapasitesi eklenirken mevcut santraller daha az çalışabilir. Temiz üretim talepteki artışı karşılamanın ötesine geçtiğinde kömürden üretilen elektrik de azalabilir. Öte yandan ılıman hava ve inşaattaki daralma da o çeyrekte emisyon düşüşüne katkıda bulundu. Talep yeniden hızlandığında, şebekenin artan temiz üretimi ne ölçüde kullanabildiği ve kömür santrallerinin kaç saat çalıştığı daha belirleyici olacak.

Yeni enerji ekonomisinin kendi başına büyüyebilmesi önemli bir değişim. Ancak eski ekonominin çekilmesi, çoğu zaman eldeki bir varlıktan, bir gelirden veya bir güvence olarak görülen kapasiteden vazgeçmeyi gerektiriyor. Yeni bir yatırımın yapılmasıyla eski bir yatırımın ömrünün kısalması, farklı ekonomik ve siyasi kararlar.

3- Ortak faydanın faturasını kim ödüyor?

Bir güneş santralinin ürettiği elektriği satabilirsiniz. Bir taşkın setinin değeri ise büyük ölçüde önlediği zararda saklıdır. Kapanmayan dükkân, onarım gerektirmeyen ev, eğitimin kesintiye uğramadığı okul. Bu fayda hesaplanabilir. Ama faydayı hesaplamakla, yatırımı finanse edecek düzenli bir gelir yaratmak ayrı işlerdir. Belediye harcamayı bugün yapar. Korumanın faydası ise yıllar içinde hanelere, işletmelere ve kamu kurumlarına dağılır.

Bakü’deki COP29’da, gelişmiş ülkelerin öncülüğünde gelişmekte olan ülkelerin iklim eylemi için sağlanacak finansmanı 2035’e kadar yılda en az 300 milyar dolara çıkarma hedefi kabul edildi. Aynı karar, tüm kamu ve özel kaynaklardan sağlanan finansmanın yılda en az 1,3 trilyon dolara ulaşması için bütün aktörlere çağrı yaptı.

Bu rakamlar iklim finansmanının genel ölçeğini tarif ediyor. Bir ülkenin taşkın yatırımı için fiilen kullanabileceği kaynağı ise paranın hangi amaçla, hangi koşullarda ve hangi vadede verildiği belirliyor. Aynı tutardaki hibe ve kredi, finansman tablosunda yan yana durabilir. Borcu geri ödeyecek ülkenin bütçesinde farklı sonuçlar yaratırlar.

UNEP’in 4 Kasım’da yayımladığı 2026 Uyum Açığı Raporu’na göre gelişmekte olan ülkelerin 2035’teki yıllık uyum ihtiyacı yaklaşık 305 milyar dolar. Gelişmiş ülkelerden gelişmekte olan ülkelere 2024’te sağlanan uluslararası kamu uyum finansmanı ise 28,2–31,7 milyar dolardı.

UNEP’in hesabına göre, COP30’da dile getirilen uyum finansmanını 2035’e kadar üç katına çıkarma hedefi gerçekleşse bile ihtiyacın ancak yüzde 20–29’u karşılanabilecek. Antalya’nın açılışında bu hedefin ayrı bir gündem maddesi olarak eklenmesi konusunda uzlaşma sağlanamadı.

Dağılım sorunu ülkelerin içinde de var. Bir kömür havzasında santral kapanırken yeni işlerin başka bir şehirde açılması ulusal istihdam tablosunda olumlu görünebilir. İşini kaybeden insanın hesabında ise taşınma, yeniden eğitim ve aradaki gelir kaybı var. Adil dönüşümün siyasi önemi burada ortaya çıkıyor. Bir bölgenin geleceğine ilişkin plan, kapanış kararından önce inandırıcı hale gelirse o kararın alınması da kolaylaşır.

Sonuçta

Başta sözünü ettiğim hükümete dönelim. Güneş yatırımı yakıt ithalatını azaltıyorsa hükümetin o yatırımı desteklemek için zaten bir nedeni var. Kömür santralinin kapanması ise o bölgede yaşayan insanların yeni düzen içinde nasıl geçineceğine dair bir cevap gerektiriyor. Sel yatırımının öne çekilmesi için de bugünün bütçesinde, faydası belki yıllar sonra görülecek bir işe yer açmak gerekiyor.

COP31’in başarısını ekonomik çıkarlarla iklim hedeflerinin ayrıştığı bu kararlar gösterecek. Bir enerji planında hangi santralin kapanış tarihi öne çekildi? O bölgede geçişin maliyeti için kim para ayırdı? Sel riski altındaki bir kent, korunmak için hangi koşullarla finansman buldu?

Antalya’dan sonra ben en çok şuna bakacağım. Yıllardır yapılması gerektiği söylenen hangi iş, sonunda bir bütçeye girdi?

Geçtiğimiz hafta küresel piyasalarda çok sert hareketler ve nihayetinde önemli satışlar gördük. ABD seçimlerinin Demokratlar lehine büyük bir üstünlükle sonuçlanması, başta ABD olmak üzere piyasalara ilk tepki olarak olumlu yansısa da ikinci gün gelen çok sert satışları engelleyemedi.

Piyasalarda bu kadar büyük dalgalanmalara yol açan gelişmelerin neler olduğu tartışılmaya devam ediyor. Ancak bu tartışmaların merkezinde, yapay zekânın önümüzdeki süreçte nasıl evrileceği ve bunun sektöre, dolayısıyla ekonomilere nasıl etki edeceği sorusu yer alıyor.

Bu tartışmaları tetikleyen ABD seçimleriyle başlamak gerekirse, küresel ekonomi açısından en büyük risklerden biri Orta Doğu'daki savaşın nasıl şekilleneceği ve seçim sonrasında Trump'ın her durumda gerginliği artırıp artırmayacağıydı. Bu konu, seçime ilişkin en önemli soru işaretlerinden birini oluşturuyordu.

Seçimin Demokratların açık üstünlüğüyle sonuçlanması ve hem Temsilciler Meclisi hem de Senato'da önemli başarı elde etmeleri, Orta Doğu'daki savaşla ilgili riskleri azaltmış görünüyor. Seçimin hemen ardından Trump'ın yaptığı görece yumuşak açıklamalar ve son olarak savaşa yönelik risklerin azaldığına ilişkin değerlendirmeleri de bu tabloyu destekledi.

Trump sadece Demokratların değil, Cumhuriyetçilerin muhalefetiyle de karşı karşıya

Demokratlara karşı ciddi bir kayıp yaşamasının yanı sıra Cumhuriyetçilerin kendi partileri içerisinde de önemli kayıplar yaşadıklarına yönelik açıklamalar dikkat çekti. Başkan Yardımcısı Vance'in sosyal medya paylaşımında seçim sonuçlarının en önemli nedenlerinden biri olarak İran Savaşı'nı göstermesi, aslında Cumhuriyetçilerin gelecek seçimlerde Demokratlara karşı nasıl bir performans göstereceğinin temel belirleyicilerinden birinin bu savaş olacağını ortaya koyuyor.

Savaşın devam etmesi, Cumhuriyetçilerin iki yıl sonraki genel seçimlerde daha da büyük bir kayba uğraması riskini barındırıyor. Bu nedenle Cumhuriyetçi Parti içerisinde de bir bölünmenin, Trump'a karşı bir muhalefetin oluşması ya da en azından böyle bir potansiyelin ortaya çıkması, Trump'ı frenleyen ana unsurlardan biri gibi görünüyor.

Trump çok farklı bir lider ve seçim sonuçlarından bağımsız olarak kişiliği gereği birçok konuda alışılmışın dışında hareket edebiliyor. Sosyal kutuplaşmanın çok net görüldüğü Amerika'da Trump, Cumhuriyetçilerin desteğiyle Demokratlara karşı bu adımları bugüne kadar farklı boyutlarda atabildi. Ancak şu anda yalnızca toplumun yarısını temsil eden Demokratları değil, Cumhuriyetçi Parti'nin de belki yarısını karşısına alması gereken bir durum ortaya çıkmış durumda. Bu, Trump'ı durduran ya da durdurma potansiyeli taşıyan en önemli faktör olarak görünüyor.

Seçim sonuçları küresel ekonomi ve piyasalar için olumlu

Bu durum elbette dünyamızın geleceği ve istikrarı açısından önemli ve olumlu bir gelişme. Söz konusu tablo, risk primlerinin düşmesini, faizlerde ve petrol fiyatlarında gerilemeyi, buna bağlı olarak da enflasyon beklentilerinin azalmasını destekleyen bir sonuç ortaya çıkardı. Bu fiyatlama, dünyanın büyük bir bölümü için son derece olumlu. Umarız kalıcı olur.

Piyasalara gelince, özellikle seçimden sonraki ikinci gün yaşanan sert düşüşün arkasındaki ana neden yapay zekâ ve bu sektörün geleceği gibi görünüyor.

Demokratların, özellikle Cumhuriyetçilerin daha baskın olduğu Teksas gibi güney eyaletlerinde de büyük bir başarı elde etmesi dikkat çekti. Bu eyaletlerde yoğunlaşan yapay zekâ şirketlerinin ve veri merkezlerinin yatırımlarının bölgenin kaynaklarına, ekolojisine ve genel sürdürülebilirlik dengesine zarar vermeye başlaması, Demokrat adayların seçim öncesinde yapay zekâya yönelik son derece olumsuz açıklamalar yapmasına neden olmuştu.

Bunun en sembolik örneklerinden biri, 1990'lardan bu yana ilk kez Demokrat bir vali seçen Teksas'ın yeni valisi Gina Hinojosa'nın açıklamaları oldu. Yapay zekâ yatırımlarının ve veri merkezlerinin aynı hızla ilerleyemeyeceği, bu alana ciddi kısıtlamalar getirileceği beklentisi, geçen hafta ABD borsalarında sert satışlara yol açtı.

ABD’nin seçimi, Asya’nın sorunu oldu

S&P 500 geçen hafta yüzde 2,7 düşerken Nasdaq'taki kayıp yüzde 4,9'u buldu. Ancak daha büyük olumsuzluk, yapay zekânın altyapısını ve çiplerini sağlayan Asya'da, özellikle Güney Kore, Tayvan ve Japonya'da yaşandı. Geçtiğimiz cuma günü Güney Kore'de Kospi endeksi 20 dakika içerisinde yüzde 8,8 değer kaybetti. Bunun temel nedenlerinden biri, Güney Kore borsasının toplam değerinin yarısından fazlasının iki şirketten, teknoloji ağırlıklı Samsung Electronics ve SK Hynix'ten kaynaklanmasıydı. ABD'deki yapay zekâ yatırımlarının hız kesmesi beklentisi, en çok bu yatırımlardan etkilenecek sektörlerdeki şirketleri baskı altına aldı. Bu durum, Güney Kore borsasındaki sert düşüşün de temel nedenlerinden biri oldu.

Diğer tarafta, dünyanın en önemli çip üreticilerinden TSMC, yaklaşık 1 trilyon dolarlık Tayvan ekonomisinin % 15’ini oluşturuyor. Tayvan borsasındaki sert düşüş de büyük ölçüde TSMC’nin büyük değer kaybından kaynaklandı

Geçen hafta Kore'de KOSDAQ endeksi yüzde 15 düşerken Tayvan borsasındaki kayıp yüzde 12'ye ulaştı. Haziran ayından bu yana değer kaybı Kore'de yüzde 45'i, Tayvan'da ise yüzde 21'i buldu. Bununla birlikte, yılbaşından bu yana Kore borsasındaki artışın yüzde 40, Tayvan borsasındaki artışın ise yüzde 25 düzeyinde gerçekleştiğini görüyoruz. Bir başka ifadeyle, bu kadar sert düşüşlere rağmen hâlâ yatırımcısına çok ciddi kazanç sağlamış iki borsadan bahsediyoruz.

ABD'deki Silikon Vadisi, yapay zekâ projelerinin ve algoritmaların geliştirildiği merkez konumundayken Asya ekonomileri, özellikle Güney Kore, Tayvan ve Japonya, bu teknolojinin altyapısını ve çiplerini üreten ülkeler olarak öne çıkıyor. Bu iki bölge arasındaki ekonomik bağ ve karşılıklı etkileşim son derece güçlü. Dolayısıyla yaşanan gelişmelerin bu ölçüde birbirini etkilemesi oldukça doğal.

Ancak Asya'daki tablo, belirli sektörlerde ve şirketlerde yaşanan yoğunlaşmanın ne kadar sıkıntılı sonuçlar yaratabileceğini göstermesi açısından da son derece çarpıcı. Önümüzdeki süreçte toplam ekonomik büyüklükleri 3,3 trilyon dolara yaklaşan Güney Kore ve Tayvan ekonomilerinin performansı, yapay zekâ sektörünün geleceği açısından en yakından izlenecek göstergelerden biri olacak. Olumsuz bir senaryoda, dünyanın bu iki güçlü ekonomisinin çok sert satışlarla ve ciddi ekonomik sıkıntılarla karşılaşma olasılığını da göz ardı etmemek gerekiyor.

Kaygıları azaltan gelişmeler

Geldiğimiz noktada yapay zekânın önünde politik, finansal ve fiziksel engeller olduğunu görüyoruz. Bu engeller bir şekilde yapay zekâ yatırımlarının hızını kesebilir. Ancak bunun yapay zekânın hayatımızdaki yerini azaltacak ya da sektörün büyümesini tamamen engelleyecek bir tablo yaratmasını da beklememek lazım. Zaten Teksas’ın yeni valisi Gina Hinojosa da seçim sonrası yaptığı açıklamada mevcut veri merkezi ve ilintili yatırımların 2028’e kadar devam edeceğini, amaçlarının yeni yatırımları durdurmak değil Texsas’lıların beklentilerini karşılayacak, çevreyi koruyacak çerçevede ilerlemesi olduğunu söyledi.

Yapay zeka hız keserse etkileri her alanda hissedilir

Yapay zekâ sektöründeki gelişimi, saatte 200 kilometre hızla giden bir aracın hızının belki 150-160 kilometreye düşmesine benzetebiliriz. Dolayısıyla çok sert bir gerileme beklememek, ancak son birkaç yıldır olduğu gibi yapay zekâ şirketlerinin değerlemelerinde ve bu sektörün dünya ekonomisine katkısında aynı hızda bir büyüme de öngörmemek gerekiyor.

Bu yavaşlama yalnızca sektörün kendi büyümesinin yavaşlaması anlamına gelmiyor. Dünya ekonomisinin büyümesine büyük katkı sağlayan bir sektörün ivme kaybetmesi, küresel ekonomik büyümenin de yavaşlamasına neden olabilir. Bu nedenle söz konusu iki gelişmenin birlikte yaşanmasını beklemek yanlış olmayacaktır. Bununla birlikte, bu teknolojiyi kullanan şirketlerin verimlilik artışları ve yapay zekânın büyümeye devam etmesi, dünya ekonomisindeki yavaşlamayı sınırlı tutacaktır.

Toparlamak gerekirse; yapay zekâ yatırımlarının azalmasının bu şirketlerin fonlama ihtiyacını düşürerek faizleri aşağı yönlü etkilemesi, yavaşlayan ekonomilerin enflasyonist baskıları azaltması ve savaş riskinin gerilemesiyle petrol fiyatları ile enflasyon beklentilerinin düşmesi, küresel tahvil faizlerinde de sert gerilemelere yol açtı. Aslında geldiğimiz nokta, dünya ekonomisi ve piyasalar açısından daha sürdürülebilir bir zeminin oluştuğuna işaret ediyor.

Sonuç olarak, tüm bu yaşananlar mevcut risklerin şimdi olmasa da gelecekte ciddi bir balon yaratma ihtimalini artık çok daha net gösteriyor. Yapay zekâ ve bu alandaki aşırı değerlemelerin gelecekte bir kriz yaratma potansiyeli bulunuyor. Üstelik bu kriz yalnızca Amerika’da değil yapay zekâ ekosisteminde önemli bir yere sahip olan Asya'yı da etkileyebilecek,  Güney Kore, Tayvan ve Japonya'nın yanı sıra Çin'de de ciddi ekonomik sonuçlar doğurabilecek bir boyutta olabilir.

Yapay zekâ kalkınmanın parçası olmazsa, sorun yaratma potansiyeli artar

Yapay zeka önderliğinde yaşanan teknolojik devrimin iyi yönetilememesi ve beklentilerin doğru yönlendirilememesi durumunda riskler büyüyebilir. Yapay zekânın yalnızca ekonomik büyümenin değil, kalkınmanın ve bu kalkınmanın nimetlerinin daha adil dağılımının da bir parçası hâline getirilmesi gerekiyor. Aksi takdirde, çok yakın olmasa da çok uzak olmayan bir gelecekte, yapay zekânın dünya ekonomisi açısından ciddi sorunlar yaratma potansiyelinin giderek daha belirginleşmesi olası görünüyor.

1- SAĞLAM BASAN AYAK, YUMUŞAK BİR KALP: Payidar; Farsçadan dilimize gelen bir kelime. Ayak direten (pa:ayak, dar:yer) demek. Uzun süredir karşılık aradığım “sürdürülebilirlik” ifadesinin karşılığı… Kelime zaten kendini anlatıyor. Payidar olmak istersen yere sağlam bas ve kalbini sıcak tut.

2- KALICI BİR DEĞER ÜRETMEK: Atatürk’ün Kocatepe’ye tırmanış heykelinin önündeyiz. 57 yıllık ömre 11 savaş, 24 madalya, 7 nişan, 13 kitap ve bağımsız Türkiye Cumhuriyeti sığdırmış bir lider. Naçiz vücudu toprak olsa da kurduğu ülke “ilelebet payidar” kalacak.  Mustafa Kemal’in farkı burada işte…

3- ANLAŞILIR BİR DİL, İLETİŞİM: Her ne yapıyor isen bunun diri-duru iletişimini yap. Ancak bu sayede tarihe iz bırakabilirsin. Hindinin düşünmediğine dair laboratuvar bulgu yoktur ama düşündüklerini açıklamadığı için yılbaşı sofrasında da sessizliğini korur. Sözlerin doğru, yararlı ve güzel ise payidardır.

4- ZAMANIN RUHUYLA UZLAŞMAK: Bugün zihnimizde, dilimizde, hatırımızda her ne var ise zamanı ile barışık insanlardı. İbnül vakt (zamane, zamanın çocuğu) olmadılar, ebül vakt yani zamanın babası oldular. Ancak bu sayede yaşadıkları zamanın coğrafyasında payidar kalabildiler, zihinlere kazındılar.

İKİ SORU İKİ CEVAP/ Payidara dair…

Payidar ne demek?

Ayağı sağlam basan, kadim olan, zamana direnen demektir. Günümüzde İngilizce’deki “sustainibilty” kelimesinden çevirdiğimiz “sürdürülebilirlik” ifadesinden daha açıklayıcı, daha bizden bir kelime.

Sen payidar mısın?

Öldüğünde ardında sümüklüböcekten daha derin ve kalıcı iz bırakabileceksen, payidar olacaksındır. Ama sıradan işler yaparak sıra dışılık kovalayan isen adını en fazla torunların bilecek, unutulacaksın.

NOT

KÂMİL ODUR Kİ KOYA DÜNYADA BİR ESER, ESERİ OLMAYANIN YERİNDE YELLER ESER

Pegasus’un her 10 Kasım’da bizleri “Atatürk coğrafyasına” taşıması, takdire şayan bir durum. Pegasus Yönetim Kurulu Başkanı Mehmet Nane; “maneviyatımızı güçlendirmek ve bizi biz yapan değerleri diri tutmak için” diyor. 2023’ten beri bize cumhuriyet eserini bırakan Mustafa Kemal ile dolaşıyoruz.

PAYİDAR LÛGATI

Kadim: Kıdemi olan, kalıcı hale gelen… Klasikleşen. Zaman her şeyi eskitir ama kadim olanı asla

Cumhuriyet: İlelebet ve payidar olacak ve Atatürk’ün en büyük eseri dediği yönetim biçimimiz

Mustafa Kemal: Modern Türkiye Cumhuriyetinin kurucusu, gazi, mareşal, devlet adamı, lider

Sürdürülebilirlik: termodinamik kıyamet gerçeğinde anlamı yok. Dayanıklılık kelimesi daha iyi

TÜİK’in dün açıkladığı verilere göre sanayi üretimi eylül ayında mevsim etkisinden arındırılmış hesaplamayla geçen yılın aynı ayına kıyasla yüzde 2,6 arttı.

Eylül ayındaki üretim mevsim ve takvim etkisinden arındılmış hesaplamayla ise ağustosa göre yüzde 2,1 artış gösterdi. Sanayi üretiminde hem yıllık, hem aylık bazda bu yılın nisanından sonraki en yüksek artışlar eylülde kaydedilmiş oldu.

Ancak girişte vurguladığım gibi eylüldeki bu olumlu tablo genele yayılan ve istikrarlı seyreden bir üretim artışının sonucu değil.

İmalat sanayinde öne çıkan bazı alt gruplardaki üretim artışının çok dalgalanması, toplam üretimin aydan aya inişli çıkışlı bir grafik çizmesine yol açıyor.

İHA ve SİHA… 

Toplam sanayi üretiminin aydan aya hızlı bir dalgalanma göstermesine yol açan alt grupların başında sanayi üretimi sınıflamasında “diğer ulaşım araçları imalatı” alt başlığında yer alan araçlar bulunuyor. Bu kapsama giren çok sayıda araç var. Ama bunların başında İHA ve SİHA’lar geliyor, bunların üretiminde aydan aya ortaya çıkan dalgalanma toplam üretim üzerinde çok büyük etki yapıyor.

Bu başlık kapsamında yalnızca İHA ve SİHA yok tabii ki, diğer havacılık araçları imalatı, gemi ve tekne yapımı, demiryolu ile ilgili üretimler de bu kapsamda yer alıyor.

Diğer ulaşım araçları imalatı eylülde geçen yıla göre yüzde 34,8 arttı. Kuşkusuz bu çok yüksek bir oran. Söz konusu ürünlerin üretiminde eylülde bir ay önceye göre kaydedilen artış da yüzde 29,4 oldu.

Eylülde geçen yıla göre toplam sanayi üretiminde yüzde 2,6 artış olduğunu belirttim. Bu kapsamda imalat sanayi üretimindeki artış da aynı düzeyde, yüzde 2,6 olarak gerçekleşti. İşte imalat sanayi üretimindeki yüzde 2,6’lık artışa diğer ulaşım araçları imalatı tam 1,2 puanlık katkıda bulundu. Bir başka ifadeyle diğer ulaşım araçlarındaki üretim geçen yılla aynı düzeyde kalsa, yani değişim oranı sıfır olsaydı imalat sanayindeki artış yüzde 2,6 değil yüzde 1,4 olacaktı. Bu da haliyle toplam sanayi üretimindeki artışı aşağı çekecekti.

Bilgisayar ve benzer cihazlar

Sanayi üretimine en çok katkı veren bir başka alt üretim grubu bilgisayar, elektronik ve optik ürünler.

Bu gruptaki üretim eylülden eylüle yüzde 40,7 gibi rekor sayılabilecek bir artış gösterdi. Üretimde ağustosa göre kaydedilen artış ise yüzde 27,3 oldu.

Bilgisayar, elektronik ve optik ürünlerdeki bu üretim artışının eylül ayı imalat sanayi üretimine katkısı 0,9 puan. 

Motorlu kara taşıtları

İmalat sanayi kapsamında üretim artışı yönüyle ön plana çıkan bir başka kalem de motorlu kara taşıtları ve treyler imalatı.

Bu gruptaki üretim yıllık bazda yüzde 9,8, aylık bazda ise yüzde 4,4 arttı.

Motorlu kara taşıtlarındaki üretim artışının oranı diğer iki gruba göre çok daha az olmakla birlikte bu gruptan toplama gelen etki, grubun ağırlığından dolayı görece yine de yüksek. Söz konusu gruptaki üretim artışı aylık bazda imalat sanayi üretimine 0,7 puan katkı verdi.

Üç grubun katkısı 2,8 puan

İmalat sanayindeki üretim artışına diğer ulaşım araçlarının katkısı 1,2 puan… Bilgisayar, elektronik ve optik ürünlerin üretiminin katkısı 0,9 puan…

Motorlu kara taşıtları ve treyler imalatının katkısı 0,7 puan…

Bu üç grubun katkısı 2,8 puanı buluyor. Dolayısıyla bu üç grupta üretim artışı kaydedilmemiş olsaydı imalat sanayinde üretim artmak bir yana gerilemişti.

Bunlara bir de yıllık bazda üretimi yüzde 4 artan gıda alt sektöründen gelen 0,6 puanlık katkı eklendiği zaman toplam etki 3,2 puanı buluyor.

Sonuçta imalat sanayini bu dört alt sektör ayakta tutmuş.

Ya üretim düzeyi?

Sanayi üretiminin hangi nedenle olursa olsun artış ya da düşüş oranı kadar kuşkusuz geldiği düzey de önemli.

Üretimde çok az artış gerçekleşiyordur ama zaten üretimin düzeyi çok yüksektir; arz yeterlidir. Bu durumda üretimin az artması önemli değildir.

Üretim çok hızlı artıyordur ama üretim öylesine yetersizdir ki bu hızlı artış bile çok anlam ifade etmeyebilir.

Dolayısıyla üretimde kaydedilen değişim kadar üretim düzeyi de önemlidir ve ona da bakmak gerekir.

TÜİK’in 2021 yılını baz alan yeni üretim endeksini son veri eylül olduğu için dokuzar aylık dönemlere getirdiğimizde karşımıza şöyle bir tablo çıkıyor.

2021’in ilk dokuz ay ortalamasında 96,6 olan (yıl ortalaması 100) üretim endeksi bu yıl aynı dönem itibarıyla 107,6 düzeyinde. Yani sanayi üretimi son beş yılda ilk dokuz aylık dönemlerin kıyaslamasına göre yüzde 11,4 artmış. Bu da yıllık ortalama yüzde 2,2’lik bir artış demek.

Yıllık yüzde 2,2’lik bir sanayi üretim artışı… Bu oranın Türkiye için yeterli olup olmadığını tartışmaya açmak bile gereksiz olur.

Kütahya Zafer Havalimanı’ndan 45 dakikalık yolculukla Büyük Taarruz Şehitliği’ne ve Mustafa Kemal Atatürk Anıtı’na ulaştık. Ardından Kocatepe Anıtı, Zafer Müzesi ve Zafer Anıtı’nı ziyaret ettik. Ancak bu coğrafyada gördüklerinizi gezi durakları olarak değerlendiremiyorsunuz.

Sisler içindeki Kocatepe’nin rüzgârı yüzünüze çarparken gözünüzün önüne 26 Ağustos 1922 sabahı geliyor. Gün ağarmadan başlayan topçu ateşini, karanlıkta mevzilerine ilerleyen askerleri, bir milletin bağımsızlık mücadelesini düşünüyorsunuz. Gurur duyarken bu toprakların hangi bedellerle vatan kaldığını hatırlıyor, boğazınıza düğümlenenleri yutkunmakta zorlanıyorsunuz. 

O fotoğrafı unutmak mümkün değil Atatürk, “Afyonkarahisar son zaferimizin kilidi oldu” derken bu coğrafyanın tarihimizdeki yerini anlatıyordu. Büyük Taarruz’un komuta merkezi Kocatepe’ydi. Mustafa Kemal Paşa, 25 Ağustos gecesi buraya geldi; 26 Ağustos sabahı Fevzi Paşa ve İsmet Paşa ile harekâtı yönetti. Yunan savunma hatları yarıldı. 30 Ağustos’ta Dumlupınar’da kazanılan Başkomutanlık Meydan Muharebesi işgal ordusunun belini kırdı. Türk ordusu İzmir’e ilerledi; kent 9 Eylül’de kurtarıldı.

Atatürk’ün Kocatepe’de çekilen meşhur fotoğrafını hatırlamamak mümkün değil. Hafifçe öne eğilmiş, elini çenesine götürmüş, uzaklara bakıyor. Yedek subay Etem Tem’in çektiği kare, kararlılığı, sorumluluğu ve bir milletin geleceğine ilişkin ağır yükü anlatıyor.

Kocatepe, zaferin kazanıldığı, Cumhuriyet’e giden yolun açıldığı yerdir. Burada verilen mücadele, 29 Ekim 1923’te ilan edilen Cumhuriyet’in askerî temelini oluşturdu. Bugün o tepeye çıkmak, bağımsızlığın ne demek olduğunu, Cumhuriyet’in hangi fedakârlıklarla kurulduğunu hissetmek demek. Orada duyulan, birkaç dakikalık heyecan değil; gururun, hüznün ve minnetin karıştığı bir duygu fırtınası.

PwC Türkiye Ülke Kıdemli Ortağı Cenk Ulu’nun moderatörlüğünü üstlendiği panelde Tosyalı Holding Yönetim Kurulu Başkanı Fuat Tosyalı ve VakıfBank Genel Müdürü Osman Arslan konuştu.

Fuat Tosyalı, küresel sanayide rekabet koşullarının artık yalnızca üretim maliyetleriyle belirlenmediğini vurguladı:

-          Enerji ve hammadde güvenliği, teknoloji, tedarik zincirlerinin dayanıklılığı ve düşük karbonlu üretim kabiliyetleri giderek daha fazla önem kazanıyor.

Tosyalı, Türkiye’nin bu yeni düzende önemli avantajlara sahip olduğunu belirtti:

-          Türkiye, Avrupa Birliği ile güçlü sanayi bağlarının yanı sıra Afrika, Orta Doğu ve Asya ile bağlantıları da stratejik bir fırsat sunuyor. Bu avantajların yeni bir sanayi modeline dönüştürülmesi gerekiyor.

Türkiye’nin önündeki büyük fırsatın tam da bu noktada olduğunu savundu:

-          Ülkemiz endüstride yeşil dönüşümün kesişim noktası potansiyeline sahip. Türkiye sadece enerji koridoru ya da lojistik üssü değil, farklı coğrafyalardaki sanayi yatırımlarını ve üretim zincirlerini birbirine bağlayan, teknoloji ve katma değer üreten merkez haline gelmeli.

“COP31”in bu açıdan Türkiye için önemli bir fırsat olduğunun altını çizdi:

-          Dünyaya yalnızca iklim hedeflerimizi değil, güvenilir, rekabetçi ve düşük karbonlu yeni bir sanayi ortaklığı sunabileceğimizi göstermeliyiz.

Küresel rekabetin geleceğini belirleyecek temel unsurlardan birinin düşük karbonlu ve kaynak verimliliği yüksek üretim altyapısı olacağını öngörerek yatırımlarını şekillendirdiklerini aktardı:

-          En önemli stratejik tercihimiz, sürdürülebilirliği sonradan üretime eklemek yerine, bütün yatırımlarımızın başlangıç noktası haline getirmek oldu. Son 3-4 yılda 6 milyar doların üzerinde yatırım yaptık. Bu yatırımların büyük bölümünü de bu anlayışla gerçekleştirdik.

Farklı coğrafyaların avantajlarını ileri teknoloji ve düşük karbonlu üretimle birleştiren entegre bir sanayi modeli kurduklarını anlattı:

-          Örneğin Cezayir’de yüksek enerji verimliliğine sahip iki “DRI” tesisimiz var. İkinci tesisimiz, doğal gazla çalışabilen ve hidrojen kullanımına da uygun teknolojisiyle dünyada ticari üretime geçen ilk örneklerden biri.

Libya’da 8.1 milyon ton yıllık kapasiteye ulaşmasını planladıkları, hidrojen kullanımına uygun DRI yatırımları geliştirdiklerini bildirdi:

-          Türkiye’de ise hem temiz enerjiye hem de daha verimli üretim teknolojilerine yatırım yapıyoruz. 1.2 GW’lık yeni güneş enerjisi yatırımlarımızla, mevcutlar dahil 1.4 GW kurulu güce ulaşmayı ve elektrik ihtiyacımızın yarısına yakınını güneşten karşılamayı hedefliyoruz.

Söz konusu yatırımların ortak amacını irdeledi:

-          Enerjisini ve hammaddesini daha güvenli ve daha düşük emisyonlu temin eden, kaynaklarını daha verimli kullanan, karbon yoğunluğu düşük ve küresel pazarlarda rekabet gücü yüksek bir üretim yapısı oluşturmak.

Türkiye’nin sanayi gücünü geleceğe taşımanın yalnızca şirketlerin yatırım ve teknoloji kabiliyetleriyle değil, uluslararası işbirliklerinin güçlendirilmesiyle de mümkün olacağına vurgu yaptı:

-          Türkiye, Avrupa sanayisinin uzun yıllardır güvenilir bir üretim ve tedarik ortağı. Yeşil dönüşümden teknolojiye, tedarik güvenliğinden sanayi rekabetçiliğine kadar pek çok ortak çıkarımız var.

Bunun için Gümrük Birliği’nin güncellenmesinin çok önemli olduğu üzerinde durdu:

-          Türkiye’nin Avrupa’nın yeni sanayi ve teknoloji yatırımlarında daha fazla yer alması gerekiyor.

Türkiye’deki şirketler, ihracatının yüzde 40’ından fazlasını gerçekleştirdiği AB’nin “yeşil dönüşüm” kurallarına adım adım uyma yolunda ilerliyor…

AB’nin Gümrük Birliği’nin güncellenmesine kapıyı açması, Türkiye’yi “Made in EU” kapsamına tüm yönleriyle alması, bu dönüşümü hızlandırabilecek gibi görünüyor…

‘Sürdürülebilir kalkınma’ya bu yıl 7 milyar dolar kaynak yönlendirdik

VAKIFBANK Genel Müdürü Osman Arslan, PwC Türkiye Ülke Kıdemli Ortağı Cenk Ulu’nun yönettiği “Türkiye’ye Değer Katan Markalar” panelinde, “COP31”in Türkiye’nin kalkınma yolculuğunda kalıcı bir dönüm noktası olması için iklim ve kalkınma hedeflerinin birlikte ele alınması gerektiğini belirtti:

-          Gelişmekte olan ülkeye “Büyümeyi durdur, önce dönüş” diyemezsiniz. Türkiye, “2053 net sıfır” hedefini koyarken bunu kalkınma hedefleriyle birlikte belirledi.

Bunun “çok doğru bir duruş” olduğunu vurguladı:

-          Çünkü bu hedef sadece bir çevre hedefi değil, nasıl ürettiğimizi, enerjiyi nasıl kullandığımızı, yatırımlarımızı nereye yönlendirebileceğimizi belirliyor. Türkiye’nin elinde de güçlü kartlar var. Üretmeyi bilen sanayi, genç nüfus ve Avrupa’nın yanı başında bir coğrafyamız var.

Dünyada tedarik zincirlerinin yeniden kurulduğunu, üretimin yakına çekildiğini kaydetti:

-          Bu dönüşümü doğru yönetirsek Türkiye yeni dönemin üretim merkezlerinden biri olur. Yönetemezsek başkalarının ürettiğini alan ülke oluruz.

Osman Arslan, sanayide dönüşümün uzun vadeli yatırım iradesi ve finansman gerektirdiğinin altını çizdi:

-          Sanayicinin dönüşüm yatırımı da uzun vadeli. Bir üretim hattını yenilemek, bir tesisi dönüştürmek 10 yıllık bir karar. Bizim işimiz bu iki ucu buluşturmak. Kalkınma kuruluşu vadeyi getiriyor, kamu garantisi maliyeti düşürüyor, biz de kaynağı firmalara ulaştırıyoruz.

Bugün sorunun çoğu zaman paranın yokluğu değil, finanse edilebilir projenin azlığı olduğunu savundu:

-          Sanayici ne yapacağını ne kadar tasarruf edeceğini, kaç kişiye iş vereceğini net ortaya koyduğunda kaynak buluyor, vade uzuyor, maliyet düşüyor.

Bunun için 3 şeyin gerektiğini vurgulayıp sıraladı:

• Firmanın nereden başlayacağını gösteren teknik destek,
• Teminat sorununu çözen kefalet mekanizmaları,
• Yatırımın ömrüne uygun uzun vadeli finansman.

Bu üçünü bir araya getirmeye çalıştıklarını kaydetti:

-          Teknik tarafta “MEXT”, teminat tarafında “KGF”, vade tarafında da kalkınma kuruluşlarıyla birlikte bunu yapıyoruz. Büyük sanayicinin ayrı bir rolü var. Büyük firma dönüşürken tedarikçisini de yanında taşır, böylece dönüşüm bütün sanayinin hikayesi olur.

Osman Arslan, uluslararası piyasalardan sağladıkları finansmanı sürdürülebilir kalkınma hedefleri doğrultusunda değerlendirdiklerinin altını çizdi:

-          Bu yıl uluslararası piyasalardan 9 milyar doları aşan kaynak sağladık. Bunun 7 milyar dolarını sürdürülebilir kalkınma alanlarına yönlendirdik.

Bu yılın ilk yarısında sürdürülebilir finansmanın toplam uluslararası finansman içindeki payının yüzde 38’e ulaştığına işaret etti:

-          Mayıs ayında 18 ülkeden 44 bankanın katıldığı 1.2 milyar dolarlık sürdürülebilirlik temalı sendikasyon kredisi sağladık. Aynı ay Hazine ve Maliye Bakanlığımızın karşı garantisi ve Dünya Bankası’nın kısmi garantisiyle 1.5 milyar Euro’luk 10 yıl vadeli kaynak sağladık.

Arıcılar için mobil yol haritası hazırladı ‘COP31'de ödüle uzandı

KOÇ Holding Yönetim Kurulu Başkan Vekili Ali Koç, küresel iş ortakları arasında yer aldıkları “COP31”de, “KREATE İklim Teknolojileri Hackathonu”nun ödül töreninde öğrencilere  şu mesajı verdi:

-          Koç Topluluğu’ndaki tüm ofislerimizde, duvarlarımızda kurucumuz Vehbi Koç’un ilkeleri ve değerleri çerçeveli olarak asılı. Bu değerlerin en önemlilerinden biri şudur: En önemli sermayem insan kaynağımdır.

Ardından ekledi:

-          Bunu yalnızca bir şirket için değil, bir ülke için de söyleyebilirsiniz.

Koç Holding, “COP31”de iklim değişikliğiyle mücadelede inovasyonun ve gençleri çözüm üretme potansiyelinin desteklenmesi amacıyla “KREATE İklim Teknolojileri Hackathonu” düzenledi.

Koç Üniversitesi Girişimcilik ve İnovasyon Merkezi (KUGİM) işbirliğiyle hayata geçirilen “Hackathon” kapsamında Koç Topluluğu şirketlerinin karşılaştığı gerçek sorunlardan hareketle, “su yönetimi”, “enerji verimliliği” ve “sürdürülebilir tarım” başta olmak üzere iklim değişikliğiyle mücadelede önem taşıyan konular odağa alındı. Törende Ali Koç’a Koç Holding CEO’su Levent Çakıroğlu eşlik etti.

“Hackathon”a 38 üniversite ve 31 liseden 262 öğrenci başvurdu. 92 takım yarışma sürecine katıldı. Ön değerlendirme sonrası 17 takım projelerini sundu. 5 takım “COP31”de yer almaya hak kazandı.

5 takımın geliştirdiği projeler şöyle:

• Bloomex: 4 farklı liseden öğrencilerin oluşturduğu takım, arıcıların çiçek haritalarını takip etmesine ve kovanların taşınmasınınplanlamasına yardımcı olan bir mobil uygulama geliştirdi. Proje, tozlaşmanın ve gıda güvenliğinin desteklenmesini amaçlıyor.
• Helios:İstanbul Teknik Üniversitesi (İTÜ), Bilkent Üniversitesi ve Erzurum Anadolu Ünivesitesi öğrencilerinden oluşan takım, çatıların güneş enerjisi potansiyelini değerlendirmeye yardımcı olan ücretsiz ve açık kaynaklı bir danışmanlık aracı geliştirdi.
• Purifai: Koç Üniversitesi ve Ankara Üniversitesi öğrencilerinin oluşturduğu takım, yeraltı suyu kalitesini ve arıtma süreçlerini yapay zeka destekli bir platform üzerinden izlemeye yönelik bir çözüm tasarladı.
• Erenova:Eren Fen ve Teknoloji Lisesi öğrencileri, sıcak hava dalgalarını ve böcek popülasyonundaki riskleri haftalar öncesinden öngörmeye yönelik yapay zeka destekli bir erken uyarı sistemi geliştirdi.
• Nimbus: Fırat Üniversitesi ve İstanbul Medipol Üniversitesi öğrencilerinden oluşan takım, orman yangınlarının önlenmesine katkı sağlamak amacıyla bulut tohumlama uygulamalarına yönelik bir karar destek sistemi üzerinde çalıştı.

COP31’in ikinci gününde “Enerji ve Ulaştırma” temasıyla temiz enerjiye geçiş ve bu dönüşümün nasıl finanse edileceği tartışıldı. Koç Holding’in düzenlediği panelde Bakan Murat Kurum, taahhütlerin hayata geçirilmesi gerektiğini vurgulayarak “Artık söz bitti, uygulama zamanı” dedi. IEA İcra Direktörü Dr. Fatih Birol ise elektrifikasyonda sağlanacak bir uzlaşının Antalya’dan yatırımcılara “Gelecek elektrikte” mesajı vereceğini söyledi.

Koç Holding’in COP31 kapsamında düzenlediği “Taahhütlerden Eyleme: Küresel İklim Gündeminde İş Dünyası ve Politikanın Rolü” panelinde, iklim hedefleri için kamu ve özel sektörün atması gereken adımlar ele alındı. Panelin açılışında konuşan Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı ve COP31 Başkanı Murat Kurum, bugüne kadar yeterince taahhüt verildiğini, artık bunların ne ölçüde yerine getirildiğine bakılması gerektiğini söyledi.

COP31 Başkanlığı’nın 2035’e yönelik hedeflerini anlatan Bakan Kurum, elektrifikasyonun yüzde 35’e çıkarılması, binalardaki enerji yoğunluğunun yüzde 25 azaltılması ve üretimde yeniden kullanılan malzemelerin oranının yüzde 15’e yükseltilmesinin bu hedefler arasında bulunduğunu belirtti. Ulaşımda, sanayide, ticarette ve günlük yaşamda elektrik kullanımının artırılmasının fosil yakıt kullanımını azaltacağını söyleyen Kurum, “Artık söz bitti. Artık uygulama zamanı” ifadelerini kullandı.

Hedeflerin hayata geçirilmesi için finansman taahhütlerinin de yerine getirilmesi gerektiğini bildiren Bakan Kurum, bu kapsamda 1,3 trilyon dolarlık taahhüdün bir an önce gerçekleştirilmesini ve kaynakların verimli kullanılmasını istedi. Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı (UNDP) ile “İklim Uygulama Köprüsü” mekanizması üzerinde çalıştıklarını açıklayan Kurum, sınırlı finansmanla daha fazla emisyon azaltımı sağlayacak projeleri desteklemeyi amaçladıklarını anlattı. Eylem gündemindeki çalışmaların uygulanmasıyla 2035’e kadar emisyonlarda yüzde 25-30 azaltım sağlanabileceğini ifade etti.

Fatih Birol: Antalya’dan “Gelecek elektrikte” mesajı çıkabilir 

Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) İcra Direktörü Fatih Birol, elektriğin küresel enerji kullanımındaki yüzde 23’lük payını 2035’te yüzde 35’e çıkarma önerisinin güçlü destek gördüğünü söyledi. Böyle bir uzlaşının yatırımcılara “Gelecek elektrikte” mesajı vereceğini belirten Birol, enerji güvenliği kaygılarının dönüşümü hızlandırdığını vurguladı. Birol’un paylaştığı verilere göre, Çin dışında elektrikli otomobil satışları son dokuz ayda yüzde 60 arttı, bu yılki yeni elektrik santrali yatırımlarında yenilenebilir kaynakların payı yüzde 79 oldu.

Al Gore: Fosilde teşviklerinin kaldırılmasıyla 4,5 trilyon dolarlık kaynak yaratılabilir 

Etkinliğin ana konuşmacısı ABD eski Başkan Yardımcısı Al Gore, geçen yıl dünyada kurulan yeni elektrik üretim kapasitesinin yüzde 86’sının, ABD’de ise yüzde 91’inin yenilenebilir kaynaklara dayandığını söyledi. Bu yıl küresel otomobil satışlarında elektrikli araçların payının yüzde 31’e ulaşmasının beklendiğini belirten Gore, elektrifikasyonun emisyonları azaltması için kullanılan enerji kaynağının belirleyici olduğunu vurguladı. Gore, IMF’nin çalışmasına atıfla fosil yakıt teşviklerinin kaldırılmasıyla yılda 4,5 trilyon dolarlık kaynak yaratılabileceğini ifade etti.

Enerjide dönüşüm; ekonomik bağımsızlık ve rekabet gücü için bir zorunluluk

IEA İcra Direktörü Fatih Birol’un yönettiği panelde, enerji dönüşümünün sanayiye etkisi ve yatırımların önündeki engeller tartışıldı. Koç Holding Yönetim Kurulu Başkan Vekili Ali Koç, dönüşümün ekonomik bağımsızlık ve rekabet gücü için zorunluluk haline geldiğini söyledi. Madencilik, mineral işleme, teknoloji ve elektrik altyapısında kapasite oluşturulmazsa petrol bağımlılığının yerini kritik minerallere bağımlılığın alabileceği uyarısında bulunan Koç, COP31 taahhütlerinin ne ölçüde uygulandığını gösterecek bir karne oluşturulmasını da önerdi. 

Envision Kurucusu Lei Zhang ise, yapay zeka ve veri merkezlerinin elektrik talebi artarken yeni şebeke altyapısının kurulmasının 5 ila 10 yıl sürebildiğini belirterek enerji ve sanayi yatırımlarının birlikte planlanmasını istedi.

Finansman tarafında öne çıkan ihtiyaç öngörülebilirlik oldu. EBRD Başkanı Odile Renaud-Basso, yatırımcının gelecek 10-15 yıldaki koşulları ve yatırımının geri dönüşünü görebilmesi için istikrarlı düzenlemeler gerektiğini söyledi.

İklim kriziyle birlikte artan afet riskleri, sigorta güvencesine duyulan ihtiyacı da büyütüyor. Allianz CEO’su Oliver Bäte, afetler sıklaşıp şiddetlendikçe sigorta fiyatlarının yükseldiğini, asıl sorunun müşterilerin bu bedeli karşılayabilmesi olduğunu belirtti. Bäte, riskli bölgelerde yapılaşmanın kayıpları büyüttüğünü vurguladı.

Türkiye imalat sanayinde yaklaşık iki yıldır süren girdap, kabuk değiştirerek yüksek katma değerli ve sermaye yoğun imalat kollarını da içine çekmeye başladı. Tekstil, hazır giyim ve deri gibi emek yoğun sektörlerde başlayan daralma dalgası; ana ihracat pazarlarındaki talep durgunluğu, yüksek finansman maliyetleri ve ağırlaşan girdi yükleri nedeniyle üretimin amiral gemileri olan otomotiv, beyaz eşya, makine, ana metal ve yapı malzemelerine sıçradı. TCMB Ekim 2026 Kapasite Kullanım Oranı (KKO) raporu, İstanbul Sanayi Odası (İSO) Türkiye Sektörel PMI verileri, Türkiye İhracatçılar Meclisi’nin (TİM) ihracat rakamları ile Türkiye Beyaz Eşya Sanayicileri Derneği (TÜRKBESD), Otomotiv Sanayii Derneği (OSD) ve Makine İhracatçıları Birliği’nin (MAİB) 9 aylık verileri, sanayinin omurgasındaki hasarın boyutunu gözler önüne serdi.

Motor sektörlerde kapasite kaybı 

TCMB verilerine göre, imalat sanayi genelinde mevsimsel arındırılmış Kapasite Kullanım Oranı (KKO-MA) Ekim 2026'da yüzde 74,3 seviyesinde yatay görünse de, sermaye malı ve dayanıklı tüketim tarafında çarklar belirgin biçimde yavaşlıyor. Makine ve ekipman imalatında KKO yüzde 64,7 seviyesine gerileyerek imalat sanayi ortalamasının 9,6 puan altına inerken; beyaz eşyanın da dahil olduğu dayanıklı tüketim mallarında yüzde 68,5 ile oldukça zayıf seyrediyor. Otomotiv Sanayii Derneği (OSD) verileri ise sektör genelinde kapasite kullanımının yüzde 61 seviyesine kadar çekildiğini belgeliyor.

İSO Sektörel PMI raporu da takip edilen 10 imalat sektörünün 8'inde manşet endeksin 50 büyüme eşiğinin altında kaldığını gösteriyor. En sert gerileme 41,2 ile Metalik Olmayan Mineral Ürünlerde (cam, seramik, çimento) kaydedilirken, Kara ve Deniz Taşıtları (43,6) ile Makine- Metal (44,1) sektörleri ağır daralma yaşıyor.

Beyaz eşyada ölçek çatladı 

Küresel üretimin yüzde 7’sini karşılayan ve 600 bin dolaylı istihdam sağlayan Türk beyaz eşya sanayi, krizin bulaşıcı etkisini en somut sergileyen alanlardan biri oldu. TÜRKBESD verilerine göre 2026’nın ilk 9 ayında 6 ana ürün grubunda ihracat geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 17 gerileyerek 12,6 milyon adede düştü. İhracattaki tıkanma üretimi yüzde 11 gerilemeyle 19,7 milyon adede çekerken, toplam satışlar yüzde 12 gerileyerek 20 milyon adet seviyesinde kaldı. İç pazardaki yüzde 2’lik sınırlı gerileme dış pazardaki derin erimeyi dengeleyemedi. Sabit giderlerin üretimin düşmesiyle yükselmesi, ölçek ekonomisi avantajını ortadan kaldırırken devlerin bilançolarında tarihi zararlara yol açtı. Vestel Elektronik’in ilk 9 ayda satış gelirleri yüzde 46,7 eriyerek 74,4 milyar TL’ye düştü; şirket 9 ayda 16,83 milyar TL net zarar açıklarken FAVÖK -1,94 milyar TL’ye geriledi. Arçelik ise 3. çeyrekte 6,21 milyar TL net zarar duyururken, net borç yükü 211,7 milyar TL seviyesine çıktı.

Otomotivde üretim düşüyor 

Otomotiv sektöründe de kan kaybı derinleşiyor. OSD verilerine göre, yılın 9 ayında toplam otomotiv üretimi geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 6 gerileyerek 971 bin 159 adede indi; traktör dahil 986 bin 584 adete geriledi. Otomobil üretimi ise yüzde 17 kayıpla 528 bin 366 adede çekildi. Adet bazında toplam otomotiv ihracatı yüzde 11 azalarak 685 bin 671 adede gerilerken, otomobil ihracatındaki düşüş yüzde 27’yi bularak 317 bin 970 adet seviyesinde kaldı. Toplam otomotiv ihracatı TİM verilerine göre dolar değerinde yüzde 3 artışla 31,1 milyar dolar görünse de bu tablo fiyat artışları ve parite etkisinden kaynaklandı. Binek otomobil ihracatı da değer bazında yüzde 8 gerilemeyle 7,8 milyar dolara indi. İç pazarda ise toplam araç satışları yüzde 13, otomobil pazarı yüzde 15 daraldı. İSO PMI raporunda kara ve deniz taşıtları yeni siparişler endeksi 37,7 ile son 35 ayın en sert yavaşlamasını kaydetti.

Makinede tonaj geriledi 

Makine sektöründe dışarıdan bakıldığında görülen değer artışının arkasında fiziki bir gerileme yatıyor. MAİB verilerine göre, serbest bölgeler hariç ihracat değer bazında yüzde 1,5 artışla 18,25 milyar dolar seviyesinde gerçekleşse de, fiziki ihracat hacmi miktar bazında yüzde 6,0 azalarak 2,10 milyon tona düştü. Değer artışı tamamen kilogram başına ortalama fiyatın 8 dolardan 8,7 dolara yükselmesinden kaynaklandı.

Sektörün kritik alt kalemlerinden takım tezgahlarında (CNC vb.) ihracat miktar bazında yüzde 17,7, evsel ve endüstriyel soğutma makinelerinde yüzde 15,5, yıkama-kurutma makinelerinde yüzde 17,4 düştü. TÜİK verilerine göre ilk 8 ayda makinede verilen dış ticaret açığı 12,28 milyar dolara tırmanırken, Çin’den yapılan 9,17 milyar dolarlık ithalata karşılık Çin’e sadece 115,5 milyon dolarlık ihracat yapılabildi. Çin’e karşı ihracatın ithalatı karşılama oranı yüzde 1,3 ile dip seviyeye indi. Sadece ihracatta değil üretimde de kayıp hızlandı. Sektör temsilcilerine göre, makine imalat sanayisinde artan maliyetler, yüksek faiz, kur baskısı ve Çin'den gelen yoğun rekabet nedeniyle son 2,5 yıllık süreçte üretim kapasitesinin yüzde 25'i kaybedildi.

SANAYİCİNİN MASASINDA BULUNAN ACİL REÇETE

Sektör temsilcileri, imalat sanayinde derinleşen krizin tahribatını sınırlamak ve lokomotif sektörlerin uluslararası rekabet gücünü korumak adına tüm imalat kolunu kapsayan acil adımlar atılmasını bekliyor. Küresel talepteki daralma sürerken Çin’in hem Avrupa pazarında düşük fiyatla kurduğu hakimiyet hem de iç pazara yönelik agresif ürün ve makine satışı karşısında otomotivden makineye yerli üreticinin koruma şemsiyesine alınması taleplerin başında yer alıyor. Diğer yandan beyaz eşya, makine ve otomotivin ana girdisi konumundaki yassı çeliğe uygulanan antidamping koruma vergileri ile GEKAP gibi küresel rakiplerin üzerinde taşınmayan ek kamusal maliyet yüklerinin üretici üzerinde tırmandırdığı baskıya dikkat çekilerek, koruma vergilerinin gözden geçirilmesi ve GEKAP ödemelerinin geçici olarak askıya alınması isteniyor. İç pazarın küresel kriz dönemlerinde sanayi üretimi için en kritik kaldıraç olduğunu vurgulayan temsilciler; taşıttan beyaz eşyaya, sermaye yatırımlarından tüketici harcamalarına kadar tüm kulvarlarda krediye erişim zorluklarının yumuşatılmasını, yüksek faiz ve komisyon oranlarının makul seviyelere çekilmesini, taksit ve finansman imkanları ile enerji verimli yatırımları destekleyecek adımların hızla devreye alınmasını talep ediyor. 

Kayseri Ticaret Odası (KTO) Yönetim Kurulu Başkanı Ömer Gülsoy, 2027 yılı asgari ücret beklentileri, makroekonomik veriler, reel sektörde yaşanan nakit sıkışıklığı, faiz oranları, artan sabit maliyetlere ilişkin açıklamalarda bulundu. 

Piyasadaki mevcut durumun ticaret ve sanayi çarkları açısından kritik bir aşamaya geldiğini vurgulayan Başkan Gülsoy, şunları kaydetti: “Ticaret erbabı olarak sahadaki en büyük mücadelemiz, yalnızca fiili maliyet artışlarıyla değil, kontrolü çok daha zor olan beklenti enflasyonu iledir. Ülkemizde asgari ücretin yılda bir kez artırılması, piyasada korumacı bir reflekse yol açmaktadır. İşletmelerimiz, yılbaşında oluşacak yaklaşık yüzde 30 civarındaki asgari ücret maliyet artışını tek seferde Ocak ayında fiyatlara yansıtmak yerine; nakit akışlarını koruyabilmek adına bu yükü Kasım ve Aralık aylarından itibaren parça parça fiyatlara yansıtma eğilimindedir. Bu erken fiyatlama refleksi son çeyrek enflasyon rakamlarını suni biçimde tırmandırmaktadır. Bu noktada, erken fiyatlama baskısını engellemek adına asgari ücret vergi indirimi veya sağlanacak desteklerle ilgili açıklamaların şimdiden, vakit kaybetmeksizin yapılması elzemdir."

“İş dünyamız mevcut istihdamı korumakta bile zorlanmaktadır”

İş dünyasının mevcut istihdamı korumakta dahi zorlandığına ve sabit maliyet baskısına dikkat çeken Başkan Gülsoy, “Bugün iş dünyamız bırakınız yeni istihdam sağlamayı, mevcut istihdamı korumakta dahi zorlanmaktadır. İmalat veya hizmet sektöründeki küçük esnaf işletmelerinde bile ortalama 5-10 kişinin çalıştığı düşünüldüğünde, personel maliyetleri ağır bir yük haline gelmiştir. Asgari ücretin 35 bin ila 37 bin 500 TL civarında olması durumunda; sigorta, kıdem tazminatı karşılığı ve diğer yasal yüklerle birlikte bir çalışanın işletmeye toplam maliyeti 50-55 bin lira seviyelerine çıkmaktadır. Bu tablo, 10 kişi çalıştıran küçük bir esnafımız için aylık 550 bin liralık, 100 kişi çalıştıran küçük-orta ölçekli bir sanayicimiz için ise aylık 5.5 milyon liralık devasa bir personel gideri demektir. Son yıllarda işletmelerin belini büken ana maliyet kalemi sabit maliyetler olup, bunun içindeki en büyük payı personel giderleri oluşturmaktadır. Hatta birçok sektörde birim başı sabit maliyetler neredeyse değişken maliyetleri aşmış durumdadır" diye konuştu.

Finansmana erişim sorunlarına da değinen Gülsoy, "Bu dönemde faizlerin yüksek kalmaya devam etmesi, iş dünyamıza yüksek ticari kredi maliyetleri ve ağır bir kredi daralması olarak geri dönmektedir. Finansmana erişimin önündeki bu engel, esnafın ve KOBİ'lerimizin yatırım ve işletme sermayesi döngüsünü ciddi şekilde baskılamaktadır" dedi.

“Fon krizi reel sektörü ciddi manada etkilemeye başlamıştır”

Finansal piyasalarda ortaya çıkan fon krizinin boyutlarına ve reel sektöre yansımalarına da değinen Gülsoy, üretime, hammaddeye ve istihdama dönüşecek rakamların sistemde kilitlenmesinin nakit akışlarına zarar verdiğini ve tahsilat krizlerine yol açarak esnafın operasyonel kabiliyetini zayıflattığını söyledi. Likidite kilitlenmesinin lokomotif sektörler ile çarşı ve pazara yansımalarını da değerlendiren Başkan Gülsoy, krizin sadece şirket sermayelerini değil, fondaki birikimiyle gayrimenkul veya araç almayı planlayan vatandaşın da parasını kilitleyerek ekonominin iki dev lokomotif sektörünü durma noktasına getirdiğini belirtti.

“Asgari ücrette iki tarafı da üzmeyecek bir denge oluşturulmalıdır”

Asgari ücret belirleme sürecine ilişkin çağrıda bulunan KTO Başkanı Ömer Gülsoy, "Aralık ayında toplanacak Asgari Ücret Tespit Komisyonu öncesinde kamuoyunda yüzde 30 civarında artış senaryoları ve net 35 bin TL ile 37 bin 500 TL arası rakamlar konuşulmaktadır. Çalışanlarımızın satın alma gücünün korunması en büyük arzumuzdur. Mutlu iş gücü, verimli üretim demektir. Ancak krizlerin erittiği şirket sermayelerini ve yüksek sabit maliyetleri gözeterek ekonomi yönetimimizin acil adımlar atması gerekmektedir. Maaş zamlarının oranından ziyade işveren üzerindeki vergi ve SGK yükünün radikal şekilde hafifletilmesi, sermayesi daralan firmalar için işveren asgari ücret desteğinin piyasa gerçeklerine uygun seviyelere yükseltilmesi ve ücret artışlarının yaratacağı maliyet şokunun, üretimi ve istihdamı aksatmayacak bölgesel ve sektörel teşviklerle dengelenmesi şarttır. Asgari ücret artışının hem çalışanlarımızı enflasyona ezdirmeyecek hem de işverenimizin rekabet gücünü koruyacak bir dengede buluşması en büyük temennimizdir” şeklinde konuştu.

Yok, kadınlara karşı önyargılısınız. Aynı işi yapıyoruz ama maaşlarımız neden sizinkinden düşük? Bize önemli roller verilmiyor. Haydi bunları geçtik, neden yönetimde daha fazla kadın yok? Önümüze cam tavan koydunuz!

Bazen bu konuda empati yapıyorum. Ben erkek olsam bütün bu sızlanmalar bir noktadan sonra canımı sıkardı herhalde. “Ne yapsak yaranamıyoruz!” diye düşünürdüm.

Çok mu söylendik ki şimdi bizi uçuruma itiyorsunuz?

Tüm bu itirazların haklı nedenleri var tabi. Üstelik kadınların iş hayatında karşılaştıkları engeller, yönetim koltuğuna oturduklarında da bitmiyor. Bazen asıl tam da o noktada başlıyor.

Son dönemde Vestel'in CFO pozisyonuna Zeynep Sarsan'ın atanmasıyla birlikte gündeme gelen tartışma, iş dünyasında uzun zamandır bilinen ancak yeterince konuşulmayan bir kavramı yeniden hatırlattı: Glass Cliff, yani cam uçurum.

Cam tavanın ötesinde bir engel

Cam tavan kavramını hepimiz biliyoruz. Kadınların yetkinliklerine ve deneyimlerine rağmen üst düzey yönetim pozisyonlarına ulaşmalarını zorlaştıran görünmez engelleri ifade ediyor.

Peki cam uçurum nedir?

2005 yılında psikologlar Michelle K. Ryan ve S. Alexander Haslam tarafından ortaya konan bu kavram, kadınların erkeklere kıyasla daha riskli, performansı düşen veya kriz yaşayan organizasyonlarda liderlik pozisyonlarına getirilme eğilimini tanımlıyor.

Araştırmacılar, İngiltere'nin FTSE 100 şirketlerini inceleyerek kadınların yönetim kurullarına atanmalarından önce şirket performansının kötüleşmiş olma eğilimini ortaya koydular.

Başka bir ifadeyle mesele yalnızca kadınların yönetim pozisyonlarına gelip gelememesi değil, hangi koşullarda o pozisyonlara gelebildikleriydi.

Çünkü büyüyen, kârlılığı artan bir şirketin yönetimini devralmakla, finansal sorunlarla boğuşan bir şirketin başına geçmek aynı şey değil.

Vestel: Fırsat mı, cam uçurum mu?

Zeynep Sarsan, Eylül 2026'da Vestel Şirketler Grubu CFO'su olarak göreve başladı.

Ancak devraldığı finansal tablo pek parlak değildi.

Vestel Elektronik, 2025'in ilk dokuz ayında yaklaşık 19,1 milyar TL net zarar açıklamıştı. Haziran 2026'da kredilerinin geri ödeme planını ve vade yapısını yeniden düzenlemek amacıyla finansal yeniden yapılandırma başvurusunda bulunmuştu. Temmuz ayında ise Fitch Ratings, şirketin uzun vadeli kredi notunu CCC-'ye düşürmüştü.

Böyle bir dönemde CFO olmak, yalnızca finansal süreçleri yönetmek anlamına gelmiyor. Borç yönetimi, nakit akışı, yeniden yapılandırma ve yatırımcı güveni gibi hayati meselelerin sorumluluğunu üstlenmek anlamına geliyor.

Üstelik Zeynep Sarsan'ın uzun yıllara dayanan finans yönetimi deneyimi bulunuyor. 2018–2026 yılları arasında Assan Alüminyum'un CFO'luğunu yürütmüş bir yöneticiden söz ediyoruz.

Dolayısıyla burada önemli bir soru var:

Sarsan, kadın olduğu için mi riskli bir pozisyona getirildi, yoksa kriz yönetebilecek deneyime sahip olduğu için mi tercih edildi?

Bunu bilmiyoruz. Tek bir atamadan hareketle cam uçurum yaşandığını söylemek doğru olmaz.

Ama bu örnek, kadın yöneticilere sunulan fırsatların niteliğini sorgulamak için önemli bir başlangıç noktası.

Kriz zamanlarında neden kadınlar?

Araştırmalarda cam uçurum olgusunu açıklamak için çeşitli nedenler üzerinde duruluyor.

Kadınların daha uzlaşmacı, empatik, iletişime açık ve iş birliğine yatkın liderler olduklarına ilişkin toplumsal kabuller bunlardan biri.

Kriz dönemlerinde şirketler de tam olarak bu özellikleri arıyor olabilir.

Bir başka neden, değişim mesajı verme ihtiyacı.

Şirket kötüye gidiyorsa yönetimin değiştiğini, artık farklı bir anlayışın benimsendiğini göstermek isteyebilirsiniz. Kadın bir yöneticinin atanması da bu değişimin görünür sembollerinden birine dönüşebilir.

Ancak burada bir çelişki var.

Kadınların liderlik özelliklerine güvenilerek göreve getirilmeleri olumlu bir gelişme olabilir. Fakat kendilerinden önce birikmiş sorunların sorumluluğunu da üstlenmeleri bekleniyorsa, bu fırsatın ne kadar adil olduğu tartışılır.

Üstelik yeni bir yüzün göreve gelmesi, eski sorunların ortadan kalktığı anlamına gelmiyor.

Liz Truss: Üç yıl tahammül, 45 gün sabır

İngiltere'nin eski Başbakanı Liz Truss'u hatırlarsınız, kadın ışık hızıyla geldi, gitti.

2022 yılında İngiltere'nin üçüncü kadın başbakanı olarak göreve geldi. Koltuğu da kimden devraldı? Hani şu meşhur dağınık sarı saçlarıyla Boris Johnson'dan!

Johnson yaklaşık üç yıl başbakanlık yaptı. Brexit tartışmaları, pandemi, Partygate skandalı, siyasi krizler... İngiliz siyaseti epey çalkantılı bir dönemden geçti. Sonunda kendi partisindeki desteğini kaybederek görevinden ayrıldı.

Ardından Liz Truss geldi.

Kadıncağızın geldiğiyle gittiği bir oldu!

Yalnızca 45 gün başbakanlık yapabildi.

İnsan ister istemez soruyor: Boris Johnson üç yıl o koltukta kalabildi de Liz Truss'a neden 45 gün bile tahammül edilemedi?

Elbette Truss'ın kendi kararlarının da bunda önemli payı vardı. Finansmanı belirsiz vergi indirimleri piyasaları sarstı, sterlin değer kaybetti, İngiltere Merkez Bankası müdahale etmek zorunda kaldı. Üstelik partisinin desteğini de hızla kaybetti.

Ama şu karşılaştırma yine de düşündürücü: Bir liderin krizleri yıllara yayılırken, diğerinin siyasi ömrü haftalarla ölçülebiliyor.

İşin ilginç tarafı, Liz Truss pes edip köşesine çekilmedi. 2024 yılında Ten Years to Save the West (Batı'yı Kurtarmak İçin On Yıl) adlı bir kitap yazdı. Kitabında kendi ekonomik politikalarını savundu, yaşananların sorumluluğunda İngiliz ekonomi kurumlarının da payı olduğunu ileri sürdü.

Başbakanlık için 45 gün yetmedi ama Batı'yı kurtarmak için on yıl istedi!

Peki Liz Truss gerçekten cam uçurumdan mı düştü, yoksa kendi kararlarıyla mı uçuruma yürüdü?

Bunun cevabını yalnızca cinsiyette aramak doğru olmaz. Üstelik İngiltere'nin kadın başbakanlarla deneyimi Liz Truss'la başlamamıştı. Ondan önceki kadın başbakan Theresa May, Brexit'in yarattığı siyasi krizlere rağmen üç yıl görevde kaldı. İlk kadın başbakan Margaret Thatcher ise tam 11 yıl iktidardaydı. Yani İngilizler kadın başbakanlara alışkın.

Boris Johnson üç yıl, Theresa May üç yıl, Margaret Thatcher 11 yıl...

Peki Liz Truss'a neden yalnızca 45 gün yetti?

Burada mesele sadece kadın olmak değildi elbette. Truss'un kendi ekonomik kararları ve bunların yarattığı güven kaybı belirleyiciydi. Ama cam uçurum tartışması açısından asıl soru değişmiyor: Bir liderin devraldığı koşullar ile kendi sorumluluğunu birbirinden nasıl ayıracağız?

Bir yöneticiye ne kadar zaman tanıyoruz? Ve başarısızlığını değerlendirirken kendisinden önce biriken sorunlarla kendi hatalarını birbirinden ayırabiliyor muyuz?

Her başarısız kadın yöneticiyi cam uçurumun kurbanı ilan edemeyiz. Ama her başarısızlığı da yalnızca o yöneticinin hanesine yazamayız.

Çünkü bazen mesele kimin düştüğü değil, kimin nasıl bir zeminde yürümek zorunda kaldığıdır.

Başarısızlık kişisel mi, yapısal mı?

Bir şirketin yıllar içinde biriken borçlarını, yanlış yatırım kararlarını veya organizasyonel sorunlarını düşünelim.

Yeni gelen yönetici bunların hiçbirini yaratmamış olabilir. Ancak göreve başladığı andan itibaren hepsinden sorumlu tutulur.

Üstelik çoğu zaman yöneticinin yetkileri, kendisinden beklenen sonuçlarla orantılı değildir.

Bir yöneticiye kriz içindeki bir şirketi toparlama görevi veriyorsanız, ona yalnızca sorumluluk değil, karar yetkisi, kaynak ve zaman da vermeniz gerekir.

Aksi takdirde ortaya garip bir durum çıkar.

Başarı için gerekli koşulları sağlamadan, başarısızlığın hesabını sorarsınız.

Cam uçurumun tehlikeli tarafı da burada.

Kadınların daha fazla yönetim pozisyonuna gelmesi elbette önemli. Ancak o pozisyonların ne kadar riskli olduğunu, kendilerine ne kadar hareket alanı tanındığını ve başarılarının hangi ölçütlerle değerlendirildiğini de sorgulamamız gerekiyor.

Yıllardır kadınların yönetim kurullarında, CEO ve CFO pozisyonlarında daha fazla yer alması gerektiğini konuşuyoruz.

Haklıyız da.

Ancak artık yalnızca kaç kadının yönetici olduğuna bakmak yeterli değil. Hangi şirketlerde, hangi koşullarda ve hangi beklentilerle göreve getirildiklerine de bakmalıyız.

Bir şirketin iyi günlerinde yönetici olmakla, yangının ortasında görevi devralmak aynı şey değil.

Elbette kriz dönemlerinde liderlik üstlenmek büyük bir fırsat da olabilir. Hatta bazı yöneticiler için kariyerlerinin en önemli başarı hikâyesine dönüşebilir.

Mesele kadınları riskten korumak değil. Kadınların erkeklerle aynı fırsatlara, aynı kaynaklara ve aynı başarı şansına sahip olmasını sağlamak.

Ve belki de en önemlisi, bir yönetici başarısız olduğunda yalnızca o kişiye değil, kendisine devredilen mirasa da bakabilmek.

Kadınların cam tavanı kırmasını istiyoruz. Ama kırılan camların üzerinde de yürümeyelim lütfen!

Anıtkabir’deki törene Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, TBMM Başkanı Numan Kurtulmuş, Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz, Yeni Parti Genel Başkanı Özgür Özel, CHP Genel Başkanı Kemal Kılıçdaroğlu, İYİ Parti Genel Başkanı Müsavat Dervişoğlu kabine üyeleri, yüksek yargı organlarının başkanları, Genelkurmay Başkanı Orgeneral Selçuk Bayraktaroğlu, kuvvet komutanları, siyasi partilerin temsilcileri ve diğer devlet erkanı katıldı. İkinci tören saat 9.05 geçe TBMM’de gerçekleşti. TBMM Başkanvekili Yusuf Beyazıt, saat 09.05'de Meclis'teki Atatürk Anıtı'na kırmızı ve beyaz karanfillerden oluşan ve üzerinde "TBMM Başkanlığı" yazan çelengi koydu. Saygı duruşunun ardından İstiklal Marşı okundu. TBMM Atatürk Anıtı'nda düzenlenen törene siyasi parti temsilcileri, TBMM yetkilileri ile personeli katıldı. Cumhurbaşkanı Erdoğan, Anıtkabir Özel Defterine şunları yazdı:

"Aziz Atatürk, ebedi aleme irtihalinizin 88'inci seneidevriyesinde zatıalinizi, silah arkadaşlarınızı, İstiklal Harbi'ni sevk ve idare eden Gazi Meclisimizin muhterem üyelerini, vatanımızın ebedi varlık mühürleri olan şehitlerimizi ve milletimiz için ağır bedeller ödeyen gazilerimizi rahmetle anıyoruz. Bölgemizin ve dünyanın krizlerle boğuştuğu bu zorlu dönemde, Türkiye Cumhuriyeti'ni 86 milyon ferdiyle daha müreffeh bir geleceğe taşımak için tüm imkanlarımızı harekete geçirmiş durumdayız. Milletimizle hedef ve ülkü birliği içinde, şehit ve gazilerimizin mukaddes emaneti olan bu cennet vatanı ihya etmeye kararlılıkla devam edeceğiz. Ruhun şad olsun.”

TBMM Başkanı Numan Kurtulmuş da, “Bağımsız ve güçlü Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluşunun yolunu açan Millî Mücadele’nin başkomutanı Mustafa Kemal Atatürk’ün aziz hatırasını yâd ediyoruz” dedi. Yeni Parti Genel Başkanı Özgür Özel, “Dinmeyen özlemimiz, sönmeyen umudumuzsun” notuyla bir video mesajı yayımladı. Atatürk'ün vefatının ardından Türkiye'de yaşanan büyük yasın anlatıldığı videoda, tarihi fotoğraf ve görüntülerin yanı sıra canlandırma sahneleri de kullanıldı.

MHP Genel Başkanı Devlet Bahçeli, “Atatürk’ü yaşatmanın doğru yolu, eserine sahip çıkmak ve onun fikirlerini çağın gerçekleriyle yorumlayarak geliştirmekle imkâna kavuşur. Zamanın ruhuna uygun politikalara temel yapmakla mümkün olur” ifadelerini kullandı.

Bursa Ticaret ve Sanayi Odasının (BTSO) yeni görev dönemi dolayısıyla gerçekleştirilen hayırlı olsun ziyaretlerinde, ilçe ekonomilerinin gündemindeki konular, üretici ve tüccarların beklentileri ile kurumlar arasında geliştirilebilecek iş birlikleri değerlendirildi. Görüşmelerde ayrıca, BTSO’nun hizmet ve projelerinin ilçelerdeki işletmelere daha etkin şekilde ulaştırılması ve iş dünyasının ihtiyaçlarına yönelik çalışmaların koordinasyon içinde yürütülmesi üzerinde duruldu.

Karacabey Ticaret ve Sanayi Odası Yönetim Kurulu Başkanı Gökhan Tüydeş ve Meclis Başkanı Sadettin Tezyener başkanlığındaki heyet, BTSO Yönetim Kurulu Başkanı Özer Matlı ve Meclis Başkanı Erol Dağlıoğlu’nu ziyaret etti. BTSO Yönetim Kurulu Başkan Yardımcısı Sinan Topuk ve Yönetim Kurulu Üyesi Abidin Şakir Özen’in de katıldığı buluşmada, Karacabey’de faaliyet gösteren işletmelerin beklentileri, bölgenin ekonomik gelişimi ve iki oda arasındaki ilişkilerin ilerleyen dönemde nasıl geliştirilebileceği değerlendirildi.

Karacabey Ticaret Borsası Yönetim Kurulu Başkanı Murad Bertan ve beraberindeki heyet de Başkan Matlı’ya yeni görevi dolayısıyla başarı dileklerini iletti. BTSO Yönetim Kurulu Üyesi Zeki Eker’in de hazır bulunduğu ziyarette, ilçenin tarım ve gıda üretimindeki kapasitesi, tarımsal ürünlerin ticari değerinin artırılması ve üreticilerin pazara erişim imkânları üzerinde duruldu.

Başkan Matlı ayrıca Karacabey Esnaf ve Sanatkârlar Kredi ve Kefalet Kooperatifi Başkanı Mustafa Atıl ve beraberindeki heyetle bir araya geldi. Görüşmenin gündeminde esnaf ve sanatkârların finansmana erişimde karşılaştığı sorunlar ile ticari faaliyetlerini etkileyen ekonomik gelişmeler yer aldı.

“Karacabey’in ihtiyaçlarını yakından biliyorum”

Karacabey’in ekonomik ve sosyal yaşamında uzun yıllara dayanan bir geçmişi bulunduğunu ifade eden BTSO Yönetim Kurulu Başkanı Özer Matlı, ilçenin kendisi için ayrı bir anlam taşıdığını söyledi. Matlı, “İş hayatımın önemli bir bölümünü Karacabey’de geçirdim. Karacabey Ticaret ve Sanayi Odası’nda Meclis Üyeliği ve Meclis Başkan Yardımcılığının ardından Yönetim Kurulu Başkanı olarak uzun yıllar görev yaptım. Bu süreçte üreticimizin, tüccarımızın ve esnafımızın karşılaştığı sorunları, beklentilerini ve çözüm arayışlarını yakından tanıma fırsatım oldu. Karacabey, tarımı, hayvancılığı, gıda sanayisi ve ticaretiyle Bursa ekonomisinde çok güçlü bir yere sahip. Bugün BTSO çatısı altında üstlendiğimiz sorumlulukla Karacabey dâhil bütün ilçelerimizin ekonomik gelişimine katkı sunmak için çalışacağız. İlçe oda ve borsalarımızın gündemini Bursa’nın gündeminden ayrı düşünmüyoruz.” diye konuştu.

“Gemlik, Bursa’nın dünyaya açılan kapılarından biri”

Gemlik Ticaret ve Sanayi Odası Yönetim Kurulu Başkanı Hasan Hamaloğlu ve yönetim kurulu üyeleri, BTSO Yönetim Kurulu Başkanı Özer Matlı ve Meclis Başkanı Erol Dağlıoğlu’na hayırlı olsun ziyaretinde bulundu. Gemlik’in sanayi altyapısı, limanları ve dış ticaretteki konumunun öne çıktığı görüşmede, bölgedeki işletmelerin rekabet koşulları ve lojistik faaliyetlerin geliştirilmesine yönelik konular değerlendirildi.

Gemlik’in Bursa’nın uluslararası ticaretinde stratejik bir konuma sahip olduğunu vurgulayan Başkan Matlı, “Bursa’da üretilen pek çok ürünün dünya pazarlarına ulaşmasında Gemlik limanlarının çok büyük bir rolü var. Güçlü sanayi altyapısı ve lojistik imkânlarıyla Gemlik, şehrimizin dış ticaret kapasitesini doğrudan etkileyen bir merkez. Bu nedenle ilçemizde faaliyet gösteren işletmelerin lojistik altyapı, ulaşım ve rekabetçilik alanındaki beklentileri Bursa iş dünyasının da öncelikleri arasında yer alıyor. Gemlik Ticaret ve Sanayi Odamızla bu alanlarda yakın temas içinde olacağız.” dedi.

“Üreticimizin emeği katma değere dönüşmeli”

Mustafakemalpaşa Ticaret Borsası Yönetim Kurulu Başkanı Sadettin Akkoyunlu ve Meclis Başkanı Mustafa Tokçalar başkanlığındaki heyet, BTSO Yönetim Kurulu Başkanı Özer Matlı ve Meclis Başkanı Erol Dağlıoğlu’nu ziyaret etti. BTSO Yönetim Kurulu Başkan Yardımcısı Osman Güler’in de katıldığı görüşmede, Mustafakemalpaşa’nın tarımsal üretimdeki güçlü konumu, ürünlerin değerlendirilmesi ve tarıma dayalı ticaretin geliştirilmesine ilişkin konular gündeme geldi.

Tarımsal üretimin daha yüksek katma değere dönüştürülmesinin Bursa ekonomisine önemli kazanımlar sağlayacağını ifade eden Başkan Matlı, “Mustafakemalpaşa, verimli toprakları ve üretim çeşitliliğiyle Bursa’nın tarımsal gücüne büyük katkı sağlıyor. Ticaret borsasında uzun yıllar görev yapmış biri olarak, üreticimizin emeğinin karşılığını almasının ne anlama geldiğini çok iyi biliyorum. Bizim için asıl mesele, tarlada başlayan emeğin işlenerek daha yüksek değer kazanması ve güçlü ticari bağlantılarla pazara ulaşmasıdır. Tarımsal üretimi, gıda sanayisini ve ticareti birbirini tamamlayan alanlar olarak değerlendiriyoruz. Mustafakemalpaşa Ticaret Borsamızla üreticilerimizin ve işletmelerimizin bu süreçten daha fazla pay almasını sağlayacak çalışmalara odaklanacağız.” ifadelerini kullandı.

“Bursa’nın bütün ilçeleriyle güçlü bir ekonomik yapı oluşturacağız”

Ziyaretlerin ardından değerlendirmede bulunan BTSO Yönetim Kurulu Başkanı Özer Matlı, Bursa’nın ekonomik gelişiminde ilçe oda ve borsalarının üstlendiği sorumluluğa dikkat çekti. Her bölgenin farklı ihtiyaçları ve gelişim alanları bulunduğunu belirten Matlı, “Bursa’nın ekonomik yapısını güçlü kılan, farklı alanlarda uzmanlaşmış ilçelerimizin birbirini tamamlayan üretim ve ticaret kapasitesidir. Tarımda, sanayide, lojistikte ve ticarette elde ettiğimiz başarıların kalıcı olması, bu potansiyeli doğru değerlendirmemize bağlı. İlçe oda ve borsalarımız, bulundukları bölgelerde iş dünyasının ihtiyaçlarını en yakından takip eden kurumlar. Biz de BTSO olarak bu kurumlarımızla iletişimimizi güçlü tutarak sorunların çözümünde ve yeni fırsatların değerlendirilmesinde birlikte hareket etmek istiyoruz. Bursa’nın hangi ilçesinde olursa olsun, üreten, yatırım yapan, istihdam sağlayan ve ticarete katkı sunan herkesin bu şehrin geleceğinde payı var. Hedefimiz, Bursa’nın bütün ilçeleriyle geliştiği ve ekonomik kazanımların daha geniş kesimlere ulaştığı bir yapıyı güçlendirmek.” dedi.

Türkiye’nin fon krizi, anlık kayıpların ötesine uzanacak bir soruyu gündeme getirmektedir: Finansal avantajları yoğunlaştıran ve bunların risklerini yeniden dağıtan mekanizmalar olduğu gibi kalırsa, yatırımcı güveni yeniden tesis edilebilir mi?

Bloomberg’in Tera’ya ilişkin soruşturması, olağanüstü getirileri, birbirine bağlı işlemleri ve geciktirilmiş müdahaleyi mercek altına almıştır. Daha genel kaygı, ayrıcalıklı bir ekonomik ağın kendine özgü bir finansal-aracılık ağı geliştirerek avantajlarını ardışık ekonomi politikası değişimleri boyunca nasıl sürdürebildiğidir. [1]

Kamu politikası, mal ve hizmet alımlarına yönelik harcamalar, sübvansiyonlar, vergi muafiyetleri, seçici finansman ve ithalat lisansı ya da kotalarına erişim yoluyla kurumsal gelir ve servet birikimini şekillendirmektedir. Bu kanallar bağlantılı ekonomik ağları kayırdığında, servet biriktirme kapasitesinin belirli ellerde yoğunlaşmasına yol açabilmektedir. Geniş tabanlı toplanan tüketim vergileri kamu harcamalarının finansmanına katkı sağlarken, vergi indirimleri ve düzenleyici avantajlar işletmelerin ne ölçüde geliri elde tuttuğunu ve kendilerine açılan fırsatları belirlemektedir. Bu avantajlar da dolaylı olarak finansal birikimi beslemektedir.

Kurumsal nakit akışları fonlara ve diğer yatırım araçlarına girmekte, finansman ilişkileri genişlemekte, yükselen varlık değerleri ise ilave sermayeyi cezbetmektedir. Şirketler, bankalar ve fonlar arasındaki bağlantılar çoğaldıkça, ekonomik ağ ile onun finansal karşılığı birbirini karşılıklı olarak güçlendirebilmektedir.

Bu düzenlemelerin yanı sıra işletmeler, piyasa borçlanma maliyetleri, rekabetçi baskı ve uluslararası finansman gereksinimleri altında faaliyet göstermektedir. Söz konusu iki tahsis mekanizması birbiriyle örtüşmektedir: Tek bir banka veya şirket her ikisine de dahil olabilmektedir.

Bu iki mekanizma arasındaki etkileşim, para politikasına bağlı olarak değişmektedir. Düşük faiz ortamında ucuz kredi ve döviz kaynaklarına ayrıcalıklı erişim özellikle değerli hâle gelebilmektedir. Yüksek faiz ortamında ise avantajlar, farklılaştırılmış fonlama maliyetlerine, finansal ürünlere erişime ve olağanüstü yatırım getirilerine kayabilmektedir. Bu nedenle parasal sıkılaştırma, ayrıcalık kanallarını değiştirirken altta yatan tahsis sorununu olduğu gibi bırakabilmektedir.

Bunun ekonomik sonuçları, ortaya çıkan servetin neyi finanse ettiğine bağlıdır. Üretim kapasitesine, teknolojiye ve ihracata yönelik yatırımlar, ekonominin gelecekteki yükümlülüklerini karşılama kapasitesini güçlendirmektedir. Buna karşılık, mevcut varlıklar üzerinde yoğunlaşan finansal işlemler, üretimde veya döviz gelirlerinde karşılık gelen bir artış sağlamaksızın değerlemeleri yükseltebilmektedir.

Mevduat getirilerinin çok üzerinde seyreden fon getirileri, bu bağlamda incelenmeyi gerektirmektedir. Bu getirilerin ekonomik anlamı, nasıl üretildiklerine ve satın alma gücüne nasıl dönüştürüldüklerine bağlıdır. Fon çıkışları, varlık satışları ve değer kazanmış teminat karşılığında borçlanma, değerleme kazançlarının harcanabilir hâle gelmesini sağlayabilmektedir. Bu kaynaklar ithal tüketime ve yurt dışı varlıklara yöneldiğinde, yurt içi finansal servet, ülkenin döviz kazanma kapasitesinden daha hızlı büyüyebilmektedir.

Ağın uluslararası uzanımı buna bir boyut daha eklemektedir. Yurt dışı iştirakleri ve ithalat-ihracat faaliyetleri bulunan şirketler, ticari ödemeler, şirketler arası krediler, avanslar ve özkaynak işlemleri yoluyla kaynak transfer edebilmektedir. Yurt içinde biriken servet, aynı ekonomik kontrol altında kalırken yurt dışı bilançolarda görünür hâle gelebilmektedir.

Bu bağlantılar, gizli kaynak akışlarına da fırsat yaratmaktadır. Yanlış beyan edilen ticaret değerleri, sevkiyat ile ödemeler arasındaki tutarsızlıklar ve net bir ticari amacı bulunmayan işlemler, kaynakların hareketini ve bunların gerçek lehtarlarını gizleyebilmektedir. Mali Eylem Görev Gücü (FATF), ticaret yapılarının yasa dışı değer transferlerini gizlemek amacıyla kullanıldığını belgelemiştir. Bu nedenle mali, gümrük ve vergi kayıtlarının birlikte incelenmesi gerekmektedir. [2]

Bu kırılganlık her iki yönde de işlemektedir. Yeterince açıklanamayan girişler yurt içi finansal birikimi besleyebilirken, yurt içinde gerçekleştirilen kazançlar ticari ve finansal kanallar aracılığıyla yurt dışına çıkabilmektedir. Kalıcı ödemeler dengesi tutarsızlıkları, ticaret, bankacılık ve mülkiyet kayıtlarının uzlaştırılmasının önemini artırmaktadır. Zamanlama ve kapsam farklılıklarının, yetersiz kayıt altına alınan işlemlerle birlikte çözümlenmesi gerekmektedir.

Bunun sonucunda potansiyel olarak istikrar bozucu bir asimetri ortaya çıkmaktadır. Ayrıcalıklı ağlar bünyesinde Türk lirası cinsinden servet birikirken ve döviz varlıkları talebi yükselirken, uluslararası alanda entegre olmuş bankalar ve işletmeler döviz borçlanmasını artırabilmektedir. Böylece özel sektördeki servet birikimi, ekonominin diğer kesimlerinde yükselen dış finansman gereksinimiyle eş zamanlı olarak var olabilmektedir.

Üretken yatırım ve ihracat gelirleri bu birikime ayak uyduramadığında, söz konusu yapı döviz kuru hareketlerine ve yeniden finansman baskısına olan duyarlılığı artırmaktadır. Bu yapının sürdürülebilirliği, özel sektörün finansal kazançları ile ekonominin dış yükümlülüklerini karşılama kapasitesi arasındaki ilişkiye bağlıdır.

Vergilendirme bu değerlendirmenin merkezinde yer almalıdır. Kamu harcamaları, kurumsal gelir, fon getirileri ve yatırımcılar tarafından gerçekleştirilen kazançlar, birbirine bağlı bir dağılım sürecini oluşturmaktadır. Her aşamadaki efektif vergi yükü, ortaya çıkan gelirin ne kadarının kamu gelirlerini desteklediğini ve ne kadarının özel finansal servet olarak biriktiğini belirlemeye yardımcı olmaktadır. Özellikle tüketim vergilerine yoğun biçimde bağımlı bir ekonomide, fon düzeyindeki muafiyetlerin ve yatırımcı düzeyindeki vergilendirmenin birlikte değerlendirilmesi gerekmektedir.

Bu bağlantıların etkin biçimde denetlenip denetlenmeyeceğini yönetişim belirlemektedir. Siyasi bağlantıların, bürokratik yetkinin, kurumsal yönetimin ve düzenleyici sorumluluğun kesiştiği noktalarda, çıkar çatışmaları karar alma süreçlerine içkin hâle gelebilmektedir. Finansal karmaşıklık ise böylelikle kurumsal bağımsızlık sorununu daha da ağırlaştırmaktadır.

Türkiye’nin yeni fon tasfiyesi mevzuatı, biçimsel olarak uygunluk arz etse de bir fonun çıkarlarına hizmet eden gerçek bir ekonomik amaçtan yoksun olan transferleri konu edinmektedir. Bu ayrım, birbirine bağlı bir yapı içerisindeki işlemlerin özünün incelenmesi gerekliliğini kabul etmektedir. Varlıkların geri kazanılması sürecine, zararlı işlemlerin yayılmasına imkân tanıyan koşulların incelenmesi de eşlik etmelidir. [3]

Kamu kontrolündeki bankalar da özel sektör kaynaklı finansal risklerin kamu bilançolarına ulaştığı bir kanal hâline gelebilmektedir. Emlak Katılım’ın Katılımevim, Birevim ve İktisat Katılım’ı devralmaya yönelik önerisi, bu olasılığı gündeme getirmektedir. Bunun ekonomik sonuçları, satın alma fiyatına, sağlanacak ilave sermaye veya likidite desteğine ve üstlenilen yükümlülüklere bağlıdır. Bu koşullara ilişkin şeffaflık, müdahalenin riski özel hissedarlar ile kamu kontrolündeki banka arasında nasıl dağıttığını gösterecektir. [4, 5]

Yabancı yatırımcılar açısından bu sorular, etkilenen fonların ötesine uzanmaktadır. Güven; güvenilir değerlemelere, izlenebilir mülkiyet yapılarına ve tutarlı bir uygulamaya bağlıdır. Bu temellere ilişkin belirsizlik, uluslararası bankaların daha yakın bir inceleme yapmasına, finansman isteğinin zayıflamasına ve talep edilen risk primlerinin yükselmesine yol açabilmektedir. Kurumsal kalite ve dış kırılganlık, ülke kredi değerlendirmelerine de girdi oluşturmakta, bu da yönetişim ve denetim zayıflıklarının ekonominin bütününde borçlanma maliyetlerini etkilemesine imkân tanımaktadır. [6]

Bunun altında yatan daha derin süreç, “bu kez farklı” sendromudur. Basın-yayın platformlarında sıkça duyduğumuz “Bunu da atlatıyoruz, önümüzde fırsatlar daha büyük olacak” vb. zarar gören yatırımcıyı teskin etme amacını güden irrasyonel karar alma süreçleri ile beslenen bu mekanizma kendi başına risk üretmektedir. Her politika dönüşü veya finansal yenilik, ayrıcalıklı tahsis mekanizmaları uyum sağlayıp varlığını sürdürürken bile, önceki kırılganlıkların aşıldığına dair bir inancı besleyebilmektedir. Bu durumda olağanüstü getiriler, kalıcı verimlilik kazanımlarının kanıtı olarak yanlış yorumlanabilmekte ve denetimin en çok gerekli olduğu anda güveni daha da güçlendirebilmektedir.

Sistemik finansal riskin sınırlandırılması esastır. Ancak kalıcı yatırımcı güveni, bu riski üretebilen sistematik yönetişim zafiyetlerinin de ele alınmasını gerektirmektedir. Belirleyici sınama, değişen politikaların kaynak tahsisinde kalıcı şeffaflık, bağımsız finansal denetim mekanizmaları ve hem kazançların hem de kayıpların dağılımına ilişkin hesap verebilirlik sağlayıp sağlamadığıdır.

Kaynaklar

1. Bloomberg News. “Before Tera’s 95% Crash, Punches Were Thrown and Warnings Missed.” 21 Ekim 2026. https://www.bloomberg.com/news/articles/2026-10-21/before-tera-s-95-crash-punches-were-thrown-and-warnings-missed
2. Mali Eylem Görev Gücü (FATF). Ticarete Dayalı Kara Para Aklama (Trade-Based Money Laundering). 2006. https://www.fatf-gafi.org/en/publications/Methodsandtrends/Trade-basedmoneylaundering.html
3. Türkiye Büyük Millet Meclisi. Tasfiyesine Karar Verilen Bazı Yatırım Fonları Hakkında 7596 Sayılı Kanun. Kabul tarihi: 22 Ekim 2026. Madde 3-6. https://cdn.tbmm.gov.tr/KKBSPublicFile/D28/Y4/KanunMetni/e15f4510-0860-4ccb-ab21-5dc05a661ad8.htm
4. Türkiye Emlak Katılım Bankası A.Ş. Kamuyu Aydınlatma Platformu bildirimi No. 1669977. Önerilen hisse devirlerine ilişkin Rekabet Kurumu’na yapılan başvuru. 30 Eylül 2026. https://www.kap.org.tr/tr/Bildirim/1669977
5. Türkiye Emlak Katılım Bankası A.Ş. Kamuyu Aydınlatma Platformu bildirimi No. 1679698. Zorunlu pay alım teklifi yükümlülüğünden muafiyet olasılığı; diğer onay ve hukuki süreçler devam etmektedir. 12 Ekim 2026. https://www.kap.org.tr/tr/Bildirim/1679698
6. Fitch Ratings. Ülke Derecelendirme Kriterleri (Sovereign Rating Criteria). 24 Ekim 2024. Kurumsal kalite ve dış finansmanı kapsayan çerçeve. https://assets.fitchratings.com/downloadFile?reportType=report&sfReport=false&slug=sovereigns%2Fsovereign-rating-criteria-24-10-2024

Açıklamaya göre, 18 ülkeden 40 finansal kurumun katılımıyla sağlanan kredi, 367 ve 734 gün vadeli dört ayrı dilimden oluşuyor.

Sendikasyon kredisinin ortak koordinatörlüğünü Abu Dhabi Commercial Bank, Bank of America, Emirates NBD ve Standard Chartered, aracılığını ise Emirates NBD üstlendi.

Yılın ikinci yarısında sağlanan yaklaşık 933 milyon dolarlık sendikasyon kredisi, 367 gün vadeli 349 milyon dolar ve 356,5 milyon euro ile 734 gün vadeli 97 milyon dolar ve 77 milyon euro olmak üzere dört ayrı dilimde gerçekleştirildi.

Kredinin maliyeti, 367 gün vadeli dilimler için "SOFR+yüzde 1,25" ve "Euribor+yüzde 1,00", 734 gün vadeli dilimler için "SOFR+yüzde 1,75" ve "Euribor+yüzde 1,45" olarak belirlendi.

"Türkiye ekonomisine duyulan güvenin göstergesi"

Yapı Kredi CEO Gökhan Erün, uluslararası piyasalardan sağlanan kaynağın, bankanın finansal yapısına ve Türkiye ekonomisine duyulan güvenin göstergesi olduğunu belirtti.

Türkiye'nin ekonomik kalkınmasına katkı sağlama hedefleri doğrultusunda, uluslararası piyasalardan kaynak temin etmeye ve müşterilerinin finansman ihtiyaçlarını desteklemeye büyük bir kararlılıkla devam ettiklerini vurgulayan Erün, şunları kaydetti:

"Yılın ikinci yarısında başarıyla tamamladığımız yaklaşık 933 milyon dolarlık sendikasyon kredisi işlemimiz, uluslararası finans kuruluşlarıyla kurduğumuz uzun soluklu ve güçlü ilişkilerin yansıması. Uluslararası finans kuruluşlarının gösterdiği güçlü ilginin temelinde sağlam bilanço yapımız, etkin risk yönetimimiz ve sürdürülebilir büyüme anlayışımız yer alıyor. Gelecek dönemde de uluslararası piyasalardaki güçlü konumumuzu koruyarak kaynak çeşitliliğimizi artırmaya, reel sektörümüzü desteklemeye ve ülkemiz ekonomisine uzun vadeli değer yaratmaya devam edeceğiz."

Türkiye Varlık Fonu'nun yaptığı duyuruya göre, TVF 7 Ekim 2026 tarihli açıklamasında duyurulan pay devir sözleşmeleri kapsamında, ilgili yasal ve düzenleyici süreçlerin ardından kapanış işlemleri tamamlandı.

Bu adımla, kamu sermayeli katılım finans kurumlarının tek çatı altında toplanması yönünde başlatılan işlemlerde önemli bir süreç tamamlandı. Bu birleşmeyle birlikte katılım finans kurumlarının kapasitesinin ve rekabet gücünün artırılması, finansal piyasalar içindeki paylarının büyütülmesi hedefleniyor.

Türkiye Varlık Fonu, yatırım stratejisi doğrultusunda finansal piyasaların derinleşmesine ve katılım finans ekosisteminin gelişimine katkı sağlamaya yönelik çalışmalarını sürdürüyor.

Uludağ Enerji'nin, COP31 kapsamında enerji dönüşümünün geleceğinde elektrik dağıtım altyapısının kritik rolüne dikkat çektiği bildirildi. 

Yapılan açıklamaya göre Uludağ Enerji, yenilenebilir enerji tesislerinin şebekeye entegrasyonunu destekleyecek altyapı yatırımlarının yanı sıra akıllı şebeke uygulamaları, dijital izleme sistemleri, uzaktan kontrol teknolojileri ve veri temelli operasyon yönetimine odaklanıyor.

Şirket, dijitalleşme ve teknoloji yatırımlarıyla hizmet kalitesini artırmayı, arızalara müdahale sürelerini iyileştirmeyi ve kaynakları daha verimli kullanmayı amaçlıyor.

“Enerji dönüşümünün başarısı, güçlü ve dayanıklı şebeke altyapısıyla mümkün”

COP31 kapsamında düzenlenen etkinlikte konuşan Uludağ Enerji CEO’su Sinan Öktem, Türkiye’nin 2053 net sıfır emisyon hedefi doğrultusunda güçlü altyapı yatırımlarının ve uluslararası finansman iş birliklerinin önemine dikkat çekti.

Öktem, şunları söyledi:

“Elektrifikasyon sadece yenilenebilir enerji kaynaklarına geçiş değil esasında; ama hayatın tüm alanında elektriği dahil etmek, fosil kaynakları kullanmamak veya diğer kaynakları kullanmamak, böylece karbon ayak izimizi azaltmak anlamına geliyor. Mesela elektrikli araçlara geçmek, yine yenilenebilir kaynaklardan tüketimi yapıp fosil kaynakları kullanmamak veya günlük hayatımızda, evde de örneğin normal bir ocak yerine elektrikli ocak kullanmak veya doğal gazla ısınmak yerine biraz daha ısı pompalarıyla, elektrikli aletlerle ısınmak gibi. Bunun tabii tamamını yapmak mümkün değil ama ne kadar çok elektrifikasyon yapabilirsek gezegenimizi de o kadar uzun ömürlü bir hale getiririz, amaç bu.”

Uludağ Enerji olarak yatırımların geleceğin enerji sisteminin gereklilikleri de dikkate alarak planlandığını anlatan Öktem; “2026 yılı için hizmet bölgelerimizde şebeke kapasitesini güçlendirmeye, altyapımızı modernize etmeye ve dijital teknolojilerin kullanımını yaygınlaştırmaya devam ediyoruz. İklim değişikliğinin neden olduğu aşırı hava olayları da dağıtım altyapısının dayanıklılığını artırmayı öncelikli konularımızdan biri haline getiriyor” dedi. 

“Elektrikli araçlara geçiş için daha fazla yatırım yapmamız gerekiyor”

Son dönemde artan elektrikli araç satışlarına dikkat çeken Öktem, elektrikli şarj istasyonları da bildiğiniz gibi gittikçe daha yoğun bir şekilde kuruluyor. Yine buradan bir örnek vermek gerekirse; sadece bizim bölgemizde, 4 ilimizde şu anda işletmekte olan elektrikli şarj istasyonlarının elektrik çekişi ortalama bir ilin enerji tüketimine ulaşmış durumda. Yapay zekâ teknolojilerinin gelişmesi ve veri merkezlerinin (data center) sayısının artması, enerji tüketiminde de önemli bir yükselişe neden oluyor. Data center dediğimiz, yapay zekayı kullanan, yapay zekaya veri üreten veri merkezlerinin de ülkemizde daha sık görünmeye başladıkça enerji tüketimini beslemek için yatırım yapmak gerekiyor” dedi.

“Finansman boyutu göz ardı edilmemeli”

Enerji dönüşümünün finansman boyutunu da göz ardı etmemek gerektiğini vurgulayan Sinan Öktem; “Şebeke modernizasyonu ve dijitalleşme gibi uzun vadeli yatırımların sürdürülebilmesi için uluslararası finansman kaynaklarına erişim, yeşil finansman modelleri ve güçlü iş birlikleri büyük önem taşıyor. IFC ve Proparco ile yürüttüğümüz süreçleri de bu açıdan değerli buluyoruz. Finansal sürdürülebilirliğin sağlanması, iklim hedefleriyle uyumlu yatırımların devamlılığı açısından belirleyicidir. Türkiye’nin COP31’e ev sahipliği yapmasını, enerji dönüşümünün gerekliliklerini uluslararası platformda değerlendirmek ve yeni iş birlikleri geliştirmek açısından önemli bir fırsat olarak görüyoruz. Türkiye’nin 2053 net sıfır emisyon hedefi doğrultusunda yenilenebilir enerji yatırımlarının güçlü şebeke altyapısı, teknoloji ve finansman olanaklarıyla desteklenmesi gerekiyor. Biz de Uludağ Enerji olarak bu dönüşümün önemli paydaşlarından biri olma sorumluluğuyla yatırımlarımızı ve çalışmalarımızı sürdürüyoruz” değerlendirmesini yaptı.

Antalya’da düzenlenen Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi 31. Taraflar Konferansı (COP31) İklim Zirvesi 3. gününde devam ediyor.

Zirvede yer alan Kahramanmaraş Büyükşehir Belediyesinin, 20 Kasım'a kadar sürecek COP31 İklim Zirvesi’nde hayata geçirilen çevre yatırımlarının tanıtıldığı bildirildi.

Yapılan açıklamaya göre, Başkan Fırat Görgel öncülüğünde hayata geçirdiği çevreci ve sürdürülebilir şehircilik anlayışıyla Türkiye’ye örnek yatırımları hayata geçiren Büyükşehir Belediyesi, dünya genelinden çok sayıda ülkenin temsilcilerini bir araya getiren COP31 Zirvesi’nde yerini aldı.

İklim değişikliğiyle mücadeleye katkı sağlamak ve gelecek nesillere daha yaşanabilir bir çevre bırakmak amacıyla hayata geçirilen iklim vizyonu yatırımları, Anka Kuşu Pavilyonu’nda dünyaya tanıtılıyor.

Verilen bilgiye göre, Kahramanmaraş Büyükşehir Belediyesi tarafından açılan stantta, çevre dostu ve sürdürülebilir yatırımları dünya kamuoyuyla paylaşılıyor. Karbon Yutak Alanı, Yıkıntı Atıkları Geri Kazanım Tesisi, sıfır emisyonlu yüzde 100 elektrikli toplu taşıma araçları, her ay ortalama 1 milyon kilovat saat temiz elektrik üreten Kahramanmaraş Güneş Enerji Santrali, elektrikli araç şarj istasyonları, Kuzey İlçeler Entegre Katı Atık Tesisi başta olmak üzere birçok çevre yatırımlar, uluslararası ziyaretçilere tanıtılıyor. Büyükşehir Belediyesinin çevre koruma, geri dönüşüm, yenilenebilir enerji ve sürdürülebilir şehircilik alanlarında hayata geçirdiği projelerin katılımcılar tarafından olumlu geri dönüşler aldığı belirtildi.

Açıklamada, "Büyükşehir Belediyesinin iklim değişikliğiyle mücadele ve afetlere karşı dirençlilik alanındaki yatırımları sürdürülebilir şehircilik açısından da büyük önem taşıyor. Kahramanmaraş’ın çevre alanındaki deneyimini uluslararası platformda yeni iş birlikleri için de büyük fırsatlar sunuyor. Çok sayıda ülkeden temsilcinin ve devlet başkanının katıldığı COP31 Zirvesi, Kahramanmaraş’ın bu alandaki tecrübesinin paylaşılmasına ve yeni iş birliklerinin geliştirilmesine katkı sunacak." denildi. 

Eskişehir’de 30 yılı aşkın süredir etkinlik ve organizasyon sektöründe faaliyet gösteren Oscar Party Club'ın Türkiye’de ve yurt dışında gerçekleştirdiği kurumsal organizasyonlarla büyümesini sürdürdüğü bildirildi. Açıklamaya göre temelleri 1995 yılında atılan şirket, Eskişehir’den başlayan faaliyetlerini İstanbul’a ve uluslararası pazarlara taşırken, son dönemde Eskişehir Organize Sanayi Bölgesi’ndeki Corvelle Event Venue ile kurumsal etkinlik ve kongre organizasyonlarındaki kapasitesini artırdı.

Oscar Party Club Kurucusu Kerem Can Apaydın, kuruluş süreçlerinin üniversite yıllarında gerçekleştirdiği küçük çaplı organizasyonlara dayandığını söyledi. Boğaziçi Üniversitesi’nde öğrenciyken sosyal faaliyetler ve defile organizasyonlarıyla sektöre adım attığını belirten Apaydın, Eskişehir’e döndükten sonra bu deneyimini profesyonel bir yapıya dönüştürdüklerini ifade etti.

Eskişehir’den İstanbul’a uzandı

Eskişehir’de 1995 yılında Oscar Party Club adıyla davet, dekorasyon ve organizasyon şirketini kurduklarını aktaran Apaydın, “Boğaziçi Üniversitesi’nde okuduğum dönemde sosyal çevremle birlikte küçük organizasyonlar yapmaya başladık. O yıllarda defile organizasyonları oldukça hareketliydi ve biz de sektörün içinde yer aldık. Eskişehir’e döndüğümde ise 1995 yılında Oscar Party Club’ı kurduk. O dönem bölgede bu alanda faaliyet gösteren bir firma yoktu ve birçok kişi böyle bir şirketin başarılı olup olmayacağını sorguluyordu. Ancak kısa sürede önemli organizasyonlara imza atarak işlerimizi İstanbul’a taşıdık. Temel atma törenlerinden açılışlara, kurumsal etkinliklerden büyük ölçekli organizasyonlara kadar faaliyet alanımızı genişlettik” dedi.

Artan iş hacmiyle İstanbul’daki yapılanmasını da güçlendirdiklerini dile getiren Apaydın, 2005 yılında Şişli’de ilk İstanbul ofislerini açtıklarını söyledi. Ardından Beşiktaş’ta ikinci ofisi devreye aldıklarını kaydeden Apaydın, Ayazağa’daki iki büyük depoyla organizasyonlarda kullanılan ekipmanların sevk ve yönetimini sağladıklarını aktardı.

17 ülkede organizasyon gerçekleştirdi

Faaliyetlerini zaman içinde uluslararası pazarlara da taşıdıklarını vurgulayan Kerem Can Apaydın, ilk yurt dışı organizasyonunu Türkmenistan’da gerçekleştirdiklerini açıkladı. Bugüne kadar 17 farklı ülkede etkinlik düzenlediklerinin altını çizen Apaydın, kurumsal şirketlerin bayi toplantılarından uluslararası kongrelere kadar farklı ölçeklerde projeler üstlendiklerini sözlerine ekledi.

Uluslararası organizasyonların kendilerine önemli bir deneyim kazandırdığını kaydeden Apaydın, “Türkmenistan’ın ardından farklı şirketlerin bayi toplantıları ve kurumsal etkinlikleri için organizasyonlar gerçekleştirdik. Bu süreçte yedi farklı devlet başkanını ağırladığımız etkinlikler de düzenledik. Dünya çapında bir ilaç firmasının kardiyoloji kongrelerinin Türkiye organizasyonlarını üstlendik. San Francisco, Los Angeles, Miami, New York ve Las Vegas’ta gerçekleştirilen kongrelere Türkiye’den doktorların katılımını sağlayarak tüm süreci yönettik. Bu çalışmalar bize uluslararası ölçekte ciddi bir deneyim kazandırırken, küresel firmalarla güçlü bir network oluşturmamızı sağladı” diye konuştu.

“Kurumsal toplantılara özel alan oluşturduk”

Yeni dönem yatırımlarından Corvelle Event Venue ile Eskişehir OSB’deki yaşam parkında faaliyet gösterdiklerini belirten Kerem Can Apaydın, “Toplam 3 bin 600 metrekarelik alanda hizmet veren tesiste 1.500 kişilik yemek organizasyonları, 2 bin-2 bin 500 kişilik kongre ve seminerler ile 3 bin kişiye kadar konser organizasyonları gerçekleştirebiliyoruz. Tesiste ayrıca firmaların toplantı, seminer ve eğitim organizasyonları için 150 kişi kapasiteli özel toplantı salonu bulunuyor. Üst düzey iş görüşmeleri, özel davetler ve yönetici toplantıları için ise 40 kişi kapasiteli VIP Toplantı Salonu ile hizmet veriyoruz. Buradaki hedefimiz Eskişehir’e üst segment bir etkinlik alanı kazandırmak. Uluslararası firmaların misafirlerini ağırlayabilecek mutfak altyapımız bulunuyor. Sanayiciler ve şehir dışından gelen misafirler için önemli bir organizasyon merkezi oluşturduk. Önümüzdeki dönemde İstanbul’daki faaliyetlerimizin yanı sıra Türkiye ve yurt dışındaki organizasyon çalışmalarımızı da artırmayı hedefliyoruz” dedi.

KRC Elektromarket'in sürdürülebilirlik yatırımlarını iş modelinin önemli bir parçası haline getirdiği bildirildi. Çatı güneş enerjisi santrali projesini tamamlayan şirketin, fosil yakıt kullanan araçlarını kademeli olarak elektrikli araçlarla değiştirmek amacıyla filosunu yenileyerek 10 elektrikli aracı bünyesine kattığı açıklandı.

KRC Elektromarket Yönetim Kurulu Başkanı Hakan Kıraç, Mayıs 2004’te kurulduklarını belirterek geçen 22 yıllık süreçte ürün çeşitliliğini, hizmet ağını ve insan kaynağını sürekli geliştirdiklerini söyledi. Büyümeyi yalnızca şube ve çalışan sayısındaki artışla değerlendirmediklerini vurgulayan Kıraç, “Faaliyete başladığımız ilk günden bu yana müşterilerimizin değişen ihtiyaçlarını doğru okuyarak güçlü bir tedarik ve hizmet altyapısı oluşturmaya çalıştık. Bugün 16 şubemiz ve 130’un üzerinde çalışanımızla Türkiye’nin farklı bölgelerindeki müşterilerimize ulaşıyoruz. Bundan sonraki dönemde de ticari büyümemizi çevresel sorumluluklarımızla birlikte ele alarak daha verimli, daha dijital ve daha sürdürülebilir bir şirket yapısı oluşturmayı amaçlıyoruz” dedi.

“Enerji tüketimimizi sürdürülebilir kaynaklarla destekliyoruz”

Karbon ayak izini azaltmaya yönelik çalışmaları kapsamında çatı GES yatırımını tamamladıklarını açıklayan Kıraç, şirket araçlarının dönüşümü konusunda da önemli bir adım attıklarını söyledi. Fosil yakıt tüketimini azaltmayı hedeflediklerini aktaran Kıraç, “Sürdürülebilirliği yalnızca belirli bir döneme ait proje olarak değil, şirketimizin geleceğini şekillendiren temel başlıklardan biri olarak görüyoruz. Bu anlayışla çatı GES projemizi hayata geçirerek enerji tüketimimizi yenilenebilir kaynaklarla desteklemeye başladık. Aynı zamanda araç filomuzu yeniledik ve 10 elektrikli aracı şirketimize kazandırdık. Önümüzdeki süreçte fosil yakıt kullanan araçlarımızı elektrikli araçlarla değiştirmeyi sürdürerek faaliyetlerimizden kaynaklanan karbon ayak izini daha da aşağı çekmek istiyoruz” diye konuştu.

Yürüttükleri çalışmaların Siemens Türkiye tarafından ödüllendirilmesinin kendileri için önemli bir motivasyon kaynağı olduğunu dile getiren Kıraç, “Siemens Türkiye’nin 170’inci yıl etkinliğinde sürdürülebilirlik ödülünü almaya hak kazanmak, doğru bir yol haritası izlediğimizi göstermesi bakımından bizim için son derece kıymetli. Bu ödülü yalnızca şirketimizin değil, dönüşüm sürecine katkı sunan bütün çalışma arkadaşlarımızın ortak başarısı olarak değerlendiriyoruz. Daha sürdürülebilir bir gelecek için üretmeye, geliştirmeye ve çözüm ortaklarımızla birlikte büyümeye devam edeceğiz. Attığımız her yeni adımda çevresel etkilerimizi azaltmayı ve kaynakları daha verimli kullanmayı önceliklendireceğiz” ifadelerini kullandı.

“400’ün üzerinde markayı müşterileriyle buluşturuyor”

Kuruluşundan bu yana 400’ün üzerinde markanın bayiliğini ve satıcılığını üstlendiklerini vurgulayan Hakan Kıraç, şalt ürünlerinden otomasyona, kablodan aydınlatmaya, panodan endüstriyel kontrol ve bağlantı ekipmanlarına kadar geniş bir ürün grubu sunduklarını söyledi.  Çözüm ortakları arasında Siemens Şalt, Siemens Hız Kontrol Cihazları, Siemens Motor, Flender, Legrand, Phoenix Contact, Pepperl+Fuchs, EAE, OBO Bettermann, 3M, Rittal, Entes, Emko, Emas, Cemdağ, Pelsan, Mete Enerji, Tekpan Pano, Nexans Kablo, Lapp Kablo, Erse Kablo, Reçber Kablo, Finder ve Pilz gibi markaların bulunduğunu aktaran Kıraç, ürün çeşitliliğinin yanı sıra stok ve lojistik kabiliyetlerinin de rekabet gücünü desteklediğini  dile getirdi. Kıraç, “Sanayi kuruluşlarından taahhüt firmalarına, makine üreticilerinden bireysel müşterilere kadar oldukça geniş bir kesime hizmet veriyoruz. Müşterilerimizin ihtiyaç duyduğu ürünlere hızlı, güvenilir ve uygun koşullarda ulaşmasını sağlayabilmek için stok yapımızı ve lojistik süreçlerimizi sürekli geliştiriyoruz. Bizim için satışla birlikte doğru ürünün belirlenmesi, ihtiyaçlara uygun çözümün oluşturulması ve satış sonrasında hizmetin devam etmesi de büyük önem taşıyor. Bu nedenle müşterilerimizi yalnızca alıcı olarak değil, uzun vadeli çözüm ortaklarımız olarak görüyoruz” şeklinde konuştu.

2020 yılında yalnızca kruvasan üretimine odaklanarak faaliyetlerine başlayan Crispy Cros'un Eskişehir'deki üretim tesisinde tek vardiyada günlük 400 bin, tam kapasitede ise 1 milyon adet üretim kapasitesiyle üretimini sürdürdüğü bildirildi.

Başta Migros ve Macrocenter olmak üzere birçok zincir markaya ürün tedarik eden şirketin bayilik sistemiyle büyümesini sürdürürken ihracat hazırlıklarına da hız verdiği belirtildi.

Crispy Cros Kurucu Ortağı Belgin Kaya, kuruluşlarından bu yana tek üründe uzmanlaşma stratejisiyle hareket ettiklerini belirterek, önümüzdeki dönemde öncelikli hedeflerinin yurt içindeki bayi ağını güçlendirmek, ardından ihracat pazarlarına açılmak olduğunu söyledi.

Belgin Kaya, sözlerine şöyle devam etti: “İlk mağazamızı İstanbul Altıntepe'de açtık. O dönemde Avrupa Yakası'nda kruvasan konsepti yaygınlaşmaya başlamıştı ancak Anadolu Yakası'nda hem üretici hem de bu ürünü sunan işletme sayısı oldukça sınırlıydı. Biz de bu boşluğu gördük ve yaklaşık 1,5 yıl boyunca sadece ürünümüz üzerinde çalıştık. Yurt dışından ürünler getirttik, kör tadımlar yaptık, farklı reçeteleri denedik. Bizim için en önemli konu, gerçekten istediğimiz kaliteye ulaşmaktı. Bu süreç sonunda ortaya çıkan ürün bugün hâlâ üretim anlayışımızın temelini oluşturuyor. Baştan itibaren tek üründe uzmanlaşmayı tercih ettik ve büyümemizi de bu anlayış üzerine kurduk.”

Üretimini Eskişehir’e taşıdı

Artan talep doğrultusunda üretim faaliyetlerini Eskişehir'e taşıdıklarını söyleyen Kaya, bugün yaklaşık 2 bin metrekare kapalı alanda üretim yaptıklarını, ürünleri eksi 18 derecede muhafaza ederek soğuk zincirle Türkiye'nin birçok noktasına ulaştırdıklarını anlattı. Kaya, “İlk yıllarda hem kendi mağazalarımızı hem de toptan satış tarafını birlikte yürütüyorduk. Ancak kruvasanın bilinirliği arttıkça toptan tarafta çok ciddi bir talep oluştu. Bunun üzerine üretim kapasitemizi artırmak amacıyla Eskişehir'e taşındık. Burada ürettiğimiz ürünleri dondurarak soğuk zincirle Türkiye'nin birçok iline gönderiyoruz. İstanbul'daki depomuz ise yaklaşık 350 bin kruvasan kapasitesine sahip. Buradan hem zincir marketlere hem de iş ortaklarımıza düzenli sevkiyat gerçekleştiriyoruz. Artan talebe cevap verebilmek için lojistik altyapımızı da sürekli geliştiriyoruz” diye konuştu.

Özdilek'in raflarında da yer almaya başladıklarını açıklayan Kaya, Crispy Cros’u rakiplerinden ayıran en önemli özelliğin üretim modeli olduğunu belirterek, “Ürünlerimizi fermente ederek hazırlıyor ve şoklama teknolojisiyle -18°C’de muhafaza ediyoruz. İş ortaklarımız ürünlerimizi çözündürmeye gerek kalmadan doğrudan önceden ısıtılmış fırına verebiliyor. Bu sistem hem operasyonel kolaylık sağlıyor hem de her noktada aynı ürün kalitesinin korunmasına imkân tanıyor. Tüm kruvasanlarımızın tek tek elde sarılması da ürünlerimizin en önemli farklarından biri” dedi.

"Önceliğimiz bayi ağını güçlendirmek"

Önümüzdeki dönemde büyüme stratejilerinin merkezinde bayilik sisteminin yer aldığını dile getiren Kaya, İstanbul'da oluşturdukları yapıyı Ankara ve İzmir'de de güçlendirmek istediklerini söyledi. Bayi ağını sağlam bir yapıya kavuşturduktan sonra ihracata odaklanacaklarını belirten Kaya, ilk etapta Dubai ve Afrika pazarlarını hedeflediklerini ifade ederek, “Bugün İstanbul'da oluşturduğumuz bayi yapısı istediğimiz noktaya ulaştı. Şimdi aynı başarıyı Ankara ve İzmir'de de yakalamak istiyoruz. Bayilik sistemimizi güçlendirdikten sonra en önemli hedefimiz ihracat olacak. Bunun için hem üretim kapasitemizi hem de depolama alanlarımızı büyütüyoruz. Çünkü ihracat, yurt içi dağıtımdan çok daha güçlü bir operasyon gerektiriyor. Önce altyapımızı eksiksiz şekilde hazırlamak, ardından sürdürülebilir bir ihracat modeli oluşturmak istiyoruz. İlk etapta Dubai ve Afrika pazarlarını öncelikli hedef olarak görüyoruz. Aynı zamanda uluslararası fuarlarda daha aktif yer alarak markamızın bilinirliğini artırmayı planlıyoruz” dedi. 

Isparta Ticaret Borsası Yönetim Kurulu Başkanı Hüdai Şahin, Meclis Başkanı Nevzat Demirel ve beraberindeki Meclis Üyeleri ile birlikte Dünya Odalar Federasyonu ve TOBB Başkanı Rifat Hisarcıklıoğlu’nu makamında ziyaret etti.

Seçimlerde güven tazeleyerek yeniden Başkan seçilen Hüdai Şahin’i kutlayan TOBB Başkanı Hisarcıklıoğlu, ‘’Isparta’nın ekonomik ve sosyal gelişimi için bugüne kadar yürütülen çalışmaların yeni dönemde de başarıyla devam edeceğine inanıyorum. Seçimler Isparta ve camiamız için hayırlı olsun. Şimdi ülkemiz ve iş dünyamız için el birliğiyle çalışma zamanı” dedi.

Isparta’nın tarım sektörü ve diğer ekonomik sorunları içeren dosyayı TOBB Başkanı Hisarcıklıoğlu’na veren Isparta Ticaret Borsası Başkanı Hüdai Şahin, şunları kaydetti.

‘’Borsamız organ seçimlerinde üyelerimizin yaklaşık %75’inin gösterdiği güçlü teveccühe şahsım ve meclis üyelerim adına bir kez daha teşekkür ederim. Yeni dönemde de üyelerimizin menfaatleri doğrultusunda, Isparta’nın tarım ve hayvancılık potansiyelini güçlendirecek proje ve faaliyetlere hız kesmeden devam edeceğiz” vurgusu yaptı.

Talya Bilişim Yönetim Kurulu Başkanı ve Elektraweb CEO’su Kemal Oral, Antalya’da gerçekleştirilen Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı’nın (COP31), yalnızca iklim gündemiyle değil, teknoloji ve dijital dönüşüm uygulamalarıyla da öne çıktığını belirtti.

Talya Bilişim olarak, Antalya’nın uluslararası tanıtımına, ziyaretçi deneyimine, iletişim altyapısına ve çevresel farkındalık çalışmalarına katkı sağlayan altı yenilikçi dijital projeyi hayata geçirdiklerini ifade eden Oral, ‘’Turizm teknolojileri alanındaki deneyimini farklı ihtiyaçlara uyarlayan Talya Bilişim; yapay zeka, görüntü işleme ve dijital iletişim teknolojilerini bir araya getiren projeleriyle Antalya’nın dijital yüzüne katkı sunuyor’’ dedi.

Antalya Valiliği tarafından uygulanan ‘’Antalyam Yapay Zeka Destekli Şehir Rehberi’’nin, şehre ilişkin bilgi ve hizmetleri tek bir dijital platformda topladığını vurgulayan Oral, şunları kaydetti:

‘’Dört dilde hizmet veren sistem; Antalya’nın tarihi ve doğal güzelliklerinden işletmelerine, belediye hizmetlerinden COP31 organizasyonuna kadar geniş bir içerik sunuyor. Web sitesi, çağrı merkezi ve online iletişim merkezi üzerinden çalışan yapay zeka destekli platform, vatandaşların ve turistlerin sorularını kendi dillerinde yanıtlıyor. 7/24 bilgi sunabilen sistem, ziyaretçilerin ulaşım, şehirdeki hizmetler ve etkinlikler gibi ihtiyaç duydukları bilgilere kolayca erişmesini sağlıyor.’’

Uluslararası organizasyonlarda dil engelini ortadan kaldırmayı hedefleyen COP31 Konferans Çevirmeni, konuşmaları eş zamanlı olarak yazıya dökerek katılımcıların tercih ettikleri dile çevirdiğini anlatan Kemal Oral, şöyle devam etti:

‘’Türkçe, İngilizce, Almanca, Arapça, Çince ve Japoncanın da aralarında bulunduğu 25 dil desteği sunan uygulama, dinleyicilerin konuşmaları hem orijinal dilinde hem de kendi seçtikleri dilde takip etmesine imkan tanıyor. Metinlerin sesli olarak da dinlenebildiği sistem, uluslararası konferanslarda iletişimi kolaylaştırırken daha kapsayıcı bir etkinlik deneyimi sunuyor.

COP31 kapsamında geliştirilen bir diğer çözüm ise yapay zeka destekli ziyaretçi sayacı geliştirdik. Etkinlik alanlarındaki giriş ve çıkış hareketlerini takip eden sistem, herhangi bir kamerayı saniyeler içinde akıllı bir ziyaretçi sayım aracına dönüştürebiliyor. Kişi tespiti ve hareket takibi teknolojisiyle çalışan uygulama, giriş ve çıkış yönlerini belirleyerek alandaki net ziyaretçi sayısını anlık olarak güncelliyor.’’

Antalya COP31 alanında kurulan COP31 Anı Fotoğraf Standının, organizasyona katılan ziyaretçilere Antalya’nın doğal ve tarihi güzellikleri eşliğinde kişiselleştirilmiş fotoğraflar oluşturma fırsatı sunduğunu dile getiren Oral, şöyle konuştu:

‘’QR kod aracılığıyla erişilebilen uygulama için herhangi bir mobil uygulama indirmek gerekmiyor. Yapay zeka destekli arka plan ayrıştırma teknolojisi sayesinde katılımcılar; Kurşunlu Şelalesi, Aspendos Su Kemerleri ve Manavgat Şelalesi gibi Antalya’nın simge noktalarının önünde fotoğraf çektirmiş gibi kişiselleştirilmiş görseller elde edebiliyor. Hazırlanan fotoğraflar katılımcıların e-posta adreslerine gönderiliyor.’’

"Mavi Akdeniz İnisiyatifi ile çevresel çalışmalar dijitalde görünür oluyor"

Antalya Valiliği koordinasyonunda yürütülen Antalya Mavi Akdeniz İnisiyatifi projesinin, denizlerin korunması ve sıfır atık hedefi doğrultusunda yürütülen çalışmaların dijital platformda bir araya getirildiğine dikkat çeken Kemal Oral, ‘’Geliştirdiğimiz sistemle bu proje, deniz dibi temizlikleri, hayalet ağlarla mücadele, akarsu bariyerleri, dumansız plaj alanları ve içme suyu istasyonları gibi uygulamaları görünür kılıyor. Platformda yer alan canlı etki göstergeleri ise çevre çalışmalarının somut sonuçlarını ortaya koyuyor’’ diye konuştu.

Açıklamaya göre, kira sertifikası almaya hak kazanan banka veya kamu kurum ve kuruluşlarına, satış tutarları bilgisi Merkez Bankası Ödeme Sistemleri İhale Sistemi vasıtasıyla Merkez Bankası tarafından iletilecek.

Verilen bilgiye göre, Türkiye'de su kaynaklarının korunması alanında bugüne kadar hayata geçirilmiş en büyük projeler arasında yer alacak yatırım anlaşmasının imza töreni, İGA'nın "iklim destekçisi" olarak yer aldığı Antalya'daki Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi 31. Taraflar Konferansı (COP31) kapsamında gerçekleştirildi.

Törende konuşan İGA İstanbul Havalimanı Üst Yöneticisi (CEO) Selahattin Bilgen, havalimanının büyümesini çevrenin korunmasıyla birlikte ele aldıklarını, su verimliliği alanındaki bütüncül yönetişim anlayışları sayesinde İGA olarak bugüne kadar Türkiye'de TSE ISO 46001 Su Verimliliği Yönetim Sistemi Belgesi'ni ve Mavi Su Verimliliği Belgesi'ni alan ilk havalimanı olduklarını söyledi.

Su Güvenliği Programı kapsamında 2025 yılında A skoru ile liderlik seviyesine yükselerek kararlılıklarını uluslararası alanda da tescillediklerini belirten Bilgen, dijital izleme sistemleri ve verimlilik hamleleri ile yolcu başına düşen su tüketimini düşürdüklerini kaydetti.

Bilgen, havalimanında kullanılan suyun önemli bir kısmını geri dönüştürülmüş kaynaklardan sağladıklarını ve bahçe sulama ihtiyaçlarının tamamını da bu geri kazanılmış sudan karşıladıklarını anlattı.

Suyun günlük hayattaki önemine değinen Bilgen, "İGA İstanbul Havalimanı olarak 'Odağımız Dünya, Hedefimiz Gelecek' diyerek büyümemizi, gezegenimizi koruyarak başarabileceğimize inanıyor, yenilenebilir enerjiden döngüsel su yönetimine kadar her alanda geleceğin havacılığını bugünden tasarlıyoruz. 2027 yılında tamamlanması hedeflenen projeyle havalimanımızın su ihtiyacını geri kazanılmış ve alternatif kaynaklardan karşılayarak şebeke ve tatlı su kullanımını sıfırlamayı hedefliyoruz." ifadelerini kullandı.

Bilgen, yatırımın havalimanının su ihtiyacının karşılanmasının ötesinde bir anlam taşıdığına işaret ederek, "Bugün attığımız tarihi adımla da yalnızca İGA İstanbul Havalimanı'nın su ihtiyacına çözüm üretmiyoruz, küresel havacılık sektörüne ve ülkemizin kaynak yönetimi anlayışına ilham verecek sürdürülebilir bir model sunuyoruz." dedi.

Projenin doğal su kaynaklarının korunmasına katkı sağlayacağını belirterek, "Denizden Su Temini Projemizin en büyük çevresel kazanımı, havalimanımızın şebeke suyuna bağımlılığını ortadan kaldırarak bölgedeki doğal su havzalarını ve yer altı kaynaklarını gelecek nesiller için koruma altına alması olacak. Böylece iklim değişikliğinin getirdiği olası su stresi risklerine karşı operasyonel dayanıklılığımızı da en üst seviyeye çıkaracağız." diye konuştu.

Bilgen, projeye desteklerinden dolayı Yapı Kredi Leasing Genel Müdürü Fatih Torun ve ekibine teşekkür etti.

"İGA ile yaptığımız işlem hacmini 300 milyon eurolar seviyesine çıkarmaktayız"

Yapı Kredi Leasing Genel Müdürü Fatih Torun da İGA ile birlikteliklerinin çok eskiye dayandığını, İstanbul Havalimanı proje aşamasındayken inşaat faaliyetlerinin tamamlanmasında makine alımı için destek verdiklerini anlattı.

Torun, 2019'da yer hizmetlerinde ekipman leasingi için toplamda 220 milyon euroluk finansman paketi sağladıklarını aktararak, "Ülkemizin gözbebeği kuruluşlarının başında gelen havalimanın faaliyete geçtiği süreç içerisinde yarattığı katma değerli operatif işletmecilikle ilgili kısımda yer almaktan dolayı çok mutluyuz. Toplamda 64 milyon euroluk bu finans paketi ile bugüne kadar İGA ile yaptığımız işlem hacmini 300 milyon eurolar seviyesine çıkarmaktayız. Umuyorum ki bundan sonra da böyle katma değerli işlerde yine İGA ile bir arada oluruz." ifadelerini kullandı.

Denizden Su Temini Projesi'nin önemine değinen Torun, "Bugüne kadar deniz üzerinden yapılan en büyük arındırma işlemi. İstanbul barajlarına doğrudan yağmur suyu ile sağlanan katkı günde ortalama 600 bin metreküp. Yapılan yatırımlarla İGA aynı zamanda İstanbul'a yaklaşık 9 günlük yağmur hediye etmiş oluyor." dedi.

Karadeniz'den temin edilecek yıllık 7 milyon metreküp su arıtılarak havalimanında kullanılacak

Konu hakkında yapılan açıklamaya göre, İstanbul Havalimanı'nın su kaynaklarının korunması ve sürdürülebilir su yönetimi hedefleri doğrultusunda hayata geçirilecek "Ters Ozmoz Tesisi" projesi kapsamında, Karadeniz'den temin edilecek deniz suyu, ileri arıtma teknolojileri kullanılarak kullanma suyuna dönüştürülecek. Elde edilen su, İstanbul Havalimanı sınırları içerisinde faaliyet gösteren tüm kurum ve kuruluşların kullanımına sunulacak.

2027 sonuna kadar tamamlanması hedeflenen yatırımla havalimanının şebeke suyuna bağımlılığının azaltılması ve su güvenliğinin güçlendirilmesi amaçlanıyor.

İlk aşamada yıllık 7 milyon metreküp kullanma suyu üretim kapasitesine sahip olması planlanan tesisin kapasitesinin, ilerleyen dönemlerde 18 milyon metreküpe çıkarılması hedefleniyor.

Su tüketiminin yüzde 42'si geri kazanılmış kaynaklardan karşılanıyor

İGA İstanbul Havalimanı'nın mevcut tesisleri sayesinde su tüketiminin yüzde 42'sini geri kazanılmış kaynaklardan karşıladığı belirtildi. Geri kazanılan su, peyzaj sulama ve soğutma sistemlerinde kullanılıyor.

Türkiye'de TSE ISO 46001 Su Verimliliği Yönetim Sistemi Belgesi ve Mavi Su Verimliliği Belgesi almaya hak kazanan ilk havalimanı olan İGA İstanbul Havalimanı, CDP Su Güvenliği Programı kapsamında 2025 yılında A skoru elde etti.

Yeni yatırımla havalimanının uzun vadeli su güvenliğinin güçlendirilmesi ve tatlı su kaynaklarının korunmasına katkı sağlanması amaçlanıyor.

Buna göre finansal performansını başarılı operasyonel sonuçlarla destekleyen şirket, üçüncü çeyrekte 579 bin net mobil abone kazanırken, faturalı abone sayısını 701 bin artırdı.

Şirketin konsolide gelirleri geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 6,2 artış göstererek 82 milyar liraya ulaştı. Konsolide faiz, amortisman ve vergi öncesi kârı (FAVÖK) yıllık bazda yüzde 6,8 artışla 36,2 milyar liraya yükselen Turkcell, FAVÖK marjını bir önceki çeyreğe göre 2,4 puan artırarak yüzde 41,8'e taşıdı. Şirket, dönemi 6,7 milyar lira net kârla kapattı.

Açıklamaya göre şirketin mobil abone kayıp oranı yıllık bazda 1 puan iyileşerek yüzde 1,6 seviyesine geriledi. Mobil pazarda rekabet koşullarının dengelenmesi, üçüncü çeyrekte mobil kullanıcı başına aylık ortalama gelir (ARPU) seyrini destekledi. Şirket, yılbaşından bu yana hayata geçirdiği fiyat düzenlemelerinin katkısının yılın son çeyreğinden itibaren daha belirgin hale gelmesini öngörüyor.

Sabit genişbant tarafında fiber altyapı yatırımlarını sürdüren Turkcell'in, üçüncü çeyrekte 39 bin net fiber abonesi kazanırken, altyapısını 242 bin yeni haneye daha ulaştırdığı belirtildi.

Şirketin bireysel fiber aboneleri arasında 1000 Mbps ve üzeri hızları tercih edenlerin oranı geçen yılın aynı dönemindeki yüzde 11 seviyesinden yüzde 38'e yükseldi. Yüksek hızlı paketlere geçişlerin ve fiyat düzenlemelerinin etkisiyle bireysel fiber ARPU, geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 2,7 artış gösterdi.

İstanbul Finans Merkezi'nde yeni yerleşke

Turkcell, ekim ayında İstanbul Finans Merkezi'nde yaptığı ofis binası yatırımıyla farklı birimlerini tek yerleşkede toplama yönünde adım attı. Yeni yerleşkenin teknoloji, AR-GE ve destek ekipleri arasındaki koordinasyonu güçlendirerek operasyonel verimliliği artırmayı hedefleyen şirket, gayrimenkul portföyünün verimliliğini yükseltmeye yönelik projelerin yanı sıra alternatif değerlendirme seçenekleri üzerinde de çalışmalarına devam ediyor.

Açıklamaya göre Turkcell, hayata geçirdiği "Turkcell Çözüm Gücü" modeliyle mağaza, çağrı merkezi ve dijital kanalları entegre ederek, müşterilerin işlemlerini farklı kanallar arasında kesintisiz sürdürebilmesi sağladı. Bu süreçte şirketin yapay zeka destekli dijital asistanı Teknocan ile çözümlerin sunulduğu ifade edildi.

Dijital servis tekliflerini "Turkcell One" ile genişleten şirket, Netflix, Disney+, YouTube Premium, Amazon Prime, HBO Max, TV+, Wonjo Kids, fizy Sesli Kitap ve lifebox gibi platformları tek fatura ve tek paket üzerinden kullanıcılara açtı.

Açıklamaya göre, Turkcell'in Techfin segmenti gelirleri, üçüncü çeyrekte yıllık bazda yüzde 8,9 büyüme kaydetti. Bu alanda POS ve mobil ödeme çözümleri sunan Paycell, iş kolunun performansında öne çıktı.

Turkcell Genel Müdürü Ali Taha Koç, Dünya GSM Birliğinin (GSMA) Yönetim Kuruluna ikinci kez seçildi. Koç, aynı zamanda GSMA Teknoloji Grubu Başkanlığı görevini yürütüyor.

"Tarihimizin en yüksek yeni abone kazanımına ulaştık"

Turkcell Genel Müdürü Ali Taha Koç, "2026 yılının üçüncü çeyreğinde güçlü teknoloji altyapımız ve yenilikçi çözümlerimizin katkısıyla operasyonel ivmemizi sürdürürken, gelir büyümemizi hızlandırdık ve karlılığımızı güçlendirdik." ifadesini kullandı.

Rekabetin daha rasyonel ve değer odaklı seyrettiği dönemde, müşterilerin Turkcell'in hizmet kalitesine duyduğu güven ve sunduğu çözümlere gösterdiği ilgi sayesinde güçlü abone kazanımı elde ettiklerini belirten Koç, mobil abone sayılarının 40,6 milyona, sabit genişbant abone sayılarının 3,3 milyona, fiber abone sayılarının ise 2,7 milyona ulaştığını bildirdi.

Koç, kurumsal müşterilerine sundukları uçtan uca teknoloji çözümleri ve techfin alanındaki güçlü performanslarının da gelir büyümesine katkı sağladığını belirterek şunları ifade etti:

"Güçlü operasyonel performansımız ve disiplinli gider yönetimimiz sayesinde FAVÖK marjımız yüzde 44,2 seviyesine yükseldi. Bu başarılı performans, yıl sonu operasyonel karlılık hedeflerimize ulaşacağımıza yönelik güvenimizi daha da pekiştirdi. Turkcell'in 5G yatırımları, müşteri deneyimine ve abone kazanımına yansıdı. Güçlü şebeke altyapımızın desteğiyle 5G teknolojisindeki liderliğimizi değere dönüştürdüğümüz en önemli alanlardan biri olan Sabit Kablosuz Erişimde, Superbox ile müşterilerimize üstün bir bağlantı deneyimi sağlıyoruz. Türkiye'de açık ara lider olduğumuz bu alanda, farklı kullanım ihtiyaçlarına yönelik Superbox seçeneklerimizle 5G'nin sunduğu yüksek hız ve bağlantı kalitesini müşterilerimizin kullanımına sunuyoruz. Güçlü talep ve hizmet kalitemizin katkısıyla üçüncü çeyrekte tarihimizin en yüksek yeni abone kazanımına ulaştık. Aynı dönemde 101 bin net abone kazanarak, 2019'un dördüncü çeyreğinden bu yana en güçlü çeyreklik performansımızı kaydettik. Bu performans, Sabit Kablosuz Erişim alanındaki liderliğimizi daha da pekiştirdi."

Koç, kurumsal müşterilerin uçtan uca dijital dönüşüm ihtiyaçlarına yönelik sunduğu kapsamlı teknoloji çözümlerinin katkısıyla Dijital İş Servisleri gelirlerinin üçüncü çeyrekte yıllık bazda yüzde 65,3 büyüdüğünü ve söz konusu iş kolunun konsolide gelirleri içindeki payının yüzde 13'e yükseldiğini bildirdi.

Turkcell'in yeni nesil teknolojilere yönelik çalışmalarına da değinen Koç, "Dijital altyapı alanında Türkiye'de lider konumda olduğumuz veri merkezi ve bulut hizmetlerimizi, GPU tabanlı bulut çözümleri ve yeni nesil yapay zeka altyapıları alanında yürüttüğümüz çalışmalarla daha da ileri taşımayı hedefliyoruz. 6G, yapay zeka ve yeni nesil dijital altyapılar gibi stratejik alanlarda yer aldığımız uluslararası AR-GE projeleriyle geleceğin teknolojilerinin geliştirilmesine ve küresel standartların belirlenmesine katkı sağlıyoruz." ifadesini kullandı.

"Aktif yenilenebilir enerji kapasitemiz 115,5 megavata ulaştı"

Koç, sürdürülebilirlik hedefleri doğrultusunda yenilenebilir enerji yatırımlarına kararlılıkla devam ettiklerini, üçüncü çeyrekte Ankara'da 16,3 megavat kapasiteye sahip santralleri devreye alarak toplam kurulu saha tipi güneş enerjisi santrali kapasitelerini 175,4 megavata, söz konusu santrallerdeki aktif kapasitelerini ise 90,8 megavata yükselttiklerini kaydetti.

Rüzgar ve diğer güneş enerjisi santralleriyle toplam aktif yenilenebilir enerji kapasitelerinin 115,5 megavata ulaştığını ifade eden Koç, çevresel hedeflerini destekleyen yatırımların, enerji maliyetlerini daha etkin yönetmeye de katkı sağladığını belirtti.

Koç, enerji giderlerinin gelirlerine oranında yıllık bazda 0,5 puan iyileşme sağladıklarına, geçen yılın aynı döneminde yüzde 2,3 olan söz konusu oranın 2026 yılının üçüncü çeyreğinde yüzde 1,8'e gerilediğine dikkati çekti.

Turkcell'in Togg bünyesindeki iştirak payını yükseltme kararı aldıklarını hatırlatan Koç, şunları kaydetti:

"Uzun vadeli yatırım stratejimiz doğrultusunda Togg iştirak payımızı yüzde 23'ten 34'e yükseltmek üzere kasım ayında pay alım sözleşmesi imzaladık. Togg, 2026 yılı ekim ayında Türkiye'de tam elektrikli otomobil satışlarında yüzde 47 pazar payıyla ilk sırada yer aldı. Togg'un mevcut pazar konumu ve yeni modellerle genişleyen ürün portföyünün, satış hacmini ve ölçek ekonomilerini destekleyerek uzun vadeli büyüme fırsatları sunacağına inanıyoruz. Teknoloji altyapımız ve dijital hizmetler alanındaki yetkinliklerimizle de stratejik uyum gösteren bu yatırımın, uzun vadeli hedeflerimize katkı sağlayacağını öngörüyoruz."

Koç, 5G'nin sunduğu olanakları hayatın farklı alanlarında somut değere dönüştürdüklerini belirterek, "İkinci çeyrekte gerçekleştirilen uzaktan ameliyatın ardından üçüncü çeyrekte robotik cerrahi sisteminden alınan görüntü ve sesi Türkiye'de ilk kez 5G altyapımız üzerinden ağ dilimleme teknolojisiyle gerçek zamanlı aktararak, sağlık alanında bir ilke daha imza attık. Bu uygulamalar, 5G'nin sağlık başta olmak üzere farklı sektörlerde sunacağı değeri ve ileri teknoloji çözümleri geliştirme konusundaki yetkinliklerimizi ortaya koyuyor." değerlendirmesinde bulundu.

Darıca Belediyesi tarafından ilçenin spor altyapısını güçlendirmek amacıyla hayata geçirilen Darıca Spor Köyü Projesi’nde çalışmalar başladı.

Yaklaşık 50 dönümlük alanda kurulacak spor merkezinin, farklı branşlarda hizmet vererek gençlerin sporla buluşmasına ve yeteneklerini geliştirmesine imkân sağlayacağı bildirildi.

Darıca Belediye Başkanı Muzaffer Bıyık, çalışmaları başlayan Darıca Spor Köyü’nün proje alanına giderek yürütülen çalışmalar hakkında bilgi aldı. İlçeyi sporun her branşında gelişen bir kent haline getirmeyi hedeflediklerini belirten Bıyık, projenin tamamlanmasıyla Darıca'nın yanı sıra bölge sporuna da katkı sunacak kapsamlı bir merkezin hizmete gireceğini ifade etti.

Yaklaşık 50 dönümlük alanda planlanan proje, ilçenin spor altyapısını güçlendirmenin yanı sıra gençlerin farklı spor branşlarıyla tanışmasını, yeteneklerini geliştirmesini ve profesyonel spor hayatına hazırlanmasını sağlayacak.

Darıca Spor Köyü, farklı spor branşlarının aynı merkezde buluşacağı kapsamlı bir tesis olarak planlandı. Proje kapsamında nizami futbol sahası, atletizm pisti, tribün, soyunma odaları, idari ofisler, sporcu kamp ve eğitim merkezi ile tenis kortu inşa edilecek. Sporcuların antrenman ve eğitim süreçlerini birlikte destekleyecek şekilde tasarlanan tesisin, özellikle genç yeteneklerin keşfedilmesi ve yetiştirilmesine katkı sağlaması amaçlanıyor.

“Gençlerimizin yetişeceği, yeteneklerin keşfedileceği bir merkez oluşturuyoruz”

Spor Köyü projesinin ilçenin gelecek vizyonunda önemli bir yere sahip olduğunu belirten Bıyık, “Biz Darıca’yı sadece bugünün ihtiyaçlarıyla değil, geleceğin beklentileriyle birlikte düşünüyoruz. Gençlerimize daha güzel bir gelecek hazırlamak, onların hayallerine ve yeteneklerine imkân sunmak bizim en önemli sorumluluklarımızdan biri. Spor Köyü projemiz de bu anlayışın önemli bir parçası.  Yaklaşık 50 dönümlük alanda hayata geçireceğimiz bu yatırım, Darıca’nın spor geleceğine önemli katkı sağlayacak.Burada sadece spor tesisleri inşa etmiyoruz. Gençlerimizin yetişeceği, yeteneklerin keşfedileceği, yeni şampiyonların çıkacağı bir merkez oluşturuyoruz. İstiyoruz ki Darıca’nın çocukları ve gençleri her branşta spor yapabilsin. İmkân bulamadığı için hayallerinden vazgeçmesin. Kendilerini geliştirebilecekleri modern tesislere sahip olsun. Atatürk Caddesi Spor Kompleksi ile birlikte bu yatırımlar tamamlandığında Darıca, futbol, basketbol, voleybol, tenis ve atletizm başta olmak üzere birçok branşta güçlü bir spor altyapısına kavuşacak” ifadelerini kullandı.

Açıklamaya göre bu çerçevede Türkiye Emlak Katılım Bankası AŞ, katılım finans alanındaki kurumsal birikimi ve tasarruf finansman sektöründeki tecrübesiyle sektördeki güven ortamının güçlendirilmesi, finansal istikrarın korunması ve vatandaşların herhangi bir mağduriyet yaşamaması amacıyla sürece dahil oldu.

Açıklamada, Emlak Katılım'ın, Katılımevim, Birevim ve İktisat Katılım'ın devrine ilişkin ilgili mevzuat uyarınca gerekli izin ve onayları aldığı belirtildi.

Bu stratejik adımın tamamlanmasıyla Emlak Katılım'ın finans sektöründeki deneyimi ve güçlü kurumsal yapısı üzerine inşa edilen finansal faaliyetlerinin daha geniş kitlelere ulaşması bekleniyor.

Katılımevim ve Birevim'e ilişkin devir sürecinin 17 Eylül'de kamuoyuna duyurulmasının ardından her iki şirketin vadesi gelen teslimatları herhangi bir aksama yaşanmadan gerçekleştirildi ve müşterilerin haklarının korunması öncelikli olarak ele alındı.

Katılımevim, 17 Eylül-8 Kasım döneminde 2 bin 140 konut, 14 bin 355 araç ve 4 iş yeri olmak üzere toplam 16 bin 499 teslimat gerçekleştirdi. Söz konusu teslimatların toplam tutarı 22 milyar 492 milyon 761 bin 573 liraya ulaştı.

Birevim ise aynı dönemde 1468 konut, 5 bin 373 araç ve 41 iş yeri olmak üzere toplam 6 bin 882 teslimat gerçekleştirdi. Şirketin bu dönemdeki teslimatlarının toplam tutarı 10 milyar 560 milyon 502 bin 686 lira oldu.

Sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımda, küresel ekonomide belirsizliklerin öne çıktığı 2026'da sanayi üretiminde dirençli seyrin sürdüğünü belirten Şimşek, üretimin eylülde aylık yüzde 2,1, yıllık yüzde 2,6 arttığını bildirdi.

Ocak-eylül döneminde yıllık yüzde 7,6 artan yüksek teknoloji üretiminin, katma değer ve verimlilik odaklı politikaların sonuçlarını yansıttığını vurgulayan Şimşek, "2026'da ticaret ortaklarımızdaki zayıf talebe rağmen ekonomimizde ılımlı büyüme devam ederken küresel talebin ve finansal koşulların iyileşmesiyle önümüzdeki dönemde üretimdeki görünümün güçlenmesini bekliyoruz. Sanayide üretim kapasitesini, katma değeri ve verimliliği artıracak desteklerimize ve yapısal dönüşüm adımlarımıza devam edeceğiz." ifadelerini kullandı. 

Küresel ekonomide belirsizliklerin öne çıktığı 2026 yılında sanayi üretiminde dirençli seyir sürüyor. Üretim eylülde aylık yüzde 2,1, yıllık yüzde 2,6 arttı. Ocak-Eylül döneminde yıllık yüzde 7,6 artan yüksek teknoloji üretimi, katma değer ve verimlilik odaklı politikalarımızın sonuçlarını yansıtıyor. 2026 yılında ticaret ortaklarımızdaki zayıf talebe rağmen ekonomimizde ılımlı büyüme devam ederken küresel talebin ve finansal koşulların iyileşmesiyle önümüzdeki dönemde üretimdeki görünümün güçlenmesini bekliyoruz. Sanayide üretim kapasitesini, katma değeri ve verimliliği artıracak desteklerimize ve yapısal dönüşüm adımlarımıza devam edeceğiz.

— Mehmet Simsek (@memetsimsek) November 10, 2026

Şirketin servis gelirleri, bu dönemde 84,8 milyar lira olarak gerçekleşirken, faiz, amortisman ve vergi öncesi kâr ​​​​​​​(FAVÖK) 29,5 milyar lira oldu.

Şirketin, Yüksek Enflasyonlu Ekonomilerde Finansal Raporlama ile İlgili Uluslararası Muhasebe Standardı 29 (UMS 29) etkisinden arındırılmış servis gelirleri 81,4 milyar lira, FAVÖK ise 35,4 milyar lira olarak kayıtlara geçti.

Vodafone Türkiye'nin mobil abone sayısı 25,4 milyona ulaşırken, makineler arası iletişim (M2M) dahil toplam mobil abone sayısı 32,7 milyon oldu.

Şirketin faturalı abone sayısı 21,9 milyona yükselirken, toplam bazının yüzde 86,3'ünü faturalı aboneler oluşturdu. Genişbant teknolojilerinde de müşterilerine hizmet sunmaya devam eden Vodafone Türkiye'nin sabit genişbant abone sayısı 1,3 milyon olarak gerçekleşti.

Dijital müşteri sayısı 18,2 milyon

Vodafone'un, Vodafone Yanımda ve Online Self Servis gibi dijital kanallarını kullanan aylık aktif müşteri sayısı 18,2 milyona ulaşırken, dijital kanalları kullanan müşterilerin aylık toplam etkileşimi 289 milyonu aştı.

Söz konusu dönemde Vodafone Türkiye müşterilerinin toplam mobil data kullanımı 3 bin 442 petabyte olarak gerçekleşti.

Açıklamaya göre Vodafone Türkiye, bu dönemde dijital servislerde de gelişme kaydetti. Vodafone'un yeni nesil mobil finans çözümü Vodafone Pay'in ürünlerini kullanan toplam kullanıcı sayısı 10,7 milyona ulaştı.

Vodafone'un 1000'e yakın farklı işlem yapabilen yapay zeka tabanlı kişisel dijital asistanı TOBi, ilk yarıyılda aylık ortalama 6,2 milyon müşteriyle etkileşime geçerken, 16 milyon kez konuşma başlattı.

Temel müşteri süreçleri ve talepleri kapsamında TOBi'ye gelen başvuruların yüzde 92'sinin ilk temas anında çözüme kavuşturulduğu belirtildi.

Açıklamada, "TOBi üzerinden sunulan tarife değişikliği, ek paket satın alma, faturasız hatlar için lira yükleme gibi self servis çözümlerin toplam işlem sayısı 1,2 milyona ulaştı. TOBi, artan kullanımı ve kolay çözüm önerileriyle müşterilerin temel konularını hızlıca çözebilirken, müşteri temsilcilerinin de uzmanlık gerektiren diğer taleplere odaklanmasını sağladı." denildi.

Vodafone'un Türkiye'deki 6. veri merkezi açıldı

Vodafone ve DAMAC Digital işbirliğiyle hayata geçirilen İzmir Veri Merkezi'nin 100 milyon dolarlık yatırımla tamamlanan ilk fazı hizmete açıldı.

Açıklamaya göre, Vodafone'un Türkiye'deki 6. veri merkezi olan tesis, 7 bin 500 metrekarelik alanı, 650'den fazla kabineti, uluslararası standartlardaki kesintisiz çalışan altyapısı ve yapay zeka iş yüklerine uyumlu ölçeklenebilir mimarisiyle Türkiye'nin artan veri işleme ve bulut bilişim ihtiyacına yanıt verecek. Başlangıçta 4 megavat kapasiteyle hizmet verecek merkezin kapasitesinin kısa süre içinde 20 megavata çıkarılması planlanıyor.

Vodafone Türkiye CEO'su Engin Aksoy, 20 yıldır Türkiye'nin toplumsal ve ekonomik gelişiminde önemli bir rol oynadıklarını belirterek şunları kaydetti:

"Ülkemizin potansiyeline ve geleceğine duyduğumuz güvenle bugüne kadar reel değeri 600 milyar lirayı aşan yatırım yaptık. Mobil iletişim teknolojilerindeki uzmanlığımızla müşterilerimizin dijital deneyimini sürekli geliştiriyoruz. Müşterilerimiz için daha fazla değer yaratma anlayışıyla çalışmaya devam ettiğimiz mali yılımızın ilk yarısında servis gelirlerimiz 84,8 milyar lira olarak gerçekleşti. Aynı dönemde dijital kanallarımızı kullanan aylık aktif müşteri sayımız ise 18,2 milyona ulaştı. Dijital teknolojilerin gücüyle kullanıcılarımızın hayatını kolaylaştırmaya, fırsatlara erişimi artırmaya ve geleceğin ihtiyaçlarına bugünden yatırım yapmaya devam edeceğiz​‌."

Açıklamada, eylem planının, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın ortaya koyduğu 2053 net sıfır emisyon hedefi doğrultusunda, Bakanlığın koordinasyonunda, güncel gelişmeler ve yeni öncelikler çerçevesinde güncellenerek Resmi Gazete'de yayımlandığı anımsatıldı.

Türkiye'nin ev sahipliğinde Antalya'da düzenlenen Birleşmiş Milletler (BM) İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi 31. Taraflar Konferansı (COP31) vesilesiyle yayımlanan güncellenmiş eylem planının, Türkiye'nin iklim değişikliğiyle mücadele ve sürdürülebilir kalkınma hedeflerine ulaşma kararlılığının yanı sıra sanayinin ve ihracatın uluslararası rekabet gücünün güçlendirilmesine yönelik önceliklerini de ortaya koyduğuna işaret edilen açıklamada, "En büyük ticaret ortağımız olan Avrupa Birliği (AB) tarafından hayata geçirilen Avrupa Yeşil Mutabakatı kapsamındaki gelişmeler doğrultusunda ilk kez 2021'de yayımlanan eylem planı, kamu kurumlarımızın koordinasyonunda, özel sektörümüz ve ilgili tüm paydaşlarımızla yakın işbirliği içinde yürütülen çalışmalar için kapsamlı bir yol haritası oluşturmuştur." ifadeleri kullanıldı.

"Eylem planı Türkiye'nin yeşil dönüşümüne bütüncül yaklaşım sunuyor"

Açıklamada, aradan geçen dönemde uluslararası iklim ve ticaret politikalarında yaşanan gelişmeler, AB mevzuatındaki değişiklikler ve Türkiye'nin yeni ihtiyaçları doğrultusunda güncellenen eylem planının, 11 ana başlık, 41 hedef ve 142 eylemden oluştuğu belirtilerek, şunlar kaydedildi:

"Türkiye'nin yeşil dönüşüm sürecine yön veren temel politika belgelerinden biri olan yeni eylem planı, karbon fiyatlandırması, sanayinin yeşil ve dijital dönüşümü, döngüsel ekonomi, sürdürülebilir enerji, ulaşım ve tarım ile yeşil finansmanın yanı sıra iklim değişikliğine uyum, adil geçiş, eğitimde yeşil dönüşüm ve uluslararası işbirlikleri gibi alanları da kapsayarak ülkemizin yeşil dönüşümüne bütüncül bir yaklaşım sunmaktadır. İlgili kamu kurum ve kuruluşlarımız, özel sektörümüz ve sivil toplum kuruluşlarımızın katkılarıyla hazırlanan eylem planının, ülkemize hayırlı olmasını diliyor, hazırlanmasında emeği geçen tüm kurumlarımıza ve paydaşlarımıza teşekkür ediyoruz. Önümüzdeki dönemde kamu kurumlarımız, özel sektörümüz ve tüm paydaşlarımızla yakın işbirliği ve koordinasyon içinde çalışarak eylem planında yer alan hedef ve eylemleri kararlılıkla hayata geçirmeye, ülkemizin yeşil dönüşümünü ve küresel rekabet gücünü desteklemeye devam edeceğiz."

Buna göre gelirleri 5,6 milyar lira, faiz, amortisman ve vergi öncesi kârı (FAVÖK) 4,1 milyar lira olarak gerçekleşen şirketin ana ortaklık net kârı da 2,1 milyar liraya ulaştı. Gelirlerini reel bazda koruyan şirket, dönemi kârlılık marjlarıyla tamamladı.

Tekrarlayan gelir sağlayan iş modelleri ve farklı coğrafyalara yayılan operasyonların, şirketin 9 aylık performansını desteklediği belirtildi. Şirketin, aynı dönemde yapay zeka, bulut bilişim ve karbon piyasalarına yönelik çözümlerine yatırım yapmayı sürdürdüğü vurgulandı.

Açıklamaya göre şirketin uluslararası büyümesinde restoran teknolojileri öne çıktı. Yılın ilk yarısında ATP Zenia'nın kullanıldığı restoran sayısı 11 ülkede 4 bini aşarken, Sahra Altı Afrika'daki operasyonları 6 ülkede 800'ün üzerinde restorana ulaştı.

Şirket, yılın son çeyreğinde ATP AiX ve ATP FinX başta olmak üzere yapay zeka odaklı ürünlerini geliştirmeyi, ATP Zenia'nın uluslararası kullanımını yaygınlaştırmayı ve ATP GreenX'in sürdürülebilirlik teknolojileriyle Avrupa pazarındaki faaliyetlerini genişletmeyi hedefliyor.

ATP Capital portföyündeki şirketlerin büyümesini destekleyen ATP'nin, ana faaliyet alanlarını tamamlayan yeni teknoloji ve iş modellerini değerlendirmeyi sürdüreceği ifade edildi.

"Operasyonel ve finansal açıdan istikrarlı performans sergiledik"

ATP CEO'su Ümit Cinali, yılın 9 ayında operasyonel ve finansal açıdan istikrarlı performans sergilediklerini belirtti.

Operasyonel faaliyetlerden elde ettikleri ciroyu yüzde 13,2, FAVÖK'ü de yüzde 26,7 yukarı taşımayı başardıklarını aktaran Cinali, "Bu dönemde, ürün portföyümüzü yenilikçi teknolojilerle geliştirirken uluslararası müşteri ağımızı genişlettik." ifadesini kullandı.

Cinali, büyümelerinin kalıcılığı açısından, çözümlerinin farklı müşterilerde ve coğrafyalarda ölçeklenerek tekrarlayan gelir yaratma kapasitesini önemsediklerine dikkati çekerek, ürün geliştirme yatırımlarını, uluslararası pazarlardaki çalışmalarını ve ATP Capital'in portföyünü bu yaklaşım çerçevesinde yönettiklerini anlattı.

Yılın ilk 9 ayını, uluslararası müşteri sayılarının yurt içindeki müşteri sayılarına yaklaştığı bir yapıyla tamamladıklarını belirten Cinali, şunları kaydetti:

"Aynı dönemde yurt dışı satışlarımızı geçen yılın aynı dönemine göre reel bazda yüzde 39 artırdık. Farklı coğrafyalarda büyümeye yönelik çalışmalarımızın karşılığını, genişleyen müşteri ağımız ve artan yurt dışı satışlarımızla alıyoruz. Çok ülkeli operasyonlarımız ve müşterilerimizin kritik süreçlerinde kullanılan ürünlerimiz, çözümlerimizi yeni pazarlara taşımak için önemli bir deneyim sağlıyor. Önümüzdeki dönemde de mevcut pazarlardaki varlığımızı güçlendirmeye ve bu birikimi yeni iş birliklerine aktarmaya odaklanacağız."

Edirne İpsala’da 265 dekarlık alanda yaban mersini üretim tesisi kuran DCT Trading ve Bluefarm Tarım'ın yüksek teknoloji ve sözleşmeli tarım modeliyle 2031 yılında bin tonluk üretime ulaşarak Türkiye'nin lider üreticisi ve ihracatçısı olmayı hedeflediği bildirildi.

Bluefarm Tarım ile Yunanistan’daki üretim deneyimlerini Edirne İpsala Sarıcaali’de yüksek teknolojiye dayalı yaban mersini üretimine aktarmayı hedeflediklerini dile getiren DCT Trading ve Bluefarm Tarım Yönetim Kurulu Başkanı Levent Sadık Ahmet, bu dev yatırımın Türkiye tarımında katma değerli üretim ve ihracat odaklı büyüme için stratejik bir model oluşturacağını belirtti.

Yaklaşık 265 dekar üzerinde saksıda üretim, özel yetiştirme ortamları, kontrollü sulama ve izlenebilirlik esaslı Türkiye’nin en modern üretim tesisini hayata geçirdiklerini söyleyen Ahmet, “Hedefimiz yaklaşık 150 bin fidan olup anlaşmalı tarımla üretim kapasitemizi daha da büyütmeyi planlıyoruz. Yerel üreticilerle geliştirdiğimiz iş birlikleriyle yaban mersininde sürdürülebilir bir tedarik yapısı oluşturmayı ve yerel kalkınmayı desteklemeyi amaçlıyoruz” ifadelerini kullandı.

Ayrıca, Maxis Girişim Sermayesi Portföy Yönetimi AŞ Karma Strateji Girişim Sermayesi Yatırım Fonu ile Bluefarm Tarım’a önemli yatırımlar gerçekleştirildiğini söyleyen Ahmet, fonun ortaklık oranının yüzde 38,43 seviyesine geldiğini dile getirdi.

“Yalnızca üretim yatırımı değil”

Bluefarm Tarım’ı yalnızca bir üretim yatırımı olarak görmediklerini aktaran Ahmet, “Hedefimiz, modern tarım teknolojileri, veri odaklı üretim sistemleri ve ihracat odaklı bir değer zincirini bir araya getiren örnek bir model oluşturmak. Üretimin tamamı saksılarda gerçekleştirilecek ve sulamadan gübrelemeye, bitki sağlığından iklim kontrolüne kadar tüm süreçler dijital olarak takip edilecek. Bu yatırımımızın temelinde verimlilik, sürdürülebilirlik, izlenebilirlik ve kalite bulunuyor” ifadelerini kullandı.

Ahmet, sözleşmeli tarım anlaşması kapsamında Blueberry Ladies Tarımsal Üretim AŞ, Bluefarm Tarım’a ait araziden kiralama yaparak tamamen modern yöntemlerle yaban mersini yetiştiriciliği yaparak ve yetiştirdiği tüm yaban mersinlerini de anlaşmalı tarım kapsamında Bluefarm Tarım'a satarak satış garantisi altında gelir elde edeceğini dile getirdi.

“Bin ton seviyesine ulaşmayı hedefliyoruz”

Ahmet, "Uzun vadeli hedefimiz, 2031 yılı itibarıyla yalnızca kendi üretimimizle yıllık bin ton seviyesine ulaşmak ve Türkiye’nin en büyük yaban mersini üreticisi ve tüccarı olmak. Bunun yanında sözleşmeli üretim modelimizi yaygınlaştırarak bölgedeki üreticileri de bu büyüme hikâyesine dâhil etmeyi planlıyoruz." dedi. 

“Yaban mersini, Türkiye için bir fırsat”

Türkiye’de yaban mersini yetiştiriciliğini, tarımda katma değeri yüksek ürünlere yönelme açısından önemli bir fırsat olarak gördüğünü aktaran Ahmet, “Türkiye’nin Avrupa pazarına coğrafi yakınlığı, doğru üretim planlaması ve uygun lojistik altyapıyla birleştiğinde önemli avantajlar sunuyor. Modern tarım teknolojilerine yatırım yaparak uluslararası kalite standartlarını karşılayan bir üretim yapısı oluşturmanın, Türk yaban mersininin ihracat potansiyelini geliştireceğine inanıyoruz” ifadelerini kullandı.

İklim değişikliğinin, su kaynakları üzerindeki baskı ve artan gıda talebi, teknoloji destekli ve veri odaklı üretim modellerini her zamankinden daha önemli hale getirdiğine dikkat çeken Ahmet, “Yaban mersini gibi katma değerli ürünler, uygun yetiştirme koşulları ve doğru üretim planlamasıyla Türkiye tarımına yeni fırsatlar sunabilir. Sözleşmeli tarım modelleriyle yerel üreticilerin bu sürece dahil edilmesi de bilgi birikiminin yaygınlaşmasına ve sürdürülebilir bir üretim ekosisteminin gelişmesine katkı sağlayacaktır” dedi.

Ahmet, Türkiye’nin coğrafi ve lojistik avantajlarını modern tarım teknolojileriyle birleştirerek, yaban mersini ihracatında, uluslararası pazarlardaki rekabet gücünü artıracaklarını dile getirdi.

Buna göre şirketin 2026 yılı 9 aylık döneminde konsolide cirosu, geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 6,9 artarak 31,1 milyar liraya ulaştı.

2026'nın 9 aylık döneminde şirketin brüt kârı yüzde 9,1 artışla 7,4 milyar lira, faiz, amortisman ve vergi öncesi kârı (FAVÖK) yüzde 10 artışla 3,7 milyar lira ve FAVÖK marjı 0,3 puan artışla yüzde 11,8 oldu.

Şirketin konsolide dönem net kârı ise 816 milyon lira olarak gerçekleşirken, ihracat geliri dokuz aylık dönemde 2,3 milyar liraya ulaştı.

Açıklamada, yılın üçüncü çeyreğinde operasyonel disiplinini koruyan şirketin, stratejik önceliklerine odaklanarak büyüme ve kârlılık performansını sürdürdüğü belirtildi.

Açıklamaya göre, verimlilik odaklı uygulamalar, maliyet yönetimi ve operasyonel mükemmellik çalışmaları sonuçlara olumlu yansırken, şirketin dayanıklı iş modeli sürdürülebilir büyümesine katkı sağladı.

Yılda yaklaşık 66 milyon tabakta 21,3 milyon haneye ulaşan Besler'in, 2026'nın üçüncü çeyreğinde de tüketici ihtiyaçlarına yanıt veren yenilikçi ürünleriyle kategorilerdeki güçlü konumunu pekiştirdiği vurgulandı.

Gıda sektöründe katma değerli ürünlerle portföyünü geliştiren şirketin, markalarının iletişim faaliyetleriyle tüketicilerle kurduğu bağı güçlendirirken inovasyon odaklı büyümesini sürdürdüğü bildirilen açıklamada şu bilgilere yer verildi:

"Yüzde 32 pazar payıyla dondurulmuş gıdanın lideri SuperFresh'in, değişen tüketici beklentilerinden ilham alan tatlı kategorisindeki yenilikçi ürünü Frulove, SIAL Uluslararası Gıda Fuarı'nda ilk 100 ürün arasına seçildi.

İletişim çalışmalarıyla üçüncü çeyrekte satış ivmesini artıran Frulove, markanın yenilikçi ürün portföyüne katkı sağladı. SuperFresh'in premium restoran deneyimi sunan 'artizan' pizzası da bağımsız araştırma şirketi NielsenIQ'nun (NIQ) en iyi çıkış yapan ürünlerin değerlendirildiği 'Wavemaker' listesinde yer aldı.

Besler, yağ kategorisinde iç pazar, ihracat ve ev dışı tüketim kanallarının tamamında büyümesini sürdürdü. Bizim Yağ ve Terem markaları, 2026'nın 9 ayında toplam satış hacmini artırarak, sektörün üzerinde bir büyüme performansı gösterdi ve yüzde 69,5 pazar payına ulaştı.

Ev dışı tüketim kanalında da satış hacmini güçlendiren şirketin, Türkiye'nin toplam margarin ihracatından aldığı pay yüzde 34'ten yüzde 45'e yükseldi. Bu sonuçlar, Besler'in çoklu satış kanallarındaki büyüme stratejisini güçlendirdi."

"Büyüme stratejisinde inovasyon ve verimlilik ön planda"

Yıldız Holding Gıda Grubu Başkanı ve Besler CEO'su Mert Altınkılınç, 2026 yılının üçüncü çeyreğinde elde ettikleri sonuçların, Besler'in sürdürülebilir büyüme yolculuğundaki kararlılığını ve iş modelinin gücünü bir kez daha ortaya koyduğunu belirtti.

Altınkılınç, bu dönemde şirketin finansal ve operasyonel performansında kaydettiği ilerlemenin yanı sıra Besler'in güçlü markalarının konumunun, inovasyon odağının ve üretim verimliliğinin birlikte oluşturduğu kalıcı değeri yansıttığını anlattı.

Güçlü markaları ve yetkin ekipleriyle, istikrarlı büyümelerini sürdürmeyi hedefleyeceklerini vurgulayan Altınkılınç, şunları kaydetti:

"Köklü kategori deneyimimiz, dünya standartlarındaki üretim altyapımız, tüketicilerimizle kurduğumuz derin bağ ve AR-GE yetkinliğimiz, Besler'i yalnızca bugünün değil, gıda sektörünün geleceğinin de güçlü oyuncularından biri olarak konumlandırıyor. Önümüzdeki dönemde de sürdürülebilir gıdanın geleceğini şekillendirme vizyonumuz doğrultusunda, inovasyona, operasyonel mükemmelliğe, verimlilik odaklı yatırımlara ve katma değerli ürünler geliştirmeye öncelik vereceğiz."

Bursa’nın Mudanya ilçesinde denizcilik faaliyetlerine yönelik yeni bir yatırım için süreç ilerliyor.

Bursa Büyükşehir Belediyesi tarafından Güzelyalı sahilinde yapılması planlanan Yat Limanı, Balıkçı Barınağı ve Çekek Yeri Projesi’nin Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) raporu ilgili Bakanlığa sunuldu. ÇED Yönetmeliği’nin 11’inci maddesi kapsamında yapılan başvurunun ardından projenin inceleme ve değerlendirme süreci başladı. Toplam 153 milyon 707 bin 300 TL yatırım bedeli bulunan proje, Mudanya ilçesi Burgaz Mahallesi’ndeki Güzelyalı sahil bandında planlanıyor. Yaklaşık 167 bin 862 metrekarelik alanı kapsayan proje, yat limanı, balıkçı barınağı ve çekek yeri olmak üzere üç ana bölümden oluşacak.

Güzelyalı’da üç farklı denizcilik alanı planlanıyor

ÇED raporunda yer alan bilgilere göre proje kapsamında yat limanı, balıkçı barınağı ve çekek yeri düzenlemeleri gerçekleştirilecek. Yat limanının gezi ve özel teknelere, balıkçı barınağının balıkçılık faaliyetlerine hizmet etmesi öngörülürken, çekek yeri ise deniz araçlarının karaya alınması ve bakım-onarım faaliyetlerinde kullanılacak. Proje kapsamında oluşturulması planlanan kıyı yapıları, dolgu alanları ve tesislerin çevresel etkileri de hazırlanan ÇED raporunda değerlendirildi. Raporda ayrıca inşaat ve işletme dönemlerinde ortaya çıkabilecek çevresel etkiler ile bu etkilerin azaltılmasına yönelik önlemlere ilişkin bilgilere yer verildi.

İDK toplantısı 3 Aralık’ta

Güzelyalı Yat Limanı Projesi’nin ÇED sürecindeki önemli aşamalardan biri olan İnceleme ve Değerlendirme Komisyonu (İDK) toplantısının tarihi de belli oldu. Bakanlık duyurusuna göre toplantı, 3 Aralık 2026 Perşembe günü gerçekleştirilecek. Toplantıda, projeye ilişkin hazırlanan ÇED raporu teknik ve çevresel yönleriyle ele alınacak. Komisyon değerlendirmesinin ardından projenin sonraki aşamaları şekillenecek. ÇED inceleme sürecinin başlaması projenin çevresel açıdan nihai onay aldığı veya yapım çalışmalarının başlayacağı anlamına gelmiyor. Güzelyalı’da planlanan 153,7 milyon TL’lik yatırımın hayata geçirilmesi için ÇED sürecinin tamamlanması ve gerekli izinlerin alınması gerekiyor.

Buna göre söz konusu ayda takvim etkisinden arındırılmış sanayi üretimi, geçen yılın aynı ayına kıyasla yüzde 2,6 yükseldi.

Sanayinin alt sektörleri incelendiğinde, eylülde madencilik ve taş ocakçılığı sektörü endeksi geçen yılın aynı ayına kıyasla yüzde 1,2, imalat sanayi sektörü endeksi yüzde 2,6, elektrik, gaz, buhar ve iklimlendirme üretimi ve dağıtımı sektörü endeksi yüzde 4 artış kaydetti.

Arındırılmamış sanayi üretim endeksinde de yıllık bazda yüzde 2,62 artış hesaplandı.

Aylık veriler

Mevsim ve takvim etkisinden arındırılmış sanayi üretimi, eylülde bir önceki aya kıyasla yüzde 2,1 arttı.

Sanayinin alt sektörleri incelendiğinde, eylülde madencilik ve taş ocakçılığı sektörü endeksi bir önceki aya kıyasla yüzde 1,1, imalat sanayi sektörü endeksi yüzde 2,3, elektrik, gaz, buhar ve iklimlendirme üretimi ve dağıtımı sektörü endeksi yüzde 0,1 yükseldi.

TÜİK, bazı aylara ilişkin verilerde revizyona gitti.

Buna göre sanayi üretim endekslerinin takvim etkisinden arındırılmış yıllık değişim oranları şöyle:

Buna göre endeks, eylülde bir önceki aya kıyasla yüzde 1,81, geçen yılın aynı ayına göre yüzde 30,8 yükseldi.

Aylık bazda malzeme endeksi yüzde 2,94 artarken işçilik endeksi yüzde 0,23 azaldı.

Yıllık bazda malzeme endeksi yüzde 31,31, işçilik endeksi yüzde 29,84 artış gösterdi.

Bina inşaatı maliyet endeksi, eylülde bir önceki aya göre yüzde 1,24, geçen yılın aynı ayına göre yüzde 29,29 artış kaydetti.

Bir önceki aya göre malzeme endeksi yüzde 2,14 yükselirken işçilik endeksi yüzde 0,32 azaldı. Geçen yılın aynı ayına göre malzeme endeksi yüzde 29,12, işçilik endeksi yüzde 29,59 arttı.

Bina dışı yapılar için inşaat maliyet endeksi, eylülde bir önceki aya göre yüzde 3,61, geçen yılın aynı ayına göre yüzde 35,66 yükseldi.

Söz konusu yapılarda bir önceki aya göre malzeme endeksi yüzde 5,32, geçen yılın aynı ayına göre yüzde 38,07 artış kaydetti.

Bu dönemde işçilik endeksi aylık yüzde 0,11, yıllık yüzde 30,74 yükseliş gösterdi.

Yeni düzenlemeyle peynirlerin üretim, işleme, muhafaza, taşıma ve piyasaya arzına ilişkin kurallar yeniden belirlendi. Tebliğ kapsamında peynir üretiminde süt proteini dışındaki proteinler, nişasta ve nişasta bazlı ürünler, jelatin, soya ürünleri ile süt yağı dışındaki hayvansal ve bitkisel yağların kullanılması yasaklandı. Yalnızca çeşnili taze peynirlerde, stabilizör amacıyla teknolojinin izin verdiği miktarda nişasta kullanılabilecek.

Çiğ sütten veya termizasyon (çiğ sütün işlenmeden veya pastörizasyondan önce raf ömrünü uzatmak ve içindeki mikroorganizma (bakteri) sayısını azaltmak amacıyla uygulanan hafif bir ısıl işlem) uygulanmış sütten üretilen, telemesi haşlanmamış peynirlerin, en az 4 ay olgunlaştırılmadan piyasaya arz edilmesine izin verilmeyecek. Olgunlaştırılmadan satışa sunulacak peynirlerde ise çiğ sütün en az pastörizasyon normlarında ısıl işlemden geçirilmesi gerekecek.

Etiketlere 3 milimetre şartı getirildi

Düzenlemeyle, peynir etiketlerine ilişkin kurallar da değişti. Ürünlerin yağlılık sınıfı ve olgunlaşma durumu, etiketlerde ürün adıyla birlikte belirtilecek. Olgunlaştırılarak piyasaya arz edilen peynirlerde üretim tarihi de gün, ay ve yıl şeklinde yer alacak. Ayrıca olgunlaştırma süresinin, etikette belirtilmesi zorunlu olacak.

Etiketlerde "köy peyniri", "geleneksel peynir", "doğal peynir" ve "çiftlik peyniri" gibi nitelemeler kullanılamayacak. Farklı hayvan türlerinden elde edilen sütlerin karıştırılmasıyla üretilen peynirlerde ise kullanılan süt türleri, miktarlarına göre çoktan aza doğru sıralanarak belirtilecek.

Çeşnili peynirlerde toplam çeşni oranı yüzde 6'yı, çeşnili taze peynirlerde ise yüzde 15'i geçemeyecek. Şeker kullanılan çeşnili taze peynirlerin etiketinde, ilave şeker oranına da yer verilecek.

En az 120 gün süreyle olgunlaştırılarak üretilen kaşar peynirlerinde, "eski" ibaresi kullanılabilecek. Prosesinde pastörizasyona eşdeğer ısıl işlem bulunmayan çiğ sütten veya termizasyon uygulanan sütlerden üretilen telemesi haşlanmamış peynirlerin etiketlerinde, ürün adı ile aynı yüzde ve en az 3 milimetre punto büyüklüğünde "çiğ sütten üretilmiştir" ibaresi bulundurulacak.

Tebliğ kapsamında yer alan ürünlerin etiketinde, peynirin piyasaya sunulduğu biçimine, üretim tekniğine, şekline ve kullanım amacına göre "sürülebilir", "ultrafiltrasyon", "üçgen", "tost, pizza yapımında kullanılabilir" gibi ibareler, tek başına ürün adı olarak kullanılmaması, ürün adı algısı oluşturulmaması ve ürün adının yazıldığı puntodan daha büyük puntoyla yazılmaması kaydıyla kullanılabilecek.

İşletmelere uyum için 30 Nisan 2027'ye kadar süre verildi

Peynirlerin muhafazası, taşınması ve piyasaya arzı sırasında 10 derecenin altındaki sıcaklıklarda tutulması zorunlu hale getirildi. Eritme peynirinin dökme olarak piyasaya arz edilmesi ve telemenin doğrudan tüketiciye sunulması da yasaklandı.

Mevcut gıda işletmecilerine yeni hükümlere uyum sağlamaları için 30 Nisan 2027'ye kadar süre tanındı.

Bu tarihten önce piyasaya arz edilen peynirler, raf ömrü sonuna kadar satışta kalabilecek. Ancak yeni düzenlemeye uygun olmayan dilimlenebilir eritme peynirleri, 30 Nisan 2027'den sonra piyasada bulundurulamayacak.

Tebliğle, kesinleşen vergi ve cezalar ile vadesi geçtiği halde ödenmemiş bulunan vergi ve ceza tutarlarının açıklanmasına ilişkin usul ve esaslar belirlendi.

Buna göre açıklama kapsamına her bir vergi dairesine 5 milyon lira ve üzeri borcu olan veya bu tutar ve üzerinde kesinleşen vergi ve cezası bulunan mükellefler alınıyor.

Bu kapsamda söz konusu mükelleflerin listeleri aralık ayında açıklanacak.

Listeler, 1-15 Aralık'ta Türkiye genelindeki vergi dairelerinde, 16-30 Aralık döneminde ise GİB'in internet sitesinde yayımlanacak.

Açıklama iki liste halinde yapılacak.

Borçlu olanlara ilişkin listelerde, 31 Aralık 2025 itibarıyla vadesi geldiği halde 20 Kasım 2026 itibarıyla ödenmemiş vergi ve cezalar dikkate alınacak.

Diğer listede ise borçlu olup olmadığına bakılmaksızın haklarında vergi incelemesi veya takdir komisyonu kararlarına göre vergi ve ceza hesaplanan mükelleflerden, vergi ve ceza tarhiyatları 1 Haziran 2025-31 Mayıs 2026 döneminde kesinleşenler bulunacak.

Ege Bölgesi’nin küresel ticarette artan jeopolitik riskler, kritik ithalat bağımlılıkları ve tedarik zinciri kırılganlıkları karşısındaki durumunu ortaya koyan Ege Genç İş İnsanları Derneği (EGİAD), hazırladığı ekonomik güvenlik raporuyla İzmir’in bu alanda pilot il olmasını önerdi. Türkiye genelinde 4 bin 524 ürünün incelendiği çalışmada, 312 üründe 10,9 milyar dolarlık ithalatın yüksek kırılganlık taşıdığı belirlenirken, bölge illeri için tedarik güvenliğini güçlendirecek somut adımlar sıralandı.

2027–2029 dönemini kapsayan Orta Vadeli Program’da ekonomik güvenlik ve dayanıklılığın ayrı bir politika başlığı olarak ele alındığına dikkat çekerek EGİAD’ın bu konuyu İzmir ve Ege Bölgesi özelinde verilerle incelediğini belirten EGİAD Yönetim Kurulu Başkanı Kaan Özhelvacı, “Ekonomik dayanıklılığın yalnızca ulusal ölçekte değil, bölgeler ve firmalar düzeyinde de güçlendirilmesi gerekiyor. Amacımız kaygıları çoğaltmak değil, riskleri ölçülebilir ve yönetilebilir hâle getirmek. İzmir, Ege Bölgesi ithalatının yaklaşık yüzde 64’ünü gerçekleştirmesine rağmen özellikle organik kimya girdilerinde yüksek ikame güçlüğü taşıyor. Muğla, Denizli ve Uşak’ta da farklı sektörlerde tedarik riskleri bulunuyor. Veriye dayalı bu yaklaşım, firmalarımızın ve kamu kurumlarımızın doğru öncelikleri belirlemesine yardımcı olabilir” dedi.

Küresel ekonomide yaşanan dönüşümün şirketlerin rekabet koşullarını yeniden şekillendirdiğini ve ekonomik güvenliğin işletmeler için de stratejik öncelik haline geldiğini belirten Özhelvacı, “Ekonomik çeşitlilik, tek başına ekonomik güvenlik anlamına gelmiyor. Farklı sektörlerde faaliyet gösteren şirketlerimiz aynı enerji kaynaklarına, lojistik altyapıya ve kritik ithal girdilere bağımlı olabiliyor. İzmir'in ekonomik avantajlarını sürdürülebilir rekabet gücüne dönüştürmek için tedarik çeşitliliğini artırmalı, enerji ve su güvenliğini sağlamalı, lojistik altyapıyı güçlendirmeli ve teknolojik dönüşümü hızlandırmalıyız” diye konuştu.

İzmir'in ekonomik güvenlik alanında pilot il olması çağrısında bulunan Özhelvacı, “Kentimizin kritik bağımlılıklarını ve altyapı kırılganlıklarını ortaya koyacak bir ekonomik güvenlik haritası hazırlamalı ve İzmir'in OVP kapsamındaki ekonomik güvenlik tedbirleri için pilot il olmasını sağlamalıyız. EGİAD olarak bu çalışmaya katkı vermeye hazırız” dedi.

Yılın ocak-ağustos döneminde sağlık sigortalarında 8 milyondan fazla sigortalı kaydedilirken, Katılım Emeklilik'in de ürünleriyle farklı ihtiyaçlara yönelik kapsamlı sağlık güvencesi sunduğu belirtildi.

Bu kapsamda şirketin hastalık-sağlık branşındaki prim üretimi, söz konusu dönemde geçen yılın aynı aylarına göre yüzde 68,69 artarak yaklaşık 2 milyar 719 milyon liraya yükseldi. Yüzde 28,27'lik reel artış da şirketin prim üretimindeki büyümenin enflasyon etkisinin üzerinde gerçekleştiğini gösterdi.

Bu performansla Katılım Emeklilik, sağlık sigortası prim üretiminde Türkiye genelindeki sigorta şirketleri arasında ilk 10'da yer aldı.

Şirket, katılım sigortacılığı şirketleri arasında ise sağlık branşında ilk sıraya yerleşti. Katılım Emeklilik'in bu branştaki prim üretimi, katılım sigortacılığı şirketlerinin toplam sağlık sigortası prim üretiminin yaklaşık yüzde 58,5'ini oluşturdu.

Açıklamaya göre, sağlık sigortalarındaki gelişimin yanı sıra katılım sigortacılığının genel performansı da sektörün dönüşümünü gösteren önemli veriler sunuyor.

Ağustos sonu itibarıyla tüm sigorta branşlarında toplam prim üretimi geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 28,1 artarak yaklaşık 971,8 milyar liraya ulaştı. Katılım sigortacılığındaki toplam prim üretimi ise yüzde 45,5 artışla 61,6 milyar lirayı aştı.

Açıklamada, "Katılım sigortacılığındaki büyüme oranının sektör genelinin üzerinde gerçekleşmesi, bu alandaki gelişimin dikkati çekici boyutunu ortaya koyuyor. Söz konusu rakamlar sağlık sigortasıyla sınırlı olmayıp katılım sigortacılığının tüm branşlarını kapsıyor. Katılım Emeklilik'in sağlık sigortalarındaki performansı da bu tablonun önemli bir parçasını oluşturuyor." denildi. 

Katılım Emeklilik Genel Müdürü Ayhan Sincek, sağlık güvencesinin, bireylerin ve ailelerin finansal planlamasında önemli bir yere sahip olduğunu belirterek, şunları kaydetti:

"Sağlık harcamalarının bütçeler üzerindeki etkisini yönetebilmek için kişilerin ihtiyaçlarını önceden değerlendirmesi ve kendilerine uygun güvence seçenekleri hakkında bilgi sahibi olması önem taşıyor. Katılım Emeklilik olarak sağlık sigortalarındaki büyümemizi, bu alandaki güvence ihtiyacına yanıt verme ve farkındalığı güçlendirme hedefimiz doğrultusunda değerlendiriyoruz."

COP31’in yeşil sanayi ve su verimliliği hedeflerini Bursa’da somut yatırımlarla destekleyen Yeşil Çevre Hizmet ve İşletme Kooperatifi, atık suyun geri kazanımına yönelik projelerine hız veriyor.

Bursa’nın doğusundaki sanayi kuruluşları ve yerleşim alanlarına hizmet veren kooperatif, günlük 95 bin metreküp atık su arıtma kapasitesi içerisinde 40 bin metreküp suyu ileri arıtma teknolojileriyle geri kazanarak yeniden sanayinin kullanımına sunmayı hedefliyor.

Yeşil Çevre Genel Müdürü Mehmet Aydın, projenin COP31’de öne çıkan iklim dirençli sanayi, kaynak verimliliği ve döngüsel ekonomi hedeflerinin Bursa’daki somut uygulamalarından biri olduğunu belirtti. Aydın, “COP31 vizyonunu Bursa sanayisinde somut yatırımlara dönüştürüyoruz. Sanayide atık suyun yeniden kullanılması, hem su kaynaklarının korunması hem de sürdürülebilir üretim açısından büyük önem taşıyor” dedi.

Bursa’nın doğusundaki organize sanayi bölgeleriyle imzalanan protokoller ve yürütülen ileri arıtma projeleriyle sanayinin su ihtiyacının geri kazanılmış kaynaklardan karşılanmasına katkı sağlamayı amaçladıklarını ifade eden Aydın, COP31’in Türkiye’de düzenlenmesinin çevre teknolojileri ve yeşil dönüşüm yatırımlarının uluslararası görünürlüğünü artıracağını vurguladı.

Türkiye'nin yönünü ağırlıklı olarak güney komşularına çevirmesi sonrası 2024 ve 2025'te devreye alınan ilave kapasitelerle Irak en büyük ihracat pazarı haline geldi. Altyapı hatlarının yenilenmesiyle Suriye'ye de düzenle elektrik akışı sağlanırken, elde edilen rekor ihracat gelirinin yarısından fazlasını bu ülke sağladı.

Batı'da ise Bulgaristan ile değişen ticaret dengeleri sonrası Türkiye'nin, geçmişte elektrik aldığı ülke karşısında net ihracatçı konumuna yükseldiği belirtildi.

Türkiye'nin enterkonneksiyonla ihracat destinasyonlarını artırmasıyla Ocak 2025-Ağustos 2026 arasındaki elektrik ihracatı geliri 500 milyon dolar olarak hesaplandı. Türkiye yalnızca 2025'te ihraç edilen yaklaşık 4 teravatsaat elektrikle 360 milyon dolarla rekor yıllık gelir sağladı.

Türkiye'nin faaliyette olan sınır ötesi hatları 2,6 gigavat ihracat ve 1,3 gigavat ithalat kapasitesine sahipken, aktif olmayan bağlantılar buna dahil edildiğinde 3,2 gigavat ihracat ve 2 gigavat ithalat kapasitesine ulaşılıyor.

Rapora göre, ihracat hatlarının tam kapasite çalışması durumunda Türkiye yaklaşık 28 teravatsaat elektrik ihraç edebilirdi. Bürokratik, teknik ve ekonomik engeller nedeniyle bu potansiyelin ancak yedide biri kullanılabildi.

Elektrik üretiminin yüzde 43'ünü yenilenebilir kaynaklardan karşılayan ve 2035'e kadar rüzgar ve güneş kapasitesini üç katına çıkarmayı hedefleyen Türkiye için enterkonneksiyon hatları aynı zamanda stratejik bir önem taşıyor.

Rapora göre güçlü sınır ötesi bağlantılar, hidroelektrik, rüzgar ve güneş üretiminin zirve yaptığı dönemlerde fazla elektriğin üretim kısıtlamasına gidilmeden ya da aşırı düşük fiyatlara mahkum olmadan ihraç edilmesini, böylece ekonomiye döviz kazandırmasını sağlıyor.

Öte yandan bu bağlantılar, elektrik üretimlerinin yaklaşık yüzde 90'ı ve fazlasını hala doğal gaz ve petrol gibi fosil yakıtlardan elde eden ve yaz aylarında ciddi arz açıklarıyla karşılaşan güney komşularına, Türkiye'nin temiz enerjisine erişerek kronik kesintileri de hafifletme imkanı sağlıyor.

Analize göre, Avrupa ve Kafkasya arasında da benzer bir fırsat bulunuyor. Türkiye, iki bölgeyi Karadeniz'in altından bağlamayı hedefleyen denizaltı kablosu projesine maliyetleri ve süreleri azaltabilecek bir kara yolu alternatifi sunabilir.

Ember Türkiye ve Kafkaslar Bölge Lideri Ufuk Alparslan, bölgesel denklemde enterkonneksiyonun çift taraflı bir kazanım sağladığını belirterek, "Türkiye, Avrupa, Kafkaslar ve Orta Doğu arasında çift yönlü enerji akışını yöneten, arz güvenliğini garanti altına almış bölgesel bir temiz enerji merkezine dönüşebilir. Bunun için enterkonneksiyonda toplam kapasite hedeflerinin, komşu ülkeler bazında somut ve uygulanabilir projelere dönüştürülmesi gerekiyor." ifadelerini kullandı.

Alparslan, COP31'e ev sahipliği yapan Türkiye'nin komşu ülkeleri bir araya getirerek sınır ötesi elektrik ticaretini güçlendirmek, enerji güvenliğini artırmak, arzı çeşitlendirmek ve daha temiz, daha uygun maliyetli bir enerji geleceğine geçişi hızlandırmak için eşsiz bir fırsata sahip olduğunun altını çizdi. ​​​​​​​