· İskenderun Teknik Üniversitesi’nin Tosyalı Holding Yönetim Kurulu Başkanı Fuat Tosyalı’ya “Fahri Doktora Takdim”i ile Fuat Tosyalı’nın adını taşıyacak İskenderun Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi’nin temel atma töreni var.

Fuat Tosyalı ve Tosyalı Holding Kurumsal İletişim-Pazarlama Direktörü Sel-da Çelik’in ev sahipliğinde Hatay’a gittik. Önce Hatay Valisi Mustafa Masatlı’yla kentin deprem sonrası 3.5 yılda toparlanan bölgelerini gezdik. Vali Masatlı’dan kentte toparlanma oranının yüzde 90’ı aştığını dinledik.

İskenderun Teknik Üniversitesi’nde Vali Masatlı’nın da katıldığı törende Fuat Tosyalı’ya fahri doktora beratını Rektör Prof. Mehmet Duruel verip, cübbesini giydirdi. Törene Fuat Tosyalı’nın annesi Pervin Tosyalı, kardeşleri Fatih ve Ayhan Tosyalı, çocukları Şerif Tosyalı, Şeyda Tosyalı Toprak, Miraç Tosyalı katıldı.

Fuat Tosyalı Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi’nin temel atma töreninin ardından İskenderun’da 2024 yılında tam anlamıyla devreye giren 4 milyon ton kapasiteli demir çelik fabrikasına geçtik. 500 bin metrekare alan üzerine kurulu fabrikada Tosyalı Holding CEO’su Dr. Suhat Korkmaz, Yönetim Kurulu Üyesi Hakan Eminsoy, Tosyalı-Toyo Çelik Murahhas Azası Şerif Tosyalı, Tosyalı Holding Yönetim Kurulu Üyesi Ş. Yavuz Tosyalı ile buluştuk.

Dr. Suhat Korkmaz, Tosyalı Grubu’nu anlatan sunumu ekrana yansıttı:

- Fuat Bey’in babası Şerif Amca, soba borusu dükkanını 1952’de İskenderun’da açtı. Grubun ilk fabrikası “Tosyalı Demir Çelik” 1993’te kuruldu. Şu anda 3 kıtada 50’dan fazla üretim tesisimiz var. Yıllık ham çelik kapasitemiz 15 milyon ton.

Dünya demir-çelik liginde 2021-2025 döneminde hızlı yükseldiklerini kaydetti:

Grubun 2025 cirosunun 9 milyar dolar olduğunu belirtti. 

-  Türkiye’de ana üretim tesislerimiz Osmaniye ve İskenderun’da. Cezayir, Angola ve İspanya’da da üretim yapıyoruz. Libya’da 8 yıllık üretimi 8 milyon tona ulaşacak tesisimizin ilk fazını kuruyoruz.

Nitelikli, kaliteli çelik üretiminin ülkelerin sanayi gücünün göstergesi olduğunu vurguladı:

-   Avrupa’nın kapasitesinin yüzde 10’u bizde. 12.1 milyon tonluk üretimle dünyada 32’nci sıraya yükseldik. Ama kapasitemiz 15 milyon ton. Bu kapasi-te ile Türkiye’nin en büyük, Avrupa’nın ikinci büyük çelik üreticisiyiz.

Fuat Tosyalı, İskenderun fabrikasını gezerken, alanın belirlenmesinden itibaren kuruluşuna kadar 15 yıl geçtiğine işaret etti:

-  Aslında pandemi ve 6 Şubat depremlerine rağmen inşaat uzun sürmüş sayılmaz. İzin süreçleri çok zaman aldı. Pandemide inşaata başladık. Deprem döneminde inşaat kısa süre durdu, sonra bitirme yolunda ilerledik. Aslında Haziran 2023’te deneme üretimleri başladı.

Sorularımız üzerine yatırım bedeli üzerinde durdu:

-  Başlangıçta iki faz haline yatırım düşünmüştük. İlk fazda 1.2 milyar dolarlık yatırımla 2 milyon tonluk kapasite yaratacak bölümü yapacaktık. Süreçler uzayınca 4 milyon tonluk yatırımı yapmaya karar verdik, 2.5 milyar dolar yatırmış olduk.

Fuat Tosyalı, Dr. Suhat Korkmaz’ın sunumu sırasında araya girip önümüzdeki dönemde atacakları radikal adımlara dikkat çekti:

- Artık önceliğimiz yalnızca kapasite değil, hammaddeyi güvence altına alacak yatırımlar yapmak. Türkiye, dünyanın en büyük hurda çelik ithalatçısı. Türkiye’nin de en büyüğü biziz.

Hurda tedarikindeki her değişikliğin sektörü doğrudan etkilediğinin altını çizdi:

-AB ülkelerinde hurdadan üretime dayalı yeni tesisler kuruluyor. Bu nedenle AB’de hurda ihracatını sınırlamaya yönelik çalışmalar gündemde. Türkiye’nin başlıca hurda çelik kaynakları da Avrupa ve ABD. 

Avrupa’nın kendi hurdasını daha fazla kullanmasının Türk çelik sektörü açısından yapısal risk oluşturacağını irdeledi.  

-   Bu nedenle sektörün cevherden üretim kabiliyetini geliştirmesi gerekiyor. Yerli demir cevherinin metalik değeri her zaman yüksek seviyede olmayabilir. Farklı kaynaklardan gelen cevherle harmanlayıp doğru tekno-lojiyle işleyerek verimli sonuç almak mümkün.

Yurt dışındaki yatırımlarından edindikleri cevher zenginleştirme ve “DRI” (doğrudan indirgenmiş demir) deneyimini Türkiye’deki dönüşüm için de kullanmak istediklerini aktardı:

-  Bir yandan “yeşil hidrojen”e yatırım yapıyoruz. Madeni hidrojenle indirge-me üzerinde çalışıyoruz. “Yeşil hidrojen” için güneş enerjisine çok yatırım yapıyoruz. Rekabetçi ve yeterli enerjiniz varsa çelik üretiminde büyük avantajınız olur.

Fuat Tosyalı, noktayı şu mesajla koydu:

- Sürdürülebilirliği sağlamak için radikal adımlar atacağız…

Tosyalı Ailesi, ilk demir çelik tesisini 1993’te kurdu… 33 yılda Türkiye’nin en büyük üreticisi oldu, Avrupa’da ikinci sıraya yükseldi. Dünyada da 32’nci sıraya yerleşip, hedefine de ilk 20’ye girmeyi aldı...

Tosyalı, Cezayir’deki gibi Türkiye’de de daha düşük karbon salarak madenden demir çelik üretimine kısa sürede geçecek, dünyada da ilk 20 arasına girecek gibi görünüyor… 

TOGG iyi bir yatırım kâr işaretleri veriyor

TOSYALI Holding, BMC ve TOGG’un Yönetim Kurulu Başkanı Fuat Tosyalı’ya Vestel ve Anadolu Grubu’nun TOGG’daki hisselerini satma hazırlığını sorduk, yatırımın büyüklüğüne işaret etti:

• TOGG’a ortaklar toplam 500 milyon Euro Şu ana kadarki yatırım büyüklüğü 2 milyar Euro’yu buldu. Yani, mali yükü ağır. İlk dönemdeki yüksek yatırım tutarı ve düşük üretim hacmi, ortakların 2025 yılı bilançolarına olumsuz şekilde yansıdı.

TOGG’un iyi bir yatırım olduğunu vurguladı:

• Yıllık üretimin önce 150 bine, sonra da 210 bine çıkması hedefimiz

Bunun için altyapımız uygun. Üretim hacmi arttıkça araç başına düşen yatırım maliyeti de düşer. Yıllık üretim 150 bine ulaştığında günlük 500 adet otomobil üretim temposuna gireriz.

TOGG’dan kâr sinyalleri de almaya başladıklarını kaydetti:

• Bugün şirket önemli bir eşiği geçti. Üretim ölçeği ve kârlılık açısından daha olumlu bir döneme

TOGG’un ortaklarının yüzde 23’er paya sahip olduğunu, ortakları bir araya getirmede önemli rol oynayan TOBB’un hissesinin yüzde 8 düzeyinde bulunduğuna işaret etti:

• Vestel ve Anadolu Grubu’nun toplam yüzde 46’lık hisselerini Varlık Fonu ve Turkcell alırsa TOGG’un misyonu ve vizyonunu

Tosyalı, şu teknik bilgiyi verdi:

• Herhangi bir ortak TOGG’daki hisselerini mevcut durumda ortaklığı bulunmayan bir kuruma, şirkete satmaya niyetlenirse, o zaman mevcut ortakların ön alım hakkı devreye Yani, önce mevcut ortaklara teklif yapılması gerekir. Şu anda öyle bir durum yok.

Şu noktanın altını çizdi:

• TOGG’un büyüme planları ortaklık yapısından bağımsız olarak devam ediyor. 2027, 2028 ve 2029 yılında devreye girecek yeni modeller için iş planlarımız hazır.

Ankara’daki yatırım milyar dolara yaklaştı, bölgemizdeki müttefikler Altay’ı istiyor

 BMC Yönetim Kurulu Başkanı Fuat Tosyalı’ya Ankara’da Altay Tankı’nın üretildiği tesis yatırımının parasal büyüklüğünü sorduk, şu yanıtı verdi:

 - Ankara’da tümüyle kendi yatırımımız olan tesise harcadığımız kaynak milyar dolara yaklaştı.

 Adapazarı’ndaki Tank Palet Fabirkası’na yatırım yapıp yapmadıklarını merak ettik, anlattı:

- Biz orada kiracıyız ama 50 milyon dolarlık yatırım taahhüdümüz var. Zaten adım adım modernize ediyoruz.

Adapazarı’nda TSK’nın envanterindeki Leopar tanklarını yeniliyoruz. Ayrıca “Fırtına Obüsleri”ni de orada üretiyoruz.

BMC’yi araç ve platform üreticisi olarak konumlandırdıklarını belirtti.

- Biz silah ya da mühimmat üretmiyoruz. Altay Tankı’nın silah sistemleri, kritik alt sistemler Aselsan ve MKEK gibi uzman kuruluşlar tarafından sağlanıyor.

BMC’nin daha önceki organizasyon yapısını “dağınık” bulduğunu kaydetti:

- Organizasyonu sadeleştirdik. Ankara’daki yeni tesis Altay Tankı ve yeni nesil zırhlı araçların üretim merkezi haline geldi. Aynı sahadaki “BMC Power” çalışmalarını da ana organizasyonla bütünleşik bir yapıya kavuşturduk.

Arifiye’deki Tank Palet Fabrikası konusunda şu bilgiyi verdi:

 - Hedef, kira dönemimiz bittiğinde Türk Silahlı Kuvvetleri’nin tank, obüs ve zırhlı sistemlerinin bakım ve onarımını güçlü bir şekilde sürdürebilecek bir altyapı bırakmak.

Tosyalı’ya Altay Tankı’nın gelecekteki ihracat potansiyelini sorduk, şöyle yanıtladı:

• Bölgemizdeki dost, müttefik ülkelerin hepsi Altay Tankı’nı soruyor ve

BMC’nin ürettiği diğer savunma sanayi araçlarını anlattı:

• “Kirpi” ve “Vuran” gibi araçlarımız, bu coğrafyanın şartları ve kullanıcı ihtiyaçları dikkate alınarak geliştirildi. Bu nedenle farklı ülkelerden güçlü talep görüyoruz.

Önceliklerinin TSK’nın envanterini yenilemek olduğunun altını çizdi:

• “ZPT” diye tabir ettiğimiz araçların tamamı 10 sene evvel “Kirpi 1” diye tabir ettiğimiz araçların hepsini yeniledik.

“Nefesler tutuldu, OVP hedefleri bekleniyor!”

İş alemi OVP çerçevesinde alınacak kararları bekliyormuş.

Sanki ekonomiyi tümüyle düze çıkarmasa da nefes alınmasını sağlayacak karar almak için OVP gerekliymiş gibi.

Hem ne kadar önemliymiş bu hedefler.

Sanki hayat memat meselesi!

Sanki OVP’de yazan hedefler tutmadı mı, bunu yazanlar koltuğunu kaybeder, siyasette taşlar yerinden oynar!

Sanki OVP’deki hedefleri tutturmak uğruna çok büyük uğraş verilir.

Aslında Türkiye’de ekonomi politikalarının özünde ekonomiye göre değil siyasi tercihlere göre şekillendiği gerçeği göz önüne alınınca insan ister istemez böyle üç yıllık programlara gerek var mı ki diye düşünmeden de edemiyor.

Üstelik bu hedefler tutmuyor. Bazı hedeflerdeki sapmanın bir ölçüde engel olunamayacak haklı gerekçeleri var ama bu sapmalar asıl olarak politik tercihler sonucu ortaya konulan hatalı ekonomi politikalardan kaynaklanıyor.

TL reel olarak değerlenecek

Hani iş alemi OVP’den büyük beklentiler içindeydi ya, en başta gelen beklenti ya da istek konusunda yine hayal kırıklığı yaşanıyor olmalı. Tamam, aksini bekleyen yoktu ama en azından makasın böylesine açılacağı da herhalde tahmin edilmiyordu.

Dolar kuruna ilişkin hedeften söz ediyorum.

Ekonomik anlamda bir çıkış yoludur, değildir; o yönü başka, hep şu söylenmiyor muydu:

“TL çok değerli, enflasyonla olan makas daraltılmalı.”

Hadi buyurun, önümüzdeki üç yıl makası daraltmak bir yana tam tersi bir öngörü söz konusu.

Bu yıl için yüzde 30,6 olarak tahmin edilen GSYH deflatörünün 2027’de yüzde 25, 2028’de yüzde 14,5, 2029’da ise yüzde 9,5 artması öngörülüyor. Yani üç yıl için öngörülen toplam artış yüzde 57.

Peki deflatörün bu düzeyde artacağı üç yıl için dolar kurunda öngörülen artış ne kadar; yüzde 47.

Bu yıl 46,86 düzeyinde oluşacağı tahmin edilen yıl ortalaması dolar kurunda 2027 hedefi 56,05, 2028 hedefi 63,69, 2029 hedefi ise 68,83.

Deflatör yüzde 57 artarken kur artışı yüzde 47’de kalacak, yani bu üç yıl boyunca TL reel olarak değer kazanmaya devam edecek. Bu hesapta ABD enflasyonu yok tabii ki. O enflasyon dikkate alınırsa makas biraz daralır, belki tümüyle kapanır ama en azından TL’nin reel olarak değer kaybı söz konusu olmayacak.

Şimdi ne oldu; reel sektörün en büyük isteklerinden birinin karşılık bulmayacağı anlaşıldı.

Demek ki neymiş; OVP’ye öyle çok bel bağlamamak gerekiyormuş. Ama OVP’de kur öngörüsü böyle yer alıyor diye bunun bir bağlayıcılığı da yok tabii ki. Yarın ekonomi politikasını değiştirmek için bir gerekçe doğar ve bir de bakarsınız kur artışı çok hızlanmış ya da tersi olmuş.

Büyümede tarihsel ortalama 2029’da

Türkiye’nin çeyrek yüzyıldaki her bir çeyrek itibarıyla yıllıklandırılmış büyümesinde ortalama oran yüzde 4,8 düzeyinde. (Ekonomi 1 Eylül Salı.) İşte tarihsel ortalama olan bu düzey ancak üç yıl sonra yakalanabilecek, o da öngörülen, gerçekleşir gerçekleşmez orası ayrı.

Bu yıl için başlangıçta yüzde 3,8 olarak öngörülen büyümede tahmin aşağı çekildi ve yüzde 3,3’e indirildi. Yılın ikinci çeyreği itibarıyla yıllıklandırılmış büyüme yüzde 3,1 düzeyinde. Yıl sonunda bu oranın biraz üzerine çıkılacağı umuluyor.

Yüzde 3,1 ya da 3,3; çok da önemi yok.

Önemli olan biraz önce de belirttiğim gibi tarihsel ortalamanın ancak 2029 için öngörülebilmesi.

En gerçekçi hedef enflasyon

Orta vadeli programda en gerçekçi görünen hedef enflasyon. Şimdiye kadar genellikle program yapılırken içinde bulunulan yılın gerçekleşme tahmininin çok altında bir hedef konur, hele hele o tahminin üstünde bir gerçekleşme olunca sonraki yılın hedefi ile olan makas iyice açılırdı.

Örneğin geçen yıl 2026-2028 dönemi programında 2025’in enflasyonu yüzde 28,5 olarak tahmin edildi, 2026’nın hedefi ise yüzde 16 olarak yer aldı. 2025’in gerçekleşmesi tahminin üzerine çıkarak yüzde 31’e yaklaşınca 2026’nın yüzde 16’sı ile olan fark daha da açıldı.

Bu kez 2026 gerçekleşmesi yüzde 28,4 olarak tahmin ediliyor, 2027 hedefi ise yüzde 21. 2026 gerçekleşmesinin yüzde 30’un altına indirilebilmesi zaten pek mümkün görünmüyordu; savaşın yeniden tırmanması 30’un altını neredeyse olanaksız hâle getirdi. 2026 yılı 30-31’de tamamlansa bile daha öncekiler gibi “yarıya” değil, “üçte ikiye” inilmesi öngörülüyor.

Üstelik, “fiyat etiketi” gibi görünecek şekilde yüzde 20’nin altında bir oran belirleme yoluna da gidilmemiş.

Son yıllara kıyasla daha gerçekçi bir hedef belirlenmiş olması, enflasyon konusundaki hedef tutturma özürlülüğünü ortadan kaldırmaz. Son yıllarda başlangıçta ne öngörülüp gerçekleşmenin ne olduğunu bir başka gün detaylı olarak ele almak gerekir. Ama şu kadarını söyleyeyim; 2027 için ilk tahmin 2025-2027 dönemi OVP’sinde yapılmıştı ve hedef yüzde 7 idi. Daha iki yıl önce yüzde 7 öngörülen 2027 için şimdi yüzde 21’lik bir hedef söz konusu.

Deprem, EYT, KKM

2027-2029 dönem orta vadeli programının Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz tarafından açıklandığı toplantıya katılan ve bazı soruları yanıtlayan Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, enflasyonun yüksek seyretmesinin gerekçelerini sıralarken depremle birlikte EYT ve KKM’nin doğurduğu yüke de işaret etti.

EYT ve KKM! İlginç doğrusu, EYT kararı sanki başka bir iktidar tarafından alınmış ve KKM yine başka bir iktidarın cadısı olarak uygulamaya girmiş gibi adeta şikâyet konusu oldu.

Hem ayrıca Mehmet Şimşek’e göre enflasyon bu tür konjonktürlerde (deprem, EYT, KKM) düşmek bir yana kontrolden çıkabilirmiş ama çıkmamış.

OVP’yi açıklayan Cevdet Yılmaz’ın da ilginç bir yaklaşımı oldu. Yılmaz, OVP sayesinde öngörülebilirliğin arttığını söyledi. Ne diyelim, bu zamana kadar pek göremedk ama umarız bundan sonra böyle olur.

Cevdet Yılmaz ayrıca yönetilen yönlendirilen fiyatlar konusunda 2027’de daha hassas davranılacağını dile getirdi. Bu ifade ister istemez şunu düşündürüyor:

“Demek ki daha önce pek hassas davranılmadı. Neden? Ayrıca 2027’de daha hassas davranılmasının gerekçesi ne, acaba seçim olabilir mi?”

Hükümetin ekonomi politikalarında yapacağı değişiklikler açısından dikkatlerin döndüğü 2027-2029 Orta Vadeli Program’da (OVP) sanayi üretimine desteğin güçlendirilmesi ve dezenflasyon sürecindeki yavaşlamanın gerekçelerinin öne çıktığı bir sunum yapıldı. Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz’ın sunumunda sapmaların gerekçelerine yönelik bölümler uzun tutulurken, soru-cevap bölümünde de programın ilerleyişindeki sorunlar öne çıktı. Enflasyon tahminindeki yüksek sapmanın ana gerekçesi, bölgede yaşanan gelişmeler ve İran-İsrail-ABD çatışmasının tahminlerden uzun sürmesi olarak açıklandı. Başta bu savaş olmak üzere bölgesel gerginlik ve çatışmaların enflasyona etkisinin 7 puan seviyesinde gerçekleştiği belirtildi.

OVP’de verilerin tamamı güncellendi. 2026 için 3,8 olan büyüme hedefi, yıl sonu için yüzde 3,3’e indirildi. 2027 için büyüme hedefi de 4,3’ten 4,2’ye çekildi. Enflasyon tahmininde ise “sürpriz” gerçekleşti ve Merkez Bankasının son enflasyon raporunda yüzde 28 olarak açıkladığı 2026 yıl sonu tahmininden daha yüksek, yüzde 28,4 oranında bir tahmin yapıldı.

Tanıtım toplantısına katılan Merkez Bankası Başkanı Fatih Karahan, kendi tahminlerini açıklarken OVP’de hükümetle eşgüdüm içinde takibi sürdüreceklerini söylediğini hatırlatarak, bir aylık dönemde oluşan bu tahmin farkının savaştan kaynaklandığını, takip eden yıllardaki artışın da tahmin değişikliği ve küresel gelişmelerden kaynaklandığını vurguladı. Karahan, “Bölgedeki savaş ve uluslararası konjonktürün etkisini bütün olarak değerlendirdiğimizde 7 puana yaklaşan bir etki görüyoruz. Onun dışında tabii ciddi bir revizyon ama enflasyon görünümünde karamsarlığa sebep olacak bir revizyon olarak da açıkçası değerlendirmiyoruz” dedi.

“Büyümede enflasyonu azaltıcı ya da artırıcı perspektif yok”

OVP sunumunda, temel olarak ekonomik büyüme verisi üzerinden iki ciddi mesaj verildi. Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz, ekonomik stratejinin sonuç verdiği vurgusunu, Türkiye’nin toplam faktör verimliliğinde artış görülmesi ve bu artışın devam edeceği sözleriyle destekledi.

Buna karşılık, uzun dönemli ortalamalarda yüzde 5 dolayında tahmin edilen potansiyel büyüme oranında gerileme olduğu görüldü. Büyümeye yönelik politikaların enfl asyonu artırıcı etki edip etmeyeceğine ilişkin bir soruya yanıt veren Cevdet Yılmaz, potansiyel büyüme oranlarının yüzde 5’in altında olduğunu belirtti. Yılmaz, “Potansiyel büyüme denilen bir kavram var. Bu, 2026’da Türkiye için yüzde 4,5 olarak hesaplanıyor. Bizim gerçekleşmemiz bunun altında. 2027’de potansiyel büyümemizin yüzde 4,7’ye çıkmasını bekliyoruz. 2027’de bizim öngördüğümüz büyüme yüzde 4,2. Dolayısıyla büyümenin enfl asyonu azaltıcı ya da artırıcı bir perspektif ortaya koyduğunu söyleyemeyiz” dedi.

“Ekonomik politikanın önceliği: Ekonomik güvenlik”

Yılmaz, OVP’ye ekonomik güvenlik kavramını eklediklerini vurguladı. “Önümüzdeki dönemde bu konuları inanıyorum daha çok tartışacağız. Dünya eski dünya değil. Liberal küresel düzenden bahsetmiyoruz” diyen Yılmaz, küresel kutuplaşmanın ekonomiyi araç olarak kullandığını belirterek, “üretim gücünü” ana unsur olarak saydı.

Yılmaz, demografi, aile ve kültürü de ekonomik güvenlik başlığı altında bir unsur olarak saydıklarını söyledi.

İmalat sanayii için yeni program

OVP'de, imalat sanayii ağırlıklı olmak üzere üretim kapasitesinin artırılması öne çıktı. Cevdet Yılmaz ve soru-cevap bölümünde Mehmet Şimşek, bu alanda kritik teknolojilerdeki yatırımlar ile imalat sanayiinin kredi ihtiyacına özel önem verileceğini ve seçici bir finansman modeli uygulanacağını vurguladı. Cevdet Yılmaz, "İmalat Sanayii Güçlendirme Programı" uygulanacağını belirtirken, Orta Vadeli Program'da bu başlığa işaret edecek şekilde, "Sektörün yatırım, istihdam, yüksek katma değerli üretim ve ihracat kapasitesinin korunup güçlendirilmesi için veriye dayalı, seçici ve hedef odaklı aktif sanayi ve dış ticaret politikaları uygulanacak, öncelikli sorun alanlarına yönelik kamu sektörü ile özel sektör arasında iş birliği kültürünün güçlendirilmesi sağlanacaktır" ifadesine yer verildi.

Bu kapsamda, kamu alımlarının özellikle sağlık teknolojileri için kaldıraç olarak kullanılacağı, tekstil, hazır giyim, mobilya, deri vb. sektörlerde istihdamı koruma ve dönüşüm için finansman sağlanacağı, KOBİ'lere kredi garanti sistemleriyle finansmanın sürdürüleceği, YTAK ve reeskont kredisi hacimlerinin artırılacağı, verimlilik yatırımlarının destekleneceği unsurlarına yer verildi. İhracatı daralan sektörlerin yeni pazar arayışları için ticaret diplomasisi yürütülecek. Cevdet Yılmaz, sunumunda bu alanda özellikle Afrika ve Orta Asya'ya odaklanılacağını kaydetti. Programda, çalışan sayısını koruma amacıyla çalışan başına desteğin süreceği vurgulandı.

OVP'de, özellikle dış kaynaklı rekabet baskısına da vurgu yapılarak, yıkıcı dış rekabete karşı yerli imalat sanayiinin korunacağı belirtildi. Kamu yatırımları tarafında ise özellikle ulaşım ve lojistik altyapısına yönelik yatırımların hızlandırılması da bu başlık altında sıralandı. Cevdet Yılmaz, demiryolu yatırımlarında pazara ve ulaşım hatlarına erişim sağlanacağını belirterek, bu alandaki yatırımların genel yatırım artışından daha hızlı artırıldığını söyledi.

'Dezenflasyon neden yavaşladı?' yorumları

Yılmaz: Dış konjonktür bize hiç yardım etmedi: Ekonomik gösterge hedef ve tahminlerinde yüksek sapmanın öne çıktığı tanıtım toplantısında, özellikle 2026 sapması ve devam eden dönem revizyonlarının nedeni Cevdet Yılmaz tarafından iki unsura bağlandı. Yılmaz, "Bir tanesi, dış konjonktür bize hiç destek olmadı doğrusu. Hep olumsuz sürprizlerle karşılaştık. Savaşlar, başka birtakım gelişmeler. Programlar yaşanırken kontrol edemediğiniz sürprizler her zaman olur. Bu bazen olumlu bir sürpriz olur, bazen olumsuz bir sürpriz olur. Biz bu dönem pek olumlu sürpriz görmedik doğrusu son üç yılda. Genelde olumsuz diyelim. Programı olumsuz etkileyen hususlar oldu. O, bir miktar mücadelemizi uzattı diyebiliriz. İşte sadece bu savaşın etkisi olmasa bugün yüzde 31,5'ten değil de yüzde 25 enflasyondan bahsediyor olacaktık. Bu, çok farklı bir finansal atmosferi getirecekti" dedi.

Şimşek: Muhtemelen ataleti yanlış hesapladık: Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek de yorumunda, programın temel yaklaşım olarak çalıştığına işaret ederek şunları söyledi: "Enflasyon bu tür konjonktürlerde, savaş ve gerginlik, korumacı dış konjonktür ortamında bırakın düşmeyi, kontrolden çıkabilirdi, çıkmadı. Evet, arzuladığımız noktada değiliz. Başlangıçta hedeflerimiz tabii ki iddialıydı. Biz ataleti muhtemelen düşük ölçtük. Bakın, açık konuşalım burada, samimi bir şekilde söylüyorum. Bu zor konjonktürde, özellikle 2023'te bir deprem yaşanmış. KKM'nin tabii ki doğurduğu sonuçlar var. EYT var. Yani 2023'te ciddi, önemli şoklarla karşı karşıya kaldık. Kontrolden çıkmaması önemliydi. Şimdi dolayısıyla burada temel mal enflasyonu, az önce Başkanımızın da söylediği gibi, yüzde 16'nın altına düşmüş. Ama bazı alanlarda, özellikle kiraydı, eğitimdi... Yine önceki dönemin, önceki dönem derken birtakım düzenlemelerin etkileri bu program dönemine taşındı."

Kamu tasarrufu, deprem harcamaları, işsizlik-atıl işgücü

Basın toplantısında hem sunumlarda hem de soru-cevap bölümünde çeşitli eleştirilere yanıt verildi. Bunlardan bazıları şöyle:

● İşsizlik ve atıl işgücü: "Emeğin kutsallığı" vurgulanacak: Cevdet Yılmaz, işsizlik oranının tek hanede devam edeceği yönündeki OVP tahminini tartışırken, ana sorunun atıl işgücü olduğunu vurguladı. Bunun yüksek düzeyinin bir sorun olarak kabul edildiğini, istatistik eleştirilerinin ise haksız olduğunu söyleyen Yılmaz, "Atıl işgücü bazen geniş tanımlı işsizlik olarak söyleniyor. Bu yanlış. Atıl işgücü, atıl işgücüdür. İnsanlar iş aramayabiliyor" dedi. Kadınların ve gençlerin iş gücüne katılımını destekleyeceklerini belirten Yılmaz, bu kapsamda "emeğin kutsallığını" anlatacaklarını söyledi.

● Eğitimde fahiş ücret artışları: YÖK "göreve çağrıldı": Özel eğitim ücretlerindeki artışın enflasyonun çok üzerinde olduğunu hem Mehmet Şimşek hem de Cevdet Yılmaz vurguladı. Fiyat sınırlama düzenlemelerinin takibinde, ilk ve ortaöğretimde gözetimin MEB'de, yükseköğretimde ise YÖK'te olduğu belirtilerek, bu kurumların bir çalışma yapması gerekliliğine işaret edildi. Şimşek, geçmişteki sınırlı artışın telafisinin yapıldığı bir yükseliş olduğunu da belirtti.

● Kamu kuruluşları "ucuz": Bu tartışma bağlamında Mehmet Şimşek, fahiş eğitim fiyatlarının özel okullar için geçerli olduğunu belirterek, ilk ve ortaöğretim kamu okullarında eğitim harcı olmadığını, hatta eğitim kitaplarının da ücretsiz verildiğini ve bu sorunun halkın görece daha az kesimini etkilediğini vurguladı.

● Kamu tasarrufu işliyor, yatırımlardan kısılarak tasarruf olmadı: Kamu tasarruf uygulamalarının 484 milyar TL'ye ulaştığı belirtilerek, kamu yatırımlarında yapılan kesintilerin ağırlıklı olarak önemli ihtiyaçlar dışında hizmet binası inşasına izin verilmemesinden kaynaklandığı ifade edildi.

● Vergi denetimi büyüklere daha fazla yapılıyor: Mehmet Şimşek, "Sadece esnaf-KO
Bİ denetleniyor" yargısına itiraz etti. Şimşek, büyük şirketlerde denetim oranının 2024'te yüzde 11 iken yüzde 31,3'e ulaştığını, KOBİ'lerde denetim oranının ise aynı dönemde yüzde 2,5 seviyesinden yüzde 1,1'e gerilediğini söyledi.

Savaş etkisi, Türkiye ekonomisinde neden daha fazla hissedildi?

Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz, bu soruyu yanıtlarken Türkiye'nin bu etkiye yüksek enflasyonla ve enflasyondan kaynaklanan "atalet" ile yakalandığını söyledi. Yılmaz, uluslararası konjonktürün de savaşın olumsuz etkisini artırdığını, kontrol edilemeyen etkilerin ortaya çıktığını vurguladı.

Enflasyonla mücadeleye maliye politikası desteği

Cevdet Yılmaz, önümüzdeki dönemde enflasyonla mücadelede maliye politikası katkısının artacağını vurguladı. Yılmaz, "Yönetilen ve yönlendirilen fiyatlarda daha hassas davranılacak. Maliye politikası, para politikasına daha fazla katkı verecek" dedi.

ABD'nin F-35 projesine benzer projeler yapılacak

Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz, savunma sanayisiyle ilişkili olarak dost ülkelerle yapılacak iş birliğinden söz etti. Yılmaz, ABD'nin F-35 projesine benzeterek, dost ülkelerin üretim sürecine farklı şekillerde katılacağı "ürün bazında üretim platformu" oluşturulacağını açıkladı.

Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz'ın açıkladığı OVP 2027-2029'da yer alan yeni başlıklar ve yeni kavramlar dikkati çekti. İş dünyasının sıkıntıları olarak bir çırpıda sıraladığı şu başlıkların:

■ Finansmana erişim,
■ Girdi maliyetlerini düşürme,
■ Nitelikli istihdam,
■ Pazara erişim ve rekabet gücü,
■ Haksız rekabetle mücadele,
■ Kamu-özel iş birliği

Yılmaz’ın sunumunda ve OVP’de aynı şekilde yer aldığı görüldü. 

OVP’de ilk kez yer alan Ekonomik Güvenlik ve Dayanıklılık bölümünde:

■ Enerji ve doğal kaynaklarda arz güvenliğinin
güçlendirilmesi,
■ Gıda arz güvenliği ve dayanıklılığın
artırılması,
■ Kritik teknolojilerde yerli kapasitenin ve
stratejik sektörlerin geliştirilmesi, 
■ Ailenin güçlendirilmesi, toplumsal ve fiziki dayanıklılığın artırılması başlıkları sıralandı.

Melikgazi Belediyesi Meclis Salonu’nda gerçekleştirilen basın toplantısında, insansı Robot MEGA salona gelerek özelliklerini sergiledi. Melikgazi Belediye Başkanı Doç. Dr. Mustafa Palancıoğlu ise, Türkiye’deki belediyecilik faaliyetleri içinde farklı ve önemli başarılara imza attıklarını belirterek, özellikle gençlerin eğitimine ve sanayiye yönlendirilmelerine yönelik önemli projelere imza attıklarını söyledi. İnsansı robot MEGA’nın da teknolojiye yönelik önemli bir yatırım olduğunu kaydeden Palancıoğlu, “Havacılık ve Uzay Teknolojileri Lisemiz, teknoloji atölyelerimiz ve GÖKTİM Melikgazi gibi projeleri hayata geçirdik. Yakın zamanda Teknoloji Lisesi ve Dış Ticaret Lisesi de kuracağız. Böylelikle sanayiye katkı sağlayacak çalışmalar yapmaya devam edeceğiz. Bizim Ar-Ge değeri olan, altyapısı güçlü ve teknolojiyle uyumlu bir üretim sistemine geçmemiz gerekiyor. Eğitilebilir ve Melikgazi’ye özgü hale getirilmiş olan insansı robotumuz ise birçok alanda kullanılabilir durumda. Belediyemizde vatandaşlarımızı karşılayacak, yönlendirecek, taleplere cevap verecek hatta zabıta olarak bile görev yapabilecek. İnsanlar için riskli olan yerlerde ve durumlarda bu robotların kullanımı yaygınlaşacak. Bu tarz teknolojilerin tüketicisi olmak yerine üreticisi olmamızı sağlayacak gençlerin yetişeceği ortamları hazırlıyoruz. Bu robotları Teknoloji Lisesi gibi alanlarda üretilebilir hale getirmeliyiz. Robotu okullarımızda tanıtacağız; gençlerimiz robota dans etme, zıplama ve top oynama gibi farklı komutlar verecekler. Bizden sonra diğer belediyeler de bu robottan temin edeceklerdir. Gelişimine hep birlikte şahitlik edeceğiz” ifadelerini kullandı. Kalkınma Ajansı kökenli ve akademik anlamda da çalışmalarını sürdüren Doç. Dr. Palancıoğlu, aynı zamanda Kayseri Serbest Bölge Yönetim Kurulu Başkanı olarak da görev alıyor. Palancıoğlu’nun belediyecilik noktasında hayata geçirdiği projelerde sanayi ile entegre bir model üzerine kurulu. İnsansı robot MEGA’nın hizmete alınması da Melikgazi Belediyesi’nin sanayi ve teknoloji odaklı belediyecilik yaklaşımının bir örneği olarak görülüyor. 

Denizli Sanayi Odası (DSO) Hizmet Binası’nda gerçekleştirilen Denizli Titanyum Yatırım Gündemi İstişare Toplantısında, kentte hayata geçirilmesi değerlendirilen titanyum üretim tesisine yönelik fizibilite çalışmaları sanayicilerle paylaşıldı. Toplantıda, titanyumun medikal, otomotiv, havacılık ve savunma sanayii başta olmak üzere farklı sektörlerdeki kullanım alanlarının yanı sıra Denizli’de geliştirilebilecek yatırım modeli, sanayicilerin sürece sunabileceği katkılar ve oluşturulabilecek iş birlikleri değerlendirildi.

Sanayinin üretim, yatırım ve istihdam açısından zorlu bir dönemden geçtiğini belirten, mevcut ekonomik koşulların etkisinin reel sektörde yoğun biçimde hissedildiğine dikkat çeken DSO Yönetim Kurulu Başkanı Selim Kasapoğlu, “Bugün sanayicimiz kendi şirketinde üretimini, istihdamını ve yatırım gücünü korumak için ciddi bir mücadele veriyor. Ancak hiçbir zorluk ya da rahatlık sonsuz değil. İçinde bulunduğumuz dönemin de kalıcı olmadığını düşünüyorum. Türkiye’de yatırım ve üretim ortamının yeniden iyileşeceğine inanıyoruz. Dolayısıyla bugünün sorunlarıyla mücadele ederken geleceğin yatırım alanlarını da bugünden konuşmak ve hazırlığımızı yapmak zorundayız. Titanyum yatırımına da bu anlayışla yaklaşıyoruz” dedi.

Yeni bir yatırım fikriyle yola çıkmalarındaki temel motivasyonun Denizli’nin yıllar içerisinde oluşturduğu üretim birikimi olduğunu ifade eden Kasapoğlu, kentin sanayi ve ihracatta Türkiye’nin önde gelen şehirleri arasında yer aldığını söyledi. Denizli’nin girişimci yapısına ve birlikte iş yapma kültürüne dikkat çeken Kasapoğlu, “Denizli’nin yüzyılları aşan girişimci ruhu ve üretim kabiliyeti bize bu konuda cesaret veriyor. Sermaye ölçeğimiz İstanbul ve Ankara gibi büyük merkezlerden farklı olabilir ancak birlikte iş yapabilme gücümüz yüksek. Sanayicilerimizin bilgi birikimini, tecrübesini ve sermayesini ortak bir hedef etrafında buluşturabilirsek Denizli ölçeğinde çok daha büyük yatırımları hayata geçirebiliriz” diye konuştu.

Yatırım kapsamında yürütülen çalışmalar hakkında bilgi veren Kasapoğlu, Kayseri, İzmir, Eskişehir ve Gaziantep gibi güçlü sanayi merkezlerindeki tesisleri ve üretim modellerini incelediklerini belirtti. Montaj ve talaşlı imalat dahil olmak üzere Denizli’nin üretim kabiliyetleriyle örtüşebilecek alanlar üzerinde çalıştıklarını aktaran Kasapoğlu, bu süreçte Prof. Dr. Mahmut Akşit ile görüşmeler gerçekleştirdiklerini ve yapılan incelemelerin ardından titanyum üretiminin öne çıkan alanlardan biri haline geldiğini kaydetti.

Bir asra yakın süredir ticaret, kültür, sanat ve sosyal yaşamın önemli adreslerinden biri olan İzmir Enternasyonal Fuarı, 95’inci yılında Atatürk Açıkhava Tiyatrosu’nda düzenlenen törenle kapılarını açtı. 13 Eylül’e kadar devam edecek İzmir Enternasyonal Fuarı’nın ana sponsorluğunu Folkart, etkinlik sponsorluğunu ise Migros üstlendi.

95 yılda fuarın kapısından giren her kuşağın başka bir İzmir’i gördüğünü vurgulayarak konuşmasına başlayan İzmir Büyükşehir Belediye Başkanı Dr. Cemil Tugay, “Şehrimizde fuarcılık, en başından beri üretimle ve ticaretle yan yana oldu. Üretenle alıcı burada buluştu; yeni fikirler, yeni ürünler ve yeni pazarlar burada karşılaştı. Ülkemiz dünyadaki gelişmeleri İzmir’den izlerken, İzmir de kendini fuarlarla dünyaya açtı. Bir genel ticaret fuarı olan İzmir Enternasyonal Fuarı, yepyeni bir dal olan fuarcılığı büyüttü. Bugün ülke ve kent ekonomimizin temel direklerinden olan, dünyayla ticari ve kültürel bağlar kurduğumuz ihtisas fuarları, İzmir Fuarı’ndan doğdu. Bugün kent ekonomimizde fuarların payına baktığımızda, İzmir Enternasyonal Fuarı’nın sadece İzmir için değil Türkiye için nasıl bir değer yarattığını görürüz. 2026 yılının ilk altı ayında kentimizde düzenlenen 12 ihtisas fuarında, 2 bin 500’ü aşkın uluslararası katılımcı firma İzmir’de buluştu. Türkiye’nin 81 ilinden ve 100’ün üzerinde ülkeden 900 bini aşkın ziyaretçiyi kentimizde ağırladık” diye konuştu.

Sönmez: Yüzlerce katılımcısı ile ticaretin, kültürün, sanatın ve halkımızın buluşma adresi

İzmir Enternasyonal Fuarı’nın cumhuriyetin ekonomik kalkınma hedefleriyle özdeşleşmiş köklü bir organizasyon olduğunu vurgulayan Ticaret Bakanlığı Uluslararası Hizmet Ticareti Genel Müdürü Tarık Sönmez, “Kuruluşundan bugüne ülkemizin sanayisinin, ticaretinin, üretim gücünün ve girişimcilik kapasitesinin dünyaya tanıtılmasında önemli bir rol üstlenmiştir. ‘Fuar Şehrin Kalbinde’ sloganıyla yola çıkan fuar, ticaret ile kültürün, sanat ile teknolojinin, eğlence ile yeniliğin buluşma noktası olacak. Yalnızca yeni ürünlerin tanıtıldığı bir alan değil; aynı zamanda milyonlara ulaşan ziyaretçisi ve yüzlerce katılımcısıyla ticaretin, kültürün, sanatın ve halkımızın buluşma adresi olan İzmir Enternasyonal Fuarı, bu yönüyle sadece ticari değil, aynı zamanda kültürel ve sosyal bir şölen niteliği taşıyor” dedi.

Ege İhracatçı Birlikleri (EİB), ağustos ayında ihracatını geçen yılın aynı ayına göre yüzde 6 artırarak 1 milyar 605 milyon dolara taşıdı. Yılın ilk sekiz ayında 12 milyar 784 milyon dolarlık ihracata ulaşan EİB, son bir yıllık dönemde ise 19 milyar 129 milyon dolarlık ihracat gerçekleştirdi. Ağustosta madencilik ve tarım ihracatındaki artış dikkat çekerken, sanayi ihracatındaki sınırlı yükseliş ihracatçıların yüksek faiz, enflasyon ve kur baskısı altında rekabetçiliğini koruma mücadelesini ortaya koydu. EİB Koordinatör Başkanı Muhammet Öztürk, ihracatın ekonomik büyümeye daha güçlü katkı sunabilmesi için çift haneli büyüme rakamlarına ulaşılması ve ihracatçının uygun maliyetli finansmana erişiminin güçlendirilmesi gerektiğini vurguladı.

“İhracatçının finansmana erişimi güçlendirilmeli”

Ağustos ayında 185 ülke ve gümrüklü bölgeye ihracat yapıldığını, 87 ülkeye ihracatın artırıldığını aktaran Ege İhracatçı Birlikleri Koordinatör Başkanı Muhammet Öztürk, “İhracatımızın ekonomik büyümeye güçlü katkı verebilmesi için çift haneli büyüme rakamlarına ulaşmamız gerekiyor. Enflasyon yüzde 30’un üzerinde direncini korurken yüksek faizler yatırımcının hareket alanını daraltıyor, döviz kurlarındaki artış ise enflasyonun gerisinde kalıyor. Sağlıklı ve sürdürülebilir bir ekonomi için büyümenin sanayi ve ihracat destekli olması gerekiyor.” diye konuştu.

İhracatçının uygun maliyetli finansmana erişiminin kritik hale geldiğine dikkati çeken Öztürk, “Yüksek faiz-düşük kur sarmalından çıkmamız gerekiyor. Üretimin katma değere ve ihracat gelirine dönüşmesi için ihracatçılarımız uygun finansman modelleriyle desteklenmeli. Üreticimizin emeğinin karşılığını alması, sanayimizin çarklarının dönmesi, istihdamın korunması ve toplumun refahının artması için ihracatımızın yolculuğundaki taşları hep birlikte temizlemeliyiz” dedi.

Ege Demir ve Demirdışı Metaller İhracatçıları Birliği 206 milyon dolarlık ihracatla zirvedeki yerini korudu. Ege Maden İhracatçıları Birliği yüzde 38 artışla 148 milyon dolarlık ve Ege Tütün İhracatçıları Birliği yüzde 38 artışla 121 milyon dolarlık döviz getirerek Ağustos ayında ihracatını en fazla artıran Birlikler oldu. Ege Su Ürünleri ve Hayvansal Mamuller İhracatçıları Birliği yüzde 11 artışla 175 milyon dolarlık ihracatla Ağustos ayını geride bıraktı. Ege Hazırgiyim ve Konfeksiyon İhracatçıları Birliği yüzde 13 artışla 112 milyon dolarlık, Ege Hububat Bakliyat Yağlı Tohumlar ve Mamulleri İhracatçıları Birliği Ağustos ayında yüzde 3 artışla 104 milyon dolar ihracat gerçekleştirdi. Ege Yaş Meyve Sebze İhracatçıları Birliği yüzde 3 artışla 97 milyon dolar, Ege Mobilya Kağıt ve Orman Ürünleri İhracatçıları Birliği 60 milyon dolar ihracatı kayda aldı. Ege Kuru Meyve ve Mamulleri İhracatçıları Birliği 57 milyon dolar, Ege Tekstil ve Hammaddeleri İhracatçıları Birliği yüzde 7 artışla 35 milyon dolar ihracat yaptı. Ege Deri ve Deri Mamulleri İhracatçıları Birliği 16 milyon dolar, Ege Zeytin ve Zeytinyağı İhracatçıları Birliği 14 milyon dolarlık dövizi Türkiye’ye kazandırdı.

KGM'nin sorumluluğunda olan üç otoyol ve bağlantı yolları ile bunlar üzerinde bulunan bakım ve işletme tesisleri, hizmet tesisleri, ücret toplama merkezleri ve yük aktarma merkezleri gibi diğer mal ve hizmet birimleri ile varlıklarının özelleştirme kapsam ve programına alınmasına ilişkin Cumhurbaşkanı Kararı Resmi Gazete'de yayımlandı.

Kurumun internet sitesinden yapılan açıklamada, KGM tarafından işletilen otoyol ve köprülere yönelik teknik, hukuki ve mali hazırlık çalışmalarının ilgili kurumlarla koordinasyon içinde sürdürüldüğü ifade edildi.

Bahse konu rutin hazırlık çalışmalarının "kamu varlıklarının satışını değil, mülkiyetin devlette kalması kaydıyla işletme hakkının belirli bir süre için devredilmesini esas alan bir modelin değerlendirilmesine" yönelik olduğu belirtilen açıklamada, şunlar kaydedildi:

"Bu modelde öncelik gelir elde etmek değil, otoyollarda hizmet kalitesini yükseltmek, bakım ve yatırımları hızlandırmak ve işletme verimliliğini artırmaktır. Diğer yandan, kamuoyunda otoyolların yıllık 600 milyon dolar kar ettiği ve 30 yıllık toplam karın 18 milyar dolara ulaştığı yönünde eksik ve yanıltıcı değerlendirmeler yapılmaktadır. Oysa 600 milyon dolar kar değil, gelirdir. Bu tutarın yaklaşık 300 milyon doları bakım ve onarım giderlerine ayrılmaktadır. Ayrıca önemli tutarda yatırım ve yenileme harcamaları ile personel ve işletme giderleri bulunmaktadır. Tüm bu maliyetler göz ardı edilerek yapılan hesaplamalar, otoyolların gerçek ekonomik değerini yansıtmamakta ve kamuoyunu yanıltmaktadır."

"30 yıllık kâr veya kamu zararı hesabı yapılması teknik ve mali açıdan geçerli değil"

Açıklamada, "Bu nedenle 600 milyon doların doğrudan 30 yıl ile çarpılarak '30 yıllık kâr' veya 'kamu zararı' hesabı yapılması teknik ve mali açıdan geçerli değildir. Altyapı değerlemelerinde trafik projeksiyonları, bakım ve yenileme yatırımları, işletme ve personel giderleri, finansman maliyetleri ve riskler birlikte dikkate alınır." ifadesi kullanıldı.

Yürütülen çalışmaların temel amacının, hizmet kalitesini artırmak, bakım ve yatırımları hızlandırmak, işletme verimliliğini yükseltmek ve sürdürülebilir bir altyapı yönetimi oluşturmak olduğu ifade edilen açıklamada, ücretsiz otoyolların ücretli hale getirilmesi, geçiş ücretlerine ilişkin ilave bir artış kararı ve çalışanların mevcut haklarını kaybetmesine yol açacak herhangi bir kararın bulunmadığının altı çizildi.

Açıklamada, bugünkü Resmi Gazete'de yayımlanan Cumhurbaşkanı Kararı'nın, özelleştirme ihalesine çıkılmasını ifade etmeyip, yapılacak işlemler konusunda ÖİB'yi yetkilendirdiği vurgulanarak, sürecin tüm aşamalarının Başkanlık tarafından ilgili mevzuat çerçevesinde, şeffaflık, rekabet ve hesap verebilirlik ilkeleri esas alınarak yürütüldüğü belirtildi.

[post-86899]

Ticaret Bakanlığından konuyla ilgili yapılan yazılı açıklamada, söz konusu kararla, ticari bankalarca kullandırılan reeskont kredileri kapsamında, Banka ve Sigorta Muameleleri Vergisi (BSMV) istisnasının uygulamaya alındığı belirtildi.

Açıklamada, kısa vadeli reeskont kredilerinin yanında gerek Türk Eximbank gerekse de ticari bankalarca kullandırılan uzun vadeli reeskont kredileri için de BSMV istisnası getirildiği bildirildi.

"Reeskont kredileri kapsamındaki birçok iyileştirme devreye alınıyor"

İhracatçıların küresel piyasalardaki rekabet gücünün, ihracatın finansmanı imkanlarıyla doğrudan ilişkili olduğuna dikkat çekilen açıklamada, bu doğrultuda ihracatın finansmanı imkanlarının iyileştirilmesine yönelik birçok tedbirin hayata geçirilmesine devam edildiği vurgulandı.

Açıklamada, ihracatçıların finansman imkanlarının artırılmasının yatırım, üretim, istihdam ve ihracat odaklı dış ticaret politikası hedeflerinin başında geldiği ifade edilerek, şunlar kaydedildi:

"Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) tarafından usul ve esasları belirlenen ve kaynak sağlanan Reeskont Kredi Programı ise ihracatın finansmanı anlamında en önemli politika araçlarından biri konumundadır. TCMB ile Ticaret Bakanlığımız arasında oluşturulan çalışma grupları vasıtasıyla ihracatçılarımızın reeskont kredileri kapsamındaki talepleri değerlendirilmekte ve birçok iyileştirme aşamalı olarak devreye alınmaktadır."

Bu doğrultuda, son dönemde yapılan değişiklikle reeskont kredilerinin finansman maliyetinin yüzde 23,95'e düşürüldüğü anımsatılan açıklamada, daha önce 300 milyon lira olan reeskont kredilerinin günlük limitinin 5 milyar liraya çıkarıldığı, firma başına günlük limitin de 60 milyon liraya yükseltildiği belirtildi.

Açıklamada ayrıca yabancı para cinsi ihracat reeskont kredisi limitinin 5 milyon dolar olduğunun, toplam program bütçesinin 1 milyar dolar olarak oluşturulduğunun altı çizilerek, reeskont kredilerinde döviz almama zorunluluğunun kaldırıldığı, yine reeskont kredilerinde net ihracatçı uygulaması yerine "ihracatçı skoru" uygulamasına geçildiği ve ilave döviz bozdurma zorunluğunun kaldırılarak ihracatçıların finansmana ulaşma imkanlarının iyileştirilmesinin amaçlandığı ifade edildi.

"İhracatçılarımızın finansman maliyetlerini aşağı çekiyoruz"

Yeni düzenlemeyle ticari bankalarca kullandırılan TCMB kaynaklı reeskont kredilerinde BSMV istisnası sağlandığına dikkat çekilerek, şu ifadeler kullanıldı:

"Kısa vadeli kredilerin yanında uzun vadeli reeskont kredileri de istisna kapsamına alınarak önemli bir iyileştirme, ihracatçılarımızın kullanımına sunulmuştur. Böylece, bir taraftan reeskont kredilerinin hacmini artırarak daha fazla ihracatçımızın finansmana ulaşımını sağlarken diğer taraftan maliyetlerin düşürülmesi ve vergi yükünün azaltılması yoluyla ihracatçılarımızın finansman maliyetlerini aşağı çekmiş bulunuyoruz. İhracatçılarımızın rekabetçiliklerinin artırılması noktasında finansman imkanlarının geliştirilerek uygun koşullarda finansmana ulaşmalarını sağlamak öncelikli çalışma alanlarının başında gelmektedir. Finansmana ulaşım konusu tüm yönleriyle hassasiyetle takip ediliyor, bu kapsamdaki talepler ilk elden alınıyor, taleplere ilişkin hızlı ve etkili çözümler üretilmesi, yeni mekanizmaların geliştirilmesi için yoğun gayretlerimiz kesintisiz devam ediyor."

"Karar, ihracatçılarımızın finansman imkanlarını güçlendiriyor"

Ticaret Bakanı Ömer Bolat da NSosyal hesabından konuya ilişkin yaptığı değerlendirmede, ihracatçıların küresel rekabet gücünü daha da artıracak, finansman maliyetlerini aşağı çekecek önemli bir imkanın hayata geçirildiğini belirtti.

Bu doğrultuda, kısa ve uzun vadeli reeskont kredilerinin tamamının istisna kapsamına alındığına işaret eden Bolat, şunları kaydetti:

"Böylece ihracatçılarımızın üzerindeki vergi yükünü azaltıyor, finansmana ulaşımlarını kolaylaştırıyor ve daha uygun maliyetlerle finansmana ulaşmalarına katkı sağlıyoruz. İhracatçılarımızın finansman imkanlarını güçlendiren bu önemli karar dolayısıyla Cumhurbaşkanımız Sayın Recep Tayyip Erdoğan'a şükranlarımı sunuyorum. Yüce Allah'ın izniyle, Türkiye Yüzyılı hedeflerimiz doğrultusunda, üreten, istihdam sağlayan ve ülkemize döviz kazandıran ihracatçılarımızın yanında olmaya, ihracatımızı daha güçlü finansman imkanlarıyla desteklemeye kararlılıkla devam edeceğiz."

Buna göre Cumhurbaşkanı kararıyla, 15 Temmuz Şehitler Köprüsü ile Fatih Sultan Mehmet Köprüsü de dahil olmak üzere 8 otoyol ve 2 çevre yolu 30 yıllığına özelleştirilecek. 

Özelleştirmeye dahil edilen köprü ve otoyollar şöyle:

15 Temmuz Şehitler Köprüsü, Fatih Sultan Mehmet Köprüsü, KGM Avrupa Otoyolu, KGM Anadolu Otoyolu, İzmir-Aydın Otoyolu, İzmir-Çeşme Otoyolu, Niğde-Mersin-Adana (Batı) Otoyolu, Adana (Doğu)-Gaziantep (Batı) Otoyolu, Gaziantep (Doğu)-Şanlıurfa Otoyolu, Toprakkale-İskenderun Otoyolu, Bursa Çevre Otoyolu (Çağlayan kavşağı-Yenişehir kavşağı), Gaziantep Çevre Otoyolu.

Özelleştirme süresi 30 yıl olarak belirlenirken işlemler 31 Aralık 2031'e kadar tamamlanacak. 

Yeni Parti'den tepki

Yeni Parti Zonguldak Milletvekili Deniz Yavuzyılmaz, sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımla kararlara tepki gösterdi. 

Yavuzyılmaz paylaşımında, "AKP’nin halka ihanet planı Resmi Gazete’de yayınlandı! Devletin ücretli işlettiği 2 boğaz köprüsü ve 8 otoyolun; 2025 yılı toplam kârı 600 milyon dolar, 30 yıllık toplam kârı 18 milyar dolar! Güncel kurla 871 milyar 920 milyon lira! Maliyeti yıllar önce vatandaşın vergileriyle ödenmiş ve devletin yüksek kârla işlettiği bu köprüleri, otoyolları ve çevre otoyollarını özelleştirmek vatandaşa ihanettir. Bu yolları özelleştirmeyle işletecek olan şirketler 30 yıl boyunca araç geçiş ücretlerine zam üstüne zam yapacaklar. Bunun adı Türkiye’nin geleceğini satmaktır! Derhal bu özelleştirme kararından vazgeçin!" ifadelerini kullandı. 

[post-86904]

Borsa İstanbul'da aynı dönemde teknoloji endeksi yüzde 6,74 azalışla 47.382,87 puana, sanayi endeksi yüzde 5,74 düşüşle 19.229,67 puana, mali endeks yüzde 2,80 kayıpla 19.273,82 puana, hizmetler endeksi ise yüzde 4,72 gerileyerek 12.492,54 puana indi.

Borsa İstanbul'da BIST 100 endeksine dahil hisse senetleri arasında bu hafta en çok yükselen yüzde 18,76 ile Vestel Elektronik oldu. Onu yüzde 18,07 ile Destek Finans Faktoring ve yüzde 17,90 ile Halkbank izledi.

Söz konusu hisseler arasında en çok değer kaybedenler ise yüzde 40,90 ile Pasifik Eurasia Lojistik, yüzde 38,14 ile Katılımevim Tasarruf Finansman ve yüzde 34,91 ile Girişim Elektrik Sanayi olarak sıralandı.

Borsa İstanbul'da hisseleri işlem gören en değerli şirketler, 1 trilyon 770 milyar 420 milyon lirayla ASELSAN, 745 milyar 560 milyon 89 bin 820 lirayla Tüpraş ve 551 milyar 880 milyon lirayla Garanti BBVA oldu.

Altın düştü, dolar yükseldi

24 ayar külçe altının gram fiyatı, geçen hafta sonuna göre yüzde 3,77 azalışla 6 bin 890 liraya, cumhuriyet altınının satış fiyatı da yüzde 3,78 düşüşle 44 bin 952 liraya geriledi.

Çeyrek altının satış fiyatı da önceki haftaki kapanışının yüzde 3,72 altında 11 bin 284 liraya geriledi.

Doların satış fiyatı, yüzde 0,41 artarak 48,4400 liraya, euronun satış fiyatı da yüzde 0,05 yükselişle 56,2590 liraya çıktı.

Geçen hafta 65,6420 lira olan İngiliz sterlininin satış fiyatı, bu hafta yüzde 0,28 azalışla 65,4550 liraya geriledi.

İsviçre frangı ise yüzde 0,51 değer kaybederek 59,7740 liradan alıcı buldu.

(AA)

Düzenlemeyle, elektronik ticaretin yanı sıra internet dahil her türlü dijital ortamda gerçekleştirilen alım, satım, kiralama, ilan ve reklam gibi ekonomik ve ticari faaliyetlerin vergi güvenliği kapsamında izlenmesine yönelik bildirim düzenlemeleri genişletildi.

Buna göre, elektronik ortamda ekonomik ve ticari faaliyette bulunan gerçek ve tüzel kişi hizmet sağlayıcıların yanı sıra elektronik ticaret hizmet ve aracı hizmet sağlayıcıları, erişim sağlayıcılar, içerik sağlayıcılar, yer sağlayıcılar ve sosyal ağ sağlayıcılar kapsama alındı.

Bu kişi ve kuruluşlara, iktisadi ve ticari faaliyetlerine ilişkin bildirim verme yükümlülüğü getirildi. Bildirimlerin içeriği, formatı, standardı, verilme süresi ve yöntemi Gelir İdaresi Başkanlığınca belirlenecek.

Taşınır ve taşınmazlar ile mal ve hizmetlerin alınması, satılması veya kiralanmasına yönelik verilen ilanların yayımlanmasına aracılık eden hizmet ve sosyal ağ sağlayıcıları ile yer sağlayıcılar, takvim yılının her bir ayında gerçekleştirdikleri işlemlere ilişkin, verilen hizmetin sağlandığı internet adres veya adreslerini, hizmet verilen gerçek ya da tüzel kişilere ait ad soyad, ünvan ile mükellefiyet tespitine ilişkin bilgileri, hizmet verilenler adına gerçekleştirilen taşınır, taşınmaz, mal ve hizmet satış ile kiralama işlemlerine ilişkin ilan bilgilerini Gelir İdaresi Başkanlığının sistemlerine bildirmek zorunda olacak.

Buna göre, Türkiye'nin Burundi nezdindeki Büyükelçisi Alp Işıklı merkeze alındı ve bu suretle boşalan Burundi nezdinde Türkiye Büyükelçiliğine Teftiş Kurulu Üyesi Haydar Kerem Divanlıoğlu atandı.

Ayrıca, Kuzey Makedonya nezdinde Türkiye Büyükelçisi Fatih Ulusoy merkeze alındı.

Filipinler nezdinde Türkiye Büyükelçiliğine Dış Politika Danışma Kurulu Üyesi Kaan Esener, Finlandiya nezdinde Türkiye Büyükelçiliğine Bahreyn nezdinde Türkiye Büyükelçisi Ayşe Hilal Sayan Koytak, Bahreyn nezdinde Türkiye Büyükelçiliğine Cumhurbaşkanı Danışmanı Necati Sancaktutan, Umman nezdinde Türkiye Büyükelçiliğine İran ile İlişkiler Genel Müdür Yardımcısı Hüseyin Ergani, Namibya nezdinde Türkiye Büyükelçiliğine Fikriye Aslı Güven, Güney Kore nezdinde Türkiye Büyükelçiliğine Sudan nezdinde Türkiye Büyükelçisi Fatih Yıldız, Sudan nezdinde Türkiye Büyükelçiliğine Gambiya nezdinde Türkiye Büyükelçisi Fahri Türker Oba, Kuzey Makedonya nezdinde Türkiye Büyükelçiliğine Somali nezdinde Türkiye Büyükelçisi Alper Aktaş, Somali nezdinde Türkiye Büyükelçiliğine Mozambik nezdinde Türkiye Büyükelçisi Ferhat Alkan, Gambiya nezdinde Türkiye Büyükelçiliğine Diplomatik Arşiv Genel Müdür Yardımcısı Özgür Gökmen ve Mozambik nezdinde Türkiye Büyükelçiliğine Kamu Diplomasisi ve Stratejik İletişim Genel Müdür Yardımcısı Ayça Oşafoğlu İnam atandı.

Kamu kurumlarına atamalar

Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın imzasıyla Resmi Gazete'de yayımlanan kararlara göre, Diyanet İşleri Başkanlığı Diyanet Akademisi Başkanı Enver Osman Kaan görevden alınırken, yerine Ahmet Bostancı atandı.

Kararla, Bilecik İl Müftüsü Ahmet Dilek, Karabük İl Müftüsü Ali Erhun, Kocaeli İl Müftüsü Mehmet Sönmezoğlu, Nevşehir İl Müftüsü Kazım Güzel, Zonguldak İl Müftüsü İbrahim Halil Demir ve Konya İl Müftüsü Ali Öge görevden alındı.

İl müftülüklerine ilişkin yapılan atamalar ise şu şekilde:

"Bilecik İl Müftülüğüne Yusuf Dikmen, Tunceli İl Müftülüğüne Fethullah Yavuz, Iğdır İl Müftülüğüne Kilis İl Müftüsü Alettin Bozkurt, Kilis İl Müftülüğüne Iğdır İl Müftüsü Zahit Demirel, Karabük İl Müftülüğüne Mustafa Yavuz, Kocaeli İl Müftülüğüne Bolu İl Müftüsü Hüseyin Demirtaş, Bolu İl Müftülüğüne Giresun İl Müftüsü Selçuk Kılıçbay, Giresun İl Müftülüğüne Hakkari İl Müftüsü Hüseyin Okuş, Hakkari İl Müftülüğüne Recep Eren, Niğde İl Müftülüğüne Kars İl Müftüsü Yavuz Yıldız, Kars İl Müftülüğüne Selami Aykul, Nevşehir İl Müftülüğüne Gümüşhane İl Müftüsü Hayri Erenay, Gümüşhane İI Müftülüğüne Karaman İl Müftüsü Faruk Gürbüz, Karaman İl Müftülüğüne Isparta İl Müftüsü Muharrem Biçer, Isparta İl Müftülüğüne Kırklareli İl Müftüsü Yusuf Eviş, Kırklareli İl Müftülüğüne Aksaray İl Müftüsü Veysel Işıldar, Aksaray İl Müftülüğüne Ali Efe, Zonguldak İl Müftülüğüne Bayburt İl Müftüsü Bayram Danacı, Bayburt İl Müftülüğüne Basri Bektaş, Konya İl Müftülüğüne Diyarbakır İI Müftüsü Celal Büyük, Diyarbakır İl Müftülüğüne Erzincan İl Müftüsü İsmail Fakirullahoğlu, Erzincan İl Müftülüğüne Selim Yazıcı, Yalova İl Müftülüğüne Rize İl Müftüsü Naci Çakmakçı, Rize İl Müftülüğüne Yalova İl Müftüsü İlyas Yılmaztürk, Şanlıurfa İl Müftülüğüne Van İl Müftüsü Mehmet Sırrı Şık, Van İl Müftülüğüne Bitlis İl Müftüsü Kadir Koçak, Bitlis İl Müftülüğüne Bartın İl Müftüsü Ömer Keskin, Bartın İl Müftülüğüne Mehmet Çelebi, Aydın İl Müftülüğüne Samsun İl Müftüsü Seyfullah Çakır, Samsun İl Müftülüğüne Aydın İl Müftüsü Hasan Güneş, Adana İI Müftülüğüne Afyonkarahisar İl Müftüsü Lütfü İmamoğlu, Afyonkarahisar İl Müftülüğüne Burdur İl Müftüsü Ali Hayri Çelik, Burdur İl Müftülüğüne Sinop İl Müftüsü Paşa Bektaş, Sinop İl Müftülüğüne Mehmet Arslaner, Kütahya İl Müftülüğüne Hasan İzmirli"

Kültür ve Turizm Bakanlığına yapılan atamalar

Kararla, Kültür ve Turizm Bakanlığında açık bulunan Güzel Sanatlar Genel Müdür Yardımcılığına Hüseyin Yalçın Çakar atandı.

Bakanlığın, Antalya İl Kültür ve Turizm Müdürlüğüne Mardin İl Kültür ve Turizm Müdürü Ayhan Gök, Bolu İl Kültür ve Turizm Müdürlüğüne İbrahim Emre Gürsoy ve Şırnak İl Kültür ve Turizm Müdürlüğüne Celal Baz getirildi.

Vakıflar Genel Müdürlüğünde açık bulunan Erzurum Vakıflar Bölge Müdürlüğüne Murat Uslu atandı.

Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu Başkanlığına ise yeniden Derya Örs atandı.

Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığına yapılan atamalar

Kararla, Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı Kırklareli İl Müdürü Bilgin Özbaş ve Muğla İl Müdürü Yakup Kütük görevinden alındı.

Bakanlığın, Muğla İl Müdürlüğüne Nevşehir İl Müdürü Mahmut Selçuk, Nevşehir İl Müdürlüğüne Ankara İl Müdürü Cüneyd Özdemir, Ankara İl Müdürlüğüne Artvin İl Müdürü Nevim Öz, Adıyaman İl Müdürlüğüne Mesut Polat, Kilis İl Müdürlüğüne Çetin Tutaş getirildi.

Öte yandan kararla, Milli Savunma Bakanlığı Teknik Hizmetler Genel Müdür Yardımcısı Murat Soykan görevinden alındı.

Milli Savunma Bakanlığı Akaryakıt İkmal ve NATO POL Tesisleri İşletme Başkanlığında açık bulunan Doğu Bölge Müdürlüğüne ise Cengiz Altaş'ın ataması yapıldı.

Milli Güvenlik Kurulu Genel Sekreterliğinde açık bulunan Genel Sekreter Yardımcılığına Tuğgeneral Murat Yetiş getirildi.

Toplu Konut İdaresi Başkanlığında açık bulunan 1. Hukuk Müşavirliğine ise Verda Gülsen Yaşar atandı.

Sayıştay Başsavcılığına Recep Çevik atandı

Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın imzasıyla Resmi Gazete'de yayımlanan atama kararlarına göre Sayıştay Başsavcılığına, 3 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 2, 3 ve 7'nci maddeleri gereğince Sayıştay Savcısı Recep Çevik getirildi.

Kararla, 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu'nun geçici 67. maddesi uyarınca, yerli ve yabancı kurumsal yatırımcılar nezdinde uygulanan stopaj rejiminde yeni bir düzenlemeye gidildi. Bu kapsamda, yalnızca para piyasası fonları ile ünvanında "para piyasası" ibaresi yer alan serbest fonların katılma paylarından sağlanan kazançlara münhasır olmak üzere, daha önce yüzde 0 olarak uygulanan tevkifat oranı yüzde 10'a yükseltildi.

Yerli kurumsal yatırımcılar nezdinde kesilen bu tevkifat tutarları üçer aylık vergilendirme dönemlerinde beyan edilecek geçici vergiden mahsup edilebilecekken, yabancı kurumsal yatırımcılar bakımından söz konusu yüzde 10'luk kesinti nihai vergilendirme mahiyetini taşıyor. Yerli ve yabancı kurumsal yatırımcıların para piyasası fonları haricindeki diğer tüm kazançlarda ise oranın tevkifatın yüzde 0 olarak uygulanmasına aynen devam edilecek.

Öte yandan, yerli ve yabancı gerçek kişilerin yatırım fonu katılma payı kazançlarına uygulanan yüzde 17,5 oranındaki tevkifat rejiminde herhangi bir değişikliğe gidilmedi. Oran değişikliğinin zaman bakımından uygulanmasında ise kademeli bir esas benimsendi.

Düzenlemenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren iktisap edilecek yeni katılma payı kazançları doğrudan bu orana tabi kılındı.

Yürürlük tarihinden önce iktisap edilmiş katılma paylarında ise düzenlemenin yayımı tarihine kadar teşekkül eden kazançlar tevkifat kapsamı dışında tutularak sadece yayım tarihinden katılma paylarının elden çıkarıldığı tarihe kadar geçen süreye isabet eden kazanç kısmı tevkifat kapsamına alındı.

Buna göre, elektrik ve doğal gaz dağıtan şirketlerin araştırma, geliştirme ve yenilik faaliyetlerinin desteklenmesine ilişkin usul ve esaslarda değişiklik yapıldı. EPDK'nin düzenlemesiyle, dağıtım şirketlerinin AR-GE bütçelerinden karşılanabilecek gider ve harcamaların kapsamı yeniden belirlendi.

ÜR-GE harcamasının, araştırma, geliştirme ve yenilik faaliyetleri sonucunda ortaya çıkan ürün, yazılım, ekipman, sistem, malzeme veya teknolojilerin, ÜR-GE faaliyeti kapsamında seri üretim öncesi prototip ürün geliştirme, doğrulama ve geçerleme testleri, yazılım performans ve siber güvenlik testleri, pilot uygulamaları, sertifikasyon süreçleri, saha demonstrasyonları, yerlileştirme faaliyetleri, yazılım geliştirme, lisanslama, entegrasyon, dijital platform geliştirme fikri ve sınai mülkiyet haklarının korunması, tip testleri ve akreditasyon sertifikaları ile ticarileştirme öncesi olgunlaştırma çalışmalarına ilişkin giderin karşılanmasında kullanılması esas olacak.

Dağıtım şirketlerinin söz konusu usul ve esaslar kapsamındaki ÜR-GE faaliyetleri, ilgili mevzuat çerçevesinde belirlenen ve kurul tarafından onaylanmış AR-GE bütçesinden karşılanacak. Komisyon onayını müteakip ÜR-GE faaliyeti yürütülecek.

İlgili kurum veya kuruluş tarafından sağlanan destek miktarının üzerinde gerçekleşen gider ve harcamalar da dağıtım şirketinin proje bütçesinin desteklenmeyen kısmıyla sınırlı olmak üzere AR-GE bütçesinden karşılanabilecek.

Ayrıca, dağıtım şirketinin tarife uygulama dönemindeki AR-GE bütçesinin yüzde 10'una kadar olan gider ve harcamalar AR-GE bütçesinden karşılanabilecek.

Başvuru aşamasında reddedilen projelere ilişkin makul görülen giderler ile AR-GE Merkezi, Tasarım Merkezi ve Kuluçka Merkezi kurulmasına yönelik giderler de belirlenen şartlar dahilinde destek kapsamına alınabilecek.

Girişimcilik faaliyetleri, kuluçka merkezleri, hızlandırma programları, fikir yarışmaları, eğitim ve yaygınlaştırma çalışmaları ile ulusal ve uluslararası fuar, etkinlik ve teknoparklara yönelik giderler de düzenleme kapsamında değerlendirilecek.

Patent başına 1,5 milyon liralık üst sınır

Komisyon tarafından onaylanan AR-GE projesinin gerçekleştirilmesi neticesinde patent alınması halinde, proje başına 1 milyon 500 bin lirayı aşmamak üzere patent başına onaylı proje bütçesinin yüzde 5'ine tekabül eden tutar ilgili dağıtım şirketinin AR-GE bütçesine ilave edilecek.

Söz konusu tutar, 2026 Temmuz TÜFE değerine endekslenerek patentin alındığı ayın TÜFE değerine göre güncellenecek.

Düzenlemeyle ÜR-GE faaliyetlerine ilişkin başvuru süreci de yeniden düzenlendi. Buna göre, ilgili AR-GE projesine ait sonuç raporunun sunulmasından itibaren 3 ay içinde ÜR-GE faaliyetine ilişkin başvuru yapılacak. ÜR-GE faaliyetleri, komisyonun onayıyla başlayacak.

EPDK, AR-GE ve ÜR-GE harcamalarının hesaplanmasına ilişkin TÜFE uygulamasında da değişikliğe gitti. Buna göre AR-GE harcamasının bütçe teklifinde, ilgili AR-GE projesinin başvuru ayından bir önceki aya ait TÜFE değeri esas alınacak. Harcama aşamasında ise fiili harcama ayından bir önceki aya ait TÜFE değeri dikkate alınarak hesaplama yapılacak.

Ayrıca, kuruma yapılan tüm başvurulara ilişkin bütçe ve harcamalarda, başvuru tarihinden bir önceki aya ait TÜFE değeri esas alınacak.

Buna göre, Türkiye Elektrik İletim AŞ (TEİAŞ) Genel Müdürlüğüne ait 400/154 kV Yeşilhisar TM İrtibat Hatları Projesi, 380 kV Altınkaya-Sinop Enerji İletim Hattı Projesi ve 154 kV Çekerek Havza-Turhal Enerji İletim Hattı Projesi kapsamında bazı taşınmazların direk yerlerinin mülkiyet şeklinde, iletken salınım gabarisinin ise irtifak hakkı kurulmak suretiyle acele kamulaştırılmasına karar verildi.

Ayrıca 154 kV Nizip OSB Transformatör Merkezi Sahası Projesi ile 154 kV Çekerek Havza-Turhal Enerji İletim Hattı Projesi kapsamındaki taşınmazlar da TEİAŞ tarafından acele kamulaştırılacak.

Öte yandan, Trakya Petrol ve Doğal Gaz Arama ve Üretim Projesi kapsamında petrol ve doğal gaz arama ve üretim faaliyetlerini gerçekleştirmek amacıyla ruhsat alanlarında, lokasyon alanı ve yolu, petrol ve doğal gaz boru hattı, enerji nakil hattı, üretim kampları, idari kampüs alanları ve depolama tesisleri yapımı için ihtiyaç duyulan bazı taşınmazların mülkiyet şeklinde ya da daimi/geçici irtifak hakkı kurulmak suretiyle Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığı tarafından acele kamulaştırılmasına karar verildi.

Türkiye Yüzyılı Kalkınma Hamlesi Programı kapsamındaki yatırımlar bu puanlama sisteminin dışında tutulacak. Bu yatırımlar Teknik Komite sürecine de girmeyecek. Yeni düzenleme ile iki ayrı belge türü oluşturuldu. TSP Belgesi kapsamında yatırım eşiği 1 milyar lira olarak korunurken, bu yatırımlar için ayrıca en az 50 milyon lira özkaynak şartı getirildi. Yeni Öncelikli Finansman Belgesi için ise asgari yatırım tutarı 100 milyon lira olarak belirlendi. Böylece daha önce yüksek yatırım tutarı nedeniyle finansman değerlendirme sisteminin dışında kalan daha düşük ölçekli projeler için de yeni bir başvuru yolu oluşturuldu. Düzenlemenin dikkat çeken başlıklarından biri de stratejik stok yatırımları oldu.

Yeni uygulamayla Teknik Komite onayı alınması halinde stratejik stok yatırımlarının TSP proje büyüklüğü hesabına dahil edilebilmesinin önü açıldı. Önceki düzenlemede bulunmayan bu uygulama, özellikle üretim ve tedarik zinciri açısından stratejik öneme sahip stok yatırımlarının finansman kapsamında değerlendirilmesine imkan sağlayacak. Yeni sistemde finansman limitlerinin yetersiz kalması durumunda başvuruların değerlendirilmesinde de farklı bir yöntem uygulanacak. Öncelikli Finansman Belgesi başvuruları puanlarına göre sıralanabilecek ve yüksek puan alan projeler öncelikli olarak değerlendirilebilecek. 

Eski uygulamada limitin dolması halinde yalnızca başvuru alımı sonlandırılırken, yeni düzenlemeyle puan üstünlüğü finansmana erişimde önemli bir kriter haline geliyor. Öncelikli Finansman Belgesi için başvuru kapsamı da genişletildi. Yeni düzenlemeye göre imalat sanayisine yönelik herhangi bir teşvik belgesine sahip yatırımlar için başvuru imkanı bulunuyor. Bazı durumlarda teşvik belgesi henüz alınmadan da ön başvuru yapılabilecek. Davet mektubu sahipleri için teşvik belgesi beklenmeden ön değerlendirme sürecinin işletilebilmesi de mümkün olacak.

Yeni düzenlemeyle çoklu başvurulara da sınırlama getirildi. Birden fazla finansman programında değerlendirme süreci devam eden yatırımlar için yalnızca tek bir programa başvuru yapılabilecek. Böylece aynı yatırım projesinin paralel şekilde birden fazla finansman programında değerlendirilmesinin önüne geçilecek.

Öte yandan Yatırım Taahhütlü Avans Kredisi (YTAK) uygulamasına ilişkin tebliğde henüz bir değişiklik yapılmadı. Ancak yapılan düzenlemenin Öncelikli Finansman Belgesi alan yatırımların da finansman imkanlarından yararlanmasının önünü açabileceği değerlendiriliyor. Bu çerçevede yeni Öncelikli Finansman Belgesi sistemiyle birlikte, asgari 100 milyon liralık yatırımların yatırım finansmanı mekanizmalarına erişiminde yeni bir dönem başlamış oldu.

Yapay zekanın hızla yaygınlaşması, 5G teknolojisi, şirketlerin verilerini buluta taşıması ve gerçek zamanlı veri işleme ihtiyacının büyümesi dünyada olduğu gibi Türkiye’de de veri merkezlerine yönelik talebi hızlandırdı.

Vodafone Türkiye CEO’su Engin Aksoy, mevcut yatırımların gelecekte oluşacak talebi karşılamakta yetersiz kalacağını belirterek, Türkiye’nin veri merkezi kapasitesinde gelecek birkaç yılda önemli bir sıçrama beklediklerini söyledi. Vodafone Türkiye ile DAMAC Digital’in İzmir’de hayata geçirdiği ve alanında bölgenin en büyüğü olan yeni veri merkezinin açılışı öncesinde değerlendirmelerde bulunan Engin Aksoy, “Sanıyorum 2-3 yıl içerisinde Türkiye’de bugünkü kapasitenin en az 2-3 katını görürüz. Zamanla bu çok daha fazla artacaktır” dedi.

Güncel verilere göre hali hazırda Türkiye’de veri merkezi kapasitesi 140 MW seviyelerinde bulunuyor. Kaba bir hesapla 3 yıl içinde bu kapasitenin 400 MW’nin üstüne çıkacağı öngörülüyor. Türkiye’nin 2030 hedefi ise 1GW kapasiteye ulaşmak. Aksoy, dünyada üretilen verinin yaklaşık yüzde 70’inin çeşitli nedenlerle halen etkin biçimde kullanılamadığına dikkat çekerek, şirketler açısından rekabetin de üretim kapasitesinden veriyi kullanma becerisine doğru kaydığını dile getirdi.

100 milyon dolarlık yatırım 300 milyon dolara çıkıyor 

Artan talebe paralel olarak Vodafone Türkiye ile Birleşik Arap Emirlikleri merkezli DAMAC Digital de İzmir’deki yatırımlarını ilk planların önemli ölçüde üzerine çıkarmaya hazırlanıyor. Yaklaşık 1,5 yılda tamamlanan İzmir Veri Merkezi’nin ilk fazı yaklaşık 100 milyon dolarlık yatırımla 4 MW kapasiteyle faaliyete geçti. İki şirket toplam yatırımı 300 milyon dolar seviyesine, kapasiteyi ise 20 MW’a çıkarmayı hedefl iyor. Böylece merkezin mevcut kapasitesi yaklaşık beş katına ulaşacak. Aksoy, kapasite artışının son dönemde yaşanan jeopolitik gelişmelerden bağımsız olarak planlandığını belirterek, “Biz veri merkezi tarafındaki büyüme hedefimizi Türkiye’de gördüğümüz potansiyele göre oluşturuyoruz. 4 MW ile başlamak istedik. Ancak gelen talebin ne kadar hızlı arttığını görüyoruz. Daha bugünden çok önemli ve büyük projeler var. İlk kapasitenin çok kısa zamanda dolma ihtimali bulunuyor. Bunu gördüğümüz için şimdiden büyütme planlarına başladık” ifadelerini kullandı. İzmir Veri Merkezi 7 bin 500 metrekarelik alanda 650’nin üzerinde yeni nesil kabinle hizmet verecek. Tier 3 standartlarına sahip tesiste deprem riskine karşı sismik izolatör teknolojisi bulunurken, merkez yapay zeka iş yüklerine uyum sağlayabilecek ölçeklenebilir bir altyapıyla tasarlandı.

Ortaklık yüzde 50-50 

İzmir yatırımı, Vodafone’un Türkiye’deki diğer veri merkezlerinden ortaklık modeliyle de ayrışıyor. Vodafone Türkiye ve DAMAC Digital’in yüzde 50-50 pay sahibi olduğu ayrı bir şirket üzerinden gerçekleştirilen yatırım, iki grubun finansal ve teknolojik güçlerini bir araya getiriyor. Vodafone’un Türkiye’de Esenyurt ve Tuzla’nın yanı sıra Ankara, Adana ve İzmir’de faaliyet gösteren mevcut merkezleri bulunuyor. Yeni İzmir yatırımıyla şirketin veri merkezi sayısı altıya yükseliyor. 

DAMAC’tan yeni Türkiye yatırımlarına açık kapı 

DAMAC Digital yönetimi de Türkiye’deki ilk yatırımları olan İzmir yatırımının Türkiye’deki son yatırım olmayabileceğinin de sinyalini verdi. Şirketin BAE’den İtalya’ya, İspanya’dan Malezya ve İsveç’e kadar 14 ülkede 35 veri merkezinden oluşan bir portföye ve yaklaşık 6 bin MW’ı aşan planlanan kapasiteye sahip olduğunu belirten DAMAC Digital yöneticisi Ma’an Manna, Türkiye’nin bölgesel bir dijital merkez olma potansiyelini yüksek gördüklerini söyledi. Türkiye’de yeni veri merkezi yatırımı yapıp yapmayacaklarına ilişkin soruya Maan, “Türkiye iddialı bir dijital hub olma yolunda ilerliyor. Fırsatlar ortaya çıktığında yatırım yapacağız. Vodafone ile ortaklık bizim için her zaman öncelikli seçeneklerden biri olacak. Türkiye’nin dijital dönüşüm hedeflerine yatırım yapma konusunda kararlıyız” yanıtını verdi.

Uraloğlu: Türkiye bölgesel üs olacak

Vodafone Türkiye’nin İzmir’de hayata geçirdiği ve resmi olarak hizmete başlayan veri merkezinin açılışına katılan Ulaştırma ve Altyapı Bakanı Abdulkadir Uraloğlu, yeni çağın en stratejik kaynağının veri olduğunu söyledi. “Bir ülkenin gücü veriyi üretebilme, kendi topraklarında tutma işleyebilme, koruma ve değere dönüştürme kabiliyeti ile ölçülüyor. İzmir veri merkezi dijital kalelerin adıdır" diyen Uraloğlu, "Temmuzda Ankara’da 35 bin 300 metrekare alana sahip Türksat veri merkezi temelleri atıldı. Bugün geniş bant internet abone sayısı 101 milyona yaklaştı. Fiber internet abone sayısı 11 milyona yaklaştı. Mobil tarafta 87 milyon mobil gerçek kullanıcıya ulaştık. 1 nisanda başlayan 5g 45 milyon aboneye ulaştı. İkinci çeyrekte mobil geni bant abone sayısı 80 milyona ulaştı. Kullanım ise 5 milyon 578 bin TB’ye ulaştı” dedi. Bununla da veri merkezlerine olan ihtiyacın arttığını anlatan Uraloğlu, “Geleceğin dünyasında veri hızlı, güvenli ve egemen olan ülkelerde olacak. İzmir’deki gibi projeler Türkiye’nin bulut, veri ve yapay zeka ihtiyaçlarına cevap verecek bölgesel bir dijital bir merkez olmasında önemli” diye konuştu.

Londra’nın Türk varlığı, şehrin göbeğindeki 2,6 kilometrekarelik finans ve iş merkezi City’nin yüksek katlarında da kendisini gösteriyor. Goldman Sachs, Deutsche Bank, JPMorgan, Citi ve özel sermaye kuruluşlarında kariyer yapan Türk profesyoneller, Türkiye’nin uluslararası finans sistemiyle bağlantısında görünmeyen ancak etkili bir ağ oluşturuyor.

Londra merkezli yönetici seçme ve yerleştirme şirketleri de Türkiye kapsamı için doğrudan yönetici direktör, direktör ve başkan yardımcısı seviyesinde Türkçe bilen yatırım bankacılığı ve özel bankacılık yöneticileri arıyor.

Küresel yatırımları yönetiyorlar 

Öne çıkan isimlerden Ahmet Akarlı, Goldman Sachs’ın Londra ofisinde 11 yıl yönetici direktör ve kıdemli ekonomist olarak Türkiye, Ortadoğu ve Güney Afrika’yı kapsayan gelişmekte olan piyasalar araştırmasından sorumlu oldu. Daha önce HSBC’nin Türkiye baş ekonomistiydi. 2016’da Autonomy Capital Research’e geçen Akarlı, 2024’te New York merkezli 13,4 milyar dolarlık hedge fon Caxton Associates’e, gelişmekte olan piyasalar ekonomik araştırmalarından sorumlu Yönetici Direktör olarak katıldı.

Serkan Kızıl, Goldman Sachs’ın New York ve Londra ofislerinde dokuz yıl yatırım bankacılığı yaptı. Daha sonra Abu Dhabi hükümetine ait Invest AD’nin özel sermaye bölümünün başına geçerek Türkiye, Körfez ve Kuzey Afrika yatırımlarını yönetti ve 2008’de kurumun Türkiye özel sermaye operasyonlarını kurdu. Bugün İstanbul merkezli Taxim Capital’in Kurucu ve Yönetici Ortağı.

Osman Mardin, Londra merkezli Sardis Capital’in Yönetici Direktörü. Lazard Frères & Cie. ve Robertson Stephens’ta görev yapan Mardin, 30 yılı aşkın kariyerinde stratejik danışmanlık, birleşme ve satın almalar ile özel finansman işlemlerine odaklandı. Sardis’i 2002’de Londra’da kurdu.

JPMorgan’ın Londra bağlantısı 

Mustafa Bağrıaçık, kariyerine Londra’da Chase Manhattan Bank’ta başladı. 1998-2008 arasında Goldman Sachs International’ın Londra ofisinde Türkiye yatırımcılığı bölümünü yönetti. Deutsche Bank’ın ardından 2014’te JPMorgan Chase’e Türkiye ve Azerbaycan’dan sorumlu Ülke Kıdemli Yöneticisi olarak geçti. JPMorgan’ın 2024 faaliyet raporunda halen İstanbul şubesinin Genel Müdürü ve Yönetim Kurulu Üyesi olarak yer alıyor.

City’de özel bankacılık hattı 

Türk finans ağının önemli bir bölümü özel bankacılık ve varlık yönetiminde. Londra’daki global özel bankalar Türkiye kapsamı için Türkiye Kapsamı Yönetici Direktörü/Direktörü, Kıdemli Müşteri İlişkileri Yöneticisi ve Bölge Başkanı seviyesinde yöneticiler arıyor. Bu da Türkiye’ye odaklanan özel bir finans profesyonelleri piyasasının oluştuğunu gösteriyor.

Londra’ya taşınan bankacılık deneyimi 

Ergun Özen, Nisan 2000-Eylül 2015 arasında Garanti BBVA’nın Genel Müdürü olarak görev yaptı. 2016’da BBVA’nın da hissedarı olduğu dijital banka Atom Bank’ın yönetim kuruluna katıldı ve halen yönetim kurulunda yer alıyor.

Türk bankaları da City’de 

Londra’daki Türk finans ağı yalnızca küresel bankalardaki Türklerden oluşmuyor. İş Bankası, Ziraat Bankası, Türk Ekonomi Bankası ve Turkish Bank’ın Londra faaliyetleri de önemli bir profesyonel kadro tarafından yürütülüyor. Türk-İngiliz Ticaret ve Sanayi Odası (TBCCI) yönetiminde İşbank UK’den Kutan Kudret ve Ziraat Bankası’ndan Ersan Söğüt halen görev yapıyor.

Bu ağın faaliyet alanları yatırım bankacılığında şirket satın almaları ve halka arzlar, sermaye piyasalarında tahvil ve hisse işlemleri, özel sermayede Türkiye’ye yatırım, özel bankacılıkta Türk yatırımcıların Londra’daki varlıklarının yönetimi ve kurumsal bankacılıkta Türkiye-İngiltere ticaretinin finansmanına kadar uzanıyor.

Süreç yasası kapsamındaki Takip ve Değerlendirme Kurulu’nun oluşturduğu 4 alt komisyonun nasıl çalışacağına ilişkin usul ve esaslar ve kimlerden oluşacağına yönelik çalışmaların eylülün sonuna kadar tamamlanması bekleniyor. Adli ve Hukuki İşler Koordinasyon Alt Komisyonu, İzleme ve Tespit Alt Komisyonu ve Sosyal Uyum ve Bütünleşme Alt Komisyonu ilgili bakanlık yetkilileri ile devletin ilgili bürokratlarından oluşacak. Süreçle ilgili hukuki, adli, sosyal, entegrasyon gibi çalışmaları yürütecek. Ancak Silahsızlanma ve Stratejik Koordinasyon Alt Komisyonu diğer üç alt komisyondan farklı çalışacak. Komisyon üyelerini yine Takip ve Değerlendirme Kurulu belirleyecek. Bu komisyonun diğer komisyondan farkı, üyeleri tamamen devlet kurumlarından olmayacak, sivil ve resmi üyelerden oluşacak. Çalışmaları gizli yürütülecek. Çalışmalar kamuoyuyla paylaşılmayacak. Tüm çalışma, tespit, öneri ve yorumlar, Takip ve Değerlendirme Kurulu’na bildirilecek. Süreçle ilgili yasal düzenlemenin hayata geçmesi ise yıl sonu olarak planlanıyor.

AK Parti kaynaklarından edinilen bilgilere göre; özellikle Silahsızlanma ve Stratejik Koordinasyon Alt Komisyonu’nun çalışmaları diğer üç komisyonundan farklı olacak. Bu komisyonda özel görevlendirilmeler olacak. Sadece devlet yetkilileriyle sınırlı kalmayacak. Terör örgütü ile mücadele döneminde görev alan emekli asker, bölgede görev almış ilgili kişiler, süreçle ilgili uzman kişiler ve resmi kurumlarda görev alması şartı aranmayacak. Emekli asker de, eski vali de, akademisyen de, terör uzmanı da olacak. Bu kurumda özel görevlendirmeler yapacak. Örgüt nezdinde sürecin ilerlemesi için üst kurul bu komisyonda görevlendirme yapacak. Amaç burada silahların bırakılması… Abdullah Öcalan ise bu süreçte ‘resmi bir statü’ alamayacak. Ancak adadan ihtiyaca göre yönlendirmelerde bulunabilecek. Özellikle bu komisyonda görev alan kişilerin, bölgeyi, kırsalı, Kuzey Irak’ı, Suriye’yi iyi bilen kişilerden seçilmesi planlanıyor. Bu komisyonda görev alacak kişiler, süreçte silah bırakmayla ilgili raporlar hazırlayacaklar, öneri ve yönlendirmelerde bulunabilecekler. Tespit ve önerilerini üst kurula bildirecekler.