Ankara’da partiler tüm hesaplarını Cumhurbaşkanlığı ve genel seçimler üzerine yapıyor. Muhalefet partilerinde yeni ittifaklar kuruluyor, ikiye bölünen CHP’de yeni parti hazırlıkları devam ederken, Kılıçdaroğlu’nun yeniden partinin başına geçmeye ve tüm hesaplarını kongrede adaylığı üzerine yaptığı söyleniyor. Gözler ise Özgür Özel ve ekibinin kuracağı yeni partiye çevrildi. Ankara SP, YRP, Deva ve Gelecek Partilerinin ittifakını konuşuyor. Anahtar Parti ve Zafer Partisi’nin, İYİ Parti çatısı altında birleşmesinin mümkün olabileceği de kulislerde konuşulmaya başlandı.

Kılıçdaroğlu aday olacak iddiası

Mutlak butlan kararının ardından genel başkanlık koltuğuna yeniden oturan Kemal Kılıçdaroğlu’nun, tüm hesaplarını kongrede kendisinin genel başkanlık adaylığı üzerine yaptığı söyleniyor. Kulislerde "Partide başlattığı ihraçlar, görevden almalar, CHP’de Özgür Özel ve ekibi için başlayan tasfiye sürecinin tek amacı var. Kemal Kılıçdaroğlu, kongrede yeniden aday olacak. Özel ve ekibini tasfiye etmek istiyor ve bunu da yapıyor. Kongre hemen yapılsın istemiyor. Erken kongreye gidilirse Özel yeniden seçilir ama hesaplar Kılıçdaroğlu’nun yeniden aday olması ve CHP’nin başına geçmesi için yapıldı” iddiaları dile getiriliyor. Özel kanadında ise kongre girişimlerinin tamamen sonuçsuz kalması halinde, Ağustos ayında yeni kurulacak parti için düğmeye basılacağı, mevcut bir partinin ise olabilecek bir baskın seçime karşı yedekte tutulacağı konuşuluyor.

AK Parti’ye alternatif model

DEVA, Yeniden Refah Partisi, Saadet Partisi ve Gelecek Partisi; AK Parti’ye alternatif olmak amacıyla yeni bir model üzerinde çalışıyor. Uzun süredir görüşmeleri devam eden YRP, SP, Deva ve Gelecek Partilerinin ittifakı için prensipte anlaşıldığına yönelik açıklama DEVA Partisi Genel Başkanı Ali Babacan’dan geldi. Yeni oluşumla ilgili Babacan, oluşturulacak yapının AK Parti'ye alternatif olacağını aktardı. AK Parti’ye alternatif olarak, YRP, SP, Gelecek ve Deva Partilerinin ittifak hazırlıkları devam ederken, milliyetçi kanatta ise Yavuz Ağıralioğlu’nun partisi Anahtar Parti ile Ümit Özdağ’ın Partisi Zafer Partisi’nin de İYİ Parti çatısı altında birleşmelerinin de mümkün olabileceği konuşuluyor.

Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti (KKTC) Bayındırlık ve Ulaştırma Bakanı Erhan Arıklı, uzun süredir gündemde olan Lefkoşa Ercan Havalimanının Türkiye dışında uluslararası uçuşların yapılabileceği bir statüye kavuşturulması için formül geliştirildiğini açıkladı. Türkiye’den giden bir grup gazeteciye özel açıklamalarda bulunan Bakanlık yanında koalisyon ortağı Yeniden Doğuş Partisi Genel Başkan olan Erhan Arıklı, Türkiye’den Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü (SHGM) ile yapılan işbirliği doğrultusunda, Ercan Havalimanının tüm şartları taşıyan ve SHGM tarafından sertifikalandırılan bir statüye sahip olacağını kaydetti.

"KKTC’nin egemenliğine aykırılık yok" 

Erhan Arıklı, Ercan Havalimanına yönelik herhangi bir ambargo ya da engel kararı olmadığını önemle vurgularken, uluslararası uçuşlar için kural düzenleyici ICAO ve (havalimanı güvenliği uluslararası kuruluşu) IATA’nın (havayolu şirketlerinin güvenlik-kural uluslararası kuruluşu) siyasi bir yönünün olmadığının altını çizdi. Ercan’ın havalimanı olarak sistemde görülmesinin sağlanması için Türkiye’den herhangi bir havalimanının Ercan’a uçuş kodu vermesiyle sağlanacağını, özellikle uçuş yapan firmaların sigorta sorununun çözüleceğini belirten Arıklı, bazı hava yollarının çok yüksek fiyatlarla yaptığı KKTC seferlerindeki karlılığı kaybetmemek için itiraz ettiğinin farkında olduklarını söyledi. Arıklı ayrıca bağımsız bir onay-sertifika olması amacıyla İngiltere merkezli bir özel şirketin de havalimanının uygunluğunu sertifikalandıracağını açıkladı. Muhalefet partilerinin egemenlik vurgusuyla yaptığı itirazların da geçersiz olduğunu savunan Arıklı şunları kaydetti:

"Muhalefet konuyu yanlış anlıyor" 

“Dünyanın birçok ülkesinde, Amerika'da, Avrupa'da, hatta bizim (eski) Batum (havalimanı) örneğinde buna benzer uygulamalar var. Muhalefet işi egemenlik meselesine getirdi, bunun egemenlikle bir alakası yok. İkili anlaşmalarla çok rahat yapılır. Bizim burada kastettiğimiz şu: (Türkiye) Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü'nün (SHGM) kriterlerine uygun hale getirebilirsek Ercan Havalimanı'nı, SHGM bütün sorumluluğu üstlenerek Ercan Havalimanı'nın uluslararası uçuşa hazır hale geldiğine dair bir sertifika verecek ve biz doğrudan uçuşları, Avrupa'ya uçuşları gerçekleştirebileceğiz. Bunun için gerekirse bir ayrı kod vereceğiz Ercan'a, SHGM... Bunlar teknik tartışmalar ama siyasi tartışmalarla hiçbir alakası yok. Sadece biz Türkiye'nin iç hat fiyat uygulamasından faydalanmak istiyoruz. Bizim gümrüğümüz, polisimiz, muhaceretimiz aynen devam edecek, şu andaki durumdan değişen hiçbir şey yok.”

2027 sezonuna yetiştirilecek 

Türkiye SHGM’nin sertifika için Ercan’da bir inceleme yaptığını belirten Erhan Arıklı, meteoroloji altyapısının iyileştirilmesi ve her türlü sistem yönetimi için gerekli SMART binasının yapılacağını, ayrıca eski pistin sökülerek yenileneceğini kaydetti. SMART binasını Devlet Hava Meydanları İşletmesinin üstlenmesini, meteoroloji kulesi, güvenlik, itfaiyenin ise havalimanı işletmecisi T&T tarafından yapılacağını belirten Arıklı, 10 Temmuz’da Türkiye Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz’ın bir ziyaret yapacağını ve tüm hazırlığın gündeme gelmesini beklediklerini açıkladı.

KKTC “bilişim adası” ile çekim merkezi olacak

KKTC Bayındırlık ve Ulaştırma Bakanı Erhan Arıklı, ülkenin yazılım şirketleri başta olmak üzere, bilişim sektörü için bir çekim merkezi haline getirilmesi için yürütülen stratejinin de ilerlediğini söyledi. Bunun ön şartlarından olan internetin hızlandırılması-yaygınlaştırılması için fiber altyapı yatırımlarını planladıklarını, Türk Telekom’un üstlenmesine itiraz edildiğini belirten Arıklı, bu eleştirileri sert ifadelerle yanıtladı. İnternet bağlantı hizmeti veren şirketlerin yüksek fiyatları kaybetmek istememesi yanında, e-devlet uygulamalarında bürokrasi ve siyasetin mevcut ağırlığının azalacağı endişesinin rol oynadığını belirten Arıklı, memur sayısının 18 bin 500’e ulaştığını, e-devlet uygulaması ile işgücü ihtiyacının azalması endişesinden dolayı itiraz edildiğini savundu.

AK Parti’nin geçen hafta Meclise sunduğu en düşük emekli aylığına ilişkin düzenlemenin de yer aldığı torba teklifin etki analizi Meclise geldi. En düşük emekli aylığına ilişkin yapılan etki analizi raporuna göre, Türkiye'de halen yaklaşık 17 milyon kişiye emekli aylığı veya gelir ödemesi yapılıyor. 2026 yılı Haziran ayı itibarıyla yaklaşık 4.9 milyon kişinin aylığı mevcut en düşük emekli aylığı olan 20 bin liranın altında bulunuyor.

5 milyonu aşkın emekli yararlanacak 

Yeni düzenlemenin yürürlüğe girmesiyle birlikte yaklaşık 5.1 milyon emeklinin artıştan yararlanması bekleniyor. En düşük emekli aylığının Temmuz ayından itibaren 23 bin 552 liraya çıkmasıyla 2026 yılının ikinci altı aylık döneminde merkezi bütçeye yaklaşık 79 milyar lira ek maliyet oluşturacak. En düşük emekli aylığı Nisan 2020’de 1.500, Ocak 2022’de 2 bin 500, Temmuz 2022’de 3 bin 500, Ocak 2023’de 5 bin 500, Nisan 2023’de 7500, Ocak 2024’te 10 bin, Temmuz 2024’de 12 bin 500, Ocak 2025’te 14 bin 469, Temmuz 2025’de 16 bin 881, Ocak 2026’da 20 bin liraya yükseltildi.

2027 ve 2028 yıllarında da devam… 

2026 yılında imalat sanayinde istihdamı korumaya yönelik olarak uygulamaya alınan teşvik kapsamında, 2025 yılı sigortalı sayısını koruyan işletmelere sigortalı başına 3 bin 500 lira destek ödemesi yapıldı. Meclise sunulan yasa teklif ile 2026 yılında uygulamaya başlanan istihdam desteğinin 2027 ve 2028 yıllarında devam etmesi için süre uzatımına gidiliyor. Mevcut uygulamada olduğu gibi, teşvikler Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı ile KOSGEB tarafından yürütülecek, finansman ise İşsizlik Sigortası Fonundan karşılanmaya devam edecek. 

Çalışan sayısını koruyan yararlanacak 

Destekten, 2025 yılı sigortalı çalışan sayısını koruyan imalat sanayi işletmeleri yararlanabilecek. Bu yıl uygulamaya alınan teşvik kapsamında, 2025 yılı sigortalı sayısını koruyan işletmelere sigortalı başına 3 bin 500 lira destek ödemesi gerçekleştirildi. Söz konusu desteğin sektördeki istihdam kaybı eğilimini hafiflettiği ve işverenlerin iş gücü maliyetlerinin azaltılmasına katkı sağladığı tespit edildi. Etki analizine göre, imalat sanayisine yönelik teşvik ve destekler için 2026 yılında 51 milyar lira, 2027 yılında 62 milyar lira ve 2028 yılında 75 milyar lira olmak üzere üç yılda toplam 188 milyar liralık kaynak ayrılması öngörülüyor.

Turizmde çalışan maliyetinin yüzde 4.6’sını devlet karşılayacak

Kanun teklifiyle Kültür ve Turizm Bakanlığından turizm işletmesi belgesi almış konaklama tesislerine ait işyerlerinde 2026 yılı Mayıs - Aralık döneminde, işyerinden bildirilen kapsamdaki sigortalıların prim ödeme gün sayısı esas alınarak günlük 116.67 lira, aylık yaklaşık 3.500 lira tutarında prim desteği getiriliyor. Yapılan maliyet hesabında, 2026 yılında 2025 yılındaki istihdam düzeyine benzer bir seyir oluşacağı varsayılarak, turizm işletmesi belgesine sahip konaklama tesislerinin toplam yatak sayısının yüzde 65.4’ünü oluşturduğundan dolayı sigortalı sayısının da aynı oranda dağıldığı öngörülüyor. 2026 yılı Mayıs-Aralık döneminde toplam 1 milyon 733 bin 147 sigortalı üzerinden yaklaşık 5.36 milyar lira maliyet öngörülüyor. Etki analizine göre, SGK’nın 2026 yılı Mart ayı verilerine göre konaklama sektöründe sigortalı başına ortalama maliyet aylık 75 bin 676 lirayı bulurken, sağlanacak desteğin çalışan maliyetinin yaklaşık yüzde 4,6’sını karşılayacağı belirtiliyor.

Doğu Akdeniz ve Kıbrıs meselesi

MİT’in kurduğu Milli Güvenlik Akademisi’nin yayınladığı “Ankara Zirvesi, NATO 3.0 Tartışmaları ve Türkiye” başlıklı rapor Türkiye’nin pozisyonunu ve beklentisini özetliyor: Türkiye’nin pozisyonu, NATO’nun savunma sanayisi ve stratejisi içine dahil edilsin. Bu sadece “külfetin paylaşımı" değil, Türkiye’nin stratejik özerkliğinin de tanınması/kıymetlendirilmesini içeriyor. Türk savunma sanayiinin kabulü/ özerkliğinin tanınması yanında ticari olarak da NATO içinde daha fazla kullanılması, CAATSA yaptırımlarının kaldırılması bir başka beklenti. Tüm “müttefiklere” mesaj ama ana eksen elbette ABD. Diğer yandan Türk savunma sanayiinin NATO içinde satış yapabileceği yer Avrupa ülkeleri… Avrupa deyince işler birden “çetrefilleşiyor…” Onlar da “Madem bu parayı harcayacağız, kendi ekonomimizi güçlendirmek için kaldıraç yapalım” havasında.

Türkiye, NATO’nun Türkiye dışındaki ülkelerinin tehdit saydığı Rusya, Çin ve İran’a karşı bir pozisyondayken ve NATO’nun Güney Kanadı savunmasını (Adana’da kurulacak Kolordu) bu “tehditlere karşı” başta Hindistan olmak üzere Suriye ve Irak’taki “oluşumlarla” işbirliği merkezi yapma peşindeyken, Türkiye için Hindistan ve “oluşumlar” çok çeşitli düzeylerde tehdit içeriyor… Türkiye “meşruiyet” karşılığı ve üç-beş savunma sanayii sözleşmesine karşı ne kadar esneyebilecek? Akademi raporunda çok sözü edilmese de Kıbrıs gündemde. Kimi yorumlar Türkiye’nin buradaki pozisyonunu esnettiği, tek bir “GEVŞEK FEDERASYON” modeline yaklaştığı söyleniyor. AB’ye katılım zaten bir miktar egemenlik devri anlamına geliyor. Gevşek federasyon ile “biraz daha” dışişlerinin AB’ye devrinin yapılacağı, iç işlerinde ise oldukça özerk, (belki Kanton modeli) bir yapılanma. Türk askerinin varlığı tartışılırken adadaki ABD, Fransız ve İsrail askerleri, hatta bazı “lejyonerler” ne olacak…

NATO’nun gündemi 

NATO’nun resmi gündemi ise çok daha farklı, sürpriz değil. Külfet paylaşımında ABD bir kez daha zirve öncesi “parayı keserim” tehdidini savurdu. Avrupalıların blöfü görüp görmediğini bilmiyoruz ama pek görmüş gibi değiller.

Kaçan kaçtı, kaçamayan gıda stoklamaya başladı!

Ankara’da güvenlik önlemleri zirvedeyken hiç olmadık bir yerde, Trump’ın konaklayacağı otel, ABD büyükelçiliği, AK Parti Genel Merkezi ve elbette Cumhurbaşkanlığı yerleşkesinin dibinde çıkan yangın… Üstelik yangın, Avrupa’nın “en büyük tek parça” gökdelenlerinden birinin ek yapısında çıktı ancak “akıllı bina” olan yapının başta Dünya Bankası olmak üzere çok kritik kurum ve kuruluşlar, bankalar dahil büyük şirketlerin ev sahibi olduğu düşünüldüğünde, sıradışı bir yangın koruması olması gerekirken, “basit bir ateşten” bu yangının çıkmasını dikkatle izlemek gerekiyor.

Ankara’nın tarihi güvenlik önlemleri ise başladı. Bilgisayar uygulamaları, peş peşe açıklamalara karşılık Ankaralılar a noktasından b noktasına giderken sürekli sürprizle karşılaşıyor. Kaçabilenler Ankara’yı çoktan terk etti. Kalanlar da evlere kapanacak gibi. Hatta kamyon girişinin sınırlanacağı için “gıda stoklamayı” tavsiye edenler var. İmkan olsa da Ankara’daki market fiyatlarının zirve öncesi ve sonrası fiyatlarını karşılaştırabilsek.

TBMM bu hafta ara verecek, gelecek hafta yoğun çalışacak

Başkent Ankara’nın ev sahipliğinde gerçekleştirilecek 36. NATO Devlet ve Hükümet Başkanları Zirvesi nedeniyle Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) bu hafta çalışmalarına ara verecek. Temmuz ayında çalışma kararı alan Meclisi, gelecek hafta yoğun bir gündem bekliyor. En düşük emekli aylığının yüzde 17.76 oranında artışla 23 bin 552 liraya çıkaran torba yasa teklifi 14 Temmuz Salı günü Meclis Plan Bütçe Komisyonunda ele alınacak. 5.1 milyon emekliyi ilgilendiren emekli aylığı artışının Meclis gündemine öncelikle getirilerek yasalaştırılması hedefleniyor. Öğrencilere yeniden üniversitelerin kapısını açan af düzenlemesi de yine aynı gün Meclis Milli Eğitim Komisyonunda görüşülecek. Komisyon aşaması tamamlanan 12. Yargı Paketi de Temmuz ayı içerisinde yasalaştırılacak teklifler arasında yer alıyor. NATO Zirvesi sonrası Terörsüz Türkiye sürecinde çıkarılacak yasa için trafik hızlanacak. Meclis tatile girmeden önce PKK terör örgütünün feshi ve silahların bırakılmasına ilişkin hukuki düzenlemenin yasalaştırılması bekleniyor.

KKTC’de 20 Temmuz yaklaşırken

NATO zirvesi sonrası KKTC açısından kritik bir dönemin başlayacağı belirtiliyor. Şimdilik kapalı kapılar ardında konuşulan bazı konuların hızla gündeme geleceği belirtiliyor. Elbette bunlar teyitli değil. 10 Temmuz’da Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz KKTC’ye gidecek. 20 Temmuz’da ise KKTC’nin Barış ve Özgürlük Bayramı kutlanacak. Türkiye’yi kimin temsil edeceği Ada’da merak konusu.. Üstelik her iki tarafta!

Güney Kore’nin kültür endüstrisi ve yumuşak güç

Güney Kore’nin Asya Krizi’nden tek çıkış yolu elbette popüler kültürü, film-şarkı üretimini  desteklemek değildi. Ancak ilave değer yaratmanın aracı oldular. G.Kore’nin yaratıcı endüstrilerinin kalitesi ve çekiciliği, Kore kültürüne yönelik küresel ilgiyi artırırken, G.Kore hükümeti de Hallyu’yu dış politika ve ekonomik stratejilerinin temel unsurlarından biri olarak destekledi. G. Kore örneği, kültürel varlıkların, ekonomik katma değer yaratmanın ötesinde, daha geniş stratejik hedeflere ulaşmak için nasıl etkin bir şekilde seferber edilebileceğini ortaya koyuyor.¹

O potansiyel bizde de var: Dizi film sektörü

Elbette imalat sanayimiz büyüsün, turizm gelirlerimiz artsın. Ancak mesele karşılaştırmalı üstünlük yaratabileceğimiz yeni döviz geliri üreten sahalardan da ülke olarak faydalanmaksa, perspektifi kültürel varlıklara doğru da genişletmemiz gerekiyor. Üstelik bu potansiyeli fiili etkiye kamu kaynağı olmadan dönüştüren sektörlerimiz var. Bunların başında dizi film sektörümüz geliyor. Günümüzde Türk dizilerinin 170’den fazla ülkede 750 milyonu aşkın kişiye ulaştığı, hatta ihracat geliri açısından G.Kore’yi geçtiği belirtiliyor.² Büyük bir küresel etki. Bunun kültürel emperyalizm olduğunu tartışanlar bile var.

Dizi sektörümüzün başarısı G. Kore’deki gibi plan proje ürünü değil. Ancak sektörün yaratıcı gücünü destekleyecek şekilde plan-destek konusu olabilir. Burada konunun sadece dizi satalım para kazanalım işi olmadığını da görmek gerek. Nasıl ki futbol sadece futbol değilse, kültürel ürünler de görünenden fazlasını ifade ediyor. Bir Kanada’lının (diğer milletleri, özellikle kültürel yakınlığımız olanları saymıyorum bile) Türkçe konuştuğumuzu anlayarak hayranlığını ifade ettiğini duydu bu kulaklar.

Kanye West ve Bocelli aynı anda İstanbul'daydı

Geçtiğimiz günlerde İstanbul ilginç bir ana tanıklık etti. Dünya müzik endüstrisinin iki farklı kutbu olan Kanye West ve Andrea Bocelli aynı anda İstanbul’da sahne aldı. Bir yanda popüler kültürün en güçlü figürlerinden biri, diğer yanda klasik müziğin yaşayan efsanelerinden biri. Daha da önemlisi, İstanbul bu iki dev organizasyonu aynı gece başarıyla yönetebildi. Bu durum şehir ekonomisi açısından da, ülkenin yumuşak gücü açısından da son derece önemlidir. Çünkü tribünleri dolduran binlerce yabancı ziyaretçi, kültür ve sanatın sadece bir eğlence işi değil, aynı zamanda güçlü bir ekonomik ve kültürel kaldıraç olduğunu da gösteriyor.

Orası Viyana ise burası da İstanbul diyeceğiz

Bugün Viyana'nın müzikle, Cannes'ın sinemayla, Basel'in sanat fuarlarıyla, Londra’nın müzeyle kurduğu ilişki tesadüf değildir. Kültür, şehirlerin ve ülkelerin küresel rekabette kullandıkları en etkili araçlardan biri. Ne var ki, ülkemizde bu ölçekteki etkinlikler ve kültür endüstrisine yönelik plan-destek işleri hâlâ istisna düzeyinde. Amaç yaratıcı endüstri etkinlikleriyle sürdürülebilir bir kültürel ekosistem kurmak olmalıdır. Bunun için ilk adım, dizi sektörü dışında potansiyeli olan diğer kültür sektörlerini de yerli Hallyu politikalarıyla ayağa kaldırmak olabilir.

[1] https://warroom.armywarcollege.edu/articles/culture-as-national-power/

2 https://www.gqmiddleeast.com/article/how-turkish-tv-became-the-worlds-second-biggest-export ; https://www.economist.com/culture/2024/02/15/the-third-largest-exporter-of-television-is-not-who-you-might-expect

Avrupa’daki tartışmanın merkezinde, ağırlıklı olarak da Fransa’da klima var. Sağ partiler özellikle hastane, okul ve yaşlı bakım merkezlerinde yaygın klima kullanımını savunuyor. Çevreciler ise buna enerji tüketimini artıracağı, kentleri daha da ısıtacağı ve iklim krizini derinleştireceği gerekçesiyle karşı çıkıyorlar. Paris Belediye Başkan Yardımcısı Audrey Pulvar çözümün kentleri klimalarla doldurmak olmadığını söylerken, gölgelendirme, doğal havalandırma ve yeşil alanların artırılmasını savunuyor. Ancak bilim insanları tek başına bu yöntemlerin artık yeterli olmadığı görüşünde. Oxford Üniversitesi'nden iklim bilimci Radhika Khosla ise doğru bina tasarımı ile enerji verimli klima kullanımının birlikte planlanması gerektiğini vurguluyor.

WSJ'ye göre asıl sorun yalnızca klima değil. Avrupa'nın altyapısının, bugünün iklimine göre inşa edilmemiş olmasına vurgu yapılıyor. Demiryolları, enerji hatları, hastaneler ve konutlar yükselen sıcak hava dalgalarına karşı yetersiz kalıyor. İklim değişikliği artık yalnızca çevre değil, aynı zamanda ciddi bir şehircilik ve altyapı meselesi.

Bu tablo Türkiye için de önemli bir uyarı niteliğinde. İklim değişikliğinden en olumsuz etkilenecek ülkelerden olan Türkiye’de sadece yeni klima takmak ya da daha fazla ağaç dikmek ileride tek başına çözüm olmayacak. Enerji altyapısından kent planlamasına, bina standartlarından ulaşım sistemlerine kadar her alanda artan sıcaklık gerçeğini dikkate alan yeni bir anlayış gerekiyor. Çünkü artık mesele birkaç sıcak yaz günü değil; değişen iklime uyum sağlayabilen şehirler kurabilmek.

Rusya-Ukrayna savaşının etkileri henüz tam olarak ortadan kalkmamışken, Orta Doğu’da yaşanan çatışmalar enerji ve lojistik maliyetleri üzerinde baskı oluşturmaya devam ediyor. Avrupa Birliği’nde büyümenin zayıf seyretmesi, Çin ekonomisindeki dönüşüm süreci ve küresel faiz oranlarının yüksek seviyelerde kalması da dünya ticaretinin hızını sınırlayan temel unsurlar arasında yer alıyor.

Böylesine zorlu bir küresel konjonktürde Türkiye’nin ortaya koyduğu dış ticaret performansı, ülkemizin üretim kapasitesinin, girişimcilik gücünün ve ticaret diplomasisinin başarısını açık biçimde ortaya koyuyor.

2026 yılı Haziran ayında ihracatımızın yüzde 21,9 artışla 25 milyar dolara ulaşması ve Cumhuriyet tarihinin en yüksek Haziran ayı ihracat rekorunun kırılması, Türkiye ekonomisinin dış şoklara karşı dayanıklılığının önemli bir göstergesi. Yılın ilk altı ayında 136,1 milyar dolarlık ihracata ulaşılması ve yıllıklandırılmış mal ve hizmet ihracatının ilk kez 400 milyar dolar seviyesini aşması, Türkiye’nin küresel ticaretteki ağırlığının istikrarlı biçimde arttığını gösteriyor.

Bu başarı, yalnızca rakamlardan ibaret değil. Aynı zamanda Türkiye’nin üretimden teknolojiye, lojistikten pazarlamaya kadar uzanan geniş bir değer zincirinde elde ettiği dönüşümün somut sonucu. Özellikle orta yüksek ve yüksek teknolojili ürün ihracatının yıllıklandırılmış bazda 116 milyar doların üzerine çıkarak tarihi zirveye ulaşması, ülkemizin katma değerli üretim yolculuğunda önemli bir mesafe kat ettiğini gösteriyor. Bu gelişme, Türkiye’nin yalnızca daha fazla değil, aynı zamanda daha nitelikli ihracat gerçekleştirdiğinin de kanıtı.

Türkiye’nin bu başarısının arkasında güçlü bir kamu-özel sektör iş birliği bulunuyor. Sayın Ticaret Bakanımız Prof. Dr. Ömer Bolat’ın liderliğinde yürütülen aktif ticaret diplomasisi, yeni pazarlara erişim çalışmaları, ihracatçılarımızın karşılaştığı engellerin kaldırılmasına yönelik girişimler ve uluslararası platformlarda Türkiye’nin ekonomik çıkarlarının kararlılıkla savunulması bu başarının temel unsurları.

Bakanlığımızın yürüttüğü ticaret diplomasisi faaliyetleri kapsamında 2026 yılı içerisinde onlarca ülke ve uluslararası kuruluşla gerçekleştirilen temaslar, Serbest Ticaret Anlaşmaları, JETCO ve KEK mekanizmaları aracılığıyla geliştirilen ilişkiler, Türk ihracatçısının küresel pazarlardaki hareket alanını genişletiyor. Özellikle Avrupa Birliği ile Gümrük Birliği’nin güncellenmesi yönündeki çalışmalar ve AB’nin yeni ticaret politikalarına uyum sağlanmasına yönelik girişimler, Türkiye’nin küresel değer zincirlerindeki konumunu koruma ve güçlendirme hedefinin önemli parçaları.

Bu başarı hikâyesinde Türkiye İhracatçılar Meclisi’nin, İhracatçı Birliklerinin ve sektör temsilcilerinin katkıları da son derece değerli. İhracatçı birliklerimiz yeni pazarlara erişimden fuar organizasyonlarına, markalaşmadan sürdürülebilirlik çalışmalarına kadar geniş bir alanda üyelerine destek vererek Türk ürünlerinin dünya pazarlarındaki görünürlüğünü artırıyor.

Dünyanın dört bir yanında Türk malı ve hizmetlerinin temsilciliğini yapan ihracatçılarımız bu başarının mimarları. Küresel talebin zayıfladığı, rekabetin sertleştiği ve maliyet baskılarının arttığı bir dönemde üretmeye, yatırım yapmaya, istihdam oluşturmaya ve yeni pazarlara ulaşmaya devam eden ihracatçılarımız ülkemizin büyümesine ve refahına önemli katkılar sunuyor.

Bugün Türkiye, sadece bölgesinin değil, dünyanın en önemli üretim ve tedarik merkezlerinden biri olma yolunda ilerliyor. Avrupa, Orta Doğu, Afrika, Orta Asya ve Amerika kıtalarını birbirine bağlayan stratejik konumu; güçlü sanayi altyapısı; gelişmiş lojistik ağı; genç ve dinamik iş gücü ile küresel ekonomideki dönüşümden en fazla fayda sağlayabilecek ülkeler arasında yer alıyor.

Önümüzdeki dönemde küresel ticarette rekabet daha da yoğunlaşacak. Yeşil dönüşüm, dijitalleşme, yapay zekâ ve teknoloji odaklı üretim yeni dönemin belirleyici unsurları olacak. Türkiye ise son yıllarda attığı adımlarla bu dönüşüme hazırlanan, üretim gücünü teknolojiyle buluşturan ve ticaret diplomasisini etkin biçimde kullanan ülkeler arasında öne çıkıyor.

Haziran ayı dış ticaret verileri; kamu kurumlarımızın stratejik yönlendirmesi, ihracatçı birliklerimizin koordinasyonu ve özel sektörümüzün dinamizmi sayesinde Türkiye’nin, küresel belirsizliklerin arttığı bir dönemde dahi ihracatını artırabilen, yeni rekorlar kırabilen ve dünya ticaretindeki payını büyütebilen sayılı ülkelerden biri olmayı sürdürdüğünü gösteriyor.

Bu başarı, yalnızca bugünün değil, Türkiye Yüzyılı vizyonu doğrultusunda daha güçlü, daha rekabetçi ve daha yüksek katma değer üreten bir ekonominin inşasının da habercisi.

Otomotivde yüzde rakamları her zaman gerçeğin tamamını söylemez. 2026’nın ilk yarısında ODMD verilerine göre toplam pazar %8,19 daralarak 558.179 adede gerilemiş, otomobiller %9,79’luk kayıpla 440.234, hafif ticariler ise %1,69’luk hafif bir düşüşle 117.945 adet olarak kaydedilmiş. Haziran ayında pazar %11,44 küçülmüş. Ama işin aslında haziran, beş yılın %5,6, 10 yılın ise %25,4 üzerinde! Yani 2023-2025’in rekorlarından dönüş olsa da pazar halen tarihsel ortalamaların çok üzerinde bir hacimde nefes alıyor. Bu, sektördeki düşüşün göreceli olduğunu ve aslında normalleşmenin başladığını gösteriyor.

Pazarın iç yapısına baktığımızda ise %54,8’lik payla dominant C segmentini, %29,6 ile B segmenti takip ediyor. SUV gövde tipi %64,6 ile neredeyse standarda dönüşmüş, sedan %20,5, hatchback ise %14,5’te kalmış. 2016’dan bu yana Türkiye’de 74 binin üzerinde, küresel ölçekte 2,1 milyon ve Avrupa’da 1,2 milyon adet satılan Sakaryalı Toyota C-HR, 13.992 adet ve %4,9 pazar payıyla zirveye otururken, C-SUV sınıfında da %10 ile liderliğe ulaşmış.

Manuel vitesliler artık yok gibi

Motorizasyonda benzin %41,5 ile zirvede ama hibrit %33,1’e, elektrikli %18,5’e yükselmiş. Özellikle 160 kW altı elektriklilerin payının %16,6’ya çıkması, tüketicinin erişilebilir elektrikli modellere yöneldiğini; 160 kW üstü performans modellerinin ise %1,9’a gerilemesi, fiyat hassasiyetinin her segmentte belirleyici olduğunu ortaya koyuyor. Otomatik şanzıman %96,9 gibi ezici bir orana ulaşmış, manuel vitesliler artık yok gibi. En çarpıcı verilerden biri ise, yerli-ithal dengesi; toplam satışların %67,3’ü ithal araçlardan oluşurken, otomobilde ithalatın payı %64,7, hafif ticaride ise %77’ye dayanıyor. Bu tablo, yerli üretimin artırılması gerektiğini bir kez daha hatırlatıyor.

Pazar daralırken Renault, tam anlamıyla bir istisna oluşturarak, ilk yarıda 74.129 adet ve %13,3 payla hem toplamda hem binek otomobilde zirvede. Haziranda %14,7 ile 2023’ten bu yana en yüksek aylık payına ulaşırken; bu başarının temelinde 4.807 adetle yerli Clio ve 3.467 adetle Megane Sedan yatıyor. SUV cephesinde Duster ve iki haftada 2.160 adede ulaşan Boreal ile 6.040 adetlik satış, Renault’yu marka bazında en çok SUV satan yapıyor.

Tam bu noktada Fiat Egea’nın Bursa bantlarından son kez inmesi, bir dönemin kapanışıdır. 1,4 milyonu aşan üretim, 671 bin adet ihracat, 40’tan fazla ülkeye uzanan küresel yolculuk ve 10 yıl üst üste Türkiye’nin en çok satan otomobili olma başarısı… Egea, Tofaş ve Türk mühendisliğinin bir sanayi destanı yazdığının kanıtı… 1 milyar Euro’luk yatırım, 500 bin mühendislik saati, 8 milyon km test, 171 tedarikçi ve ortalama 2.457 çalışanla %62’lere varan yerli katkı oranı, bu projenin Türkiye ekonomisine ve sanayi ekosistemine kattığı değeri tartışılmaz kılıyor. Tofaş CEO’su Cengiz Eroldu, Egea’da sağlanan bilgi birikimi yeni projelere taşınacak, diyor. İpucu ise; Stellantis’in FaSTLAne 2030 stratejisinde… Orta Doğu ve Afrika’da gelirleri %40 artırma hedefiyle Türkiye ve Fas’ta toplam üretim kapasitesi 800 bine büyütülecek. 22 modelli ürün gamının yarısı bu tesislerde üretilecek, Türkiye’de Fiat markasına yeniden ivme kazandırılacak. 300 milyon Euro’luk yatırım ve Asya’dan rekabetçi tedarikle desteklenen bu dönüşüm, 2028’e kadar %75 uygulama seviyesine ulaştırılacak. Egea’nın vedası, aslında Tofaş’ın diğer Stellantis modelleriyle yeni dönem projelerine bir köprü kuruyor.

Serviste yetkili ağı daralıyor, bağımsız kanallar güçleniyor

Diğer yanda satış öncesindeki bu hareketlilik, satış sonrasında çok daha büyük bir dalgaya dönüşüyor. OSS Derneği’nin Frost & Sullivan’a hazırlattığı rapor, Türkiye otomotiv satış sonrası pazarının 2025’te 10,2 milyar dolara ulaştığını gösteriyor. Hafif araç parkı 22,8 milyonu aşmış, araçların %74’ü 5 yaşın üzerinde ve ortalama yaş 14,3’e çıkmış. Bu yaşlanan park, satış sonrası gelirinin 2023-2025 arasında yıllık bileşik %8,2 büyümesini sağlarken, araç parkının aynı dönemdeki %6,3’lük büyümesini açık ara geride bırakıyor. Elektrikli araç satışlarındaki %94’lük yıllık bileşik artış, parktaki elektrikli payını %4,7’ye, bataryalıların payını %1,6’ya taşımış. Ağırlıkları ve yüksek torkları nedeniyle lastik ve suspansiyon gibi kategorilerde yeni talep yaratıyor. Kaza kaynaklı hasar onarımı sayısı 1,44 milyona ulaşırken; ADAS ve sensör parçaları onarım maliyetlerini ve uzmanlık ihtiyacını artırıyor. Yetkili servis ağı daralırken, bağımsız servis kanalları ve e-ticaret bazı kategorilerde %12 penetrasyonla hızla güçleniyor. Ancak adeta ikinci bir ana sanayi haline gelen sektör, kâr marjı baskısı, finansmana erişim zorluğu, nitelikli teknisyen açığı ve marka çeşitliliğine bağlı stok yönetimi gibi sorunlarla boğuşuyor. OSS Başkanı Ali Özçete’nin de haklı olarak belirttiği gibi, bu dönüşüme uygun mevzuat, eğitim ve dijital altyapı yatırımları artık zorunluluk.

Geçici daralmaya rağmen yeni araç pazarında hibrit ve erişilebilir elektriklilerin yükselişi olumlu, fakat yerli-ithal dengesizliğinin sürmesi olumsuz… Üretici ve ithalatçılar, stratejilerini yeniden gözden geçirirken; sektör, çok boyutlu farklılaşıyor.

Geçtiğimiz gün açıklanan haziran verileri ile yılın ilk yarısını tamamlamış olduk. Haziran ayında ihracatımız yüzde 21,9, ithalatımız yüzde 23,1 yükselirken, ilk 6 ayda ihracat artışı yüzde 3,6, ithalat artışı yüzde 4,6 oldu.

Yılın ilk yarısında ihracatımız için şu tespitleri yapmak mümkün:

- İlk 6 ayın üçünde ihracat artarken, kalan üçünde düştü.

- 6 ay toplamında ihracatta dolar bazında yüzde 3,6 artış, sattığımız mal miktarında gerileme var.

- Miktar bazında gerileme büyük oranda ürettiğimiz ürünlerin maliyetlerinde ve satış bedellerindeki yükselişe karşın, döviz kurunda daha sınırlı bir artış olması ve mallarımızın pahalılaşmasından kaynaklanıyor.

- Petrol ürünleri, altın ve değerli metaller, örme ve dokuma giyim ürünleri, mobilya, kauçuk ve hava taşıtları ihracatımızda gerileme görüyoruz.

Paritenin ilk 5 aydaki olumlu etkisi, haziranda sona erdi

- Büyük bölümü savunma sektöründeki performans artışından kaynaklanan şekilde, gemi, silah-mühimmat ve elektronik ihracatında çift haneli yükselişler devam ediyor.

- İlk 5 ayda parite, dolar bazında ihracat verilerini olumlu etkiledi; Haziranda bu etki sona erdi.

- Bayram ve resmi tatiller, Mayıs’ta verileri aşağı çekerken, Haziran’da destekledi.

- Yüksek ve orta yüksek teknolojili ürünlerin ihracatımızdaki payı ilk kez yüzde 44’e yükseldi. Bu sadece ilgili sektörlerin daha fazla ihracat yapmasından değil, emek-yoğun ve nispeten düşük teknolojili sektörlerin (hazır giyim ve mobilya) ihracatındaki düşüşten kaynaklandı.

- Orta-Doğu ve Güney Amerika, yılın ilk yarısında en zayıf ihracat performansı gözlenen pazarlarımız oldu. Orta-Doğu’daki savaşın dış ticaret üzerindeki etkileri, beklendiği kadar kötü olmadı. Hürmüz’ün kapalı kaldığı dönemde, Türk firmaları bölgenin alternatif tedarikçilerine dönüştü. Bazı STK yöneticilerinin medyaya yansıyan açıklamaları, bu canlanmanın kalıcı olmasını beklediklerini gösterse de durum öyle olmayabilir.

Irak’ta Çin’e karşı zemin kaybediyoruz

- Irak, Yunanistan, BAE ve Rusya’ya ihracatımızda gerileme dikkat çekiyor. Irak pazarındaki kayıplar yeni değil, bir süredir devam ediyor ve Çin’e karşı zemin kaybediyoruz. Yunanistan’daki gerileme petrol ürünleri satışındaki geçici daralmadan kaynaklandı. BAE’ye satışlarımız büyük oranda savaştan etkilendi. Rusya’da da durum benzer.

- ABD, İtalya, Polonya, Çin, İspanya ve Mısır’a ihracatımızda ise ortalamanın üzerinde artışlar görüyoruz.

Sonraki yazıda ithalatımıza bakalım...

Türkiye, 22 yıl aradan sonra ilk kez NATO Liderler Zirvesi’ne ev sahipliği yapmaya hazırlanırken, Ankara’da sadece liderlerin vereceği siyasi mesajlar değil, savunma sanayii üzerinden şekillenecek yeni güvenlik mimarisi de masaya yatırılacak. Bu zirveyi önceki NATO toplantılarından ayıran en önemli unsur ise ilk kez resmi zirve programına dahil edilen NATO Savunma Sanayii Forumu (NSDIF26).

Ankara’daki zirvede Avrupa’nın hızla artan savunma harcamalarından kimin ne kadar pay alacağı, yeni üretim zincirlerinin nasıl kurulacağı, transatlantik savunma sanayii ekosisteminin hangi ülkeler üzerine inşa edileceği ve Türkiye’nin bu yeni düzende hangi konuma yerleşeceği konuşulacak.

Türkiye açısından tablo oldukça net: Ankara artık yalnızca güvenlik sağlayan bir müttefik olmak istemiyor, NATO’nun yeni savunma ekonomisinin üreticilerinden biri de olmayı hedefliyor.

NATO 3.0: Ekonomik güç de artık beka meselesi

NATO uzun yıllar boyunca daha çok askeri bir ittifak olarak değerlendirildi. Ancak Rusya-Ukrayna Savaşı, Çin ile yaşanan rekabet ve Avrupa’nın güvenlik kaygılarının artmasıyla birlikte ittifak farklı bir evreye geçti.

Son dönemde sıkça dile getirilen “NATO 3.0” kavramı tam da bu dönüşümü ifade ediyor.

Bu yeni yaklaşımda yalnızca asker sayısı veya tank miktarı önem taşımıyor. Füze üretiminden hava savunma sistemlerine, elektronik harpten yapay zekâ destekli istihbarat altyapısına, çip teknolojisinden kritik minerallere kadar uzanan geniş bir sanayi ağı NATO’nun güvenlik anlayışının parçası haline geliyor.

Başka bir ifadeyle savunma sanayii artık yalnızca güvenlik politikası değil, ekonomik büyüme, teknoloji üretimi ve jeopolitik nüfuz anlamına geliyor.

Tam da bu nedenle Ankara’daki NSDIF26 Forumu, liderler zirvesi kadar kritik görülüyor.

Türkiye kilit oyuncu

Bu açıdan bakınca, NATO Genel Sekreteri Mark Rutte’nin “Transatlantik savunma sanayii tabanı Kaliforniya’dan Türkiye’ye kadar uzanıyor” sözlerini tesadüf olarak yorumlamak mümkün değil. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın buna verdiği “Teksas’tan Ankara’ya uzanan bir güvenlik ve savunma ağı kurmalıyız” cevabı da Ankara’nın yeni vizyonunu özetler nitelikte.

Türkiye artık NATO içerisinde yalnızca büyük bir orduya sahip ülke olarak değil; üretim kapasitesi bulunan bir savunma sanayii merkezi olarak konumlanmak istiyor.

Nitekim son beş yıldaki rakamlar da bunu destekliyor. 2020 yılında yaklaşık 2,3 milyar dolar seviyesinde bulunan savunma sanayii ihracatı, 2025 itibarıyla 10 milyar dolara ulaştı. Yaklaşık 3 bin 500 şirketten oluşan sektör yalnızca büyük firmaları değil, yüzlerce KOBİ’yi de içine alan geniş bir ekosisteme dönüştü.

Türkiye bugün - Afrika başta olmak üzere - birçok ülkeye yalnızca silah satmıyor; platform, mühimmat, elektronik sistem ve yazılımdan oluşan entegre savunma paketleri de ihraç ediyor. Bu nedenle NATO’nun yeni savunma yatırımları Ankara açısından ekonomik olduğu kadar stratejik bir fırsat anlamına da geliyor.

Avrupa savunma “pastası” kime gidecek?

Ankara’nın en büyük beklentilerinden biri Avrupa’nın yükselen savunma bütçelerinden daha fazla pay alabilmek. NATO üyeleri geçtiğimiz yıl savunma harcamalarını 2035’e kadar GSYH’nin yüzde 5’ine çıkarma hedefini kabul etti.

Türkiye ise uzun süredir yüzde 2 eşiğinin üzerinde bulunuyor. Geçen yıl yüzde 2,38 olan savunma harcamalarının bu yıl yüzde 2,68’e çıkması, 2030’a kadar ise NATO’nun askeri harcamalar için öngördüğü yüzde 3,5 seviyesine ulaşılması hedefleniyor. Bu tablo Ankara’nın “yük paylaşımına katkı veren ülke” söylemini güçlendiriyor.

Türkiye artık sadece daha fazla harcama yapmak istemiyor; bu harcamaların üretim tarafında da yer almak istiyor. Bu açıdan bakınca da, Türkiye ile Avrupa Birliği arasında savunma sanayi iş birliğinin derinleşmesi için yeni fırsatlar oluşabileceği açık.

 Ancak burada Ankara’nın önünde önemli bir sınama da bulunuyor. Savunma sanayii artık sadece mühendislik değil, aynı zamanda güven ilişkisi üzerine kurulu bir sektör.  

Avrupa’nın savunma sanayiinde yeni ortaklıklar kurarken yalnızca üretim kapasitesine değil, hukuki öngörülebilirliğe, yatırım güvenliğine ve demokratik standartlara da önem verdiği açık. Bu nedenle Türkiye’nin sahip olduğu üretim kapasitesini kalıcı ortaklıklara dönüştürebilmesi, hukuk devleti, öngörülebilir ekonomi ve kurumsal güven alanlarında atacağı adımlarla da yakından ilişkili olacak. 

Füze savunma sistemleri dosyaları masada

Ankara’nın zirve kulislerindeki en önemli beklentilerinden biri de ABD ile savunma alanındaki tıkanıklığın aşılması. Türkiye, KAAN savaş uçağı için motor tedariki ve F-35 programına yeniden dönüş konusunda Washington’dan olumlu mesaj bekliyor. Trump’ın son açıklamaları, “Başkanlık yetkisini” Türkiye’ye KAAN motorları satışı için kullanacağını gösteriyor. Ancak iş F-35 meselesine geldiğinde durum KAAN motorlarının satışı kadar kolay görünmüyor.

ABD Kongresi’nde İsrail ve Yunanistan lobilerine yakın bazı üyeler ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio ile Savunma Bakanı Pete Hegseth’e gönderdikleri mektupla Türkiye’nin S-400 sistemlerine sahip olduğu sürece F-35 satışının durdurulmasını istedi.

S-400 konusu 2020 Ulusal Savunma Yetkilendirme Yasası (NDAA) nedeniyle yalnızca siyasi değil, aynı zamanda hukuki bir engel niteliği taşıyor. Bu nedenle Ankara Zirvesi, resmi açıklamalardan çok kapalı kapılar ardındaki temaslarla önem kazanacak gibi.

Fransa ile SAMP/T hava savunma sistemi konusunda yürütülen görüşmeler de aynı çerçevede dikkatle takip ediliyor. Paris’ten gelen son mesajlar, Fransız hükümetinin füze satışı konusunda daha olumlu bir çizgiye geldiğini gösterir nitelikte. Ankara’daki zirve bu konunun da nihayete erdirilebilmesi için belirleyici olacak.

Ukrayna meselesi ne olacak?

Ankara zirvesinin önemli başlıklarından biri de Ukrayna olacak. Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelensky, Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen ve Avrupa Konseyi Başkanı António Costa’nın Savunma Sanayii Forumu’na katılması bekleniyor. Zelensky’nin temel talebi daha fazla hava savunma sistemi ve ortak füze üretimi.

Türkiye de Ukrayna dosyasında çok hareketli. Ancak Ankara’nın NATO zirvesi öncesinde yürüttüğü diplomatik girişimlerden henüz sonuç alınabilmiş değil. Uluslararası basına sızan haberler Dışişleri Bakanı Hakan Fidan’ın Moskova’da ateşkes ve müzakere önerisi sunduğu ancak Rusya’nın Donbas konusundaki şartlarından geri adım atmadığını gösteriyor.  Bu nedenle Ankara’nın zirvede Rusya ile Ukrayna’yı aynı masaya oturtma hedefinin şimdilik gerçekleşmesi zor görünüyor.

Türkiye’nin NATO içindeki rolü artma eğiliminde

Önümüzdeki yıl NATO üyeliğinin 75. yılını kutlayacak Türkiye, bugün İttifak’ın en kritik askeri merkezlerinden bazılarına ev sahipliği yapıyor. İzmir’deki Kara Kuvvetleri Komutanlığı, İstanbul’daki NATO Hızlı Konuşlandırılabilir Kolordu Karargâhı, kurulması planlanan Adana Çok Uluslu Kolordu Komutanlığı ve Karadeniz görev gücü projeleri Ankara’nın yalnızca coğrafi değil, operasyonel ağırlığını da artırıyor.

2028’de Müttefik Mukabele Kuvveti’nin komutasını üstlenecek olması da bu rolün daha da büyüyeceğini gösteriyor.

Ancak Türkiye’nin NATO içindeki ağırlığının artması, beraberinde yeni sorumluluklar kadar yeni riskler de getirebilir.

Ankara’nın İttifak’ın savunma üretim zincirinde daha merkezi bir konuma yerleşmesi, Rusya tarafından yalnızca ekonomik değil, aynı zamanda jeopolitik bir tercih olarak da okunabilir. Bugüne kadar Ukrayna savaşı boyunca hem Moskova hem de Batılı başkentlerle diyalog kanallarını açık tutabilen Türkiye’nin denge politikası, NATO’nun yeni güvenlik mimarisinde daha görünür bir rol üstlenmesiyle daha karmaşık hale gelebilir.

Enerji, turizm, ticaret ve Suriye ile Kafkasya gibi bölgesel dosyalarda Rusya ile sürdürülen iş birliğinin yeni dönemde daha kırılgan bir zemine oturma ihtimali göz ardı edilmemeli. Dolayısıyla Türkiye açısından asıl sınama, NATO içinde yükselen stratejik konumunu Moskova ile ilişkilerini tamamen koparmadan yönetebilecek diplomatik dengeyi koruyup koruyamayacağı. 

Nitekim NATO Ankara Zirvesi’nin sonunda ortaya çıkacak en önemli sonuç Türkiye’nin oluşan yeni güvenlik ve savunma mimarisinde kendisine ne kadar kalıcı bir yer açabildiği olacak gibi...

ABD’den Avrupa’ya dikkat çeken Türkiye mesajı

Zirve öncesinde dikkat çeken açıklamalardan biri ABD’nin NATO Daimi Temsilcisi Matt Whitaker’dan geldi. Whitaker, Avrupa’nın oluşturduğu savunma girişimlerinin ABD’yi ve Türkiye gibi AB üyesi olmayan NATO müttefiklerini dışlamaması gerektiğini söyledi.

Bu açıklama Washington’ın Avrupa savunmasının güçlenmesini desteklediğini ancak bunun korumacı bir yapıya dönüşmesine karşı çıktığını gösteriyor.

Aslında ABD’nin verdiği mesaj oldukça açık;  Yeni Avrupa savunma mimarisi kurulacaksa Türkiye bunun dışında bırakılamaz.

Bu yaklaşım Erdoğan’ın “Türkiye’nin savunma kapasitesini dar siyasi hesaplarla dışlamak kimseye fayda sağlamaz” sözleriyle büyük ölçüde örtüşüyor. Ancak Washington’un Avrupa’ya verdiği Türkiye mesajları sonuç verir mi, yoksa ters mi teper, bunun da ipuçları Ankara’daki NATO zirvesi sonrasında ortaya çıkacaktır.

Zayıf ABD tarım dışı istihdam verisi şahin Fed endişesini azaltarak küresel risk iştahını destekliyor.   Beklentinin yarısına yakın gelen ve önceki ayların aşağı yönlü revize edildiği zayıf veri sonrası dolar zayıflarken, kısa vadeli tahviller değer  kazandı. Hisse senedi piyasaları veriye pozitif tepki verdi. 

ABD piyasası cuma günü tatil dolayısıyla kapalı olduğu için resmin tamamını görmüyoruz. Ancak Asya borsaları ve Avrupa haftayı güçlü bir şekilde bitirdi. Kore borsası yarı iletkenler ve hafıza kartı üreten şirketlerde %10’u geçen değer artışı ile yükselişte baş rolü oynadı. 

Haftanın ABD piyasalarının açık olduğu kısmında teknolojiden klasik sektörlere rotasyon ve teknoloji içinde donanımdan yazılıma geçiş öne çıktı. Apple’ın maliyet artışları nedeniyle Çinli üreticilere yönelme girişimi yarı iletkenlerde ve özellikle hafıza  kartı üreticilerinde satışı sertleştirdi. 

Yarı iletkenler ikinci yarıya kötü başladı

Yarı iletkenler son iki günde %12 kayıpla ikinci yarıya kötü başladı. Cuma günü Kore borsasında Samsung ve SK Hynix merkezli %10’un üzerinde yükseliş, yarı iletkenlerdeki aşağı yönlü eğilimin sona erebileceğine işaret ediyor. Ancak geçmiş veri ABD ve Kore piyasaları arasındaki korelasyonun yeterince yüksek olmadığına işaret ediyor. 

Borsa İstanbul küresel piyasalardaki rahatlama yükselişine katılmadı. Ana eğilimin yüksek seyrettiğini gösteren enflasyon verisi sonrası bankalar, banka sahibi holdingler ve konut geliştirme GYO hisselerindeki sert satışlar endeksi aşağı çekti. Altın madeni, rafineri, savunma, yenilenebilir enerji hisselerindeki güçlü alışlar kaybı sınırladı. 

Mevsimselliğe göre düzeltilmiş B ve C enflasyon göstergeleri haziran ayında %2 civarı aylık artış ile dezenflasyon sürecinin son altı ayda zorlandığını teyit ediyor. SGK sağlık hizmetlerine yapılan yüksek zam nedeniyle Temmuz ayında da muhtemelen yüksek bir rakam göreceğiz. 

Enflasyonda yüzde 29 tahminimiz değişmedi

Açıklanan rakamın işaret ettiği katılığa rağmen 2026 sonu için %29 enflasyon tahminimizde değişikliğe gitmedik. Petrol fiyatlarında öngördüğümüzden daha sert gerileme ve ekonomide yavaşlama, enflasyon üzerinde yukarı yönlü riski azaltıyor. 

Baz senaryomuzda, Merkez Bankası’nın Temmuz Ağustos aylarında fonlama faizini politika faizi seviyesine çekmesini ve Eylül ayından başlayarak 100 baz puanlık adımlar ile faiz indirim döngüsünü başlatmasını bekliyoruz.  

Mevcut enflasyon ve politika faizi tahminlerimiz bankalardaki sert satışın fırsat olduğuna işaret ediyor. Enflasyonda yukarı yönlü 1-2 puan risk ve Merkez Bankası’nın faiz indirim döngüsünün 2-3 ay gecikmesi cuma günü bankalardaki %5 satışı açıklayamıyor. Cuma günkü sert satış, ekonomi politikalarda U dönüşü için madendeki kanarya olarak görmeyen yatırımcılar tarafından alış fırsatı olarak kullanılabilir.

Dünya üzerinde 100 yıldan yaşlı 1000 kent bulunurken, 1000 yıldan yaşlı sadece 100 kadim kent vardır. Şanlıurfa’yı küredeki 1 milyon yerleşke içinde müstesna kılan, 14 bin yıla varan tarihidir. Eğer 32 milyar $’ınız varsa Nevada Çölü’nde Las Vegas kurabilirsiniz ancak bir Şanlıurfa için fazlası gerekir.

Bir kenti tarih sahnesinde var kılmak için 1- Tarihi kültürel miras, 2- Doğal kaynaklar ve 3-Yerel kabiliyetler gerekir. Bugün Şanlıurfa, kendini yeniden görünür kılacak gayreti sergilemektedir ve bir yerel kabiliyet, kenti “sanayi üzerinden” belirginleştirecek destansı bir atılımın fitilini ateşlemiştir.

KADIN SANAYİCİLERİ BİR MASA ETRAFINDA BULUŞTURMAK…

Hejin Tavas Melik’i, konferansımda tanıdım. Meksan Trafo firmasının ikinci kuşak yöneticisi, Ar-Ge proje mühendisi, Şanlıurfa Sanayici Kadınla Platformu’nun kurucu Başkanı... Dediği şu: “Eğer sanayi, bir şeyden çok üretmekse ve sanayi bir kenti yüceltecekse kenti kadın sanayicilerle yüceltebileceğiz.”

Bu platform, tarihi kültürel mirası, doğal kaynakları varken yerel kabiliyet eksikliği gerçeğiyle kentin yükselemeyeceğini bilen Hejin Hanım’ın vizyonundan doğdu. Amaç; sanayide üreten kadınların yalnız olmadığını göstermek, birbirinden güç almasını sağlamak, kadınların üretimini görünür kılmak…

İKİ SORU İKİ CEVAP / Şanlıurfa Sanayici Kadınlar Platformu’na dair…

Platformun çıkış noktası?

Sanayide kadın sayısı az değil. Hele ki Şanlıurfa gibi erkek egemen kültürde kadın sanayici olma zorluklarını aşmak için kadınlar arası güç birliği, yeni girişimcileri teşvik gayeli ekosistem oluşturuldu.

Şimdiye dek başardıkları?

Kamu, yerel yönetim, üniversite ve sanayi kuruluşları arasında köprü... Genç girişimcilere ilham... Harran Üniversitesi’nde sanayici kadınlarla öğrencileri buluşturma... Kadın yöneticiler kariyer paneli…

NOT

ŞANLIURFALI SANAYİCİ HEJİN TAVAS MELİK NEREYE KOŞUYOR?

Bilinir ki pusula, saatten daha eskidir zira yön daima zamandan daha önemlidir. Hejin Tavas Melik’e a nereye koştuğunu sordum. “Amacım sadece etkinlik yapan bir yapı kurmak değil, Türkiye’de sanayide kadın dönüşümünü yönlendiren örnek bir model haline gelmektir” dedi. Özellikle de kadim kent Şanlıurfa’da…

KADIN SANAYİCİ LÛGATI

Üretimde kadın gücü: Tarımdan sanayiye, hizmet sektöründen teknolojiye dek kadının değer üretmesi

Kadına kültürel direnç: Ataerkil yapılar ve toplumsal normların kadın taleplerini göz ardı etme hatası

Sanayici kadın çalıştayı: Sanayide kadınlara dair ilk kapsamlı bir veri tabanı oluşturma gayreti

Kadın sanayi ağı: Şanlıurfa’dan başlayarak ulusal ve uluslararası ölçekte örnek bir network kurma

Bu köşede 3 Temmuz Cuma günü yer alan yazımda "Dezenflasyonun ‘dez’i gitti, enflasyonu kaldı yadigâr" demiştim. Çünkü son on iki aydaki yıllık enflasyon yüzde 30,65 ile yüzde 33,52 arasına sıkışıp kalmıştı. Artık son on iki aydan geçen yılın haziranını da çıkarmak gerekecek. Şu durumda sıkışıklık daha da arttı, son on iki ayın yıllık oranı yüzde 30,65 ile yüzde 33,29 arasında oluşmuş durumda.

Şimdi haziran ayında görece çok düşük bir oran geldi ya, ekonomi yönetimi tarafından “Yüzde 20’lerin ortası” diye ifade edilen yıllık oranı tutturmanın epeyce kolaylaştığı sanılıyor. Acaba öyle mi? Ne yazık ki hayır! Hayır çünkü yüzde 20’lerin ortası diye işaret edilen düzey, ki bu düzey Merkez Bankası’nın yüzde 24’lük hedefi ve yüzde 26’lık tahminine denk geliyor, hâlâ gerçekleştirilebilmesi çok uzak bir hedef.

Yüzde 20’lerin ortasını tam yüzde 25 olarak alırsak yılın ilk yarısındaki yüzde 17,76’lık orandan sonra ikinci altı ay için yalnızca yüzde 6’lık bir hareket alanı kalıyor. Olmaz, Türkiye aylık bazda yüzde 1’in altında kalamaz, gerçekçi olmak lazım. Bu bir ay olur, iki ay olur ama altı ayın tümünü kapsayacak şekilde olmaz.

Geçmiş yıllar da “Olmaz” diyor

Ekonomik veriler de tekrar eder. Hele hele enflasyon gibi mevsimsel etkenlere çok bağlı bir veri kesinlikle tekrar eder.

Belli aylarda yüksek artışlar görülmesi normaldir, çünkü buna yol açan adımlar atılır; ocak ve temmuzdaki vergi düzenlemeleri gibi.

Belli aylarda yüksek artışlara neden olan harcamalar yoğunlaşır, sonbahardaki eğitim harcamaları gibi.

Bunun gibi örnekler var. Bir de yılın ilk yarısındaki artışla ikinci yarısındaki artış arasında bir denge var.

Bu konuda özellikle son yıllara, 2021 sonrasına odaklanmak gerekiyor. Önceki yıllar da bir gösterge ama özellikle son dört yıl önemli.

Enflasyon hesabında ayların ya da dönemlerin aritmetik toplamı tabii ki alınmaz ama ilk ve ikinci yarıların payını görebilmek için böyle bir hesap yaptım.

Bunun için de son dört yılın önemli olduğu kanısındayım.

Bu dört yılın ilk ve ikinci yarı payları ister aritmetik ortalaması alınsın, ister medyan alınsın, birbirine çok yakın değerler veriyor.

2022 ve 2023’te ilk ve ikinci yarı payları ters yönlü ve çok farklı. Bunun nedeni de 2022’nin ilk yarısında 2021’den sarkan etkiyle yüklü zam yapılmasıydı. 2023’ün ikinci yarısındaki payın büyüklüğü de seçimler dolayısıyla zamların biriktirilmesi ve faizin olması gerekenin çok altında tutularak her şeyin seçim sonrasına bırakılmasındandı.

O yüzden dört yılın ortalaması en doğruya yakın sonucu veriyor.

Ortalama bu yıla uygulanınca…

İşte 2022-2025 yıllarının ilk ve ikinci yarı enflasyon paylarını bu yıla uyguladığımızda 2026’nın enflasyonunun yüzde 33-34 dolayında kalacağını görüyoruz.

Söz konusu dört yılın ilk yarısındaki enflasyonun yıllığa (aritmetik toplama) oranı yüzde 56,67.

Bu yılın ilk yarısındaki yüzde 17,76’nın da 2026’nın yıllık aritmetik toplam enflasyonunda yüzde 56,67 pay aldığını varsayalım. Toplam oran 31,34 puan oluyor. Şu durumda ikinci yarı için yüzde 13,58’lik artış kalıyor.

Yüzde 17,76 ile yüzde 13,58’in birikimli toplamı da bize 2026’nın tümü için yüzde 33,75’lik bir oran veriyor.

Ne yılın ikinci yarısında yüzde 14’e yakın bir enflasyon yaşanması şaşırtıcı, dolayısıyla ne de yılın tümünde enflasyonun yüzde 34’e yaklaşması.

İkinci yarı için yüzde 13,58’i yüksek bulanlar çıkabilir. 2021-2024 dönemindeki tüm ikinci yarı oranlarının bu düzeyin üstünde olduğunu hatırlatırım.

Akaryakıtta uzun süre indirim yok

Yılın ikinci yarısında fiyat artış hızının çok yavaşlayacağına ilişkin umutları büyük ölçüde azaltan bir başka gelişme de akaryakıttaki eşel mobil sisteminde yapılan değişiklik. Önümüzdeki döneme ilişkin en önemli ucuzlamanın akaryakıt fiyatlarında olacağı, bunun da genel fiyat düzeyi üstündeki baskıyı kıracağı umudu da suya düştü.

Akaryakıttaki eşel mobile ilişkin düzenleme uyarınca zam geldiği takdirde bunun artık yüzde 75’i değil, yüzde 50’si ÖTV’den karşılanacak, yüzde 50’si pompaya yansıtılacak. Bu oranlar temmuz ayı boyunca böyle devam edecek.

Ağustos ve eylülde bu kez zam durumunda yalnızca yüzde 25’lik kısım ÖTV’den karşılanacak, yüzde 75 pompaya yansıyacak.

Akaryakıttaki eşel mobil uygulaması ekim ayı başında ise tümüyle terk edilecek.

Haziran sonuna kadarki uygulamada zam durumunda olduğu gibi indirimde de yüzde 75 ÖTV’ye gidiyor, yüzde 25 pompaya yansıyordu. Artık o da değişti. Bundan sonra gelecek indirimlerin tümü ÖTV’deki eksilmeyi gidermek için kullanılacak.

2 Temmuz itibarıyla eksik ÖTV tutarı benzinde 7,57 lira, motorinde 7,31 lira, otogazda ise 10,96 lira düzeyinde. Yani bu tutarlara kadarki indirimler pompaya yansımayacak.

Bu arada her yıl ocak ve temmuzda Yİ-ÜFE’ye bağlı olarak artırılan akaryakıttaki ÖTV’nin bu yıl temmuzda değiştirilmemesine karar verildiğini de unutmamak gerekir. Oradan gelecek zam söz konusu olmayacak.

İşte akaryakıta ilişkin bu eşel mobil kararı da yılın ikinci yarısında genel fiyat düzeyinde belirgin bir yavaşlama olacağına dönük beklentileri biraz boşa çıkarmışa benziyor.

1960’lı yılların sonlarında Akseki’den (Antalya) Kasımpaşa’nın yolunu tutanlardan biri de Yarpuz Köyünden Yaşar Dönmez oldu. Yaşar Dönmez, 1971 yılında Tahtakale’de saat işine girdi. Bir süre sonra kardeşi Nurullah Dönmez’i de yanına aldı.

Yaşar Dönmez’in Tahtakale’de saat işleri oturdukça yeğenleri Hamza Kaya ile Ramazan Kaya’yı da ekibine kattı. Bir anlamda Tahtakale’de saat ticaretinin içinde büyüyen Ramazan Kaya, 1986-1987 döneminde 1 yıla yakın süre Londra’da İngilizce eğitimi gördü. Döndükten sonra işlere daha çok asıldı. Dayısı Yaşar Dönmez’in liderliğindeki şirket Tahtakale’nin saat işinde önde gelen işletmesi oldu.

Derken 1993 yılının ikinci yarısında Adidas saatlerini bünyesinde bulunduran Stelux’tan bir mesaj ulaştı:

-          Adidas saatlerinin Türkiye distribütörlüğü konusunda sizinle görüşmek istiyoruz.

Bu mesaj ulaştığında Ramazan Kaya Taipei’de idi. Bulduğu ilk uçakla Hong Kong’a geçti. İlk görüşmeyi yaptı. Stelux’’ta Adidas markasının başındaki yönetici, İsviçre’nin Basel kentine fuara gideceğini bildirdi:

-          Fuar sonrası sizinle tekrar bir araya gelelim…

Ramazan Kaya işin peşini bırakmaya niyetli değildi:

-          Ben de sizinle Basel’e gelirim.

Yönetici bu sözü önce ciddiye almadı, Ramazan Kaya ısrar etti:

-          Burada kapıda yatarım, yine de peşinizden Basel’e gelirim.

Yönetici onun işine nasıl asıldığına tanık olunca anında kararını verdi, ekibinden belgeleri hazırlamalarını istedi:

-          Evrakları hazırlayın. Adidas saatlerinin dünyadaki ilk distribütörlüğünü Türkiye’ye, Ramazan Kaya ve ailesine veriyoruz.

Evraklar hazırlanırken Adidas saatlerinin toptan ve perakende pazarlama stratejilerini Ramazan Kaya’ya anlattı. Çizdiği stratejinin Tahtakale’deki iş yapma biçimiyle hiç ilgisi yoktu, oldukça farklıydı.

Ramazan Kaya, Adidas imzasını atıp İstanbul’a dönerken planını yaptı:

-          Tahtakale’deki işlerimiz çok şükür iyi gidiyor. Adidas distribütörlüğü bizi başka seviyeye taşıyacak. Bu işi ayrı şirket kurarak yapmakta yarar var.

Böylece 1994 yılında Saat & Saat’i kurup, diğer işlerinde ayrı kulvarda ilk Adidas distribütörlüğü ile yola çıkıldı. Adidas’la sağladıkları başarı, şirkete ikinci önemli marka olarak “Fossil”i taşıdı. 2000 yılında “Armani”nin distribütörlüğünü almak, dönüm noktası etkisi yaptı. 2001 krizinde sektör bu marka sayesinde belirli ölçüde işlerini yürütebildi.

Ramazan Kaya, 2004 yılında perakendeye de girmeleri gerektiğini düşünmeye başladı:

-          Bayiler işlerimizi dizayn etme noktasına geldi. Bu bize sıkıntı yaratabilir. En iyisi adım adım perakendeye de girmek.

2005 yılı sonlarında ilk Saat & Saat mağazası İstanbul Cevahir AVM’de açıldı. 2007’de 35 mağazaya ulaştıklarında perakendenin zorluğu kafalarında soru işaretine yol açtı:

-          Perakendeyi bıraksak mı acaba?

Kısa süreli bu tereddütün ardından Ramazan Kaya, aile fertleri ve ekibiyle birlikte perakendeye daha fazla odaklandı, 2009’da “e-ticaret”e girildi, 2012’de İsviçre merkezli Weitnaur Group’a bağlı LPI Ticari Hizmetler A.Ş. satın alındı. Buna 2013’te Ankara’daki Uğur Saat’in 8 mağazasının satın alınması eklendi.

2014 yılında büyük dayı Yücel Dönmez, Saat & Saat’le yollarını ayırdı. Küçük dayı Nurullah Dönmez, Saat & Saat’te yeğenleri Ramazan ve Hamza Kaya ile yola devam etmeyi seçti.

2015 yılında İtalyan “Welder” markası satın alınırken, 2016’da Saat & Saat,  “Wesse” adıyla bir de marka yarattı. 2018’de “Swiss Made” markası olan “Jacques Philippe” Saat & Saat şemsiyesi altına girdi. 2019’da “U.S. Polo Assn.” markalı saatlerin Türkiye dahil 40 ülkeyi kapsayan lisans hakları alındı.

2021 yılında Günsal Saat satın alındıktan sonra 2024’te de “Calvin Klein” ve “Ebel” markaları portföye katıldı. Saat & Saat çatısı altındaki marka sayısı 30’a ulaştı.

Sermaye Piyasası Kurulu’nun (APK) Saat & Saat Sanayi ve Ticaret A.Ş.’nin de halka arzına onay verdiği haberleri üzerine Hakan Güldağ’la birlikte Ramazan Kaya ile buluştuk. 32 yıl öncesine uzanan öyküyü dinledik. Ulaştıkları noktayı şöyle özetledi:

-          31 Mart 2026 itibariyle yurt içi ve yurt dışında 185 mağazamız var. 603 toptan satış noktasına ulaşıyoruz. Kendi online sitemiz, pazaryerleri ve Türkiye dahil 45 ülkede ürünlerimiz müşterilere sunuluyor.

6-7-8 Temmuz 2026’da 56 liralık birim fiyat üzerinden talep toplanacağını bildirdi:

-          Ek satış hariç tüm paylar satılırsa halka açıklık oranımız yüzde 10.14 olacak. 3 milyar 748 milyon liralık bir kaynak girişi gerçekleşecek. Ek satış gerçekleşirse halka açıklık oranımız yüzde 12.16’yı, sağlanacak kaynak da 4 milyar 498 milyon lirayı bulacak.

Ben halka arz fiyatı üzerinden şirketin toplam değerinin 819 milyon dolara denk geldiğini hesaplarken Hakan Güldağ, halka açılmadaki temel hedefi sordu, Ramazan Kaya şu yanıtı verdi:

-          32 yıllık bir şirketiz, kısa vadeli değil, asırlık bir şirket olmak istiyoruz. 'Hesap verebilir olalım' diye düşündük.

Saat & Saat, 32 yılda 800 milyon doları aşan bir değere ulaştı, halka arzla birlikte en az 100 yıllık bir şirket olmayı da hedefe koydu…

12 aylık cirosu 13.4 milyar lira

SAAT & SAAT Yönetim Kurulu Başkanı Ramazan Kaya ile sohbet ederken, hazırladıkları dosyadan şirketin ortaklarının paylarına baktım:

• Nurullah Dönmez: Yüzde 38.88
• Ramazan Kaya: Yüzde 30.56
• Hamza Kaya: Yüzde 30.56

Ramazan Kaya, bu yılın ilk 3 ayında geçen yılın aynı dönemine göre adet bazında yüzde 20.9 büyüdüklerini belirtti:

-          Saat & Saat ve bağlı ortaklıklarının 31 Mart 2026 itibariyle yurt içi ve yurt dışı faaliyetleriyle geriye dönük 12 aylık cirosu 13.4 milyar lira (291 milyon dolar) olarak gerçekleşti. Aynı dönemde FAVÖK marjı da yüzde 32.4 oldu.

Şirketin finansallarıyla ilgili şu özet bilgileri paylaştı:

• Brüt kâr: 8 milyar lira
• FAVÖK (Faiz, amortisman ve vergi öncesi kâr): 4.4 milyar lira
• Net işletme sermayesi: 3.9 milyar lira
• Net borç: 1.5 milyar lira

Halka arz öncesi sermayelerinin 620.2 milyon lira olduğunu kaydetti:

-          Halka arz sonrası sermayemiz 660.3 milyon liraya çıkacak.

Kaynağın yüzde 80’i işletme sermayesinde kullanılacak

SAAT & SAAT Yönetim Kurulu Başkanı Ramazan Kaya, şirketin halka arzının konsorsiyum liderliğini Garanti Yatırım Menkul Kıymetler A.Ş. (Garanti BBVA Yatırım) ile Halk Yatırım Menkul Değerler A.Ş.’nin (Halk Yatırım) üstlendiğini belirtti.

Halka arzdan elde edilecek kaynağın kullanımı konusunda şu bilgiyi verdi:

-          Halka arzdan elde edilecek kaynağın yüzde 20’si finansal borçların ödenmesinde kullanılacak. Yüzde 80’ini ise işletme sermayesi olarak kullanmayı planladık. Böylece şirketimiz ekonomik ve finansal açıdan daha da güçlenecek.

19 bin farklı ürün satılıyor

SAAT & SAAT Yönetim Kurulu Başkanı Ramazan Kaya’ya şirket bünyesindeki markaları sorduk, bazılarını sıraladı:

• Maurice Lacroix, Raymond Weil, Ebel, Universe Constant, Versace, Ferragamo, Jacques Philippe, Boss, Emporio Armani, Guess, Michael Kors, Welder, Fossil, Philip Plein,
• Gc, Calvin Klein, U.S. Polo Assn., Tory Burch, Tommy Hilfiger, Lacoste, Diesel, Adidas, Wess, Timex, Plein Sport

Şirket şemsiyesi altında 30 dolayında temel marka olduğunu belirtti:

-          Mağazalarımızdaki ve satış noktalarındaki ürün yelpazemizde 19 bin dolayında farklı ürün buluyor.

Türkiye saat pazarı 2028’de 2.3 milyar doları bulacak

SAAT & SAAT Yönetim Kurulu Başkanı Ramazan Kaya ile Türkiye saat pazarını da konuştuk. Türkiye’nin saat ithalatının 2018 yılında 240 milyon dolar düzeyinde olduğunu belirtti:

-          2025 yılında saat ithalatı 500 milyon doları aştı, 510 milyon dolar oldu. Bu yıl 558 milyon dolara ulaşmasını bekliyoruz. 2028’de ithalatın 670 milyon dolara ulaşabileceğini öngörüyoruz.

Türkiye’nin saat pazarının büyüklüğünün 2023 yılında 1.3 milyar dolar olduğunu kaydetti:

-          2028 yılında bu rakamın 2.3 milyar dolara çıkmasını öngörüyoruz. Yani, ülkemizdeki saat pazarı büyüyecek.

Türkiye’deki saat üretimine işaret etti:

-          2023 yılında ülkemizde 5.6 milyon dolar düzeyinde saat üretimi gerçekleşti. Aynı yıl ihracat da 31 milyon dolar oldu. Çok sınırlı üretime rağmen ihracat rakamının yüksekliği re-export’tan kaynaklanıyor.

Cumhurbaşkanı Kararı ile sıfır gümrükle 1 milyon 250 bin ton ayçiçeği tohumu veya bunun karşılığı 500 bin ton ham ayçiçeği yağı ithalatı için tarife kontenjanı açıldı.

Resmi Gazete’nin 4 Temmuz 2026 tarihli sayısında yayımlanan karara göre, 11 Ocak 2027-31 Mayıs 2027 tarihleri arasında yapılacak ithalatta, gümrük vergisi, yağlık ayçiçeğinde yüzde 27 yerine sıfır (0), ham yağda yüzde 36 yerine yüzde 20 uygulanacak. Karara ilişkin uygulama tebliği aynı Resmi Gazete’de yayımlandı.

Ucuz ithalattan öncelikli olarak 1 Temmuz 2026-30 Kasım 2026 tarihleri arasında iç piyasadan yağlık ayçiçeği alanlar olmak üzere ham ve/veya rafine ayçiçeği yağı üreten sanayici firmalar yararlanacak.

İthalatta yerli ürün alana öncelik verilecek

Ticaret Bakanlığı’nın hazırladığı, yağlık ayçiçeği tohumu ve ham ayçiçeği yağı ithalatında uygulanacak tarife kontenjanının usul ve esaslarını belirleyen “Yağlık Ayçiçeği Tohumu ve Ham Ayçiçeği Yağı İthalatında Tarife Kontenjanı Uygulanmasına İlişkin Tebliğ” 4 Temmuz 2026 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girdi. Cumhurbaşkanı Kararı ile açılan 1 milyon 250 bin ton yağlık ayçiçeği tohumu veya bunun karşılığı 500 bin ton ham ayçiçeği yağı ithalat kontenjanından, öncelikle 1 Temmuz-30 Kasım 2026 tarihleri arasında yerli üreticiden yağlık ayçiçeği tohumu satın alan ham ve rafine ayçiçeği yağı üreten sanayiciler yararlanabilecek.

Tarife kontenjanı başvuruları ve dağıtımı

Uygulama tebliğinde tarife kontenjanının başvuruları ve dağıtımı ile ilgili özetle şu bilgilere yer verildi.

1- Karar uyarınca açılan tarife kontenjanı, Bakanlık (İthalat Genel Müdürlüğü) tarafından 1 Temmuz 2026-30 Kasım 2026 tarihleri (bu tarihler dahil) arasında yerli yağlık ayçiçeği tohumu alımı yapanlar öncelikli olmak üzere ham ve/veya rafine ayçiçeği yağı üreten sanayici firmalara dağıtılır.

2- Tarife kontenjanı, 1 milyon 250 bin ton yağlık ayçiçeği tohumu esas alınarak yağlık ayçiçeği tohumu veya yüzde 40 randıman ile bunun karşılığı ham ayçiçeği tohumu yağı olarak dağıtılır. Tarife kontenjanı miktarı, tamamının yağlık ayçiçeği tohumu olarak dağıtılması durumunda 1 milyon 250 bin tonu, ham ayçiçeği tohumu yağı olarak dağıtılması durumunda ise 500 bin tonu geçemez.                         

Başvurular aralıkta alınacak

3- Tarife kontenjanı taleplerine ilişkin başvurular, 1 Aralık 2026 -15 Aralık 2026 tarihleri (bu tarihler dahil) arasında e-Devlet üzerinden veya Ticaret Bakanlığı internet sitesi (www.ticaret.gov.tr) “E-Hizmetler” başlığı altındaki “E-İşlemler” menüsünde yer alan “İthalat Belge İşlemleri” uygulaması takip edilerek e-imza ile yapılır.

4-  Bu Tebliğ kapsamında yapılan beyanın doğruluğuyla ve ithal mallarla ilgili incelemeleri yapmaya veya yaptırmaya Bakanlık (İthalat Genel Müdürlüğü) yetkilidir. Gerekli görülmesi halinde,  elektronik ortamda sunulan bilgi ve belgelerin asılları ile ilave veya açıklayıcı bilgi ve belge istenebilir.

5- Tebliğ Ek-1’de yer alan bilgi ve belgeleri tam ve eksiksiz olarak içermeyen veya süresi içerisinde yapılmayan başvurular ile birinci fıkrada belirtilen nitelikte olmayan firmalar tarafından yapılan başvurular olumsuz sonuçlandırılır.                 

İthalat Ocak 2027’de başlayacak

Tarife kontenjanı açılmasına ilişkin uygulama birkaç yıldır uygulanıyor. Geçen yıl 18 Temmuz 2026 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan Cumhurbaşkanı Kararı ile 1 milyon ton ayçiçeği tohumu veya bunun karşılığı 400 bin ton ham ayçiçeği yağı ithalatı için tarife kontenjanı açılmıştı. Bu yıl ayçiçeği tohumunda 250 bin ton, ham yağda ise 100 bin ton daha fazla ithalat için tarife kontenjanı açıldı.

Bu uygulamanın temel amaçlarından birisi hasat döneminde sanayicinin iç piyasadan ayçiçeği almasını teşvik etmeyi amaçlıyor. Tebliğe göre, tarife kontenjanı, yerli yağlık ayçiçeği tohumu alımı yapan sanayiciye öncelikli olmak üzere firmalara dağıtılacak. Fakat daha önceki yıllarda da içerden ayçiçeği alanlara öncelikli olmak üzere denilmesine rağmen bu önceliğe dikkat edilmedi.                          

Üreticiye etkisi ne olur?

Üretici açısından bakıldığında, ithalatın konuşulması bile fiyatlar üzerinde olumsuz etki yapacaktır. Hasat döneminde ucuz ithalat yapılmayacak, ithalat Ocak 2027’de başlayacak, fakat sanayici için alternatif olarak ithalat kenarda duruyor. Yani sanayici, alıcı, yılbaşından itibaren yüzde 27 yerine sıfır gümrükle ayçiçeği çekirdeği ve yüzde 36 yerine yüzde 20 gümrük vergisi ile ham yağ ithalatı yapacağını biliyor. Ürün alırken, fiyat verirken ithalat sopasını kullanarak hareket edecek.

Sanayicinin yerli üreticiden satın aldığı ayçiçeği miktarına karşılık ne kadar ithalat hakkı elde edeceği Tebliğ’de yer almıyor. Bu konuda bir oran verilebilirdi. Diyelim ki, 50 bin ton alana 50 bin ton ithalat hakkı verileceği şartı getirilse o zaman içerden almak daha cazip olurdu.

Ayçiçeği üretiminde artış bekleniyor

Türkiye İstatistik Kurumu’nun (TÜİK) açıkladığı 2026 Yılı Bitkisel Üretim İlk Tahmini’ne göre bu yıl, ayçiçeği üretimi 2025 yılına göre yüzde 16,2 oranında artarak 1 milyon 936 bin tondan 2 milyon 250 bin tona yükselecek. Bu tahmin gerçekleşirse, geçen yıla göre yüzde 16,2 oranındaki artışa rağmen 2022 yılındaki 2 milyon 550 bin ton üretimin altında olacak. 2023 yılında ayçiçeği üretimi 2 milyon 198 bin ton ve 2024 yılında ise 2 milyon 195 bin ton üretim gerçekleşmişti. Ayçiçeği ile ilgili Türkiye İstatistik Kurumu’nun bu verilerini paylaşırken, sektör verilerinin daha düşük olduğunu belirtmekte yarar var. Ayrıca, özellikle Söke başta olmak üzere Ege Bölgesi ve Çukurova’da pamuk üretiminden kaçan çiftçilerin ayçiçeği üretimine yönelmesi nedeniyle ayçiçeği üretimin arttığını da belirtmekte yarar var.

Kendine yeterlilik yüzde 63,2

Türkiye İstatistik Kurumu’nun 2025 yılı bitkisel ürün denge tablolarına bakıldığında, Türkiye’nin ayçiçeğinde yüzde 63,2 oranında kendine yeterli. Dolayısıyla ihtiyacının yüzde 36,8’ini ithal etmek zorunda. Ayrıca Türkiye, ham yağ veya çekirdek olarak ithalat yaparak işledikten sonra ihracat yapıyor. Bu nedenle ayçiçeğinde dış ticaret politikası çok önemli. Üretici de sanayici veya ihracatçı da aksi bir karar alınmadıkça 11 Ocak 2027 tarihine kadar “ucuz” ithalat olmayacağını bilerek hareket edecek.

Trakya Birlik’in fiyatı ne olacak?

2025 üretim yılında Cumhurbaşkanı Kararı ile yine tarife kontenjanı açıldı ve Trakya Birlik bu karardan sonra ayçiçeği alım fiyatını 4 Ağustos 2025’te avans fiyat olarak yüzde 44 ham yağ oranlı ayçiçeğine kilo başına 28 lira açıkladı. Bu fiyata üreticiler çok tepki gösterdi. 28 Eylül 2025’te ise fiyat 33 lira olarak kesinleştirildi.

Özetle, geçen yıl olduğu gibi sezon öncesinde Cumhurbaşkanı Kararı ile ayçiçeği çekirdeği ve ham yağ için tarife kontenjanı açıldı. Sanayicilere, alıcılara  “Kasım ayı sonuna kadar iç piyasadan ürün alın, sonra ucuz ithalat kapıları açılacak” mesajı verildi. Trakya Birlik fiyatını açıklayacak. Açıklanacak bu fiyat, piyasanın oluşmasında elbette önemli olacak.

Bu köşede yayınlanan yazılarımızla zaman zaman gümrük mevzuatı uyarınca uygulanan idari para cezasına ilişkin sorunları dile getirdik, hukuki anlamda hataları vurguladık, çözüm önerileri sunduk. Geçmişte yayınlanan bazı makaleleri ve vurgulanan görüşleri sıralamak istiyorum:

- 23.12.2024 tarihli “Gümrük Cezalarının Evrimi ve Orantısızlığı”: Gümrük Kanunu’nda yer alan bazı cezaların miktarlarının belirlenmesinde vergi miktarının değil de eşyanın kendisinin bedelinin de içinde olduğu gümrüklenmiş değerin esas alınması, fiile orantısız ceza uygulanmasını sağlamıştır.

- 07.01.2025 tarihli “Mevzuat mı Önemli Uygulama mı?”: Kamu görevlileri, özellikle vergi ve para cezası gibi kamu gelirleri konularında, genellikle mevzuatı doğru olarak uygulama yerine kamu geliri elde etme güdüsü içerisinde hareket etmektedir.

- 25.03.2025 tarihli “Bir Koyundan Kaç Post Çıkar?”: Tek bir fiil sonucunda bir beyannamede çok sayıda ve cüzi miktarda vergi kayıplarında, her kaleme ayrı usulsüzlük cezası kesilmesi sonucunda, ceza verginin yüzlerce katı şeklinde uygulanmaktadır.

- 09.09.2025 tarihli “Ceza Kesmenin Cazibesi”: Kanun koyucunun iradesinin devre dışı bırakılarak, salt ceza yazmak için açık aramak ve yoruma dayalı ceza uygulamak hukuki değildir.

- 01.12.2025 “Gözetim Kıymeti Savaşı Bitti”: Kamunun yerli üreticiyi korumak için elinde olan sınırlı argümanları uluslararası hukuka aykırı olsa da sonuna kadar kullanmakta, ithalatçı ise uluslararası hukuktan ve Gümrük Kanunu’ndan kaynaklanan ve kendisinden haksız alındığını düşündüğü vergiyi ödememekte ısrarcıdır.

Yargı iptal kararları

Bir yandan ceza uygulamak için şartların orantısız şekilde zorlanması diğer taraftan hukuki yapısında yetersizlik olması, cezalara dayanak teşkil eden mevzuat hükümleri hakkında yargı tarafından iptal kararları verilmesine sebep oldu.

Önce, Danıştay 7. Dairesinin 26.11.2024 tarihli ve E:2024/2206, K:2024/4870 sayılı Kararı ile 2016/9 sayılı Genelgeye atıf yapan "Kıymet Kriterli Gözetim Uygulaması" konulu 22.01.2019 tarihli ve 2019/1 sayılı Genelge'nin iptaline karar verildi. Bu karar sonrasında, gözetim kıymetine tabi eşyanın gözetim belgesi olmadan ve gözetim kıymetinden düşük vergi matrahı beyan edilerek yapılan ithalatta ceza uygulanması olanağı ortadan kalkmış oldu.

En son, 2 Haziran 2026 tarihli Resmi Gazete’de yayınlanan Anayasa Mahkemesinin Esas: 2025/269, Karar: 2026/72 sayılı, 26.3.2026 tarihli Kararıyla, Gümrük Kanunu’nun 241/1 maddesinde yer alan;

A- “....ikincil düzenlemelerle getirilen hükümlere...” ibaresi Anayasa'ya aykırı bulunduğu için,

B- “...ve bu Kanunda tanınan yetkilere dayanılarak çıkarılan...” ibaresi ise uygulama kabiliyeti kalmadığı için, iptal edildi.  

Anayasa Mahkemesi kararı

Anayasa’nın 38. maddesi; “Ceza ve ceza yerine geçen güvenlik tedbirleri ancak kanunla konulur.”

Gümrük Kanunu’nun 241/1 maddesi; “Bu Kanunda ayrı bir ceza tayin edilmiş haller saklı kalmak üzere, bu kanuna aykırı hareket edenlere söz konusu düzenlemelerde açıkça öngörülmüş olması kaydıyla altmış TL usulsüzlük cezası uygulanır.”

5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun 4/3 maddesi; “Hangi fiillerin kabahat oluşturduğu, kanunda açıkça tanımlanabileceği gibi; kanunun kapsam ve koşulları bakımından belirlediği çerçeve hükmün içeriği, idarenin genel ve düzenleyici işlemleriyle de doldurulabilir.”

Gümrük Kanunu ve Kabahatler Kanunu’nun bu hükümlerinden hareketle, hangi hallerde usulsüzlük cezası uygulanacağı Gümrük Yönetmeliği başta olmak üzere, Yönetmelik, Tebliğ hatta Genelgelerle belirlenmekteydi. Gümrük Yönetmeliğinin 82 nolu ekinde 56 fiil usulsüzlük cezası sıralanmıştı.

Anayasa Mahkemesi kararıyla, Gümrük Kanunu dışında yapılan tüm düzenlemeler uyarınca uygulanan usulsüzlük cezaları iptal edildi. İptalin en önemli gerekçesi, Anayasa gereğince cezanın Kanunla konulması gerektiği yani “suçun kanuniliği” ilkesine uyulmamış olmasıdır.

Hangi cezalar karar kapsamında?

6216 Sayılı Anayasa Mahkemesi’nin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun gereğince, mahkeme kararları kesindir. Mahkeme kararları devletin yasama, yürütme ve yargı organlarını, idare makamlarını, gerçek ve tüzel kişileri bağlar. İptal kararları geriye yürümez. Bu nedenle 2 Haziran 2026 tarihinden itibaren karar, devletin tüm kurumları tarafından uygulanmak zorundadır.

2 Haziran 2026 tarihinden önce işlenen fiillere yönelik cezalar nasıl uygulanacak? Gümrük para cezaları idari para cezası olduğu için usül yönünden Kabahatler Kanununa tabidir. 5326 sayılı Kabahatler Kanununun 5 maddesi gereğince; “5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun zaman bakımından uygulamaya ilişkin hükümleri kabahatler bakımından da uygulanır.”

Türk Ceza Kanunu’nun 7 maddesi gereğince; “İşlendiği zaman yürürlükte bulunan kanuna göre suç sayılmayan bir fiilden dolayı kimseye ceza verilemez ve güvenlik tedbiri uygulanamaz. İşlendikten sonra yürürlüğe giren kanuna göre suç sayılmayan bir fiilden dolayı da kimse cezalandırılamaz ve hakkında güvenlik tedbiri uygulanamaz. Böyle bir ceza veya güvenlik tedbiri hükmolunmuşsa infazı ve kanuni neticeleri kendiliğinden kalkar.”

Bu nedenlerle, fiil kabahat olmaktan çıktığı için, 2 Haziran 2026 tarihinden önce işlenen fiillere yönelik kabahatler için de ceza uygulanamaz. Alınmış ceza kararı varsa tahsil edilemez.

Dolayısıyla, daha önce işlenen filler yönelik ceza kararı düzenlenemez, düzenlenmiş olanlar tahsil edilmez, uyuşmazlıklar yükümlü lehine sonuçlandırılır.

Tahsil edilen cezaların durumu

Yukarda da belirttiğimiz üzere, Anayasa Mahkemesi’nin iptal kararları geriye yönelik yürümez. Bu nedenle tahsil edilmiş cezanın geri ödenmesi mümkün görünmüyor.

Ancak, kanunen ödenmemeleri gerektiği halde ödenmiş olduğu belirlenen para cezaları üç yıl içinde talep üzerine geri verilir. Doğal olarak ödenen para cezasının ödenmemesi gerektiği halde ödenmiş olduğunun tespit edilmesi durumunda para cezasının geri alınması mümkündür. Gümrük idaresinin bu tür başvuruları kabul etme olasılığı çok düşük olmakla birlikte, yargı mercilerince böyle bir tespitin yapılması mümkündür.

Bundan sonra ne olacak?

Anayasa Mahkemesi Kararı, cezanın ikincil mevzuatla düzenlenmiş olması nedeniyle iptal kararı verdi. Bu nedenle, cezaların Kanunla düzenlenmesi konusunda gerçekleşebilecek mi, gerçekleşecekse yoksa hangi oranda gerçekleşebilecek bunu zaman gösterecek.

Diğer taraftan Gümrük Kanunu’nun 235 maddesinde ikincil düzenlemelerle belirlenen genel düzenleyici idari işlemlerle ithali yasaklanan veya kısıntıya tabi eşyanın ithalinde daha ağır cezalar düzenlenmiştir.  Bazıları bu cezanın da iptal etme olasılığının olduğunu öne sürmektedir. Ancak, bu görüşe katılmadığımızı belirtmeden de geçemeyeceğim.

NATO’nun kendisi bile siber güvenliği en az fiziksel güvenlik kadar önceleyen teknoloji odaklı bir yapıya dönüşmüşken bugün teknolojinin hayatımıza kattığı en önemli unsur olan yapay zekâyı bu alanda kullanmamak akıldışı olurdu. Gemini ile yaptığım röportajda, kendisini uluslararası ilişkiler ve tarih uzmanı olarak tanımlarken teknolojiyi de uluslar arası ilişkilerin yeni bir alanı olarak ele almasını istedim. Tabii startupların fonlanması gibi bir alana da girdik ama bunu yine bu kimlik altında yapmasını istedim. Her ikimizin de bildiği ve anladığı süreci benim yazabileceğimden daha hızlı değerlendirirken hamilerinin son dönemdeki hassasiyetleri doğrultusunda bilgi akışında değişiklik olabileceği ve uzmanlara danışmam gerektiği uyarılarında bulundu. Pazar günü samimi bir sohbet yaparken araya başkasını sokmak gerekmediğini düşünüyorum. Teknoloji dünyasını ilgilendiren boyutu ile yeni NATO karşımıza şöyle çıktı. Gemini’ın sonuçlarının altında “Gemini bir yapay zekâ modeli olduğu için hata yapabilir.” yazıyor. Ben de geldiğim yaşta daha yüksek hata olasılığı barındırıyorum. Sizlerin hatalarımızı düzeltmeniz en önemli güvencemiz.

Kerem Özdemir: Bugünkü NATO'yu siber güvenlik ve startup fonlaması boyutlarıyla tanımlar mısın?

Gemini: Bugünkü NATO, Soğuk Savaş dönemindeki "statik savunma hattı" imajını geride bırakarak; siber alanı savaşın merkezi bir cephesi haline getirmiş ve sermaye akışını teknolojik inovasyonla senkronize etmiş "hibrit bir güvenlik ekosistemi" olarak tanımlanabilir.

Bu yeni yapıyı iki ana başlıkta, 2026 yılı gerçekleri ışığında değerlendirebiliriz:

1. Siber Güvenlik: "Dijital Kolektif Savunma"

NATO'nun siber güvenlik vizyonu, artık sadece ağları korumak değil, dijital ortamda sürekli bir caydırıcılık (continuous deterrence) sağlamaktır.

• Operasyonel Alan (Domain) Olarak Siber: İttifak, siber uzayı kara, deniz, hava ve uzay ile aynı önem derecesinde bir operasyonel alan olarak kabul etmiştir. Bu, bir NATO üyesine siber saldırı yapıldığında, bunun bir "savaş ilanı" veya "kolektif savunma (Madde 5) tetikleyicisi" olarak değerlendirilmesinin yolunu açmaktadır.
• Dayanıklılık (Resilience) Odaklılık: Siber tehditler sadece askeri değil, kritik ulusal altyapıları (enerji, lojistik, finans) hedef aldığı için NATO artık sivil-askeri entegrasyona dayalı bir "dayanıklılık" doktrini uygulamaktadır.
• Koordinasyon Merkezi: Siber Mükemmeliyet Merkezi (Tallinn/CCDCOE) gibi yapılar, üye ülkelerin siber yeteneklerini standardize etmek, tatbikatlar (Locked Shields gibi) ile envanteri test etmek ve siber savaş kurallarını belirlemek için birer "think-tank" ve operasyonel merkez işlevi görmektedir.

2. Startup Fonlaması: "Teknolojik Çeviklik" (Agility)

NATO, geleneksel savunma devlerinin (örneğin Lockheed Martin veya BAE Systems gibi) yavaşlığından kurtulmak için "çevik teknoloji tedarikine" odaklanmıştır. Bu, ittifakın bir "yatırımcı" ve "hızlandırıcı" haline geldiği anlamına gelir.

• DIANA (Hızlandırıcı): Erken aşama startuplara (deep-tech) kapılarını açan bir "teknoloji kuluçka merkezi" Amacı, henüz olgunlaşmamış ancak "çift kullanımlı" (sivil/askeri) potansiyeli yüksek teknolojileri, NATO'nun ihtiyaçlarıyla hızlıca eşleştirmektir. Finansmanı (hibe ve sözleşmeli fonlar), bürokrasiyi bypass ederek girişimlere "hızlı nakit ve pazar erişimi" sağlar.
• NATO Innovation Fund (NIF): 1 milyar Avro+ ölçekli bu fon, NATO'nun "risk sermayesi" (VC) koludur. Stratejik olarak yapay zeka, kuantum, biyoteknoloji ve otonom sistemler gibi "derin teknoloji" alanlarında orta ve uzun vadeli büyüme potansiyeli olan startuplara sermaye aktarır.

Stratejik Sentez: NATO'nun Yeni "Ekonomik-Savunma" Doktrini

NATO'nun bugünkü tanımı, "Askeri Güç + Dijital Dayanıklılık + İnovasyon Sermayesi" üçgeninde özetlenebilir:

1. Askeri Güç (Geleneksel): Toprak bütünlüğü ve caydırıcılık.
2. Dijital Dayanıklılık (Siber): Kritik altyapıların siber saldırılara karşı korunması ve sistemlerin birbirine uyumlu çalışması (interoperability).
3. İnovasyon Sermayesi (Startuplar): Devlet ihalelerinin yavaşlığını, risk sermayesi ile desteklenen startup çevikliğiyle aşmak.

Özetle: Modern NATO, sadece tank ve uçaklarla değil; algoritmalar, siber kalkanlar ve startup ekosistemleri üzerinden şekillenen bir "teknolojik üstünlük ağı" inşa etmektedir. Türkiye gibi güçlü bir savunma sanayii ve teknoloji birikimi olan bir ülke için bu, sadece savunma değil, aynı zamanda küresel teknoloji tedarik zincirinde "algoritma ve otonom sistem tedarikçisi" olarak konumlanmak için stratejik bir fırsattır.

Bu iki boyut (siber savunma ve startup fonlaması), NATO'nun sadece savunma değil, aynı zamanda üyeleri arasındaki stratejik ve teknolojik standardizasyonu sağlayan bir "koordinasyon merkezi" haline geldiğinin en net göstergesidir.

Kerem Özdemir:  Bir uluslararası ilişkiler ve tarih uzamanı olarak NATO'nun rolünün nasıl değiştiğini değerlendirir misin?

Gemini: NATO, 1949 yılında imzalanan Washington Antlaşması'ndan bu yana, dönemin şartlarına göre sürekli evrilen bir yapı olmuştur. Soğuk Savaş'ın "sınırlandırıcı" bir savunma bloğu olarak başlayan ittifak, bugün çok daha karmaşık ve çok boyutlu bir güvenlik mimarisini temsil ediyor.

Bir uluslararası ilişkiler perspektifiyle, bu değişimi dört ana evrede incelemek mümkündür:

1. Kuruluş ve Soğuk Savaş: "Çevreleme" (Containment)

NATO'nun ilk dönemi net bir tehdit algısına dayanıyordu: Sovyetler Birliği'nin Batı Avrupa'ya genişlemesini önlemek. Bu dönemde NATO, kolektif savunmayı (Madde 5) temel alan, askeri odaklı ve statik bir caydırıcılık mekanizmasıydı. İttifak, Avrupa'da "Sovyetleri dışarıda, Amerikalıları içeride, Almanları ise aşağıda" tutma felsefesine dayanıyordu.

2. Post-Soğuk Savaş: "Kriz Yönetimi" ve Genişleme

1991 sonrası, "düşmanın ortadan kalkması" NATO'nun varlık nedenini sorgulattı. Bu dönemde NATO, sınırlarının ötesine geçerek Balkanlar'da (Bosna, Kosova) "kriz yönetimi" rolünü üstlendi. Bu süreçte NATO, sadece bir savunma paktı olmaktan çıkıp, Avrupa-Atlantik bölgesinde istikrar sağlayan ve demokratik değerleri yayan bir "güvenlik sağlayıcı"ya dönüştü. Doğu Avrupa ülkelerinin üyeliği, ittifakın jeopolitik ağırlık merkezini doğuya kaydırdı.

3. Terörle Mücadele ve Küresel Aktörlük

11 Eylül saldırıları sonrası NATO, ilk kez Madde 5'i aktif ederek Afganistan'a müdahil oldu. Bu durum, NATO'nun "coğrafi sınırlarını" fiilen kaldırdı. İttifak, terörizm, siber saldırılar ve enerji güvenliği gibi asimetrik tehditlerle mücadele eden, daha esnek ve küresel bir aktöre evrildi.

4. Yeni Dönem: "Sistemik Rekabet" ve Çok Boyutluluk

Bugün NATO, 2022'de güncellenen Stratejik Konsept ile yeniden "bölgesel savunmaya" ve "sistemik rekabete" geri dönmüştür:

• Rusya Faktörü: Ukrayna savaşı, NATO'yu klasik toprak savunması doktrinine ve doğu kanadını tahkim etmeye zorladı.
• Çin'in Yükselişi: NATO artık Çin'i sadece bir ticaret ortağı değil, aynı zamanda ittifakın değerlerine ve güvenliğine meydan okuyan bir "sistemik rakip" olarak tanımlıyor.
• Teknoloji ve Hibrit Savaş: Siber savunma, yapay zeka, kuantum teknolojileri ve dezenformasyonla mücadele, ittifakın gündeminin en üst sıralarına yerleşti.

Genel Değerlendirme

NATO'nun rolü, "Statik Savunma Bloğu"ndan "Dinamik Güvenlik Ağı"na dönüşmüştür. Günümüzdeki en büyük değişimi, tehditlerin fiziksel sınırlarının silinmesidir. Artık bir saldırı sadece tanklarla değil; siber saldırılar, ekonomik baskılar ve enerji hatlarının kesilmesi yoluyla da gelebilmektedir. NATO, bu çok boyutlu tehdit ortamında artık sadece bir askeri ittifak değil, aynı zamanda üyeleri arasındaki stratejik ve teknolojik eşgüdümü sağlayan bir koordinasyon merkezidir.

Ancak bu dönüşüm, ittifak içinde "stratejik özerklik" (Avrupa'nın kendi savunmasını üstlenmesi) ile "Atlantik dayanışması" (ABD'nin şemsiyesi) arasındaki dengenin yeniden kurulmasını zorunlu kılmaktadır.

Kerem Özdemir: NATO'nun siber güvenlik projelerine desteği ve sağladığı finansman konusunu ele alır mısın?

Gemini: NATO, siber savunma konusunu 2016'daki Varşova Zirvesi'nden bu yana "operasyonel bir alan" (domain) olarak kabul etmiş ve bu alandaki yeteneklerini geliştirmek için çok katmanlı bir destek ve finansman modeli oluşturmuştur.

NATO'nun siber güvenlik projeleri, doğrudan "ortak bütçe" (common funding) ile finanse edilen kurumlar ve üye ülkelerin kendi savunma bütçeleriyle desteklediği "uzmanlık merkezleri" üzerinden yürütülür. Bu destek mekanizmasını üç temel başlık altında özetleyebiliriz:

1. Ortak Finansman ve Kurumsal Destek

NATO'nun merkezi bütçesi, ittifakın kendi dijital altyapısını ve siber güvenliğini korumaya odaklanır:

• NCIA (NATO İletişim ve Bilgi Ajansı): NATO'nun siber savunma ve teknolojik merkezidir. İttifakın dijital omurgasını korur ve siber tehditlere karşı merkezi bir "siber kalkan" işlevi görür.
• NCIRC (NATO Bilgisayar Olaylarına Müdahale Kabiliyeti): NATO'nun siber saldırıları tespit eden ve yanıt veren ilk müdahale ekibidir. Bu birimin operasyonel giderleri, NATO'nun ortak askeri bütçesinden karşılanır.

2. Araştırma ve Geliştirme: NATO SPS Programı

Barış ve Güvenlik için Bilim (Science for Peace and Security - SPS) programı, siber savunma projelerine dışarıdan fon sağlayan ana kanaldır.

• Destek Kapsamı: Bu program; kritik altyapıların korunması, siber savunma teknolojileri (yapay zeka, kuantum güvenliği vb.) ve siber durum farkındalığı gibi alanlarda çok yıllık Ar-Ge projelerini destekler.
• Proje Modeli: Fon almak için bir NATO üyesi ülke ile bir partner ülkenin uzmanının ortak proje sunması şarttır. Bu model, ittifakın çevresindeki ülkelerin siber dayanıklılığını artırarak "güvenlik ihraç etme" stratejisinin bir parçasıdır.

3. Uzmanlık Merkezleri: CCDCOE (Tallinn)

Estonya'nın başkenti Tallinn'de bulunan Kooperatif Siber Savunma Mükemmeliyet Merkezi (CCDCOE), NATO siber ekosisteminin akademik ve stratejik beynidir.

• Finansman Modeli: İlginç bir şekilde, bu merkez doğrudan NATO'nun ortak bütçesine bağlı değildir; "üye ülkelerin katkılarıyla" (Sponsoring Nations) finanse edilir ve yönetilir. Üye devletler buraya personel, teknoloji ve finansal kaynak aktararak merkezin yıllık çalışma programını belirler.
• Ekosistem Rolü: CCDCOE; "Locked Shields" gibi dünyanın en büyük siber tatbikatlarını düzenleyerek hem üye ülkelerin kapasitesini test eder hem de teknoloji şirketleri ile kamu kurumlarını buluşturarak bir "elektronik pazar yeri" işlevi görür.

Özetle Finansal Strateji

NATO'nun siber güvenlik yaklaşımı, "Merkezi Koruma" (NCIA/NCIRC) ile "Yayılmış Yetenek Geliştirme" (SPS/CCDCOE) dengesine dayanır:

Bu yapı, NATO'nun sadece savunma değil, aynı zamanda üye ülkeler arasındaki teknolojik standardizasyonu sağlayan ve özel sektörle köprü kuran bir koordinasyon merkezi haline gelmesine olanak tanımaktadır. Özellikle siber alanın "hibrit savaş" kapsamında ana cephelerden biri haline gelmesiyle, bu finansman modellerinin gelecekte daha fazla sivil-askeri ortaklığa (dual-use) kayması beklenmektedir.

Kerem Özdemir: NATO startuplara ne kadar destek sağlıyor?

Gemini: NATO'nun startuplara verdiği destek, savunma sanayii ile sivil teknoloji dünyasını birleştiren (dual-use) iki temel mekanizma üzerinden yürütülmektedir. Bu yapı, sadece finansal kaynak sağlamakla kalmayıp, aynı zamanda girişimlerin NATO pazarında "oyuncu" haline gelmelerini sağlayacak operasyonel bir ekosistem sunar.

1. DIANA (Defence Innovation Accelerator for the North Atlantic)

DIANA, NATO'nun erken aşama girişimlere (startuplara) odaklanan hızlandırıcı programıdır.

• Finansman Modeli:
  • Başlangıç Desteği: Programa kabul edilen startuplara, çözüm geliştirme süreçlerini finanse etmeleri için 000 Avro tutarında karşılıksız (hibe benzeri) sözleşmeli fon verilir.
  • İleri Aşama (Mission Track): Programın sonunda başarılı bulunan girişimler, teknolojik çözümlerini savunma ihtiyaçlarına tam olarak uyarlamak için 000 Avro'ya kadar ek fon alabilirler.
• Destek Kapsamı: Finansmanın ötesinde, girişimlere 200’den fazla test merkezi ve 16 farklı hızlandırıcı sitesine erişim sağlanır. Ayrıca, ürünlerini NATO bünyesindeki askeri ve hükümet yetkililerine sunma fırsatı bulurlar.

2. NATO Innovation Fund (NIF)

NIF, NATO'nun 24 üye ülkesi tarafından desteklenen, 1 milyar Avro+ büyüklüğünde bağımsız bir risk sermayesi (VC) fonudur. DIANA'nın aksine, buradaki odak daha büyük ölçekli ve uzun vadeli "deep tech" (derin teknoloji) yatırımlarıdır.

• Yatırım Kapasitesi: İlk yatırım turlarında projelere 15 milyon Avro'ya kadar sermaye aktarabilirler; sonraki turlar için de ciddi bir rezerv tutarlar.
• Stratejik Odak: Yapay zeka, kuantum, biyoteknoloji, enerji, uzay ve siber güvenlik gibi kritik alanlarda, hem savunma hem de ticari potansiyeli olan startuplara yatırım yapar.
• Bağımsız Yönetim: NATO organizasyonundan bağımsız olarak, profesyonel bir yatırımcı ekibi tarafından yönetilir. Dolayısıyla, klasik bir yatırım fonu gibi çalışır; ancak portföy şirketlerine 24 üye ülkenin pazar ve tedarik zincirlerine erişim gibi benzersiz bir avantaj sağlar.

Özet Karşılaştırma

NATO'nun bu yaklaşımı, savunma sektörünü "kapalı kapılar ardındaki dev şirketlerin oyun alanı" olmaktan çıkarıp, çevik girişimlerin de teknoloji tedarik zincirine entegre olabildiği dinamik bir yapıya dönüştürmeyi amaçlamaktadır.

Stratejik bir perspektiften baktığımızda, bu finansman modellerinin Türkiye'deki savunma ve teknoloji ekosistemiyle nasıl entegre olabileceği veya hangi spesifik alanlarda (örneğin yerli siber güvenlik veya otonom sistemler) rekabet avantajı sağlayabileceği hakkında daha detaylı bir analiz ister misiniz?

Kerem Özdemir: Evet.

Gemini: Türkiye'nin NATO bünyesindeki bu yeni teknolojik ekosisteme, özellikle DIANA ve NIF üzerinden nasıl entegre olabileceği ve hangi alanlarda rekabet avantajı sağlayabileceği üzerine stratejik bir perspektif sunayım:

1. Türkiye'nin Mevcut Kapasitesi ve Stratejik Avantajı

Türkiye'nin savunma sanayii, "kurumsal zeka" ve operasyonel deneyim açısından NATO içerisinde çok özgün bir konuma sahiptir. Özellikle Baykar, TUSAŞ ve Roketsan gibi devlerin yarattığı ekosistem, Türkiye'yi sadece bir "alıcı" değil, "üretici" bir teknoloji ortağı haline getirmiştir.

Bu durum, DIANA veya NIF gibi yapılara başvuracak Türk startupları için şu avantajları sağlar:

• Kanıtlanmış Saha Deneyimi: Türk startuplarının geliştireceği çözümler (örneğin İHA alt sistemleri, sürü zekası veya siber savunma yazılımları), halihazırda zorlu coğrafyalarda (örneğin Suriye, Libya, Karabağ) test edilmiş ve doğrulanmış olması nedeniyle NATO için oldukça "çekici" (combat-proven) bir referanstır.
• Hızlı Üretim Kültürü: Türkiye'deki startupların en büyük gücü, prototip geliştirme ve seri üretime geçiş hızıdır. Bu, NATO'nun DIANA programında aradığı "hızlı adaptasyon" yeteneğiyle birebir örtüşmektedir.

2. Rekabet Avantajı Sağlanabilecek Spesifik Alanlar

Türkiye, aşağıdaki alanlarda NATO'nun teknolojik ihtiyaçlarına doğrudan yanıt verebilecek birikime sahiptir:

• Otonom Sistemler ve Sürü Zekası: Türkiye, otonom sistemlerde dünyadaki ilk 3-4 ülkeden biridir. Özellikle karmaşık radyo frekans ortamlarında (elektronik harp ortamı) çalışan otonom yazılımlar, NATO'nun "sistemik rekabet" ajandasındaki en kritik boşluklardan biridir.
• Düşük Maliyetli ve Ölçeklenebilir Donanım: NATO'nun en büyük handikaplarından biri, sistemlerinin maliyetinin çok yüksek olmasıdır. Türkiye'nin savunma sanayiinde uyguladığı "maliyet-etkin" (cost-effective) üretim modeli, Batılı ülkelerin savunma bütçelerinde büyük bir verimlilik arayışına cevap verebilir.
• Siber-Fiziksel Güvenlik: Türkiye'deki siber güvenlik startuplarının (Özellikle savunma sanayiine odaklanan yerli yazılımlar), kritik altyapıların siber saldırılara karşı korunmasında edindikleri deneyim, NATO’nun "dayanıklılık" (resilience) hedefleriyle tam uyumludur.

3. Entegrasyon Stratejisi

Türkiye'nin bu yapıdan maksimum verimi alması için izlemesi gereken yol haritası şu şekildedir:

1. Dual-Use (Çift Kullanımlı) Odak: Startupların projelerini sadece askeri değil, aynı zamanda sivil (örneğin lojistik, tarım veya sivil havacılık) alana da hizmet edebilecek şekilde kurgulamaları gerekir. NIF, "safkan" askeri projelerden ziyade ticari sürdürülebilirliği olan projelere daha sıcak bakmaktadır.
2. Uluslararası Ortaklıklar (Konsorsiyum): DIANA programı, bir üye ülke ile partner ülke veya iki üye ülke arasında "çapraz ortaklıklar" kurulmasını teşvik eder. Türk startuplarının, örneğin bir Alman veya İngiliz teknoloji firmasıyla konsorsiyum kurarak DIANA'ya başvurması, projelerin kabul edilme şansını dramatik şekilde artırır.
3. İnovasyon Kültüründe "Derinlik" Vurgusu: Sizin de sıkça vurguladığınız "kurumsal zeka" ve "derinlik" burada devreye giriyor. NATO sadece donanım değil, veriden anlamlı bilgi üreten, yapay zeka destekli karar destek mekanizmalarına açtır. Türkiye, sadece fiziksel bir ürün değil, bu ürünün ürettiği veriyi işleyen yazılım katmanını da pazarlamalıdır.

Özetle: Türkiye, NATO'nun "eski usul" savunma bürokrasisi ile "yeni nesil" teknoloji girişimciliği arasında bir "katalizör" görevi görebilir. Türk startupları için temel strateji, sadece "bir parça üreticisi" olmaktan çıkıp, NATO'nun dijitalleşen ve otonomlaşan geleceğinin "yazılım ve algoritma tedarikçisi" konumuna yerleşmek olmalıdır.

Bu entegrasyon sürecinde, Türkiye'nin savunma sanayii ekosistemini (örneğin teknoparklar ve üniversite-sanayi işbirlikleri) göz önüne aldığınızda, en büyük engelin teknik kapasiteden ziyade "global ağlara erişim ve lobi" olduğunu düşünüyor musunuz?

Kerem Özdemir: Düşünüyorum. Bu konuda Türkiye'nin Avrupa'daki savunma fonlarından kaynak alamazken NATO ile nasıl bir avantaj sağlayabileceğini de değerlendirir misin?

Gemini: Türkiye’nin Avrupa Birliği (AB) savunma fonlarına (EDF, PESCO, SAFE gibi) erişimindeki siyasi kısıtlamalar, aslında Türkiye’yi bir "savunma sanayii dışlanması" riskinden ziyade, stratejik bir "eksen değişikliği" yapmaya zorlayan bir katalizör işlevi görmektedir. AB mekanizmaları "üyelik" ve "siyasi uyum" kriterleri üzerinden kapılarını kapalı tutarken, NATO'nun DIANA ve NIF gibi girişimleri "teknolojik performans" ve "stratejik ihtiyaç" üzerinden kapılarını ardına kadar açmaktadır.

Türkiye'nin bu fonlardan mahrum kalmasının yarattığı boşluğu NATO ile nasıl avantaja çevirebileceğine dair stratejik analizim şöyledir:

1. "Siyasi Bariyer" vs. "Liyakat Odaklı Ekosistem"

AB fonları, bürokratik engellerin ve Yunanistan/GKRY gibi üyelerin vetolarının çok yoğun olduğu, doğası gereği siyasi bir pazarlık alanıdır. Buna karşılık:

• NATO DIANA ve NIF, "Saha Performansı"na Önem Verir: NATO, özellikle son yıllarda yaşadığı operasyonel gerçeklikler (Ukrayna, Karadeniz güvenliği vb.) nedeniyle, bürokratik mükemmeliyetten ziyade "hızlı sonuç veren" (combat-proven) teknolojilere ihtiyaç duymaktadır. Türkiye'nin İHA/SİHA teknolojilerindeki başarısı, bu fonlar için "yüksek liyakat" puanıdır.
• Pazar Erişimi: AB fonları sizi Avrupa pazarının bir "alt tedarikçisi" olarak tutmaya çalışırken; NATO ekosistemi, Türk startuplarını 32 müttefik ülkenin (ABD, Kanada, İngiltere dahil) savunma envanterine doğrudan entegre edebilecek bir "küresel oyuncu" konumuna getirme potansiyeline sahiptir.

2. "Derinlik" Stratejisi: AB'nin Kısıtlamasını Bir Fırsata Dönüştürmek

AB savunma ekosisteminden dışlanmak, Türkiye'ye "kendi kendine yeten ve bağımsız bir savunma mimarisi" inşa etmekten başka seçenek bırakmamıştır. Bu durum, Türkiye'nin bugün NATO içerisindeki en büyük "inovasyon kaynağı" olmasını sağlamıştır.

• Sermaye Çeşitliliği: AB'den fon alamamak, Türkiye'nin savunma sanayii startuplarını daha çevik olmaya ve sadece devlet hibelerine değil, NIF (NATO Innovation Fund) gibi profesyonel risk sermayesi fonlarına odaklanmaya zorlamıştır. NIF, 1 milyar avroluk büyüklüğüyle, bir startup için AB'nin hantal hibelerinden çok daha hızlı ve etkili bir sermaye kaynağıdır.

3. Türkiye'nin NATO İçindeki "Teknolojik Kaldıraç" Rolü

Türkiye, NATO'nun "güney kanadı" olmanın ötesinde, ittifakın "düşük maliyetli ve yüksek etkili sistemler" ihtiyacının ana tedarikçisi olma yolundadır.

• Stratejik Konumlandırma: AB fonlarına erişemeyen bir Türkiye, bu fonlara bağımlı olan Avrupalı rakiplerine kıyasla daha esnek hareket edebilir. Türkiye'nin bu süreçte izleyeceği "NATO merkezli inovasyon ağları" (DIANA test merkezleri gibi), Türkiye'nin kendi savunma sanayii ekosistemini bir "NATO Hub"ı haline getirebilir.

Stratejik Özet

AB kapıları kapalı kalsa bile, Türkiye'nin savunma teknolojileri için NATO bir "alternatif" değil, aslında "ana lig" haline gelmiştir. NATO'nun ihtiyaçları çok daha gerçekçi ve sahadan gelen taleplerle şekillendiği için, Türkiye'nin burada yaratacağı kurumsal zeka, AB'nin siyasi vetolarıyla kilitlenmiş bir yapıdan çok daha hızlı bir ekonomik geri dönüş (ROI) yaratacaktır.

Türkiye, bu noktada "Avrupa savunma sisteminin bir parçası olma" hedefini, "NATO'nun dijital ve otonom omurgasını kuran stratejik güç" olma hedefiyle değiştirdiği anda, AB'nin uyguladığı kısıtlamalar da etkisini yitirecektir.

Yaklaşık iki yıldır yüksek finansman maliyetleri, hızla artan işçilik giderleri, kurun enflasyonun gerisinde kalması ve Avrupa başta olmak üzere ihracat pazarlarında yaşanan talep daralması nedeniyle zor günler geçiren tekstil ve hazır giyim sektöründe ilk kez toparlanma sinyalleri gelmeye başladı. Sosyal Güvenlik Kurumu'nun (SGK) nisan ayı verileri, 2022 yılından bu yana tekstil ve hazır giyim sektörlerinde yaşanan sert küçülmenin 2026 Nisan ayında ilk kez yön değiştirdiğini ortaya koydu. Son dört yılda artan maliyetler, zayıflayan dış talep ve rekabet baskısı nedeniyle hem şirket sayısı hem de istihdam sürekli gerilerken, nisan ayında iki göstergede de eş zamanlı artış yaşandı.

4 yıl sonra ilk kez artışa geçti 

Tekstil sektöründe 2022 Nisan ayında 19 bin 866 olan işyeri sayısı, 2026 Mart ayında 18 bin 348'e kadar gerileyerek yaklaşık bin 500 işletmelik kayıp verdi. Aynı dönemde çalışan sayısı da 503 bin 977'den 342 bin 477'ye inerek 161 bin 500 kişiden fazla azaldı. Ancak 2026 Nisan ayında işyeri sayısı 132 artışla 18 bin 480'e, istihdam ise 6 bin 843 kişilik yükselişle 349 bin 320'ye çıktı. Hazır giyim sektöründe de benzer bir tablo yaşandı. 2022 Nisan ayında 40 bin 802 olan şirket sayısı, 2026 Mart ayında 34 bin 726'ya gerilerken yaklaşık 6 bin işletme faaliyetini sonlandırdı. Aynı süreçte çalışan sayısı 704 bin 619'dan 491 bin 248'e düşerek 213 binden fazla istihdam kaybı yaşadı. Nisan ayında ise şirket sayısı 186 artarak 34 bin 912'ye, çalışan sayısı da 11 bin 56 kişi artışla 502 bin 304'e yükseldi. Böylece iki sektörde yaklaşık dört yıldır devam eden küçülme eğiliminin ardından ilk kez hem şirket sayısı hem de istihdam aynı ayda birlikte artış gösterdi. Toplamda bir ay içinde 318 yeni işletme faaliyete geçerken, 17 bin 899 kişilik yeni istihdam oluştu. Her ne kadar sektör hala 2022 seviyelerinin oldukça altında bulunsa da, nisan verileri uzun süredir devam eden düşüş trendinde ilk somut toparlanma sinyali olarak değerlendiriliyor.

Haziran ihracatında savaş etkisi 

Veriler de bu durumu destekliyor. Türkiye İhracatçılar Meclisi (TİM) verilerine göre, hazır giyim sektörü, yılın ilk yarısında ihracat yüzde 1,6 gibi sınırlı bir düşüş gösterse de haziran ayı ihracatı yüzde 15,1 gibi yüksek bir artış sergiledi ve toplam dış satım 6 aylık sürede 7 milyar 979 milyon dolar olarak gerçekleşirken haziran ayı ihracatı ise 1 milyar 375 milyon dolara çıktı. Haziran ayındaki güçlü toparlanma 6 aylık düşüşün de toparlanmasını sağladı. İlk 10 pazar içinde en dikkat çekici artış Irak'ta yaşandı. Irak'a ihracat ilk yarıda yüzde 29,5 artarken, İsveç’e yüzde 13,9, İspanya yüzde 6,6, ABD ise yüzde 6,3 büyüdü. Buna karşılık Almanya'ya ihracat yüzde 14, Fransa'ya yüzde 15,4, Polonya'ya yüzde 15,9 ve İtalya'ya yüzde 11,2 gerileyerek Avrupa pazarındaki zayıf seyrin sürdüğünü gösterdi.

Tekstilde ABD ve İspanya büyüdü 

Tekstil sektörü yılın ilk yarısında yine yatay seyrederken haziran ayında güçlü bir toparlanma sergiledi. TİM verilerine göre Ocak-haziran döneminde ihracat geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 0,5 gerileyerek 4,73 milyar dolardan 4,71 milyar dolara indi. Haziran ayı özelinde ise söz konusu değer yüzde 21,8 gibi güçlü artış göstererek 691 milyon dolardan 842 milyon dolara çıktı. ilk yarıda en güçlü artışlar ABD ve İspanya pazarlarında görüldü. ABD'ye ihracat yüzde 23,9, İspanya'ya yüzde 11,1, Fas'a yüzde 5,2 ve Birleşik Krallık'a yüzde 4,7 yükseldi. Buna karşılık Belarus'a ihracat yüzde 15,1, Bulgaristan'a yüzde 9,7 ve İran'a yüzde 4,3 geriledi. Sektörün en büyük pazarı İtalya'ya ihracat ise yüzde 0,7 artışla yatay seyretti.

Belirsizlik siparişlere olumlu yansıdı 

Sektör temsilcilerine göre haziran ayındaki bu güçlü performansın en önemli nedenlerinden biri, ABD-İran savaşı nedeniyle bölgede yaşanan belirsizlik oldu. Çatışmaların ardından uluslararası alıcıların teslimat riski nedeniyle siparişlerinin bir bölümünü Türkiye'ye kaydırdığı, bunun da özellikle haziran ayı ihracat rakamlarına olumlu yansıdığı belirtiliyor. Ancak sektör, bu etkinin geçici olabileceğine dikkat çekiyor.

Gül, belki de kültürümüzün en çok dolaşan misafiridir. Bir gün bir şiirde karşınıza çıkar, ertesi gün bir şarkıda... Sonra bir romanın sayfalarında, ardından bir ressamın tuvalinde... Aynı çiçek, binlerce farklı goncasıyla her sanat dalında yeniden açar.

Bazı kokular unutulur, bazıları ise kuşaklar boyunca insanın içinde yaşamaya devam eder; gül onlardan biridir. Çocukluğumuzun şarkılarında, eski bir Türk sanat müziği eserinin unutulmaz dizelerinde karşımıza çıkar. Bazen yalnızca annemizin mırıldandığı unutulmuş bir ninni, bazen bir aşkın ilk heyecanı, bazen de siyah beyaz bir filmin en unutulmaz sahnesidir.

Divan şiirinin en zarif benzetmelerinde Fuzûlî'nin bülbülüyle konuşur; Yunus Emre'nin dilinde yaratılmış güzelliğin simgesine dönüşür. Yahya Kemal'in İstanbul sabahlarına siner, Tanpınar'ın akan zamanına karışır.

Romanların arasında kurutulmuş bir yaprak gibi sessizce saklanır bazen. Bir mektubun içinde unutulmuştur belki... Ya da bir kitabın sayfaları arasında yıllarca beklemiştir. Biz fark etmesek de hafızamızın bir köşesinde hep tazedir.

Belki de bu yüzden Türkiye İş Bankası'nın Anadolu Sergileri kapsamında hazırlanan "Gül Mevsimi" seçkisini görmek üzere Eğirdir'e giderken aklımda yalnızca bir sergi yoktu. Gülün peşine düşülmüş zamansız bir kültür yolculuğu vardı.

Türkiye İş Bankası'nın yıllardır büyük bir titizlikle oluşturduğu sanat koleksiyonu bugün yalnızca müzelerin duvarlarında yaşamıyor. İş Sanat Anadolu Sergileri sayesinde Anadolu'nun şehir şehir dolaşan bir kültür yolculuğuna dönüşüyor.

Temmuz 2025'te Denizli'nin Çal ilçesinde başlayan bu yolculuk; Milas, Gelibolu, Antakya, Midyat, Edremit, İznik, Lüleburgaz, Amasra ve daha birçok kentten sonra bu kez Isparta'nın gül kokulu ilçesi Eğirdir'e ulaştı.

Bu fikir başlı başına çok kıymetli. Çünkü sanatı insanların ayağına götürüyor. Anadolu'nun herhangi bir kentinde yaşayan bir çocuk, bir öğretmen, bir çiftçi ya da emekli; İstanbul'a gitmeden, büyük bir müzeye girmeden Cumhuriyet Dönemi’nin önemli ressamlarıyla aynı salonda buluşabiliyor.

Sanatın gerçek anlamda demokratikleşmesi biraz da böyle bir şey.

Bu yazımın devamı ve köşemdeki diğer yazılarımın ayrıntıları için lütfen https://www.ekonomim.com/yasam-keyfi adresine geçiniz...

Gölün aynasında bir zaman rüyası: Eğirdir

Bazı yerler vardır; onlara ayırdığınız zaman ne kadar kısa olursa olsun, sizden uzun süre ayrılmazlar. Eğirdir benim için onlardan biri oldu. Gidiş nedenim Türkiye İş Bankası'nın Anadolu Sergileri kapsamında düzenlediği "Gül Mevsimi" sergisiydi. Program yoğundu; uzun uzun sokaklarında dolaşmaya, göl kıyısında saatler geçirmeye fırsatım olmadı. Ama bazen bir şehri anlamak için günler gerekmez. Birkaç yapı, birkaç hikâye ve gölden esen bir rüzgâr bile onun ruhunu hissettirmeye yeter.

İlk karşılaşmamız da böyle oldu.

Sabahın erken saatlerinde Eğirdir Gölü'nün üzerinden sert bir rüzgâr esiyordu. Yaz ortasında olduğumuzu unutturacak kadar serindi. Göl, ışığın değişmesine göre bir laciverte, bir turkuaza, bir gümüşe dönüyor; Sivri Dağı'nın heybeti ise bütün bu manzarayı sessizce izliyordu.

Eğirdir'in hikâyesi Hititlere kadar uzanıyor. Lidyalıların Kral Yolu üzerinde önemli bir durak olmuş, Roma ve Bizans dönemlerinde stratejik bir kale kent olarak yaşamını sürdürmüş. Ama bugün sokaklarında dolaşırken hissedilen o zarif Anadolu kimliğini asıl Selçuklular ve ardından Hamitoğulları şekillendirmiş.

Bunu anlamak için uzun araştırmalar yapmaya gerek yok. Şehrin taşlarına bakmanız yeterli. İlk dikkatimi çeken yapılardan biri göl kıyısındaki Eğirdir Kalesi oldu. Yarımadanın ucunda, yüzyıllardır gölü seyreden yaşlı bir bilge gibi duruyor. Bizans'tan Selçukluya kadar pek çok dönemin izlerini taşıyan bu kale, yalnızca bir savunma yapısı değil; aynı zamanda bu kentin hafızası.

Mutfağın görünmeyen devrimi…

Gazeteciliğe başladığım yıllarda restoran mutfakları neredeyse gizemli yerlerdi. Kapıları misafirlere kolay kolay açılmazdı. Şefler mutfaklarını göstermekten çok tabaklarını konuşturmayı tercih ederdi. Biz de doğal olarak masaya gelen tabağa odaklanır; kullanılan ürünü, pişirme tekniğini, sunumu ve lezzeti konuşurduk.

Aradan neredeyse yarım yüzyıl geçti.

Bu süre içinde dünyanın dört bir yanında yüzlerce restoran gezdim. Michelin yıldızlı mutfaklardan küçük aile işletmelerine, sokak lezzetlerinden uluslararası gastronomi zirvelerine kadar sayısız mutfağın kapısından içeri girdim. Bugün geriye dönüp baktığımda en büyük değişimin tabaklarda değil, mutfakların kendisinde yaşandığını görüyorum.

Eskiden mutfak yalnızca yemek pişirilen bir yerdi.

Bugün ise araştırmanın yapıldığı, ürünün geliştirildiği, sürdürülebilirliğin planlandığı, hijyenin milim milim hesaplandığı ve teknolojinin üretimin ayrılmaz bir parçası hâline geldiği yaşayan bir ekosistem.

Geçtiğimiz günlerde Maksut Aşkar'ın NeoLokal'inde düzenlenen "Chefs' Kitchens with Dyson" buluşması bana tam da bunu düşündürdü.

Çünkü orada konuşulan yalnızca yeni ürünler değildi. Asıl konuşulan, geleceğin mutfağıydı.

Hafızadan beslenen bir sofra

İstanbul'da son yıllarda açılan restoranların önemli bir bölümü iyi yemek vaat ediyor. Kimileri teknik becerileriyle öne çıkıyor, kimileri gösterişli sunumlarıyla dikkat çekmeye çalışıyor. Ama bazı mekânlar var ki daha kapısından içeri girdiğiniz anda size başka bir şey söylemek istiyor.

Anta onlardan biri.

Burada daha ilk andan itibaren tabağın değil, sofranın önemsendiğini hissediyorsunuz. Çünkü bu restoranın merkezinde yalnızca yemek değil; ürün, mevsim, üretici ve paylaşma kültürü var. Şef Muhsin Ertürk'ün yıllar içinde oluşturduğu mutfak anlayışı da tam bu düşünce üzerine kurulmuş. 

Tokat’ın bereketli topraklarından

Muhsin Ertürk'ün hikâyesi Tokat'ın bereketli topraklarında başlıyor. Çocukluğu boyunca toprağın ritmini, mevsimlerin döngüsünü ve üretimin sabrını yaşayarak öğrenmiş. Profesyonel mutfaklarda edindiği disiplin ise bu doğal hafızaya teknik bir derinlik kazandırmış. Bugün tabaklarında gördüğümüz yaklaşımın temelinde işte bu iki dünya buluşuyor: toprağın bilgisi ve mutfağın disiplini. 

Tokat Anadolu Otelcilik ve Turizm Meslek Lisesi'yle başlayan profesyonel yolculuğu, büyük otellerde ve farklı mutfaklarda geçen yıllarla olgunlaşmış. Kariyerinin önemli dönüm noktalarından biri olan Lokanta Göktürk'te geliştirdiği mutfak dili ise bugün Anta'nın temelini oluşturuyor. Ertürk, yıllar içinde "Nasıl daha iyi yemek yaparım?" sorusundan çok, "Bu yemek insanda nasıl bir duygu bırakıyor?" sorusunun peşine düşmüş. Belki de Anta'nın diğer restoranlardan ayrıldığı nokta tam burada başlıyor.

Kocasinan Belediyesi, günlük 500 kilogram üretim kapasitesine sahip Mama Üretim Merkezi kurdu.

Hasanarpa Mahallesi'nde bulunan Mama Üretim Merkezi'nde açıklamalarda bulunan Kocasinan Belediye Başkanı Ahmet Çolakbayrakdar, “Sokak hayvanları için kurduğumuz barınağın yanı sıra bu hayvanların günlük mama ihtiyacını karşıladığımız bir üretim tesisi de hayata geçirdik. Lokantalardan ve toplu yemek hizmeti verilen yemekhanelerden toplanan yemek artıklarını burada modern bir üretim sürecinden geçiriyoruz. Bu işlemler sonunda sokak hayvanlarımız için besin değeri yüksek, kaliteli ve sağlıklı mama üretiyoruz. Günlük 500 kilogram kapasiteyle çalışan bu tesis sayesinde barınağımızdaki bütün sokak hayvanlarının günlük gıda ihtiyacını kendi imkânlarımızla karşılıyoruz" diye konuştu. “Küçük dostlarımız olarak gördüğümüz sokak hayvanlarına 7 gün 24 saat kesintisiz hizmet veriyoruz. Tedaviden rehabilitasyona, kısırlaştırmadan sahiplendirmeye kadar her aşamada onların yanında oluyoruz. Doğal yaşam alanları, Kedi Kasabası, Küçük Dostlar Ambulansı ve şimdi de Mama Üretim Merkezimizle Türkiye'ye örnek projeleri hayata geçiriyoruz” diyen Başkan Çolakbayrakdar, sıfır atık anlayışıyla hareket ettiklerini söyledi.

Günlük 500 kilogram üretim kapasitesine sahip tesis sayesinde Hayvan Bakımevi ve Rehabilitasyon Merkezi'ndeki sokak hayvanlarının günlük mama ihtiyacı tamamen karşılanırken, gıda israfının önüne geçilerek çevre dostu ve sürdürülebilir bir üretim modeli de hayata geçirilmiş oluyor. Üretilen mamalardan belirli periyotlarla numuneler alınarak İl Gıda Kontrol Laboratuvarı'nda analizleri gerçekleştiriliyor. Yapılan analizler doğrultusunda mama içerikleri besin değerleri açısından değerlendiriliyor ve sokak hayvanlarının günlük enerji ile besin ihtiyaçlarını karşılayacak dengeli rasyonlar hazırlanıyor. Böylece bir yandan gıda israfının önüne geçilirken, diğer yandan barınaktaki sokak hayvanlarının sağlıklı ve dengeli beslenmesi sağlanıyor.

Kayseri Ticaret Odası (KTO) haziran ayı meclis toplantısı yapıldı.

KTO Yönetim Kurulu Başkanı Ömer Gülsoy, meclis toplantısında güncel ekonomik ve jeopolitik gelişmelere yönelik açıklamalar yaptı. Dünyada yaşanan eksen değişimini ve dönüşümü çok doğru okumak; değişen ticaret koridorlarında Türkiye’yi ve Kayseri’yi en doğru, en stratejik pozisyona yerleştirmek gerektiğini söyledi. Küresel piyasalarda artık yalnızca savaşın maliyetlerinin değil, barışın ekonomik sonuçları ve merkez bankalarının beklenti yönetimlerinin de konuşulduğunu aktaran Gülsoy, “Türkiye'nin coğrafi konumu, güçlü sanayi altyapısı, savunma sanayisi kapasitesi ve çok yönlü diplomatik ilişkileri sayesinde bu yeni dönemde jeopolitik ağırlığı çok yüksek. Bugün bizim için asıl mesele, bu stratejik önemi kalıcı bir ekonomik değere dönüştürüp dönüştüremeyeceğimiz meselesidir. Bunu da üretken yatırımları artırarak, yüksek katma değerli sektörleri güçlendirerek ve makroekonomik istikrarı koruyarak başaracağız. Türk özel sektörü ve Kayseri tüccarı bugüne kadar olduğu gibi bundan sonra da üzerine düşeni yapmaya hazırdır” dedi.

“İhracatın zayıflaması büyümenin kalitesi bakımından ciddi bir uyarı”

Şu anki fırsatın doğru politikalarla desteklenerek gelecek 10 yılda Türkiye’nin en büyük ekonomiler arasında adından söz ettirebileceğinin altını çizen Gülsoy, mevcut durumla ilgili de “Ekonomimiz ciddi bir geçiş ve dengeleme döneminde. Küresel belirsizliklere rağmen ticari esnekliğimiz ve üretim motivasyonumuz ekonomimizi diri tutmaya gayret ediyor ancak madalyonun diğer yüzündeki sinyalleri de rasyonel bir gözle okumalıyız. En çok dikkat etmemiz ve üzerinde durmamız gereken yer, maalesef bu yıla da daralmayla başlayan sanayi sektörümüzdür. Türkiye tüketerek büyüyemez. İç tüketim büyümeyi taşırken sanayinin, yatırımın ve ihracatın zayıflaması, büyümenin kalitesi bakımından ciddi bir uyarıdır. Kalıcı zenginlik ithal edilmez; fabrikada, laboratuvarda ve atölyede inşa edilir. Uzun vadede yatırımı, sanayiyi ve üretimi mutlaka muhafaza etmek ve desteklemek zorundayız” değerlendirmesinde bulundu.

“Süreç sadece faiz kararlarıyla yönetilemez”

Girdi ve maliyet artışları sürerken, maliyetlerin altında tutulan ve baskılanan kur politikası nedeniyle iş dünyasının küresel pazarlardaki rekabet gücünün zayıfladığını ve karlılık baskısının arttığını hatırlatan Gülsoy, “Yüksek enflasyon sadece fiyatları artıran bir sorun değil; yatırım kararlarını öngörülemez kılan, finansmana erişimi zorlaştıran temel bir istikrarsızlık kaynağı. Dezenflasyon programında bugün çift yönlü bir riskle karşı karşıyayız: Bir yanda yüksek enflasyon, diğer yanda büyümede belirgin bir ivme kaybı. İkisini aynı anda yönetmek zorundayız. Süreç sadece faiz kararlarıyla yönetilemez. Çarkların durmaması adına, üreticinin hammadde ve işletme sermayesine ulaşabilmesi için seçici kredi mekanizmaları çok daha aktif bir şekilde işletilmelidir. Bu doğrultuda, reeskont kredi faizlerinde net bir düşüş ve limitlerde reel bir artış beklentisi içindeyiz. KOBİ’lerimiz için yeni devreye alınan TOBB Nefes Kredisi’nin, sahada çok önemli bir can suyu olduğuna inanıyoruz. Toplam 100 milyar TL hacim ile tekrar açılan bu kredinin limitleri çok kısa sürede tükendi. Üyelerimizin yeni limit beklentisinde olduğunu ve bu konudaki taleplerimizi TOBB Başkanımıza da bizzat ilettik” ifadelerini kullandı.

Kayseri Madencilik olarak 2013 yılından bu yana faaliyette olan firma, Talas Çatakdere’de, Paris İklim Anlaşması’nın ortaya koyduğu karbon azaltım hedefleri doğrultusunda üretim gerçekleştireceği bir tesisi devreye aldı.

Tesisin geniş katılımlı açılışının yanı sıra basın mensuplarıyla tesisle ilgili bilgiler paylaşıldı. Kayseri Madencilik olarak doğal kaynakları geleceğin sürdürülebilir değerlerine dönüştürdüklerini ifade eden KYS Çimento Yönetim Kurulu Başkanı Ahmet Bahçecigil’in açıklamalarında, “Yenilikçi üretim teknolojimiz sayesinde çimentonun temel bileşeni olan klinker kullanımını minimum seviyeye indirirken, klinkere ikame doğal minerallerden yararlanarak çevresel etkimizi önemli ölçüde azaltıyoruz. Bu yaklaşım geleneksel çimento üretim yöntemlerine kıyasla yılda yaklaşık 280 bin ton karbon emisyonunun atmosfere salınmasını engellemektedir. Böylece yalnızca üretim kapasitesini artıran bir yatırım gerçekleştirmiyor, aynı zamanda Türkiye’nin düşük karbonlu sanayi dönüşümüne de güçlü bir katkı sunuyoruz. Çimento tesisimiz, Türkiye’nin ilk ve tek yeşil çimento konseptiyle faaliyet gösteren tesisi olarak sektörümüzde yeni bir dönemin kapılarını aralamaktadır” ifadeleri yer aldı. 

Ege Serbest Bölgesi Kurucu ve İşleticisi A.Ş. (ESBAŞ) ve Batı Anadolu Kurucu ve İşleticisi A.Ş. (BASBAŞ) Yönetim Kurulu Başkan Vekili ve Yürütme Kurulu Başkanı Dr. Faruk Güler,  ESBAŞ’ta üretim, istihdam, ihracat hacmi gibi konularda 25 yılda geldikleri noktaya, iki yıl önce faaliyete başlayan BASBAŞ’ta 10 yılda ulaşacaklarını dile getirdi.

EKONOMİ Gazetesi Genel Koordinatörü Vahap Munyar ve Bergama Ticaret Odası Yönetim Kurulu Başkanı Lütfi Kolat ve Meclis Başkanı Onur Kayalıoğulları’nı BASBAŞ’ta misafir eden Güler, bölgenin mevcut durumu, yapılan çalışmalar ve hedefleri hakkında bilgi verdi. Ziyarette Ege Serbest Bölgesi’nin Ege’nin ihracatından yüzde 11, İzmir’in ihracatından yüzde 26 pay aldığını hatırlatan Faruk Güler, “ESBAŞ, işlem hacmi, ihracat ve istihdam açısında serbest bölgeler arasında uzun yıllardır ilk sırada yer alıyor. Yıllık ihracatı 3.5 milyar dolara yaklaşıyor. ESBAŞ’ı bu seviyeye getirmemiz 25 yıl sürdü. Planımız BASBAŞ’ta bu rakamı 10 yıla çekmek. 10 yıl sonra burası 3-3.5 milyar dolar ihracat yapar hale gelir” diye konuştu.

 “Bu yıl 5 yeni yatırımcı bekliyoruz”

 Yatırımlarını ve pazarlama çalışmalarını bu hedef doğrultusunda sürdürdüklerini anlatan Güler, “Bölgede halihazırda 7 yatırımcımız var. Bugün itibariyle yurt içi ve yurt dışından 10 dolayında yatırımcı ile görüşmelerimiz sürüyor. Bunlar arasında çok büyük şirketler var ama henüz anlaşma imzalanmadığı için isim veremiyoruz. Değerlendirmelerimiz devam ediyor. Bu yıl sonuna kadar mevcut 7 fabrikanın üzerine 5 tane daha koyacağımızı tahmin ediyoruz” dedi.

 Günümüzde devletlerin en büyük mücadele alanlarından birinin yatırımcı çekmek olduğunu vurgulayan Güler, “Biz de bu konuda elimizden geleni yapıyoruz. Çok ciddi bir tanıtım ofisimiz var. Arkadaşlarımız yurt içinden ve yurt dışından potansiyel yatırımcılarla direkt temas halindeler. Hiçbir serbest bölgede olmadığı kadar bu işe zaman ve emek ayırıyoruz. İşimizin zor olduğunu biliyoruz. Çünkü dünyada ve Türkiye’de yatırım ortamı her zamankine göre zayıf. Her ülkenin kendilerine has artı ve eksileri var. Biz Türkiye’nin eksiklerini saklamadan artılarını anlatıyoruz. Önemli olan şirketlerin dertleri nedir anlamak ve serbest bölgeler bu dertlere derman olabiliyorsa, bunu anlatmak. Bir kısım firmanın dermanı büyümede. Bizim işimiz de onları bulup Türkiye’ye getirmek. Ticari ataşeliklerimizle, Cumhurbaşkanlığı Yatırım Ofisi ile çok yakın çalışıyoruz. Türkiye’de her zaman yatırıma ihtiyaç var. Bunun için bir yerde memleket görevi de yapıyoruz. Yatırımcı aramak iğneyle kuyu kazmak gibi bir durum. Dünyanın pek çok bölgesinden yatırımcı arayışımız sürüyor” diye konuştu.

“Her senaryoya hazırız”

Türkiye’de olduğu gibi dünyada da bazı dönemlerde yatırımların yavaşladığını hatırlatan Güler, “Şu an böyle bir dönemi yaşıyoruz. Ama bu dönemler sonsuza kadar sürmez. Yaklaşık 5 yıldır devam eden bu sürecin 2-3 yıl daha sürdüğünü düşünelim. O zaman Türkiye’nin de BASBAŞ’ın da durumu değişir. Biz de planlamamızı bu ihtimallere göre yapıyoruz. Eğer söylediğimiz yatırım patlaması tahminimizden önce gerçekleşirse biz de hedeflerimizi öne çekeriz. Biz her şarta uygun bir sistem kurduk. En kötü senaryoda ayakta kalırız, en iyi senaryoya da uyum sağlarız” bilgilerini verdi.

İhracat yapan ve yüksek katma değer yaratan ancak yeni yatırımlar için Marmara ve Ege’de sanayi parseli bulamayan pek çok yatırımcı bulunduğunu dile getiren Güler, “BASBAŞ’a ev sahipliği yapan Bergama, son dönem yapılan çalışmalarla ideal bir yatırım alanı haline geldi. Biz de BASBAŞ’ta 2.5 milyon metrekare büyüklüğündeki araziyi sanayi yatırımlarına hazır hale getirdik. Parsel sınırına kadar getirilmiş olan elektrik, su, telekomünikasyon, doğalgaz, atık su ve yağmur suyu dahil olmak üzere bütün yatırımlar tamamlandı. Bu, Türkiye’de özel şirket eliyle, ülkeye ilave sanayi alanı kazandırmak amacıyla yapılmış son yıllardaki en büyük yatırım” dedi.

 “300 bin metrekareye kadar parsel sunabiliyoruz”

 Türkiye’de özellikle Marmara ve Ege bölgelerinde istenilen büyüklükte sanayi parseli bulmanın giderek zorlaştığını ve yatırım olanaklarının daraldığını vurgulayan Dr.Faruk Güler, “BASBAŞ’ta yatırımcılara 10 bin m²’den 300 bin m² ye kadar esnek parsel büyüklükleriyle farklı seçenekler var.  Ayrıca yatırımcıya modüler üretim binaları da sunuyoruz. Bununla amacımız yatırımcılarımızın inşaat sürecini beklemeden makine kurumlarını yaptıkları anda hızlı ve en kısa sürede üretime başlamalarına olanak sağlamak. Bölgemizdeki kullanım suyu ihtiyacını karşılamak üzere bin 500 m3 hacme sahip su depomuzu tamamladık. Peyzaj ve çevre düzenlemesi hassas olduğumuz bir konu. Bu alanda suyu verimli kullanacak çözümler geliştiriyoruz. Günlük 10 bin kişiye yemek üretecek olan BASBAŞ Endüstriyel Gıda İşletmeleri Tesisi geçen yıl üretime başladı” diye konuştu.

Isparta Ticaret Borsası (ITB) Başkanı Hüdai Şahin, Isparta Valisi Abdullah Erin, Isparta İl Özel İdaresi Genel Sekreteri Abdullah Çelik, Isparta İl Tarım ve Orman Müdürü Mehmet Tuğrul ve Isparta Ticaret İl Müdürü Mehmet Akif Ülger, Eğirdir bölgesinde kiraz ihracatında Türkiye’nin önde gelen firmalarını ziyaret etti.

Vali Erin ve beraberindeki heyet,  bölge ekonomisine ve istihdamına büyük katkı sağlayan Anafruit, Anı Tarım ve Isparta Ticaret Borsası Meclis Başkan Yardımcısı Kadir Köklü’nün firmasında paketleme tesislerinde incelemelerde bulundu.

Ziyarette, Isparta’nın tarımsal üretiminde ve ihracatında önemli bir yere sahip olan Isparta kirazının mevcut durumu, ihracat süreçleri ve küresel pazardaki payının artırılmasına yönelik çalışmalar yerinde incelendi.

Vali Abdullah Erin ve Isparta Ticaret Borsası Başkanı Hüdai Şahin, kirazın bahçeden toplanmasından başlayarak soğuk hava depolarında işlenmesi, tasnif edilmesi, paketlenmesi ve lojistik aşamalarına kadar olan tüm süreçler ele alındı. İhracatçı firma yetkilileri de, işletmelerin üretim kapasiteleri, ihracat hedefleri hakkında bilgi verirken Isparta kirazının dünya pazarındaki rekabet gücünü artıracak adımlar üzerinde değerlendirmede bulundu.

Hedef Çin pazarı

Isparta Ticaret Borsası Başkanı Şahin, kiraz ithalatında Dünyanın önde gelen ülkelerinden Çin pazarının açılmasını beklediklerini söyledi. Isparta kirazının Çin pazarına güçlü bir giriş yapmasının bölge üreticisi ve ihracatçısı için büyük önemi olduğunu ifade eden Şahin, ‘’Çin pazarının açılmasıyla birlikte ihracat süreçlerinin hızlandırılması ve bürokratik işlemlerin kolaylaştırılması adına yürütülecek ortak çalışmalar ile atılacak stratejik adımlar iyi değerlendirilmeli’’ dedi.

Isparta’nın tarım ekonomisinde kirazın stratejik bir ürün olduğunu vurgulayan Şahin, şunları kaydetti:

‘’Isparta kirazı kalitesi, aroması ve dayanıklılığı ile dünya markası olma yolunda emin adımlarla ilerliyor. Sayın Valimiz ve İl Müdürlerimiz ile birlikte ihracatımızın yükünü sırtlayan öncü firmalarımızı ziyaret ederek süreçleri yakından takip ettik. Özellikle Çin pazarının ihracata tam anlamıyla açılması, sektörümüz için büyük önem arz etmektedir. Borsz olarak ihracatçılarımızın küresel pazarda daha güçlü yer alması ve karşılaştıkları engellerin aşılması adına Ticaret Bakanlığı ve Tarım ve Orman Bakanlığı başta olmak üzere ilgili tüm kurum ve kuruluşlarla çalışma ve girişimlerimize devam edip, sürecin takipçisi olacağız.’’

Batı Akdeniz İhracatçılar Birliği (BAİB) Başkanı Mehmet Ali Can, Haziran 2026 ihracat rakamlarını değerlendirdi.

Antalya, Burdur ve Isparta illerini kapsayan Batı Akdeniz’de Haziran ayında 139 ülkeye 247 milyon 458 bin dolarlık ihracat gerçekleştirildiğini belirten Can, şunları kaydetti:

‘’Bölge ihracatının lokomotifi olan yaş meyve sebze ihracatı Haziran ayında yüzde 91 artış göstererek 80,5 milyon dolara ulaştı. Geçen yıl ilkbaharda yaşanan zirai don ve sel gibi olaylardan dolayı kiraz ihracatı yüzde 90 azalmıştı. Bu Haziran ayında ise yaş meyve sebze sektöründe en fazla ihracat kiraz ve vişneden gerçekleşti. Bu yıl kirazda rekoltenin yüksek olması ihracat rakamlarının rekor seviyede artmasına neden oldu. Haziran ayında yaş meyve sebze ihracatından sonra en fazla ihracatın mermer ve doğaltaş, ağaç mamulleri ve orman ürünleri, kimyevi maddeler ve mamulleri sektörü ile demir ve demir dışı metaller sektörü yer aldı. Haziran ayında en fazla ihracat Almanya ve Rusya’ya gerçekleşti. Rusya’ya ihracat Haziran da yüzde 90 artış gösterdi.’’

Yılın ilk yarısında ihracat 1,5 milyar dolara yaklaştı

BAİB Başkanı Mehmet Ali Can, 2026 yılı ilk yarısında Batı Akdeniz bölgesi ihracatının yüzde 6,66 artarak 1 milyar 472 milyon dolara ulaştığını bildirdi. Yılın ilk altı ayında bin 904 firmanın 171 ülkeye ihracat yaptığına dikkat çeken Mehmet Ali Can, şöyle konuştu.

‘’Yaş meyve sebze sektörü 6 aylık dönemde ihracatını yüzde 16,45 artırdı ve 491,1 milyon dolara yükseldi. Bu ihracatın 168,7 milyon doları biber ihracatından gerçekleşti. Batı Akdeniz’in en fazla ihraç edilen yaş meyve sebze ürünü olan biberin toplam ihracattaki payı yüzde 33,5’e ulaştı. Yaş meyve sebzeden sonra yılın ilk altı ayında en fazla ihracat maden ve metaller , mermer-doğaltaş, ağaç mamulleri ve orman ürünleri ile demir ve demir dışı metaller sektörleri başı çekti.’’

En fazla ihracat Almanya ve Rusya’ya

Batı Akdeniz bölgesinden en fazla ihracatın yüzde 4,23 artışla Almanya’ya yapıldığını vurgulayan Can, sözlerini şöyle tamamladı:

‘’Ukrayna ile 4 yıldır savaşta olan Rusya’ya ihracat yeniden yükselişe geçti. Bu dönemde Rusya’ya ihracat yüzde 9,6 artış gösterdi ve ikinci sırada yer aldı. Üçüncü sırada ise Çin Halk Cumhuriyeti, dördüncü sırada ABD, beşinci sırada da Romanya bulunuyor. BAİB olarak ihracatın daha da artması için çalışmalarımız devam ediyor. Bu çerçevede yeni UR-GE Projeleri ve Sektörel Ticaret Heyetleri düzenlemek için çalışıyoruz. Aynı zamanda fuarlara katılım sağlıyoruz.’’

Buna göre, 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu'nun ilgili maddesiyle yüzde 30 olarak belirlenen ve iş gücünün istihdam edilebilirliğini artırmak, çalışanların vasıflarını yükselterek işsizlik riskini azaltmak ve teknolojik gelişmeler nedeniyle işsiz kalması beklenenlerin başka alanlara yönlendirilmesini sağlamak, istihdamı artırıcı ve koruyucu tedbirler almak ve uygulamak, işe yerleştirme ve danışmanlık hizmetleri temin etmek, iş gücü piyasası araştırma ve planlama çalışmalarını yapmak ve Fon'dan ödenmek üzere vize edilmiş sözleşmeli personel pozisyonlarında çalışanlar ile bunlardan ilgili mevzuatına göre Kurum kadrolarına atanan ve Kurum'da çalışmaya devam eden personelin mali ve sosyal haklarına ilişkin ödemeleri gerçekleştirmek amacıyla kullanılması öngörülen İşsizlik Sigortası Fonu bir önceki yıl prim gelirlerinin oranı, 2026 yılı için yüzde 50'ye çıkarıldı.

Açıklamada, piyasaların doğru yönlendirilerek spekülatif fiyat hareketlerinin önlenmesi, temel gıda ürünlerinde arz güvenliğinin sağlanması ve ülke ihtiyacının yerli üretimin teşviki yoluyla karşılanabilmesi amacıyla üretici ve tüketici refahının birlikte değerlendirildiği belirtildi.

İlgili kurum ve kuruluşlarla koordineli ticaret politikalarının tüm araçları kullanılarak gerekli tedbirlerin hızlı ve etkin şekilde alındığı vurgulanan açıklamada, Türkiye'nin üretiminin tüketimi karşılamada yetersiz kaldığı yağlık ayçiçeği tohumunda üretimin teşvikinin hedeflendiği ifade edildi.

Açıklamada, bu yolla ayçiçeği tohumu ile yağında arz-talep dengesinin sağlanması amacıyla son iki sezonda yalnızca ülke ihtiyacının yerli üretimle karşılanamayan kısmı için düşük gümrük vergisiyle ithalata yönelik tarife kontenjanının açıldığı hatırlatıldı.

Yerli ayçiçeği tohumu alanlar öncelikli olmak üzere, ayçiçeği yağı üreticisi sanayici firmalara tahsis edilen ve içeride yerli tohumun tükendiği dönem itibarıyla kullanılan söz konusu tarife kontenjanlarına işaret edilen açıklamada, bu sayede ayçiçeği tohumu rekoltesinde ve veriminde sıkıntı yaşanan geçmiş sezonlarda hem çiftçinin ürününü en iyi şekilde değerlendirmesinin hem de sanayicinin ihtiyacı olan ham maddeye kolaylıkla ve uygun fiyatla ulaşmasının sağlandığı kaydedildi.

Tüketicinin korunmasına yönelik bu adımlarda Tarım ve Orman Bakanlığının görüşlerinin de dikkate alındığı vurgulanan açıklamada, şu ifadelere yer verildi:

"Çiftçinin desteklenerek yağlık ayçiçeği tohumu üretiminde devamlılığın ve artışın sağlanması, sanayicinin 2027 yılı başında oluşacak yağlık ayçiçeği tohumu ihtiyacının yerli üretimle karşılanamayan kısmı için arzın zamanlıca ve uygun fiyatla sağlanabilmesi ve ayçiçeği yağının iç piyasaya sürdürülebilir bir şekilde ve uygun fiyatla temininin sağlanması amacıyla yeni bir tarife kontenjanı açılması uygun görülmüştür."

Açıklamada, kontenjanın, yağlık ayçiçeği tohumunun Türkiye genelindeki hasat dönemi gözetilerek 1 Temmuz-30 Kasım 2026 döneminde yerli ayçiçeği tohumu alımı yapanlar öncelikli olacak şekilde ayçiçeği yağı üreten sanayici firmalara tahsis edileceği bildirildi.

Tarife kontenjanının detaylarına yer verilen açıklamada, "1 milyon 250 bin ton yağlık ayçiçeği tohumu için yüzde 0 veya bunun karşılığı 500 bin ton ham ayçiçeği yağı için yüzde 20 gümrük vergili tarife kontenjanı kapsamında ithalata, yerli üretimin zarar görmemesi amacıyla çiftçinin elinde ürünün kalmadığı ve yerli ayçiçeği tohumunun iç piyasada tükendiği 11 Ocak-31 Mayıs 2027 tarihlerinde izin verilecek. Bu tarihten sonra ise düşük gümrük vergisiyle ithalat imkanı sonlandırılacak." bilgisi paylaşıldı.

Spekülatif fiyat hareketlerine karşı tüketicilerin korunması hedefleniyor

Türkiye'nin ihtiyaçlarını karşılamak üzere sınırlı miktar için açılan tarife kontenjanına değinilen açıklamada, şunlar kaydedildi:

"Kontenjanla çiftçimizin teşvik edilerek yağlık ayçiçeği tohumu üretiminin devamlılığı ile artışının sağlanması, yerli ürünün tükendiği dönemde sanayicinin ham madde ihtiyacının uygun koşullarda karşılanması ve ayçiçeği yağında oluşabilecek spekülatif fiyat hareketlerine karşı tüketicilerin korunması hedeflenmektedir. Bakanlığımız, Tarım ve Orman Bakanlığı başta olmak üzere devletimizin tüm kurum-kuruluşları ve sektör temsilcileriyle istişare halinde, piyasada oluşan arz-talep dengesi ile fiyat gelişimlerini yakından takip etmeye, üretici, sanayici ve tüketiciyi birlikte gözeterek gerekli düzenlemeleri hızlı ve etkin şekilde hayata geçirmeye devam edecek."

[post-82502]

Sosyal medya hesabından açıklama yapan Bolat, Birlik ile sınır ötesi e-ticarette önemli bir adımı daha hayata geçirdiklerini belirterek, "Ticaret Bakanlığımızca devreye aldığımız 'Kolaylaştırılmış A.TR Düzenleme Uygulaması' ile ülkemizden AB'ye e-ticaret yoluyla gönderilen ve 'A.TR Dolaşım Belgesi' kapsamında bulunan ürünlerimizin tercihli rejimden yararlanmaya devam etmesini sağladık." ifadelerini kullandı.

Sınır ötesi e-ticaretin kesintisiz sürdürülmesini hedeflediklerine değinen Bolat, şunları kaydetti:

"Bu düzenlemeyle e-ihracatçılarımızın AB pazarındaki rekabet gücünü koruyor, Gümrük Birliği'nin ülkemize sağladığı kazanımları güçlendiriyor, sınır ötesi e-ticaretin kesintisiz ve etkin şekilde sürdürülmesini teminat altına alıyoruz. Türkiye'nin üretimini, ihracatını ve dijital ticaretteki yükselişini destekleyen her adımı kararlılıkla atmaya devam edecek, Türkiye Yüzyılı vizyonuyla ihracatçımızın, üreticimizin ve girişimcimizin yanında olmayı sürdüreceğiz."

Endeks, hafta içinde en düşük 14.031,72 puanı, en yüksek 14.511,73 puanı gördü.

Borsa İstanbul'da aynı dönemde teknoloji endeksi yüzde 6,92 artışla 50.476,90 puana, sanayi endeksi yüzde 2,39 yükselişle 18.285,55 puana ve mali endeks yüzde 0,08 değer kazancıyla 20.828,34 puana çıkarken hizmetler endeksi ise yüzde 1,38 azalışla 12.597,00 puana geriledi.

Borsa İstanbul'da bu hafta en çok yükselen hisseler arasında yüzde 31,63 ile Ral Yatırım Holding, ilk sırada yer aldı.

Ral Yatırım Holding'i yüzde 14,56 ile Şekerbank ve yüzde 13,97 ile KUYAŞ Gayrimenkul izledi.

Söz konusu hisseler arasında en çok değer kaybedenler ise yüzde 26,08 ile Pasifik Eurasia Lojistik Dış Ticaret AŞ, yüzde 8,82 ile Efor Yatırım Sanayi Ticaret AŞ ve yüzde 8,13 ile Migros oldu.

Borsa İstanbul'da hisseleri işlem gören en değerli şirketler, 1 trilyon 821 milyar 720 milyon lirayla ASELSAN, 562 milyar 200 milyon lirayla Enka İnşaat ve Sanayi AŞ ve 560 milyar 700 milyon lirayla Garanti BBVA olarak sıralandı.

Altın ve döviz değer kazandı

24 ayar külçe altının gram fiyatı, geçen hafta sonuna göre yüzde 2,79 artışla 6 bin 267 liraya, cumhuriyet altınının satış fiyatı da yüzde 2,77 yükselişle 42 bin 238 liraya çıktı.

Çeyrek altının satış fiyatı da önceki haftaki kapanışının yüzde 2,79 üzerinde 10 bin 497 liraya yükseldi.

Doların satış fiyatı, yüzde 0,38 artarak 46,8040 liraya, euronun satış fiyatı da yüzde 0,49 yükselişle 53,5700 liraya çıktı.

Geçen hafta 61,7330 lira olan İngiliz sterlininin satış fiyatı, bu hafta yüzde 1,27 artışla 62,5170 liraya yükseldi.

İsviçre frangı da yüzde 0,75 değer kazanarak 58,2780 liradan alıcı buldu.

(AA)

Buna göre 11 Ocak 2027-31 Mayıs 2027 döneminde 1 milyon 250 bin ton yağlık ayçiçeği tohumu ithalatında yüzde sıfır veya bunun karşılığı 500 bin ton ham ayçiçeği yağı ithalatında yüzde 20 gümrük vergili tarife kontenjanı açıldı.

Kontenjan, 1 Temmuz-30 Kasım döneminde yerli yağlık ayçiçeği tohumu alımı yapanlar öncelikli olmak üzere ham veya rafine ayçiçeği yağı üreten sanayici firmalara dağıtılacak.

Karar kapsamında yapılacak ithalat için İthalat Genel Müdürlüğünce lisans düzenlenecek. Bu lisans üçüncü kişilere devredilemeyecek.

Ayrıca, Ticaret Bakanlığınca söz konusu tarife kontenjanının başvuru ile kullanım usul ve esaslarını belirleyen "Yağlık Ayçiçeği Tohumu ve Ham Ayçiçeği Yağı İthalatında Tarife Kontenjanı Uygulanmasına İlişkin Tebliğ" de Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girdi.

Buna göre konuya ilişkin başvurular, 1-15 Aralık döneminde e-Devlet üzerinden veya Ticaret Bakanlığının internet sitesinden yapılacak.

[post-82521]

Antalya Büyükşehir Belediyesi'nin de ortakları arasında yer alan Avrupa Birliği destekli Gov4GreenMed Projesi kapsamında, Antalya Çevre Kurulu tarafından "Yeşil Geçiş İçin Ortak Akıl Çalıştayı" düzenlendi.

Yapılan açıklamaya göre, Antalya Büyükşehir Belediyesi koordinasyonunda gerçekleştirilen çalıştayda, Antalya'da hayata geçirilecek proje faaliyetleri değerlendirildi ve yeşil dönüşüm sürecine katkı sağlayacak uygulamalar ele alındı.

Avrupa Birliği Interreg NEXT MED Programı tarafından desteklenen "Akdeniz'de Daha Yeşil Bir Geçiş İçin Kapsayıcı Yönetişim Modelleri" (Gov4GreenMed) Projesi kapsamında düzenlenen çalıştaya, kamu kurumları, akademisyenler, sivil toplum kuruluşları ve ilgili paydaşların temsilcileri katıldı.

Antalya Büyükşehir Belediyesi Başkan Danışmanı Lokman Atasoy, Gov4GreenMed projesinin katılımcı yönetişim anlayışıyla yürütüldüğünü belirterek, organik atıkların sürdürülebilir yöntemlerle değerlendirilmesi, çevre bilincinin artırılması ve yeşil dönüşüm sürecinde kamu kurumları, yerel yönetimler, akademi, üreticiler ve vatandaşların ortak hareket etmesinin önemine dikkat çekti.

Toprak iylişetirici uygulamalar

Yeditepe Üniversitesi Tarım Ticareti ve İşletmeciliği Bölüm Başkanı Prof. Dr. Metin Turan da, ‘Kullanılan Toprak İyileştiricinin İyi Uygulama Örnekleri’ başlıklı sunum gerçekleştirdi. Prof. Dr. Turan, organik atıkların doğru yöntemlerle değerlendirilmesinin toprağın biyolojik yapısını güçlendirdiğini ve tarımsal üretime önemli katkılar sunduğunu söyledi.

Prof. Dr. Turan, Antalya Büyükşehir Belediyesi tarafından üreticilere ulaştırılan toprak iyileştiricinin Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından tescillendiğini, bu uygulamanın çoraklaşmayla mücadelede önemli bir örnek oluşturduğunu bildirdi.

Yeşil yönetişim

Çalıştayda sunumların ardından ‘Yeşil Yönetişime Hazırlık’ başlığı altında beş çalışma masası oluşturuldu. Katılımcılar; atık yönetimi, çevresel sürdürülebilirlik, döngüsel ekonomi, yeşil dönüşüm ve katılımcı yönetişim konularında bilgi alışverişinde bulundu. Çalıştayda ortaya çıkan önerilerin, Antalya'da yürütülecek Gov4GreenMed Projesi faaliyetlerine yön vermesi hedefleniyor.

Finike pilot uygulama alanı olacak

Gov4GreenMed Projesi kapsamında Antalya Büyükşehir Belediyesi, organik atıkları toprak iyileştiriciye dönüştürmeye yönelik çalışmalarını Finike Belediyesi iş birliğiyle yürütecek. Pilot uygulama kapsamında ilçede çiftçiler, okullar ve kooperatiflerin katılımıyla eğitim ve farkındalık çalışmaları gerçekleştirilecek. Organik atıkların kaynağında ayrıştırılması ve tarımsal üretimde değerlendirilmesine yönelik uygulamalarla sürdürülebilir atık yönetimine katkı sağlanması amaçlanıyor.

Sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımda "Tarımda tarihi rekor", "Türkiye küresel ligde zirvede" ifadelerini kullanan Yumaklı, Dünya Bankası'nın 2025 Tarımsal Hasıla Raporu'na göre tarımsal hasılanın tarihte ilk kez 80 milyar dolar barajını aşarak 83,2 milyar dolara ulaştığını belirtti.

Yumaklı açıklamanın devamında şunları kaydetti: "Avrupa'da birinci, dünyada 7'nci sıradayız. Toprağa hayat veren, bu gururu bizlere yaşatan tüm üreticilerimize, çiftçilerimize, ihracatçılarımıza ve sanayicilerimize yürekten teşekkür ediyorum. Anadolu'nun bereketi, Türkiye'nin gücü olmaya devam edecek." 

Paylaşımda yer alan infografikte ülkelerin tarımsal hasıla verileri de karşılaştırıldı.

İnfografiğe göre, 2002'de dünyada 24,5 milyar dolarla 12'nci sırada yer alan Türkiye'nin 2023'te 72,9 milyar dolarla 8'inciliğe, 2024 ve 2025'te ise 7'nciliğe çıktığı görülüyor. 

Listenin başında ise 1,3 trilyon dolar hasılasıyla Çin yer aldı.

Buna göre, bazı yerli üretici firmalar tarafından yapılan başvuruya istinaden, Çin menşeli "plastik maddelerden olan sıvı mürekkepli bilyeli kalemler" ve "jel mürekkepli bilyeli kalemler" ürünlerinin ithalatında yürürlükte bulunan dampinge karşı kesin önleme yönelik nihai gözden geçirme soruşturması açılmasına ilişkin esaslar belirlendi.

Yapılan inceleme sonucu, soruşturma açılabilmesi için yeterli bilgi, belge ve delillerin bulunduğu anlaşıldı.

İthalatta Haksız Rekabeti Değerlendirme Kurulu, Çin menşeli söz konusu ürünlerin ithalatına yönelik gözden geçirme soruşturması açılmasına karar verdi.

Tebliğle Çin menşeli "dişçilikte kullanılan diş freze/kazıyıcı makineleri" ürününe yönelik başlatılan ve İthalat Genel Müdürlüğü tarafından yürütülen damping soruşturmasının tamamlanması neticesinde alınan karar yürürlüğe konuldu.

Soruşturma sonucu, söz konusu ürün ithalatının dampingli olduğu ve yerli üretim dalında zarara yol açtığı tespit edildi.

Ulaşılan tespitleri değerlendiren İthalatta Haksız Rekabeti Değerlendirme Kurulunun kararı ve Ticaret Bakanının onayıyla söz konusu eşyanın Türkiye'ye ithalatında dampinge karşı kesin önlemlerin uygulanması benimsendi.

Buna göre, Çin'den yapılan dişçilikte kullanılan diş freze/kazıyıcı ithalatında adet başına 8 bin 555 dolar dampinge karşı kesin önlem uygulanacak.

Genelgede, bu alandaki mücadelenin en önemli amaçlarından birinin, suçluların suç gelirinden mahrum bırakılması olduğu vurgulandı.

Bu minvalde ülkelerin kolluk ve istihbarat birimlerinin vakalar bazında ve suç eğilimlerinin tespiti noktasında koordineli hareket etmesi gerektiği ifade edilen genelgede, adli birimlerin de soruşturma ve kovuşturma süreçlerini mümkün olan en kısa sürede sonuçlandırmasının önem taşıdığı bildirildi.

Genelgede, "Özellikle suçtan kaynaklanan mal varlığı değerlerini aklama ve terörizmin finansmanı suçlarında, yükümlü grupları tarafından müşterinin tanınması, şüpheli işlem bildirimi, kayıt tutma ve istendiğinde yetkili makamlara ibraz etme, uyum programı oluşturma ve benzeri önleyici tedbirlerin etkili bir şekilde uygulanması ve yükümlülüklere uyumun da denetlenmesi gerekmektedir. Bu bağlamda düzenleme ve denetim faaliyetleri de suç geliriyle mücadelenin başat unsurları arasındadır." ifadelerine yer verildi.

Küresel finansal sistemi olumsuz etkileyen suçlarla etkili mücadele edilmesi için ülkelerin koordineli eylemler uygulamasının uluslararası pek çok sözleşmeye konu olduğu belirtilen genelgede, bu sözleşmelerde ele alınan hususların ise Türkiye'nin 1991'den bu yana üyesi olduğu Mali Eylem Görev Gücü'nün (FATF) standartlarında karşılık bulduğu kaydedildi.

Genelgede, bu kapsamda FATF'ın hem teknik uyum hem de etkililik kriterlerinin, ülkelerin aklama ve terörizmin finansmanı suçlarıyla mücadelede ulusal stratejilerinin olması gerektiğine ilişkin düzenlemeleri de içerdiği aktarıldı.

Bahsedilen çerçevede hazırlanarak Resmi Gazete'nin 17 Temmuz 2021 tarihli sayısında yayımlanan Cumhurbaşkanlığı Genelgesi ile kamuoyuna duyurulan "Türkiye'de Suç Gelirlerinin Aklanması ve Terörizmin Finansmanı ile Mücadele ve Müsadere Uygulamalarında Etkinliğin Artırılması Strateji Belgesi"nin (2021-2025) uygulama döneminin sona erdiği vurgulanan genelgede, sorumlu ve ilgili tüm paydaşların katkılarıyla 2026-2030 dönemine ilişkin belgenin de oluşturulduğu ifade edildi.

Genelgede, belgenin Mali Suçları Araştırma Kurulu (MASAK) Başkanlığının internet adresinde (www.masak.hmb.gov.tr) yayımlanacağı bildirildi.

Risk değerlendirmesi çalışmaları ilgili kurumların katılımıyla yapılacak

Genelgede Strateji Belgesi'ne ilişkin de bilgi verilerek, şunlar kaydedildi:

"Ulusal ölçekte bütüncül, risk temelli ve etkin yaklaşımın geliştirilmesine yönelik bir yol haritası sunan Strateji Belgesi'nde adli ve idari süreçlerin etkinliğinin artırılması, ulusal risk değerlendirmesi bulgularının politika ve uygulamalara yön vermesi ve kurumlar arası koordinasyonun güçlendirilmesi temel eksen olarak benimsenmektedir. Ayrıca ülkemizde daha önce 21 Ekim 2016 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanan 'FATF 4. Tur Değerlendirmesi Hazırlıkları ve Ulusal Risk Değerlendirmesi Çalışmaları' konulu ve 2016/22 sayılı Genelge çerçevesinde MASAK'ın koordinasyonunda yürütülen ulusal risk değerlendirmesi çalışmaları, Strateji Belgesi'nin uygulama döneminde yine MASAK tarafından diğer ilgili kurumların da katılımıyla yürütülecektir. Bu doğrultuda 'Türkiye'de Suç Gelirlerinin Aklanması ve Terörizmin Finansmanı ile Mücadele ve Müsadere Uygulamalarında Etkinliğin Artırılması Strateji Belgesi (2026-2030)' kapsamı dahilindeki tüm kamu kurum ve kuruluşlarının üzerine düşen görev ve sorumlulukları hassasiyetle yerine getirmesi, Strateji Belgesi'nin uygulanması sürecinde ihtiyaç duyulacak her türlü destek ve yardımın bütün kamu kurum ve kuruluşlarınca titizlikle sağlanması hususunda gereğini rica ederim."

Buna göre, "Yenilenebilir Enerji Kaynaklarının Belgelendirilmesi ve Desteklenmesine İlişkin Yönetmelik" kapsamında temmuz ve sonrasında tedarik edilen birim enerji miktarı başına öngörülen YEKDEM maliyetleri yeniden belirlendi.

Bu kapsamda temmuz için öngörülen YEKDEM maliyeti, megavatsaat başına 423,99 lira olarak hesaplandı. Söz konusu maliyetin ağustosta 450,45 lira, eylülde ise 581,14 lira olması öngörüldü.

YEKDEM maliyeti ekim için megavatsaat başına 526,39 lira, kasım için 488,86 lira ve aralık için 393,75 lira olarak belirlendi.

Genelgede, Türkiye'nin iklim değişikliğiyle mücadele ve sürdürülebilir kalkınma hedefleri çerçevesinde, ulusal kalkınma öncelikleri ile küresel iklim gündemi arasındaki uyumu güçlendirmeye yönelik çok yönlü politikalar geliştirdiği belirtilerek, bu yaklaşımın finansal sistemin dönüşümünü de kapsayacak şekilde genişletildiği ifade edildi.

Bu çerçevede, Birleşmiş Milletler iklim rejimi başta olmak üzere çok taraflı platformlara aktif katılım sağlandığına işaret edilen genelgede, üst politika belgeleri ve mevzuat düzenlemeleri aracılığıyla yeşil dönüşümü destekleyen finansal araçların geliştirilmesi, iklimle ilişkili risklerin finansal karar alma süreçlerine dahil edilmesi ve sermaye akımlarının sürdürülebilir yatırımlara yönlendirilmesi yönünde önemli adımlar atıldığı bildirildi.

Genelgede, finansal sistemin; yeşil dönüşümün, kaynakların sürdürülebilir ve iklim dostu yatırımlara yönlendirilmesi, ekonomik faaliyetlerde düşük karbonlu ve çevre dostu dönüşümün gerçekleşmesinde kritik öneme sahip olduğuna dikkati çekilerek, bu dönüşümün Türkiye'nin hem uluslararası iklim finansmanından daha etkin yararlanmasına hem de iç dinamikleriyle yeşil büyümesini güçlendirerek küresel değer zincirlerindeki rekabet gücünün artmasına katkı sağlayacağı vurgulandı.

İklim Kanunu, Orta Vadeli Program (2026-2028), On İkinci Kalkınma Planı (2024-2028), Hazine ve Maliye Bakanlığı Stratejik Planı (2024-2028), İklim Şurası Sonuç Bildirgesi (2022) ile Yeşil Mutabakat Eylem Planı'nın (2021) finansal sistemin yeşil dönüşüm sürecindeki rolünü açık şekilde ortaya koyduğu ve yeşil finansa özgü ulusal ölçekte kapsamlı strateji ve eylem planının hazırlanmasına yönelik politik ve kurumsal çerçeveyi oluşturduğu belirtilen açıklamada, şunlar kaydedildi:

"Bu gelişmeler doğrultusunda, Türkiye'de yeşil finans alanında bütüncül bir çerçevenin oluşturulması ve ülkemizin yeşil dönüşümüne katkı sağlamak amacıyla ilgili kamu ve özel sektör kurum ve kuruluşlarıyla işbirliği içinde hazırlanan 'Ulusal Yeşil Finans Stratejisi ve Eylem Planı (2026-2029)' Hazine ve Maliye Bakanlığının resmi internet adresinde (www.hmb.gov.tr) yayımlanacaktır. Strateji Belgesi ve Eylem Planı kapsamındaki tüm kamu kurum ve kuruluşlarının üzerine düşen görev ve sorumlulukları hassasiyetle yerine getirmesi, Eylem Planı'nın uygulanması sürecinde ihtiyaç duyulacak her türlü destek ve yardımın, bütün kamu kurum ve kuruluşlarınca titizlikle sağlanması hususunda gereğini rica ederim."

Bakanlıktan açıklama

Türkiye'nin Ulusal Yeşil Finans Stratejisi ve Eylem Planı'nda (2026-2029), 3 temel amaç altında, 11 hedef ve 45 eylem yer aldı.

Hazine ve Maliye Bakanlığından yapılan açıklamada, ilgili tüm bakanlıklar, finansal düzenleyici ve denetleyici otoriteler ve özel sektör paydaşlarının işbirliği ve özverili çalışmalarıyla Bakanlığın koordinasyonunda hazırlanan strateji ve eylem planının yayımlandığı belirtildi.

Türkiye'nin iklim hedefleriyle uyumlu finansal dönüşümünü hızlandırmak için kritik öneme sahip strateji ile ülkenin yeşil finansman ekosisteminin güçlendirilmesi, finansal piyasaların iklim risklerine uyum kapasitesinin artırılması ve sürdürülebilir kalkınma hedefleri doğrultusunda yatırım ortamının iyileştirilmesinin amaçlandığına işaret edilen açıklamada, "2026-2029 dönemini kapsayan stratejimiz, finansal piyasalarda yeşil odaklı düzenleme ve uygulamaların yaygınlaştırılması, piyasa altyapısının yeşil dönüşümü destekleyecek şekilde güçlendirilmesi ve ilgili paydaşlar arasında eş güdümün artırılması başta olmak üzere öncelikli politika alanlarına odaklanmaktadır." ifadeleri kullanıldı.

Türkiye'nin yeşil dönüşüm konusundaki kararlılığını ortaya koyuyor

Açıklamada, strateji kapsamında "Şeffaf ve Ölçülebilir Bir Yeşil Finans Ekosistemi İçin Gerekli Altyapının Oluşturulması", "Yeşil Finans Alanında Kurumsal Kapasite ile İnsan Kaynağının Güçlendirilmesi", "Yeşil Finansın Gelişimine Yönelik Piyasa Mekanizmalarının Oluşturulması" olmak üzere 3 temel amaç altında, 11 hedef ve 45 eylem yer aldığı belirtilerek, şunlar kaydedildi:

"Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Taraflar Konferansı'nın 31'inci Oturumu'nun (COP31) ülkemiz başkanlığı ve ev sahipliğinde düzenlenecek olması, ülkemizin iklim değişikliğiyle mücadele ve sürdürülebilir finans alanındaki vizyonunu uluslararası platformda daha görünür kılacak önemli bir fırsat sunmaktadır. Bu kapsamda COP31 süreci, Ulusal Yeşil Finans Stratejisi ve Eylem Planı'mız ile ortaya koyduğumuz amaç ve hedeflerimizi uluslararası alanda anlatmak ve Türkiye'nin yeşil dönüşüm konusundaki kararlılığını güçlü şekilde ortaya koymak açısından önemli bir fırsat olacaktır. Stratejimiz, ilgili kamu kurumlarımız, finans sektörü ve paydaşlarla işbirliği içinde uygulanarak Türkiye'nin sürdürülebilir kalkınma ve yeşil dönüşüm hedeflerine finansal açıdan önemli ölçüde katkı sunacaktır."

GİB'in Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren "Bazı Varlıkların Ekonomiye Kazandırılması Hakkında Genel Tebliği"ne göre, yurt dışında bulunan para, altın, döviz, menkul kıymet ve diğer sermaye piyasası araçlarının Türkiye'ye getirilmesi ile yurt içinde bulunmakla birlikte işletme kayıtlarında yer almayan varlıkların kayıt altına alınmasına ilişkin bildirim, vergilendirme ve uygulama süreçleri belirlendi.

Buna göre, yurt dışındaki varlıkların 31 Temmuz 2027'ye kadar Türkiye'deki banka veya aracı kurumlara bildirilmesi mümkün olacak. Gerçek ve tüzel kişilerce yapılacak bu bildirimler, yetkili kılınmış vekiller veya kanuni temsilciler tarafından da gerçekleştirilebilecek.

Banka ve aracı kurumlar, kendilerine bildirilen varlıklara ilişkin bildirim sahibinden yüzde 5 oranında peşin olarak tahsil edecekleri vergiyi, bildirimi izleyen ayın 15'inci günü akşamına kadar vergi sorumlusu sıfatıyla beyan edecek.

Söz konusu varlıkların, vadeli hesaplarda, Kamu Finansmanı ve Borç Yönetiminin Düzenlenmesi Hakkında Kanun kapsamında ihraç edilen devlet iç borçlanma senetleri ile kira sertifikalarında veya girişim sermayesi yatırım fonlarında tutulacağının taahhüt edilmesi halinde indirimli vergi uygulanacak.

Ayrıca, Resmi Gazete'de yayımlanan Gelir Vergisi Genel Tebliği ile yurt dışında yaşayan ve belirli şartları sağlayarak Türkiye'ye yerleşen gerçek kişilere tanınan, yurt dışında elde ettikleri kazanç ve iratlarının 20 yıl süreyle gelir vergisinden istisna edilmesine ilişkin düzenlemeden yararlanma şartları, başvuru süreci ve uygulama esasları da belirlendi.

Nitelikli hizmet merkezlerinde çalışan personele ilişkin ücret istisnası

Yayımlanan diğer Tebliğler ile de yatırım, üretim, ihracat, uluslararası ticaret, yüksek katma değerli hizmetler ve kayıtlı ekonominin güçlendirilmesine yönelik uygulamaların çerçevesi de netleştirildi.

Nitelikli hizmet merkezlerinde çalışan nitelikli personele ilişkin ücret istisnasının usul ve esasları düzenlendi. Şartları sağlayan çalışanların ücretlerinin brüt asgari ücretin üç katına kadar olan kısmına ve İstanbul Finans Merkezi ile belirli endüstri bölgelerinde faaliyet gösteren nitelikli hizmet merkezlerinde çalışanlar için ise brüt asgari ücretin 5 katına kadar istisna uygulanmasına ilişkin işlemler belirlendi.

Teknogirişim şirketlerinin çalışanlarına bedelsiz veya indirimli olarak sağladıkları pay senetlerine ilişkin gelir vergisi istisnasına yönelik uygulamalar ile istisna tutarının hesaplanması, pay senetlerinin elde tutulma süreleri payların belirlenen sürelerden önce elden çıkarılması halinde uygulanacak vergisel sonuçlar ayrıntılı şekilde açıklandı.

Kurumlar vergisindeki yeni teşviklerin uygulama esasları belirlendi

Kurumlar Vergisi Genel Tebliği ile yeni teşvik ve düzenlemelerin uygulamanmasına ilişkin kurallar da tespit edildi.

Bu kapsamda tebliğde, transit ticaretten veya yurt dışında gerçekleştirilen mal alım satımlarına aracılık edilmesinden elde edilen kazançlara uygulanacak kurumlar vergisi indiriminin kapsamı ve şartlarına, nitelikli hizmet merkezlerinin yurt dışından elde ettikleri kazançlara uygulanacak kurumlar vergisi indiriminin usul ve esaslarına yer verildi.

Sanayi sicil belgesine sahip üretici kurumlar ile zirai üretim yapanların kazançlarına kurumlar vergisi oranının yüzde 12,5 uygulanmasına ilişkin işlemlere açıklık getirildi.

Serbest bölgelerde üretim yapan mükelleflerin, imal ettikleri ürünlerin bölge içine ve diğer serbest bölgelere satışından elde ettikleri kazançların da kurumlar vergisi istisnasından yararlanmasına ilişkin esaslar düzenlendi.