Bursa Ticaret ve Sanayi Odası (BTSO) Yönetim Kurulu Başkanı İbrahim Burkay, Tüm Girişimci Emlak Müşavirleri Derneği (TÜGEM) Bursa Temsilciliği tarafından düzenlenen panelde gayrimenkul sektör temsilcileriyle buluştu.

Bursa’nın önündeki en önemli gündem başlığının mekânsal planlama olduğunu belirten İbrahim Burkay, kent anayasası niteliğinde olan 1/100.000 ölçekli Çevre Düzeni Planı’nın tarihi önemde bir çalışma olduğunu ifade etti. Başkan Burkay, “Bizler sanayi, ticaret ve yaşam alanlarının bir bütün olarak ele alınmasını arzu ediyoruz. Ülkelerin yerine şehirlerin rekabet ettiği bir dönemde Bursa’mızın gerek üretim ve ticaret altyapısı ile gerekse de yaşam alanları ve sosyal imkanlarıyla gelecekte çok daha güçlü bir konumda olmasını hedefliyoruz. Bu vizyonla hazırladığımız KOBİ OSB, Organize Konut Alanları, Organize Ticaret Bölgeleri ve lojistik merkezlerimiz, kentimizin hedeflerinde belirleyici rol oynayacak nitelikte projelerdir” diye konuştu.

“Gayrimenkul, sektörü binalardan ibaret değildir”

Gayrimenkul sektörünü yalnızca yapı üretimi olarak değerlendirmediklerini ifade eden İbrahim Burkay, sektörün ekonomik büyümenin yanı sıra sosyal ve kültürel gelişimin de temel unsurlarından biri olduğunu ifade etti. BTSO Yönetim Kurulu Başkanı Burkay, “Bizim için gayrimenkul medeniyet inşasının, ekonomik istikrarın ve toplumsal refahın temel taşıdır. Bursa’nın geleceğinde bu sektörü planlı ekonomik büyümenin ve güvenli kentsel dönüşümün en stratejik aktörlerinden biri olarak konumlandırıyoruz. Sektörün sağlıklı gelişimi için fuarlardan eğitim programlarına, mevzuat çalışmalarından sektör temsilcilerimizle gerçekleştirdiğimiz istişare mekanizmalarına kadar bütüncül bir yaklaşım benimsiyoruz” açıklamasında bulundu.

Kentlerin rekabet gücünün artık sadece ekonomik göstergelerle ölçülmediğini belirten İbrahim Burkay, yaşam kalitesi, güvenli yapı stoğu, ulaşım altyapısı ve sürdürülebilir şehirleşmenin temel unsurlar haline geldiğini vurgulayarak, “Şehirlerin kalitesini binaların çokluğu değil, hava kalitesi, ulaşım planları, sanayi, ticaret ve konut alanlarının dengesi, enerji verimliliği ve çevreye duyarlı sürdürülebilir yapılaşma belirleyecek. Dirençli Bursa, en büyük rekabet avantajımız olacak” ifadelerini kullandı. Bursa için hedefledikleri 2030 vizyonuna da değinen Başkan İbrahim Burkay, bütün çalışmaların merkezinde gelecek nesillere daha güçlü bir şehir bırakma hedefinin yer aldığını dile getirdi.

Bursa’nın yatırım, üretim ve yaşam kalitesi açısından güçlü bir çekim merkezi olduğunu belirten Burkay, bu potansiyelin doğru platformlarla ulusal ve uluslararası yatırımcılarla buluşturulmasının büyük önem taşıdığını belirterek, BTSO öncülüğünde hayata geçirilen Rising City Yapı ve Yaşam Fuarı ile Dirençli Kentler Zirvesi’nin sektöre önemli katkılar sunduğunu söyledi.

Buna göre Ağrı'nın Eleşkirt, Samsun'un Havza ve Aydın'ın Didim ilçesindeki bazı taşınmazların satışı yapılacak.

Son teklifler Ağrı ve Samsun'daki toplam 3 taşınmaz için 30 Haziran'a kadar, Aydın'daki taşınmaz için ise 1 Temmuz'a kadar verilebilecek.

İhaleler, birden fazla teklif sahibinden kapalı zarfla teklif almak ve görüşmeler yapmak suretiyle "pazarlık" usulüyle gerçekleştirilecek, süreç pazarlık görüşmelerine devam edilen teklif sahiplerinin katılımıyla yapılacak açık artırmayla sonuçlandırılacak.

Buna göre İstanbul, geçen ay 4 milyar 495 milyon dolarla en fazla ihracat yapan il oldu. Kentin ihracatı, geçen yılın aynı ayına göre yüzde 13,7 azaldı.

İstanbul'u, 3 milyar 60 milyon dolarla ve yüzde 15,6 azalışla Kocaeli izlerken 2 milyar 79 milyon dolar ve yüzde 1 yükselişle İzmir takip etti.

Kıymetli veya yarı kıymetli taşlar faslı, 856 milyon 380 bin dolarla İstanbul'un ihracatında ilk sırada yer aldı. Bu faslı, 413 milyon 529 bin dolarla örme giyim eşyası ve aksesuarları, 407 milyon 442 bin dolarla kazanlar, makineler izledi.

Kocaeli'de motorlu kara taşıtları 1 milyar 37 milyon 908 bin dolarla en fazla dış satım yapın sektör oldu. Bu faslı, 463 milyon 920 bin dolarla mineral yakıtlar ve yağlar, 268 milyon 950 bin dolarla elektrikli makine ve cihazlar takip etti.

İzmir'in ihracatında, mineral yakıtlar ve yağlar, 603 milyon 396 bin dolarla ilk sırada yer aldı. Söz konusu faslın ardından 237 milyon 81 bin dolarla demir ve çelik, 153 milyon 245 bin dolarla kazanlar, makineler geldi.

İlk 3 ilin en fazla ihracat yaptığı ülkeler

İstanbul'un ihracatında 452 milyon 558 bin dolarla ABD ilk sırada yer aldı. Bu ülkeyi 399 milyon 746 bin dolarla Birleşik Arap Emirlikleri ve 273 milyon 216 bin dolarla Almanya izledi.

Kocaeli, en fazla ihracatı 271 milyon 427 bin dolarla Almanya'ya yaptı. Bu ülkenin ardından 230 milyon 110 bin dolarla İngiltere ve 216 milyon 117 bin dolarla İspanya geldi.

İzmir'in en fazla ihracat yaptığı ülke 212 milyon 319 bin dolarla İspanya oldu. Bu ülkeyi, 176 milyon 938 bin dolarla ABD, 170 milyon 754 bin dolarla İtalya takip etti.

İhracatını tutar bazında en çok artıran iller

Mayısta yıllık bazda ihracatını en fazla artıran iller sıralamasında Ankara 300 milyon dolarlık artışla ilk sırada geldi. Başkenti 29 milyon dolarla Osmaniye, 26 milyon dolarla Şırnak izledi.

Böylece ocak-mayıs döneminde 21 il 1 milyar doların üzerinde ihracat yaptı, 40 il de ihracatını artırdı.

ABD Adalet Bakanlığı Güney New York Bölge Savcılığı ile banka arasında imzalanarak 11 Mart 2026 tarihinde yürürlüğe giren Kovuşturmanın Ertelenmesi Anlaşması (DPA – Deferred Prosecution Agreement) kapsamında öngörülen Uyum Raporu'nun uzman kuruluş tarafından hazırlanarak ABD Adalet Bakanlığı Güney New York Bölge Savcılığı ile OFAC'a zamanında teslim edildiği bildirilen açıklamada şu ifadelere yer verildi:

"Uyum Raporu'nun teslim edilmesi sonrasında uzlaşma anlaşması uyarınca Halkbank ve ABD Adalet Bakanlığı Güney New York Bölge Savcılığı, ceza davasının düşürülmesine dair müşterek imza edilen dilekçeyi, ABD Güney New York Bölge Mahkemesi'ne 10 Haziran 2026 tarihinde sunmuştur. ABD Güney New York Bölge Mahkemesi'nin kısa süre içerisinde müşterek talep dilekçesini dikkate alarak ceza davasının düşürülmesini onaylaması ile birlikte 9 yıldır devam eden ceza davası tamamıyla sona erecektir."

Bültene göre SPK, Beta Enerji ve Teknoloji AŞ'nin 40 liradan halka arzını uygun buldu.

Türkiye Sigorta AŞ'nin 10 milyar liralık ve Goodyear Lastikleri Türk AŞ'nin 1 milyar 250 milyon liralık bedelsiz sermaye artırımı onaylandı.

Kurul, Şeker Yatırım Menkul Değerler AŞ'nin 4 milyar liralık, Creditwest Faktoring AŞ'nin 670 milyon liralık, Deva Holding AŞ'nin 4 milyar liralık, Pınar Süt Mamulleri Sanayii AŞ'nin 2 milyar 500 milyon liralık, Tera Yatırım Bankası AŞ'nin 12 milyar liralık ve 50 milyon dolarlık, Aytemiz Yatırım Bankası AŞ'nin 5 milyar liralık ve 50 milyon avroluk, Ak Finansal Kiralama AŞ'nin 150 milyon dolarlık borçlanma aracı ihraç başvurusuna izin verdi.

Emlak Varlık Kiralama AŞ'nin 4 milyar liralık yönetim sözleşmesine dayalı yeşil-sürdürülebilir kira sertifikası, Hedef Varlık Kiralama AŞ'nin 325 milyon liralık ve Ahlatcı Varlık Kiralama AŞ'nin 1 milyar liralık yönetim sözleşmesine dayalı kira sertifikası ihraç başvurularını onayladı.

Büyükdemir Portföy Yönetimi AŞ Hisse Senedi Şemsiye Fonu, Büyükdemir Portföy Yönetimi AŞ Serbest Şemsiye Fon'un kuruluşlarına izin verilmesi talepleri ve Destek Yatırım Bankası AŞ'nin emir iletimine aracılık faaliyet izni verilmesine ilişkin başvurusu olumlu karşılandı.

Bir tüzel, iki gerçek kişiye 23 milyon 902 bin 868 lira idari para cezası uygulayan Kurul, 12 internet sitesine ve sosyal medya hesaplarına erişimin engellenmesi için gerekli hukuki işlemlerin yapılmasına karar verdi.

Tasarruf Mevduat Sigorta Fonu (TMSF) kayyım olarak atandığı Assan Group Makine Savunma Sanayi AŞ’ye ait ticari ve iktisadi bütünlüğü satışa çıkardı.

Muhammen bedelin 416 milyon 500 bin dolar olarak belirlendiği ihalede teminat 41 milyon 650 bin dolar olacak. Teminatın devlet tahvili veya hazine bonosu tahvil olarak verilmesi halinde, teminat tutarının yüzde 40 fazlası kadar tutar TMSF adına bloke edilecek.

8 Temmuz’da yapılacak ihale için teklifler 7 Temmuz’a kadar alınacak. İhalede kapalı zarf ve açık atırma usulleri birlikte uygulanacak.

Buna göre, Ankara Doğal Elektrik Üretim ve Ticaret AŞ adına kayıtlı Çorum'un merkez ilçesi Karaca köyündeki taşınmazın, özelleştirme ihalesinde 45 milyon lira bedelle en yüksek teklifi veren Çorum Şeker Fabrikası AŞ'ye satışı kararlaştırıldı.

Sümer Holding AŞ adına kayıtlı Samsun'un Çarşamba ilçesi Demirarslan Mahallesi'ndeki taşınmazın, ihalede 27 milyon 700 bin lira bedelle en yüksek teklifi sunan Erdem Torun'a satışı onaylandı.

Mülkiyeti Maliye Hazinesi adına kayıtlı Ankara'nın Gölbaşı ilçesi İncek-İmar Mahallesi'ndeki taşınmazın, 26 milyon lira bedelle en yüksek teklifi veren Emre Gökdemir İnşaat Mimarlık Taahhüt Sanayi ve Ticaret Ltd Şti'ye satışına onay verildi. Gölbaşı'nda Karaoğlan-İmar Mahallesi'ndeki taşınmazın da 11 milyon 980 bin lira bedelle en yüksek teklifi sunan AEM Taahhüt Yapı İnşaat Ticaret Ltd Şti'ye satışı kararlaştırıldı. Aynı mahalledeki bir diğer taşınmazın da 7 milyon 650 bin lira bedelle en yüksek teklifi veren Kızılırmak İnşaat Ticaret ve Sanayi AŞ'ye satışı uygun bulundu.

Maliye Hazinesi adına kayıtlı Sivas'ın merkez ilçesi Budaklı köyündeki taşınmazın, 5 milyon 200 bin lira bedelle en yüksek teklifi veren Bahattin Eken'e satılması kararlaştırıldı.

Mülkiyeti Ankara Doğal Elektrik Üretim ve Ticaret AŞ adına kayıtlı Bayburt'un Merkez ilçesi Konursu köyündeki taşınmazın, 4 milyon 50 bin lira bedelle en yüksek teklifi sunan Hamit Açıkgöz'e satışı onaylandı.

Maliye Hazinesi adına kayıtlı Sivas'ın merkez ilçesi Budaklı köyündeki taşınmazın, 3 milyon 150 bin lira bedelle en yüksek teklifi veren Bahattin Eken'e satışına karar verildi.

Mülkiyeti Ankara Doğal Elektrik Üretim ve Ticaret AŞ adına kayıtlı Balıkesir'in Altıeylül ilçesi Küçükbostancı Mahallesi'ndeki taşınmazın, 2 milyon 910 bin lira bedelle en yüksek teklifi veren İstanbul Yatırım Ortak Girişim Grubu'na satışı kararlaştırıldı.

Taslak düzenlemenin çevresel hedefler açısından önemli bir yaklaşım ortaya koyduğunu ancak mevcut haliyle sanayi açısından ciddi soru işaretleri barındırdığını belirten Benliler, “Çevreyi koruma hedefi hepimizin ortak sorumluluğu.

Ancak çevre politikalarının oluşturulması sürecinde ekonomik gerçeklerin, sanayi altyapısının ve uygulama kapasitesinin de dikkate alınması gerekiyor.

Aksi halde iyi niyetli düzenlemeler beklenmeyen ekonomik ve sosyal sonuçlar doğurabiliyor” dedi.

Çevre sorunlarının temelinde tek kullanımlık plastik ürünlerin değil, yeterli bir atık yönetim sisteminin eksikliğinin bulunduğunu ifade eden PAGDER Başkanı, “Bugün dünyada çevre politikalarının temel yaklaşımı yasaklamadan çok döngüsel ekonomi modeline dayanıyor.

Geri dönüşüm altyapısının güçlendirilmesi, atık toplama sistemlerinin geliştirilmesi ve tüketicinin bilinçlendirilmesi çevresel fayda açısından çok daha sürdürülebilir sonuçlar doğuracaktır.

Plastik ürünler özellikle hijyen, gıda güvenliği, lojistik ve sağlık gibi alanlarda modern yaşamın önemli bir parçası konumunda bulunuyor.

Bu sebeple meseleyi yalnızca ürün bazlı yasaklar üzerinden değerlendirmek yeterli olmayacaktır” dedi.

Avrupa Birliği’nde benzer düzenlemelerin uygulanma sürecinin halen tartışıldığını vurgulayan Benliler, “Taslak düzenleme büyük ölçüde Avrupa Birliği’nin Tek Kullanımlık Plastik Direktifi esas alınarak hazırlanmış durumda.

Ancak Avrupa’da dahi uygulama süreçlerinde çeşitli zorluklarla karşılaşılıyor ve birçok ülkede yasaklardan çok geri dönüşüm oranlarını artırmaya yönelik mekanizmalar ön plana çıkıyor.

Bu kapsamda, konu hakkında hayata geçirilecek düzenlemeler oluşturulurken ülkemizin üretim yapısı, ekonomik koşulları ve sanayi ölçeği dikkate alınarak ihtiyaçlarımız ve yeterliliklerimize uygun modellerin geliştirilmesi gerektiği kanaatindeyiz” dedi.

Taslak yönetmeliğin uygulanabilirlik açısından da büyük soru işaretleri barındırdığına dikkat çeken Benliler, “Son yıllarda sektörümüz sürdürülebilir malzemeler, geri dönüştürülmüş içerik kullanımı ve çevresel etkilerin azaltılması konusunda ciddi yatırımlar yaptı.

Biyobozunur,  kompostlanabilir veya geri dönüştürülmüş plastiklerden üretilen ürünler gibi çevre dostu alternatiflerin de yasak kapsamına alınması bu yatırımların motivasyonunu zayıflatabilir.

Ayrıca plastiğe alternatif malzemelerin daha düşük çevresel etki oluşturduğu yönünde kesin bir hüküm üzerine mevzuat oluşturmak yerine ürünlerin çevresel etkilerinin yaşam döngüsü analizi gibi bilimsel yöntemler ile değerlendirilmesi ve bu çalışmaların çıktılarının esas alınması gerekiyor” dedi.

Öte yandan, taslak yönetmeliğin hazırlanması sürecinde ülkemizin ekonomik koşullarının, mevcut sanayi altyapısının ve yönetmeliğin olası etkilerinin sağlıklı şekilde analiz edilmediğini gösteren bir diğer hususun ise birçok tek kullanımlık plastik ürüne yönelik yasakların 1 Eylül 2026 itibarıyla hayata geçirilmesinin öngörülmesi olduğunu ifade eden PAGDER Başkanı, “Sektörümüz yalnızca plastik üretiminden ibaret değil.

Ambalajdan lojistiğe, gıdadan hijyene kadar çok geniş bir değer zincirinin temel bileşenlerinden birini oluşturuyor.

Özellikle tek kullanımlık ürünler tarafında faaliyet gösteren işletmelerin önemli bir kısmı KOBİ ölçeğinde üretim yapıyor.

Bu işletmelerin mevcut üretim altyapısını kısa süre içerisinde tamamen dönüştürmesi mümkün değil. Taslak yönetmeliğin hayata geçirilmesi halinde sektörümüzdeki yatırımların atıl kalması ve üretim kayıplarının yaşanması kaçınılmaz olacaktır.

Oysa ki, çevresel sürdürülebilirliğin ancak sanayi sürdürülebilirliği ile birlikte mümkün olabileceği gerçeğini göz ardı etmemeliyiz.

Türkiye plastik sektöründe güçlü üretim kapasitesine ve önemli bir bilgi birikimine sahip.

Bu kapasitenin korunması ve daha sürdürülebilir bir yapıya dönüştürülmesi gerekiyor.

Bu doğrultuda yasaklayıcı yaklaşımlardan ziyade geri dönüşümü güçlendiren ve sanayinin uyum sürecini destekleyen politikaların çok daha sağlıklı sonuçlar doğuracağına inanıyoruz.” dedi.

Son olarak sektörün tüm bileşenleri olarak yönetmelik taslağına yönelik itirazlarını dile getirdiklerini belirten PAGDER Başkanı Kenan Benliler, “Taslak düzenlemeye ilişkin görüş ve önerilerimizi taslağı hazırlayan Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı ile paylaşmanın yanı sıra taslak yönetmeliğin olası ekonomik etkileri sebebiyle konunun muhatabı olan Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı ve Ticaret Bakanlığı yetkililerine de aktardık.

Umarız sektörde derin bir huzursuzluğa sebep olan taslak yönetmelik konunun tüm boyutlarını dikkate almak üzere gözden geçirilir” dedi.

Altın piyasasında aylar süren yükselişin ardından sert bir soluklanma dönemi başladı. Ocak ayında ons başına 5.594 dolar ile tarihi zirvesini gören değerli metal, son haftalarda artan satış baskısıyla 4.200 dolardaki kritik teknik seviyelerin altına geriledi. Piyasada düzeltmenin ne kadar derinleşeceğine dair ipuçları arıyor.

Altın, yılın başından bu yana yüzde 3,5 değer kaybetti. Dün öğle saatlerinde ons fiyatı 4.168 dolara indi. Fiyatlar yalnızca son 1 haftada yüzde 6, 1 ayda yüzde 12 düşüp piyasa açısından 200 günlük hareketli ortalamanın da altına sarkmış durumda. Son dönemde altının aleyhine çalışan faktörlerin sayısı artıyor.

● ABD’nin İran’a yönelik yeni askeri operasyonları ve Hürmüz Boğazı çevresindeki gerilim petrol fiyatlarını yukarı taşırken, enerji maliyetlerinden kaynaklanan enflasyon korkuları yeniden güç kazandı.

● Bu tablo yatırımcıları Fed’in faiz artırımı ihtimalini yeniden fiyatlamaya yöneltti.

● Beklentilerin üzerinde gelen ABD istihdam verileri de bu süreci destekledi. Güçlü istihdam piyasası, Fed’in faizleri daha uzun süre yüksek tutabileceği görüşünü güçlendirdi.

● Yükselen reel faizler altın gibi getiri sağlamayan varlıkların cazibesini azaltıyor.

● Piyasadaki kırılganlığın bir diğer nedeni ise yatırım talebindeki yavaşlama. ETF piyasasında iştah zayıflıyor. Bloomberg verilerine göre altın ETF varlıkları yılbaşından bu yana 88 ton azalarak 3.048 tona geriledi. Spekülatif fon pozisyonları da son iki yılın dip seviyelerine yakın seyrediyor.

Uzmanlar kırılganlığın süreceği uyarısı yapıyor

● Standard Chartered’a göre altın destekli ETF’lerden çıkışlar hızlanırken, zarar eden pozisyonların artması yeni satışları tetikleyebilir. Banka, özellikle 4.250 dolar seviyesinin kritik olduğunu, aşağı yönlü hareketin devam etmesi halinde 4.100 dolar civarının yeni destek bölgesi olarak öne çıktığını belirtiyor.

● Saxo Bank ise altındaki düşüşün yalnızca teknik bir düzeltme olmadığını düşünüyor. Kuruma göre yatırımcılar artık merkez bankası alımları ve jeopolitik risklerden çok petrol fiyatları, tahvil getirileri ve doların seyrine odaklanıyor. Bu nedenle güvenli liman özelliği kısa vadede ikinci planda kalmış durumda.

● Citi, reel faizlerin dengelenmesi, doların güçlenmesi ve güvenli liman talebinin zayıflaması nedeniyle üç aylık altın hedefini 4.300 dolardan 4.000 dolara çekti. Bankaya göre merkez bankası alımlarındaki yavaşlama ve ETF girişlerindeki zayıflama, yükseliş trendinin hız kesmesinde etkili oluyor.

Buna karşın uzun vadeli görünüm tamamen bozulmuş değil. Hem Citi hem de diğer kurumlar, merkez bankalarının rezerv çeşitlendirme politikaları, yüksek kamu borçları ve jeopolitik kırılganlıkların altını desteklemeye devam edeceği görüşünde birleşiyor.

Toparlanma için kritik seviyeler

● Uzmanlara göre kalıcı bir ateşkes, petrol fiyatlarında normalleşme ve Fed’in yeniden faiz indirimlerine yaklaşması altın için yeni bir yükseliş dalgasının önünü açabilir. Aksi halde piyasa kısa vadede 4.000 dolar seviyesini test etmeye devam edebilir. Analistlere göre altının yeniden güçlü bir yükseliş hikayesi oluşturabilmesi için önce teknik görünümünü düzeltmesi gerekiyor.

● 4.100-4.075 dolar: İlk güçlü destek bölgesi.

● 4.250 dolar: ETF yatırımcılarının zarar bölgesine geçtiği eşik.

● 4.500 dolar: Trendin toparlandığına işaret edecek ilk direnç.

● 4.600 dolar: 50 günlük ortalama ve yükselişin yeniden güç kazanması için aşılması gereken seviye.

Adalet Bakanlığı ve AK Partili hukukçu milletvekillerinin birlikte hazırladığı ve pek çok düzenlemenin yer alacağı 12. Yargı Paketi’nin önemli maddeleri ekim ayına bırakıldı.

Paketten suça sürüklenen çocuklara verilecek ceza oranları, süresiz nafaka gibi önemli düzenlemelerin paketten çıkarıldığı öğrenildi. 12. Yargı Paketine, sosyal medya düzenlemesiyle ilgili 3 madde eklenecek. Sosyal medya hesaplarına, bundan sonra kimlik doğrulamayla girilecek. Her 6 ayda bir bankalarda olduğu gibi, şifre değiştirilecek. Şifre değiştirilirken de kimlik doğrulaması yapılacak. Bu şekilde, hesapların ele geçirilmesi de engellenmiş olacak. Önümüzdeki günlerde Meclis gündemine gelecek olan pakette, yargılanmaların hızlandırılmasını sağlayacak düzenlemelerin yanı sıra, daha önce Anayasa Mahkemesi tarafından iptal edilen maddeler yer alacak. Önemli düzenlemelerin ekim ayına bırakıldığı ve minimize edilen 12. Yargı Paketi’nde yer alması beklenen düzenlemeler; "yargı süreçlerinin hızlandırılması ile alternatif uyuşmazlık çözüm yöntemlerinin artırılması, noterlik hizmetlerinin kapsamının genişletilmesi, dijital yargı uygulamalarının geliştirilmesi, mahkemelerde iş yükünün azaltılmasına yönelik tedbirler" olacak.

Dava dosya sayısı 12,5 milyon 

12. Yargı Paketi’nde yapılacak düzenlemeler arasında özellikle yargılama süreçlerinin makul bir sürede sonlandırılması amaçlanıyor. En son yapılan güncelleme ile mahkemelerde şu anda 12,5 milyon dosya bulunuyor. Dosya fazlalığı dikkate alındığında yargılama sürelerinin hızlandırılması ile ilgili düzenlemelerin yanı sıra uzlaşma ve arabuluculuk kapsamını genişletecek ilave önlemlerin de pakette yer alması bekleniyor. Süresiz nafaka ile ilgili düzenlemenin 12. Yargı Paketi’nde yer alması beklenmiyor ancak uzun süren boşanma davalarının daha kısa sürede sonlandırılmasını düzenleyen maddelerin olacağı belirtiliyor, çekişmeli boşanma davalarında arabuluculuk hükümlerinin uygulanması öngörülüyor. Atlamalı temyiz müessesesi ile ilgili de düzenlemenin yer alacağı pakette, bir dosyanın hem istinafa hem Yargıtay'a gitmesi engellenerek, yargının hızlanması sağlanacak. Dosya tek elden Yargıtay’a gidecek. Ayrıca silahların saklanması, muhafazası edilmesi konusunda da düzenlemeler yer alacak. Özellikle dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırı olarak silahları muhafaza edenler hakkında cezai yaptırım uygulanacak.

Birleşmiş Milletler Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları’nın 17. maddesi, belki de son sırada yer aldığı için çoğu zaman arka planda kalıyor. Oysa tüm listenin kilidini açan madde o: “Amaçlar için Ortaklıklar.” Yoksullukla mücadeleden iklim krizine, toplumsal cinsiyet eşitliğinden temiz enerjiye kadar hiçbir başlık, tek bir kurumun, tek bir sektörün ya da tek bir iyi niyetli çabanın sınırları içinde çözülemiyor. Devlet, özel sektör, sivil toplum, medya, akademi ve yurttaş aynı masaya oturmadığında, sürdürülebilirlik çoğu zaman raporlarda kalan iyi cümlelere dönüşüyor.

EkoIQ ve iklimhaber.org Genel Yayın Yönetmeni Barış Doğru’nun yeni yayın kanalı “Onyedinci Amaç” tam da bu eksik halkaya odaklanıyor.

Sloganı “Sürdürülebilir Bir Dünya için İletişim” olan kanal, sürdürülebilirlik gündemini yalnızca uzmanların konuştuğu kapalı bir alandan çıkarıp daha geniş kitlelerle, özellikle de gençlerle buluşturmayı hedefliyor.

Doğru’ya göre Türkiye’de sürdürülebilirlik tartışmasının en büyük sorunlarından biri bilgi eksikliği değil, iletişim eksikliği. Doğru, iklim krizini “iklim değişiyor, eyvah” diliyle değil, sosyoloji, ekonomi, psikoloji, kültür, sağlık ve gündelik hayatla ilişkisi içinde anlatmak gerektiğini vurguluyor.

Barış Doğru ile “Onyedinci Amaç”ı, Türkiye’de sürdürülebilirlik iletişiminin eksiklerini, COP31’in yaratabileceği fırsatı ve Doğru’nun dediği gibi, hepimizin aklında kalması gereken o temel soruyu konuştuk: “İyi bir dünya nasıl kurulur ve bunun için ben ne yapabilirim?”

İlerleme istiyorsanız, işbirliği yapmak zorundasınız

“2015 yılında ilan edilen Birleşmiş Milletler Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları (SKA), 2030’a kadarki küresel sürdürülebilirlik gündeminin ana yol haritası aslında. ‘Yoksulluğa Son’ ile başlayan SKA’ların ilk 16 maddesi, uygarlığımızın başına gelen, daha doğru ifadeyle başımıza açtığımız toplumsal ve çevresel sorunları özetliyor; 194 alt başlığıyla da ölçülebilir bir ilerleme hattı çiziyor. ‘Amaçlar için Ortaklıklar’ başlıklı 17. Madde ise, bir sorunu değil, çözümü imliyor. Yani ‘bu 16 sorun alanında ilerleme kaydetmek istiyorsanız, işbirliği yapmak zorundasınız’ diyor. Gerçekten de karşı karşıya olduğumuz küresel sorunları ne tek başına devletlerin, ne sivil toplumun, ne de özel sektörün tek başına çözmesi mümkün değil. Bu kolektif bir düşünce ve eylem birliği gerektiriyor. Bu nedenle 17. ve son amaç, anahtar niteliğinde ve ortaklıkları zorunlu olarak görüyor.”

Ciddi bir iletişim eksikliği ve sorunu var

“Sürdürülebilirlik alanında ciddi bir iletişim eksikliği ve sorunu var. Tam da bu nedenle 17. Amaç’ın sloganı, ‘Sürdürülebilir Bir Dünya için İletişim’. EkoIQ ve iklimhaber.org’u hazırlayan ekip olarak alanın sorunlarını, tartışma ve ilerleme alanlarını çok iyi biliyoruz. Ancak şunu uzun bir zamandır görüyoruz ki, yazılı metinler aracılığıyla iletişimin artık çok büyük ve aşılması zor sınırları var. Beni buna aslında genç ekibimiz ikna etti. Uzun bir süredir, ‘Abi çok önemli şeyler yazıyorsunuz, çiziyorsunuz ancak biz bile yazılar aracılığıyla bu bilgileri tam olarak kavrayamıyoruz. Artık başka bir çağda yaşıyoruz ve insanlar bilgiye hareketli kısa görüntülerle ulaşıyor. Mutlaka böyle bir araç yaratmalıyız birlikte’ diyorlardı. Ben de tipik huysuz ve inatçı bir ihtiyar olarak direniyordum. Sonunda inadım kırıldı. Ve Youtube ile Instagram üzerinden yayın yapan 17. Amaç’ı hep birlikte yarattık. Kısa zaman içinde bizim gençlerin haklı olduğunu gördüm. Şimdi aynı şeyleri artık çok daha fazla kişiye, özellikle de gençlere ulaştırabiliyoruz.”

İşbirliği konusunda çok eksiğiz

“Türkiye kopukluk açısından harika bir ülke. Kimse kimseyle bir şey yapmak, işbirliği geliştirmek, gerekiyorsa verimli bir tartışma yapmak istemiyor. Garip bir şekilde, iletişim becerimiz yok olmuş gibi. Tabii dünyada da var bu sorun ama Türkiye’de bir başka seviyede. En temel sorun sivil toplum eksikliği. Sivil toplum böyle bir şeydir, yerdir. Bir müzakere alanıdır. Avrupa uygarlığı, bugün büyük bir sarsıntı geçirmesini ayrı yere koyalım, bu canlı sivil toplumdan doğdu. Türkiye’de ise sivil toplum örgütlerinin birçoğu çok rekabetçi. Devlete ve özel sektöre karşı şüpheci olmalarının çok anlaşılır nedenleri var ama kapıları ardına kapatmaları gelişimlerini de engelliyor. Kısacası işbirliği konusunda çok ama çok eksiğiz…”

İklim krizini, “İklim değişiyor, eyvah” diyerek anlatamazsınız

Onyedinci Amaç’ın bu yıl için özel olarak görünür kılmak istediği elbette COP31. Türkiye’de düzenlenecek bu önemli uluslararası organizasyonun, iklim konusundaki farkındalığı ve kapasiteyi büyütme konusunda önemli bir katkısı olabilir. Açıkçası ben COP31’in düzenleneceği 9-21 Kasım tarihlerinden çok, ona giden yolu, bu arada geçen zamanı ve konunun daha geniş çevrelerin ilgi alanına girmesi konusunu önemsiyorum. COP31’den sonra da, ana izleğimiz sanırım iklim krizi ve onun diğer alanlarla, toplumsal cinsiyetle, yoksullukla, eşitsizliklerle, işsizlikle, kamu sağlığıyla ilişkisi üzerine olacak. İklim krizi, uygarlığın yenilenmesi yolunda çok önemli bir işaret. Ve bunu kuru kuruya “iklim değişiyor, eyvah” diyerek anlatamazsınız. Biz bunu, kültürden psikolojiye, sosyolojiden ekonomiye, antropolojiden sağlık bilimlerine uzanan bir dizi katmanı kullanarak anlatacağız, anlatmak istiyoruz. Tek sahici yol bu gibi görünüyor…”

En büyük kaygım, “Dünyanın zamanı yetecek mi?”

“Uzun yıllardır iklim ve sürdürülebilirlik haberciliği yapan biri olarak hem umut hem de umutsuzluk için çok işaret var. Umudum daha çok gençlerde. Ben birçok kimsenin aksine, akıllı, vicdanlı harika bir gençlik de görüyorum. Elbette herkes böyle değil ama hiçbir zaman değildi ki. Öğrenirler, öğretirler, uğraşırlar, didinirler ve dünyayı değiştirirler. Onlara güveniyorum ve umutlanıyorum. Endişe deyince, endişe bizim işimiz. Benim en büyük kaygım, dünyanın zamanı yetecek mi? İklim krizi ve biyolojik çeşitlilik açısından geri dönülmesi zor noktalara doğru geliyoruz. Çoktan elini ayağını politikadan çekmesi gereken bir yaş almış erkek kuşağının verdiği ve vermediği kararlar, belki yüzlerce yıllık kaderimizi belirleyecek. Hem dünyada hem de Türkiye’ye baktıkça, buna endişeleniyorum gerçekten…”

Sıfır atık için tasarımdan başlamak gerekir

“Türkiye’de sürdürülebilirlik alanında çok konuşulup yeterince somut ilerleme kaydedilemeyen konu bence sıfır atık. Yanlış anlaşılmasın çok konuşulup da az ilerlenen alan olarak söylüyorum. Yoksa burada da bir sürü ilerleme var tabii. Ama evde atık ayrıştırma, ara toplama merkezleri ve yerel yönetimlerin tamamen ayrı bir toplama sistemi olmadan hangi sıfır atıktan bahsediyoruz. Ya da hala yüzde birkaç olarak hesaplanan döngüsel ekonomi oranı. Sıfır atık için daha tasarımdan başlamak gerekir ki, bizde hala depozito sistemi bile yok. Az konuşulduğu için ikinci ama aslında önem olarak birinci olan ise, fosil yakıtlara olan bağımlılık. Gören bizi petrol ve doğal gaz kuyularının, çok nitelikli kömür yataklarının üzerinde oturan; hiç güneş almayan, rüzgar esmeyen, jeotermal kaynakları sıfır bir ülke sanacak." 

Borsada bir şirketin likit rasyosu ne kadar yüksekse her türlü fırtınaya karşı o kadar sarsılmaz bir güce ulaştığı kabul edilir. Borç çevrim maliyetlerinin zirveye çıktığı zorlu süreçlerde kısa vadeli yükümlülükleri kolayca karşılayabilmek kuşkusuz önemlidir. Bu çerçevede Borusan Yatırım’ın 7.114 seviyesindeki nakit oranı veya Enka İnşaat’ın 254’ü bulan nakit gücü dikkat çekiyor. Şirketlerin bu gösterişli likidite şöleni, gerçek bir operasyonel verimlilikten mi yoksa yönetimin yeni yatırım iştahsızlığından mı kaynaklandığını okumak ise yatırımcı için asıl önemli meseledir. Neticede sermayesini doğru kullanan şirketlerin büyüme potansiyeli her zaman için daha fazladır.

Nakit oranı yüksekler

Borusan Yatırım tablodaki 18 şirket arasında 7.114 ile en yüksek nakit oranına sahip firma konumunda. Üç aylık mali tablolarında finansal borcu görünmeyen şirketin net borcu 5,5 milyar TL fazlalık veriyor. İlk çeyrekte dönem sonu kârını %54 düşüren firmaya ait hisse, son iki yıldır yatayda dalgalı bir seyir izliyor.

Türk Altın, 279,57 nakit oranıyla tabloda ikinci sırada yer alıyor. İlk çeyrek bilançosuna göre 12,6 milyon TL finansal borcu olan şirketin net borç yapısı 24,1 milyar TL fazlalık veriyor. İyi bir dönem geçiren firma, satışlarını %61, esas faaliyet kârını %622 büyüttü. Dönem sonu kârı ise 1,6 milyar TL olurken bir önceki yıla göre %143 arttı.

Nakit oranı düşük olan

Sıralamaya giren 18 firma arsında Ülker %48,68 ile en düşük nakit orana sahip firma. Yılın ilk çeyreğinde gelirini %4, esas faaliyet kârını %35 düşüren Ülker, dönem sonunda net kârını yarı oranda gerileterek 1,59 milyar TL’ye indirdi. Finansal borçları 58,3 milyar TL seviyesinde bulunan şirkete ait hisseler yatayda dalgalı hareket ediyor.

ZEYNEP’E SOR

BORÇ/FAVÖK MÜ, BORÇ/ÖZSERMAYE Mİ?

Net borç / FAVÖK; nakit akışı ölçümü, geri ödeme süresi, dinamiklik, kıyas imkanı. Değişken kârlılık, manipülasyon riski, yatırım körlüğü, faiz yükü.

Toplam borç / özsermaye; kaldıraç kontrolü, sağlamlık, uzun vade, risk iştahı. Enflasyon yanılgısı, atıl sermaye, değerleme farkları, sektör uyumsuzluğu.

Aldığı işler gelirini büyütüyor. Kârın sınırlı kalmasında finansman gideri etkili

SDT’nin açıkladığı onca işe rağmen neden kârı istendiği şekilde bir türlü artmıyor? ● Abdullah Dere

Abdullah, SDT Uzay ve Savunma yılbaşından bu yana açıkladığı işlerin yıllık gelire oranı %31 seviyesinde. Söz konusu işlerin teslimatları ise 2026 ve 2027 yıllarına yayılıyor. Bu itibarla alınan her işin hemen bilançoya yansımasını beklememeli. Yılın ilk çeyreğinde satışlarını %127 ve FAVÖK’ü %2.299 oranında artırdı. Dönem sonunda zarardan kâra dönmesi olumlu olsa da 13,9 milyon TL gibi sınırlı bir tutarda duruyor. Azaltmasına rağmen gelirlerine göre finansman yükü hâlâ yüksek. Nakit akışını artırmaya devam etmesi finansman yapısını güçlendirecektir.

Satışlarında düşüş yaşarken yeniden değerlenen taşınmazlarla dönem sonunda kâr yazdı

Tümosan bir türlü sorunlarını aşıp düze çıkamıyor. Daha da kötüsü olabilir mi? ● Ergün Seren

Ergün, Tümosan nisanda yaptığı açıklamayla üretimin durdurulduğu yönündeki iddiaları net bir dille yalanlarken, faaliyetlerin kesintisiz sürdüğünü belirtti. Bununla birlikte şirket yılın ilk çeyreğinde satışlarını %84 azaltarak 307,9 milyon TL’ye düşürdü ve esas faaliyet zararı 34,1 milyon TL ile devam ediyor. Piyasadaki daralmadan şirketin olumsuz yönde etkilendiği gözleniyor. Dönem sonunda zarar 862,7 milyon TL’ye çıktı. Artan zararda 1,1 milyar TL vergi gideri kalemindeki tutarının etkisi öne çıkmakta. Hisse ise iki yılı aşkın süredir düşüyor.

YATIRIM FONLARI

RDF hisse senedi fonu yıllık %67 performansıyla endeksin üzerinde yer aldı

Rota Portföy’ün idare ettiği Dokuzuncu Hisse Senedi Serbest Fon (RDF), Temmuz 2024’ten bu yana işlem görüyor. Fiyatı özellikle geçtiğimiz ekim ayından itibaren hareketlendi. Şubatta 1,68 TL’yi test ettikten sonra gerilerken mayıstaki ikinci denemesiyle 1,71 TL’ye çıksa da tutunamadı ve tekrar geriye düştü. Hacmi ise ocaktan bu yana daralırken şimdilerde 202,2 milyon TL büyüklüğünde. Şubattan itibaren para çıkışının yaşandığı fona haziranda 415,1 milyon TL ile cüzi de olsa nakit girişi olması önemli. Aynı sürede yatırımcı sayısı 2.578 kişiden 938’e geriledi. Doluluk oranı ise %12,68 seviyesinde. RDF, ağırlıklı hisse senetlerine yatırım stratejisiyle hareket ediyor. Portföyünde SISE, SAHOL, FROTO, ISCTR ve GARAN hisselerinin ağırlığı öne çıkıyor. Son bir yılda %66,66 yükselişiyle endeksin üzerine çıktı.

TAHVİL

Kent Finans Faktoring, piyasadan TLREF + %3,50 faizle 90 milyon TL borçlandı

Kent Finans Faktoring, nitelikli yatırımcılara yönelik 09.06.2026 vade başlangıç tarihli bono ihracı gerçekleştirdi. Toplam tutarı 90.000.000 TL olan bononun yıllık faizi TLREF+%3,50 düzeyinde bulunuyor. 182 gün vadeli ve tek kupon ödemeli bono, 08.12.2026 tarihinde itfa edilecek. 9 Haziran itibarıyla TLREF %39,99 seviyesinde bulunuyor. Kent Finans Faktoring’in verdiği %3,50 ek getiri, yatırımcıya değişken faizli kazanç sağlıyor. İhraç, şirketin kısa vadeli finansmanını karşılamasını sağlarken, piyasada TRFKNTFA2614 ISIN kodu ile işlem görecek.

ŞİRKET PANOSU

Şirket haberlerinde bugün önemli ne var?

AKSA ENERJİ

Santralleri tam kapasiteyle devrede. Gaziantep ve Kazakistan’da üretim başladı

Aksa Enerji, Gaziantep’teki 58 MWp mekanik kurulu güce ve 48.169 MWh depolama kapasitesine sahip Pamuk Depolamalı GES projesinin Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı kabulünün yapılarak ticari işletmeye alındığını duyurdu. Öte yandan şirket, Kazakistan’ın Kızılorda şehrindeki 264 MW kurulu güce sahip doğal gaz kombine ısı ve enerji santralinin de kabulünün tamamlandığını ve 15 yıllık kapasite sözleşmesiyle tam kapasite devreye girdiğini bildirdi. Enerji yatırımlarında santrallerin inşaat sürecinden ticari işletme aşamasına geçmesi nakit üretimi için en önemli adımdır.

BERA HOLDİNG

Bağlı ortaklığı Konya Kağıt, İzmir Özel Endüstri Bölgesi için imar onayını aldı

Bera Holding, iştiraki Konya Kağıt’ın İzmir Torbalı’daki alanının Özel Endüstri Bölgesi olmasına yönelik Sanayi Bakanlığı tarafından gerekli onayın verildiğini duyurdu. Onay çerçevesinde dekor kâğıt yatırımı, energy ve buhar üretim tesisi projelerini kapsayan ilk imar planı askı süresi sonrası kesinleşecek. Söz konusu girişimle firma entegre üretim tesisi yatırımında en önemli yasal prosedürlerden birini aşmış oldu. Büyük ölçekli sanayi projelerinde, yatırımların özel endüstri bölgelerinde gerçekleştirilmesi bürokrasiyi azaltan ve vergi avantajı sağlayan bir yoldur.

AKIN TEKSTİL

Mahkemeden konkordato talebinde bulundu. Mahkeme 18 Haziran’da karar verecek

Akın Tekstil, Bakırköy 1. Asliye Ticaret Mahkemesi’nde görülen davasında, konkordato talebiyle alakalı karar verilmek üzere 18 Haziran günü duruşma yapılacağını duyurdu. Mali sıkışıklık yaşayan sanayi şirketlerinde konkordato sürecinde mahkemenin vereceği karar operasyonel sürdürülebilirlik açısından büyük önem taşıyor. Sürecin belirsiz bir şekilde uzamasına nazaran, duruşma tarihinin belli olması şirketin alacaklılarla yeniden yapılandırma görüşmeleri yapması için zemin yaratacaktır. Sürecin bilançoya etkisi ise mahkemenin vereceği nihai karara bağlı olacak.

HİSSEDEKİ FON PAYLARI

Oyak Çimento hissesinde gelen satışlar fiyatı baskılıyor. Fonlar satan tarafta

Oyak Çimento’da fonlar satış ağırlıklı işlemlerde bulunuyor. Portföylerindeki miktar %23,19 ile toplamda 2,45 milyon lot azalarak 8,12 milyona indi. Hisseyi bulunduran fon sayısı 46’dan 36’ya geriledi. OMG, 1 milyon lotla en fazla satışı yaparken, BIH 532,8 bin lot ile en çok alımı gerçekleştiren fon oldu. Oyak Çimento hakkında bugüne kadar 10 aracı kurum öneride bulunurken 3 kurum model portföyüne aldı. En yüksek öneriyi Tera Yatırım 40,10 TL ile verdi. En düşük öneri 30,70 TL ile Phillip Capital’den geldi.

Türkiye'nin ihracatta güçlü olduğu endüstriyel mutfak ekipmanları ile ev ve mutfak eşyaları sektörlerinde son dönemde yaşanan gelişmeler, üreticiler arasında ciddi endişe yarattı. Sektör temsilcilerine göre paslanmaz çelik ithalatına getirilen ilave gümrük vergileri ve mevcut antidamping uygulamaları, üretim maliyetlerini yükseltirken ihracatçı firmaların uluslararası pazarlardaki rekabet gücünü zayıflattı. 

Endüstriyel mutfak ile ev ve mutfak eşyaları sektörlerinin temsilcilerinin verdiği bilgilere göre, söz konusu uygulamaların etkilerinin yalnızca altı ay gibi kısa bir sürede görülmeye başlandığı, çok sayıda işletmenin küçülmeye gittiği, bazı firmaların ise üretim kapasitesini düşürmek zorunda kaldığı ifade ediliyor.

"Ne dediysek gerçekleşti" 

Sektör temsilcileri, paslanmaz çelikte ek vergi uygulamalarının gündeme geldiği dönemde yapılan uyarıların bugün birebir yaşandığını savundu. Kaynaklar, "Paslanmaz çeliğe ek vergi gelirse işsizlik olacak, ihracat düşecek, ithalat artacak ve iç pazarda enflasyon oluşacak dedik. Bugün bunların tamamı gerçekleşmiş durumda" diye konuştu.

Sektör temsilcilerinin verdiği bilgilere göre, sektörün önde gelen şirketlerinden biri son dönemde yaklaşık 400 çalışanıyla yollarını ayırmak zorunda kaldı. Toplam istihdam kaybının ise 10 bin kişiyi geçtiği, bazı sektör temsilcilerine göre bu rakamın 15 bine kadar ulaştığı ifade edildi.

Türkiye İhracatçılar Meclisi (TİM) ve sektör verileri de bu tabloyu destekliyor. Demir ve demir dışı metaller bünyesinde yer alan endüstriyel mutfak sektörü, 2026 yılının ilk beş ayında miktar bazında yüzde 17,63 gerileme yaşadı. Değer bazındaki düşüş yüzde 7,73 olurken, birim ihracat fiyatı yüzde 12,01 yükseldi. Birim fiyatlardaki yükselişte maliyet baskısının ihracat fiyatlarına yansıtılmasının etkili olduğuna dikkat çekildi. Sektörün son bir yıldaki fiyat artışının yaklaşık yüzde 12 seviyesinde gerçekleştiği belirtilirken, bunun temel nedeninin yükselen üretim maliyetleri olduğu ifade ediliyor. Paslanmaz çeliği yoğun kullanan bir diğer alan olan ev ve mutfak eşyaları sektöründe de ihracat performansı zayıflıyor. İlk beş aylık dönemde sektörün ihracat miktarı yüzde 10,51 azalırken, değer bazındaki kayıp yüzde 8,06 olarak gerçekleşti. Buna karşın birim fiyatlarda yüzde 2,74 artış yaşandı.

İthalat büyüyor, Çin baskısı artıyor 

Sektör temsilcileri, ihracatçıların rekabet gücü zayıflarken ithalatın ise hızla arttığını belirtti. Geçen yıl sektörlerdeki ithalatın yaklaşık 1 milyar dolar arttığını ifade eden kaynaklar, benzer artışın bu yıl da yaşanabileceğini öngörüyor. Özellikle Çinli üreticilerin küresel talep daralması nedeniyle fiyatlarını agresif şekilde aşağı çektiği ve Türkiye pazarında daha görünür hale geldiği ifade edildi. Bir dönem Avrupa ve ABD pazarlarında Türk üreticilerin en büyük avantajlarından biri olan fiyat rekabetinin giderek kaybedildiği vurgulanırken, Çin'in artık iç pazarda da en güçlü rakiplerden biri haline geldiği dile getirildi.

Türkiye'nin geleneksel olarak dış ticaret fazlası verdiği sektörlerde yaşanan gelişmelerin en dikkat çekici sonucu ise dış ticaret dengesindeki bozulma oldu. Sektör kaynakları, son bir yıl içinde dış ticaret fazlasında yaklaşık 1 milyar dolarlık erime yaşandığını belirtti. İhracatın gerilemesi ve ithalatın artmasıyla birlikte, uzun yıllardır Türkiye ekonomisine net döviz kazandıran sektörlerin avantajının hızla aşındığı ifade edildi.

Antidamping kalsın, ilave vergi kalksın 

Sektörün dikkat çektiği bir diğer konu ise mevcut vergi yapısı. Temsilciler, paslanmaz çelikte yüzde 4 seviyesindeki antidamping uygulamasının yanı sıra yüzde 12 ilave gümrük vergisinin bulunduğunu hatırlattı. Antidamping kararlarının uzun süre yürürlükte kaldığını, ancak ilave gümrük vergilerinin idari kararla daha hızlı değiştirilebildiğini belirten sektör kaynakları, en azından ilave gümrük vergisinin düşürülmesini talep etti.

İki yıl önce paslanmaz çelikte yalnızca yüzde 8 gümrük vergisi bulunduğunu anımsatan sektör temsilcileri, bugün toplam koruma oranının yüzde 16'ya ulaştığını ve bunun üretici ihracatçılar üzerinde ciddi maliyet baskısı yarattığını savundu. Sektör temsilcileri, vergilerin iki yılda önceki seviyelere geri gelmesi halinde sektörün rahatlayacağını belirtti.

PORSELEN VE ÇATAL-KAŞIK ÜRETİCİLERİ DE BASKI ALTINDA

Paslanmaz çelik maliyetlerindeki artış yalnızca endüstriyel mutfak ekipmanlarını değil, çatal-kaşık, servis ekipmanları ve bazı porselen üreticilerini de etkiledi. Sektör temsilcileri, son dönemde özellikle katma değeri düşük üretim yapan firmaların ayakta kalmakta zorlandığını, bazı işletmelerin faaliyetlerini sonlandırdığını veya üretimi ciddi ölçüde azalttığını belirtti. Üreticiler, mevcut vergi politikalarının gözden geçirilmemesi halinde önümüzdeki dönemde ihracat kayıplarının derinleşebileceği, istihdam kayıplarının artabileceği ve iç pazarda maliyet kaynaklı fiyat baskısının devam edebileceği uyarısında bulundu. Türkiye'nin küresel pazarlarda elde ettiği konumun korunabilmesi için paslanmaz çelikteki maliyet yükünün hafifletilmesi gerektiğine dikkat çekildi.

Birinci adım olarak KOBİ’lerin, sanayicinin KDV alacağının ödenmesini isteyen Dervişoğlu, “Vergi olarak toplayıp harcadığınız paranın hesabını verin” dedi. İkinci olarak esnafın, sanayicinin SGK ve vergi borçlarının teminatsız taksitlendirilmesi gerektiğini kaydeden Dervişoğlu, “Teminat şartıyla çözümsüzlüğü değil, ona şans verip ve güvenerek üretmesini hedefleyin. Kapısına kilit vurmasını umursamadığınız esnaf ve sanayici, bu ülkenin bel kemiğidir” diye konuştu. Ekonomiye ilişkin kısa vadede atılması gereken önerileri Meclis Grup toplantısında gündeme getiren Dervişoğlu, şöyle devam etti: “Üçüncüsü; teknoloji girişimcilerinin geçen yıldan kalma teşviklerini ödeyin. Söz verdiniz, tutun. O vaat ettiğiniz miktarlar kuşa döndü. Dördüncüsü, çiftçi için, tarım ürünleri için mazottaki ÖTV'yi kaldırın. Bu kadar zor değil, hepimiz yıllardır söylüyoruz, üretici feryat edip duruyor. Yapay zekâ çağındayız, siz de teknoloji atılımıyla övünüyorsunuz. Sonra seçim zamanı patates deposu basıyorsunuz. Bırakın millet sürsün tarlasını, taşısın buğdayını, meyvesini. Beşincisi, gelir vergisi dilimlerini güncelleyin. Kazançlardan çifte vergilendirme düzenine son verin. Vergiyi haraç olmaktan çıkartın ki, millet de devlete olan görevini yapsın. Bu beş adım da mucize değildir. Bu beş adım, sizin vatan ve millet görevinizdir.”

1940’lardan beri Türkiye Cumhuriyeti’nin sermaye ve tasarruf sahipleriyle ilişkisi hep problemli oldu. (Bu görüşü Osmanlı dönemine de taşımak mümkün. 1923 sonrasında ise eskinin eskide kaldığı bir temiz sayfa açılmıştı, ancak maalesef ki bu uzun sürmedi.)

Doğru ve akılcı kamu politikalarıyla, orta ve uzun vadeli planlamalarla, sadece bazı gerekli teknoloji ve know-how transferleriyle 15 yıl gibi bir sürede nasıl neredeyse sıfırdan bir ekonomi inşa edilebildiğini gördük. Ancak sonrasında işler giderek karışmaya, siyaset vizyonsuzluğa ve kısa vadeye saplanmaya, kamu ise liyakatsizleşmeye ve plansızlaşmaya başladı.

Cumhuriyetin ilk döneminde büyük zorluklara rağmen bir ödemeler dengesi krizi yaşadık mı? Hayır. Ama sonrasında, bağımsız bir kalkınma politikasından bihaber iktidarlar katma değer üretemedikçe giderek daha çok halkın tasarruflarına göz dikmeye ve yurtdışından kaynak sağlamaya yöneldiler. Bu da krizlere açık, stop-go şeklinde tanımlanabilecek bir ekonomik yapı yarattı.

1940’tan beri halkın tasarruflarına el atma çabalarını ve bunların yarattığı etkileri kısaca özetlersek:

1942 Varlık vergisi-Mülkiyet hakkının yok sayılması algısı ile birlikte yurtdışına kaçış

1961 Tasarruf bonosu-Zorunlu borçlandırma ile tasarrufların eritilmesi

1970-80’ler-finansal baskılama (mevduata eksi reel faiz) yoluyla tasarrufların eritilmesi

1982 Bankerler krizi-Kamunun denetimsizliği sonucu birikimlerin batması

1990’lar-Zorunlu tasarruf kesintileri yapılması ve bunların nemalandırılmaması

1994-2001-2018 devalüasyonları-Tasarrufların döviz değerinin yüksek oranda azalması

2021-23-Bir kez daha finansal baskılama yoluyla tasarrufların eritilmesi

Bu liste istimlakler ve imar kanunu değişiklikleri ile gayrimenkul yatırımlarının güvencesini zedeleyen uygulamalara da genişletilebilir. Devalüasyonlar ise bilinçli bir politika tercihi olmasalar bile neticede bizzat ekonomi politikalarındaki zaafiyetler nedeniyle TL tasarrufların değerini düşürdü ve tasarruf sahiplerini dövize yöneltti.

Bu uygulamalar ve yüksek enflasyon nedeniyle Türk tasarruf sahiplerinin yıllar içerisinde birikimlerinin ciddi bir kısmını yurt dışına çıkarmış olmaları ve döviz ve altın yatırımlarına yönelmeleri şaşırtıcı değil tabii ki. Devletin tasarruf sahibinin nezdinde güvenini kaybetmiş olması bir anlamda kamunun risk primini artıran bir olgu. Bu şartlar altında da ekonomik performans belirgin bir şekilde zayıflamaya devam etse bile Merkez Bankası’nın TL faizleri tasarruf sahibini tatmin edecek kadar yüksek tutmaktan başka bir çaresi de yok. Aksi takdirde yeniden bir dövize yönelim ve buna paralel olarak sıcak para çıkışları, ve yeni bir devaluasyon olgusu gibi ne ekonomik olarak, ne de siyaseten istenmeyen bir noktaya gelinebilir. Öte yandan, TL’nin her geçen gün artan değerliliği ne kadar sürdürülebilir, o da ayrı bir soru işareti tabi.

Geçtiğimiz hafta Cuma günü ABD'de yayınlanan Mayıs ayı tarım dışı istihdam verisinin piyasa beklentisinin üzerinde 172.000 kişilik yeni istihdam yaratılması şeklinde açıklanması Amerikan borsaların yüksek düzeyde satış emirleri ile karşılaşmasına neden oldu. Teknoloji ağırlıklı şirketlerin işlem görmekte olduğu Nasdaq Bileşik Endeksi Cuma günü %4,2 gerileyerek Nisan 2025’te Trump'ın gümrük vergilerini açıkladığı “kurtuluş gününden” bu zamana kadar ki en sert düşüşü yaşadığını hatırlamakta yarar var.

Özellikle yüksek istihdam verisi ile birlikte gelen makroekonomik verilerin önümüzdeki haftalarda kuvvetli yönde bir eğilim sergilemesi teknoloji hisselerinde 3 aydır devam eden güçlü boğa piyasasından dönüşü beraberinde getirebilir.

İstihdam verisinin kuvvetli gelmesi ABD Merkez Bankası FED’in faiz artırım beklentisinin piyasada hızla fiyatlanması sonucunu beraberinde getirdi. Uluslararası yatırımcılar, ABD Merkez Bankası’nın bu yıl içinde “1” kez faiz artırımına gitme ihtimalini hemen fiyatlamaya başladı. Ancak işsizlik oranının %4,3 seviyesinde sabit kalması ve yıllık ücret artışının %3,4 ile enflasyonun altında olması ücretli kesimde reel bazda bir maaş kaybı anlamına gelmektedir. Dolayısı ile manşet verinin kuvvetli olması ücretlerde henüz enflasyonist bir baskı ortamının oluşmadığını göstermektedir.

ABD borsalarında oynaklığın yükselmekte olduğu böyle dönemlerde yurtdışı piyasalardaki hisse senedi yatırımcıları için düşüş durumlarında opsiyon piyasası üzerinden ne tür yatırım stratejileri oluşturulabilir?

Opsiyon ürününe yabancı okuyucular için bir kaç temel kavram hakkında stratejilere geçmeden önce kısa bir bilgilendirme yapmak yerinde olacaktır.

Opsiyon kullanımı: Karşılıklı olarak belirlenen vadede ilgili dayanak varlık şartları doğrultusunda kullanım fiyatından dayanak varlık üzerine yazılan finansal ürünün alınması veya satılmasıdır.

Kullanım fiyatı: Opsiyonun işleme konulduğu zaman, dayanak varlık üzerine yazıldığı ilgili finansal ürünü almak veya satmak için uygulanacak olan fiyatı ifade etmektedir.

İçsel değer: Opsiyonun üzerine yazıldığı enstrümanın değerinin kullanım fiyatından farkını ifade etmektedir.

Zararda (Out of money): Opsiyonun içsel değerinin “Negatif” olduğu durumdur.

Başabaş (At the money): Opsiyonun içsel değerinin “0” olduğu durumdur.

Kârda (In the money): Opsiyonun içsel değerinin “Pozitif” olduğu durumdur

Zaman değeri: Opsiyonun vadeye bağlı olarak değişen değeridir. Opsiyon değeri içsel değer ve zaman değerinin toplamına eşittir.

Opsiyonların değerini belirleyen unsurlar

Bir opsiyon işleminin içsel değerini (intrinsic value) opsiyon pozisyonunun Alım (Call) veya Satım (Put) yönlü olması, dayanak varlık spot fiyatı ve opsiyon kullanım fiyatı şeklinde üç parametre belirlemektedir.

Opsiyon işleminin zaman değerini (time value) ise, opsiyon pozisyonunun vadesine kalan süresi, dayanak varlık piyasa oynaklık/volatilite seviyesi, risksiz faiz oranı ve hisse senedi/endeks opsiyonlarında temettü oranı belirlemektedir.

Zaman değeri neden önemlidir?

İçsel değeri yüksek olan opsiyonlarla, aşırı içsel değersiz opsiyonların zaman değerlerinin opsiyon primine olan katkısı, başabaş opsiyonların zaman değerine olan katkısından daha azdır. İçsel değeri çok yüksek olan opsiyonların primlerinin çok büyük bir kısmı zaten içsel değer üzerinden oluştuğu için zaman değeri primin içinde çok küçük bir paya sahiptir.

Aşırı içsel değersiz olan bir opsiyonun ise, içsel değerinden çok uzak olmasından dolayı içsel değerli olma ihtimali yok denecek kadar az olup sıfıra yakındır. Primi sıfıra yakın olabilecek bir opsiyonun zaman değeri düşünülmeyecek kadar düşüktür.

Başabaş opsiyonlar ise, zamana bağlı olarak her türlü olasılığın gerçekleşebileceği opsiyonlardır. Söz konusu opsiyon zaman zaman içsel değersiz zaman zaman içsel değerli olabileceği için opsiyonun içsel değerli ve içsel değersiz olma olasılıklarının prim miktarına daha çok katkısı bulunmaktadır.

Vadesine olan uzaklığının prim miktarına en fazla etki ettiği opsiyonlar başabaş opsiyonlardır.

Opsiyon satan bir yatırımcı, dayanak varlık fiyatının dalgalanmasının az olmasını veya dayanak varlık fiyatının satmış olduğu opsiyonun sahibine kâr sağlamasını engelleyecek yönde hareket etmesini bekleyecektir.

Dolayısıyla opsiyonun vadesi ne kadar uzun ise, dayanak varlık fiyatın dalgalanma olasılığı ve opsiyonun sahibine kâr/zarar sağlayacak yönde hareket etme ihtimali artacaktır.

Dolayısıyla da yatırımcı yaptığı opsiyon satışından zarar etmemek için kendini korumak adına ilave prim talep edecek böylelikle opsiyonun fiyatı da yükselecektir.

Opsiyonun vadesi yaklaştıkça opsiyon satan yatırımcılar daha fazla opsiyon satışı yapma eğilimleri sonucunda aldıkları riskin gerçekleşmeyeceği konusunda inançlarının azalması sayesinde opsiyon satmaya daha çok eğilimli olabilir.

Bu durumda da satmak istedikleri opsiyonun değerini düşürerek alıcıya daha cazip bir fiyattan satmak isteyeceklerdir. Böylelikle opsiyonun zaman değeri vade yaklaştıkça hızlanan bir eğimde azalış gösterecektir. (azalan zaman değeri)

Avrupa tipi opsiyonlarda uzun pozisyon sahibi hakkını sadece vade bitiminde ilgili borsa tarafından önceden belirlenen zaman diliminde kullanabilir. Amerikan tipi opsiyonlarda ise, opsiyon sahibi hakkını opsiyon pozisyon açılış tarihi ile opsiyon vadesi arasında herhangi bir zaman diliminde kullanabilir. Bu imkan nedeniyle Amerikan tipi opsiyonlar aynı pozisyon türündeki Avrupa tipi opsiyonlardan daha değerlidir.

Opsiyon fiyatını etkileyen temel göstergeler

Opsiyon fiyatını etkileyen temel faktörler açısından konuyu kısaca şu şekilde özetleyebilirim;

Dayanak varlık fiyatı yükseldiğinde; Alım (Call) Opsiyon primi artarken, Satım (Put) primi azalır.

Kullanım fiyatı yükseldiğinde; Alım (Call) Opsiyon primi azalırken, Satım (Put) primi artar.

Vadeye kalan gün sayısı arttığında; Alım (Call) Opsiyon primi artarken, Satım (Put) primi artar.

Volatilite/Oynaklık yükseldiğinde; Alım (Call) Opsiyon primi artarken, Satım (Put) primi artar.

Faiz oranı yükseldiğinde; Alım (Call) Opsiyon primi artarken, Satım (Put) primi azalır.

Ayrıca opsiyon pozisyonu alındığında fiyatlamalara etki eden “5” temel duyarlılık göstergesinin (greeks) etkilerini de iyi bilmek gerekmektedir.

Delta; opsiyonun dayanak varlık fiyatının bir birim değişmesi sonucunda opsiyon priminin ne kadar azalacağını veya artacağını ifade etmektedir. Opsiyon değerini belirlemektedir.

Gamma; opsiyon dayanak olan varlığın spot fiyatındaki bir birim değişiklikle, opsiyon deltasında kaç birimlik bir değişimin olabileceğini göstermektedir.

Vega; dayanak varlık spot fiyatının piyasa volatilitesinin (implied) %1’lik değişimi sonucunda opsiyon priminin ne kadar değişebileceğini göstermektedir. Pozisyonun volatilite uzun veya kısa olması üzerine bilgi vermektedir.

Theta; vade sonuna 1 gün daha yaklaşıldıkça, opsiyon fiyatının ne kadar azalacağını ifade etmektedir. Zaman hareketi opsiyonun zaman değerini düşürdüğünden dolayı her zaman eksi değer ile ifade edilmektedir.

Rho; faiz oranının %1’lik değişmesi sonucunda, opsiyon priminde ne kadarlık bir değişim olacağını göstermektedir.

Haftaya ABD borsası üzerinde yüksek olasılıklı kârlı tamamlanması beklenen opsiyon stratejisi örneklerini inceleyeceğim.

Gelir Vergisi Kanunu mükellefleri tam ve dar mükellef olarak iki kategoriye ayırmıştır. Bu ayrımın kanunda iki ölçüte göre yapılmıştır. Bunlardan birincisi ikametgâh ölçütüdür. İkametgâh kavramı, bir medeni hukuk kavramı olup, yeni Medeni Kanunda “yerleşim yeri” şeklinde Türkçeleştirilmişse de vergi kanunlarında uyarlama yapılmadığı için halen ikametgâh kavramı yer almaktadır. İkametgâh veya yerleşim yeri, bir kimsenin sürekli kalma niyeti ile oturduğu yer olup, bir kimsenin aynı zamanda birden çok yerleşim yeri olamaz (Türk Medeni Kanunu md. 19). İkinci ölçüt ise bir takvim yılı içerisinde Türkiye’de devamlı olarak altı aydan fazla oturma ölçütüdür. Tabii ki bu konuda kanunda ve/veya çifte vergilendirmeyi önleme anlaşmalarında ayrıntı düzenlemeleri vardır, ancak yazımın konusu olmadığından ayrıntılara girmiyorum.

Tam veya dar mükellef olmak, Gelir Vergisi Kanunu’nun uygulama alanı ile ilgili bir konudur. Tam mükelleflerin nerede elde edilirse elde edilsin bütün kazanç ve iratları gelir vergisinin konusuna girerken, dar mükellefler sadece Türkiye’de elde ettikleri kazanç ve iratları üzerinden vergi öderler. Bu konudaki kural, 1949 tarihli 5421 sayılı mülga Gelir Vergisi Kanunundan bu yana, yani 77 yıldır geçerli temel kuraldı. Kuraldan söz ediyorsam da buradaki kuralların bir “ilke”yi oluşturduğu da kabul edilmelidir.

Ezberi bozan yeni düzenleme

Şimdi tam ve dar mükelleflerin arasına yarı-tam mükellefler grubu eklendi ve ezber/ilke bozuldu.  

7582 sayılı Kanunla Gelir Vergisi Kanunu’na eklenen “yurt dışından elde edilen kazanç ve iratlar için vergi istisnası” başlıklı mükerrer 20/D maddesi ile Türkiye’de yerleşmiş, bir başka deyişle tam mükellef statüsünde olan, ancak yurt dışından elde ettikleri kazançları üzerinden gelir vergisi ödemeyen, sadece Türkiye’den elde ettiği kazanç ve iratlar üzerinden vergi ödeyenler kategorisi yaratıldı. Yeni ihdas olunan bu maddeye göre; “Türkiye’de yerleşmiş sayılan gerçek kişilerin, Türkiye’de yerleşmiş sayılmasından önceki son üç takvim yılında Türkiye’de ikametgahının ve vergi mükellefiyetinin bulunmaması şartıyla Türkiye dışında elde ettiği kazanç ve iratları yirmi yıl boyunca gelir vergisinden müstesna” tutulmuştur.

20 yıllık vergi istisnası

Yeni madde geçici madde olmayıp, bir normal-daimi veya kalıcı maddedir. Burada yeni bir statü yaratılmayıp 20 yıllık bir istisna tanınması söz konusuymuş gibi bir düzenleme yapılmışsa da, 20 yılın uzunluğu dikkate alındığında, artık yeni bir statünün varlığı rahatlıkla söylenebilir.

7582 sayılı Kanun’un madde gerekçelerine bakıldığında niçin maddenin ihdas edildiğine ilişkin bir açıklama yoktur. Maddedeki ayrıntıların tekrarının dışında sadece, "yurt dışında benzeri düzenlemelerin bulunduğu”, “benzer ülke örnekleri dikkate alınarak düzenleme yapıldığı” şeklinde açıklama yer almaktaysa da bu ülkelerin nereleri olduğu, oralarda nasıl bir düzenleme olduğu gibi denetime açık bir açıklama yoktur. Bu nedenle maddenin ne gerekçeyle ihdas olunduğu konusunda bir fikrim yok.

Amaç ne, sonuç ne olacak?

Gerekçe konusunda çeşitli olasılıklar aklıma geliyor. Birilerinin Türkiye’ye taşınması arzu ediliyor veya hedefleniyor olabilir. Yurt dışına çalışmaya gidip oralarda yerleşenlerin yurt dışı çalışmalarını emeklilik vb. sebeplerle sonlandırıp memleketlerine dönmek istediklerinde çifte vergi ile karşılaşmalarını önlemek de bir gerekçe olabilir. Ağır vergi yükleri dolayısıyla ülkesini terk etmek isteyenler için bir adres olmak niyeti de bir gerekçe olabilir. Örneğin geçenlerde yeni getirilmek istenilen servet vergileri karşısında İsviçre’nin girişimci ve iş insanları ülkeyi terk etmek tehdidini savunmuşlardı (Oksijen Gazetesi  30.11.2025). Yine basından öğrendiğimiz kadarı ile vergi gerekçesi ile İngiltere’den kaçışlar yaşanmış, futbolcu Rio Ferdinand’ın Dubai’ye, Mısırlı milyarder ve Aston Villa’nın ortaklarından Nassef Sawiris’in de İngiltere'nin ultra zenginlere yönelik vergi muafiyetlerini kaldırmasının ardından ikametini İtalya ve Birleşik Arap Emirlikleri’ne, Britanya’nın en zengin girişimcilerinden Herman Narula’nın da Dubai’ye taşındığı haberleri basında yer almıştı. Yine yakın zamanlarda Fransa’nın ünlü Fransız sanatçısı Gérard Depardieu, vergi yüzünden ülkesini ve vatandaşlığını terk etmişti. Bu örneklere bakılırsa, belki bu gibi zenginleri ülkeye kazandırmak da bir amaç olabilir.

Madde kapsamına giren kişiler 20 yıl yurt dışından elde ettikleri kazanç ve iratlar için yıllık beyanname vermeyecekler, diğer gelirleri nedeniyle beyanname verecek olurlarsa da yurt dışı gelirleri beyannameye dahil edilmeyecektir.

Madde amacına erişebilecek midir? Bu maddeye göre gelecek olanlar ve servetleri yahut beyan etmedikleri istisna kazançları (vergi harcaması) ne kadar olacaktır. Ülke bu işten kazançlı çıkacak mıdır? Bu sorulara şimdilik cevap vermek zor. Bekleyelim görelim diyeceğim ama Maliye Bakanlığı’nın ciddi istatistik çalışma ve yayınlama geleneği olmadığı için, hiçbir zaman bu soruların cevabını öğrenemeyeceğiz gibi.

Uluslararası sistem ABD’nin hakimiyetinden çoklu güç odaklarına doğru kayarken, ülkeler de yeni ortamda yerlerini bulmaya çalışıyorlar.

Son dönemdeki gelişmeler, Türkiye’ye bu yeni sistemde biçilen role ilişkin ipuçlarını da veriyor; Türkiye Avrupa’nın “eşit ortağı” olmaktan hızla uzaklaşır, hatta kimi AB siyasetçileri tarafından “potansiyel tehdit” sınıfına dahil edilirken, hem ülke yönetim sistemiyle, hem de kurduğu ilişkiler ağıyla giderek daha fazla Orta Doğu’ya yakınlaşıyor.

Daha net ifadeyle, Avrupa Türkiye’yi Orta Doğu’nun bir parçası olarak konumlandırıyor.

Brüksel’de gerçekleştirilen AB-Güney Kore Zirvesi bu açıdan sembolik bir anlam taşıyor.

AB, Hint-Pasifik’te Güney Kore ile stratejik ortaklığını derinleştiriyor, Ermenistan’dan Hindistan’a kadar yeni iş birlikleri geliştiriyor, Orta Asya’da yeni nüfuz alanları oluşturuyor. Buna karşılık aday ülke statüsündeki Türkiye ile üst düzey siyasi temaslar giderek azalıyor.

Dışişleri Bakanlığı’ndaki diplomatik kariyerinin büyük bölümünde Avrupa Birliği ilişkileri üzerinde çalışan Emekli Büyükelçi Selim Kuneralp’in paylaşımı bu açıdan dikkat çekici;

“Kore Cumhurbaşkanı Lee Jae Myung yarın Brüksel’de AB-Kore zirvesi münasebetiyle Konsey Başkanı Costa ve Komisyon Başkanı Von der Leyen tarafından ağırlanacak. Yanlış hatırlamıyorsam AB üyeliğine aday, ortak ve stratejik partner olan ülkemizin Cumhurbaşkanı Brüksel’e davet edilmeyeli 11 yıl oldu; Meksika’dan Kazakistan’a, Hindistan’dan Ermenistan’a dünyayı dolaşan ve her gittikleri yerde yeni iş birliği anlaşmaları imzalayan AB liderlerinin Ankara’ya son ziyaretlerinden beri beş yıl geçti. Ülkemizin AB için vazgeçilmez olduğuna inananların durup düşünmesi ve nerede hata yaptığımızı araştırmasının zamanı gelmedi mi?”

Türkiye’nin Avrupa Birliği üyelik süreci fiilen donmuş durumda. Daha da dikkat çekici olan, Türkiye’nin yalnızca üyelik perspektifinden değil, Avrupa’nın siyasi gündeminden de uzaklaşıyor olması.

G-7 grubunun Haziran ortasında Fransa’nın Evian kentinde gerçekleşecek zirve toplantısına Hindistan’dan Brezilya’ya, Suudi Arabistan’dan Güney Kore’ye kadar çok sayıda ülke temsil edilirken, “aile fotoğrafında” Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın yer almayacak olması da manidar. Mesaj net; Ankara’nın jeopolitik önemi kabul ediliyor, ancak artık Avrupa ailesinin gelecekteki bir üyesi olarak görülmediği hissi güçleniyor.

Kıbrıs ve Doğu Akdeniz’de zemin kaybı

Bu dönüşümün en görünür sonuçlarından biri Kıbrıs meselesinde ortaya çıkıyor.

Fransa ile Güney Kıbrıs Rum Yönetimi arasında imzalanan SOFA (Status of Forces Agreement) anlaşması yalnızca teknik bir askeri düzenleme değil. Bu anlaşma Fransa’nın adadaki askeri erişimini ve operasyonel kapasitesini artırırken, aynı zamanda Avrupa’nın Doğu Akdeniz’deki stratejik tercihlerini de ortaya koyuyor.

Bir dönem Kıbrıs meselesinde taraflar arasında denge kurmaya çalışan Avrupa ülkeleri artık daha açık biçimde Rum yönetiminin yanında konumlanıyor. Türkiye’nin savunduğu iki devletli çözüm modeli uluslararası destek üretmekte zorlanırken, Rum tarafı Avrupa Birliği üyeliğinin sağladığı diplomatik avantajları kullanarak alanını genişletiyor.

Buna elbette Kıbrıslı Rum Lider Hristodulidis’in Kazakistan’a, “AB dönem başkanı” şapkasını da takarak yaptığı ziyareti de eklemek gerek; Türkiye ile birlikte Türk Devletleri Teşkilatı’na üye olan, hatta zirve toplantısında KKTC Cumhurbaşkanı’nı da “gözlemci” sıfatıyla ağırlayan Kazakistan, belli ki Kıbrıs meselesinde Ankara’nın tam karşısındaki cepheye yerleşiyor.

Ankara hala askeri caydırıcılığını koruyor olabilir; ancak diplomatik ve siyasi zeminde aynı başarıyı gösterebildiğini söylemek zor.

Üstelik bu “askeri caydırıcılık” meselesi de Türkiye’yi Avrupa’nın oluşturmakta olduğu yeni savunma sistemine dahil etmeyi başabilmiş değil; Birkaç Türk özel şirketinin Avrupa’da ortaklıklar kurmasının ötesine geçebilmiş değil Türkiye ile AB arasındaki savunma iş birliği; Ufukta savunma alanında devletler arası, resmi ya da kurumsal hiçbir bağ görünmüyor.

ABD’nin askeri tercihi Yunanistan

Doğu Akdeniz’deki bir diğer önemli gelişme ise ABD’nin Yunanistan’a yaptığı stratejik yatırım. Girit’teki Souda Üssü, Dedeağaç, Elefsina ve diğer askeri tesisler Washington’un bölgesel planlamasında giderek daha önemli hale geliyor.

ABD elbette Türkiye’yi tamamen dışlamıyor; Ancak açık şekilde Türkiye’ye bağımlılığını azaltmaya çalışıyor.

Dedeağaç üzerinden Balkanlar ve Karadeniz’e uzanan yeni lojistik ağlar kuruluyor. LNG terminalleri ve enerji koridorlarıyla Yunanistan bölgesel enerji merkezi haline getiriliyor.

Washington’un verdiği mesaj net: Türkiye önemli ama artık alternatifsiz değil.

Bu da Ankara’nın Batı ittifakı içindeki konumunun geçmişe göre daha farklı bir noktaya evrildiğini gösteriyor.

İç politikadaki dönüşümün dış politikadaki bedeli

Türkiye’nin Avrupa’dan uzaklaşmasının nedenlerini yalnızca dış politika ile açıklamak mümkün değil. Sorunun önemli ve asıl bölümü içeride yaşanıyor.

Özellikle Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi’ne geçilmesinin ardından Türkiye’nin demokrasi, hukuk devleti ve temel haklar alanındaki performansı Avrupa kurumlarının raporlarında sürekli eleştiri konusu oldu.

Kuvvetler ayrılığı mekanizmalarının zayıflaması, yargının bağımsızlığına ilişkin tartışmalar, medya özgürlüğü konusundaki eleştiriler ve siyasi rekabet alanının daraldığına yönelik değerlendirmeler Ankara ile Brüksel arasındaki mesafeyi büyüten faktörler arasında yer almaya devam ediyor.

Bu çerçevede CHP kurultayına ilişkin verilen mutlak butlan kararının yalnızca bir parti içi mesele olarak değerlendirilmesi mümkün değil elbette; Türkiye’nin ana muhalefet partisinin yönetimini belirleyen bir kurultayın yargı kararıyla geçersiz sayılması, Avrupa başkentlerinde demokrasi ve siyasi rekabet açısından dikkatle izlenen bir gelişme olarak görülüyor. Kararın hukuki yönü kadar siyasi etkileri de tartışılıyor.

Muhalefetin kurumsal yapısına yönelik müdahale algısı, Türkiye’nin demokratik standartları konusunda zaten var olan soru işaretlerini daha da büyütüyor.

Buradaki mesele CHP’nin iç dengelerinden çok daha büyük; Mesele, Türkiye’de siyasetin kuralları ve demokratik rekabetin geleceği.

“Orta Doğulu” olmak...

Türkiye yalnızca jeopolitik olarak değil, yönetim modeli açısından da Avrupa’dan uzaklaşıyor.

Avrupa Birliği’nin temel referansları olan kuvvetler ayrılığı, bağımsız kurumlar, yargı denetimi, hesap verebilirlik ve çoğulcu demokrasi ilkeleriyle Ankara arasındaki mesafe açılıyor.

Buna karşılık Türkiye’nin siyasi sistemi giderek daha fazla yürütme merkezli hale geliyor.

Bu durumun Orta Doğu’daki başkanlık sistemleri, güçlü lider modelleri ve merkeziyetçi yönetim anlayışlarıyla daha fazla benzerlik taşıyan bir yapıya dönüşüm olduğu çok açık.

Yeni paradoks

Ortaya çıkan tabloyu şöyle özetlemek mümkün;

Türkiye’nin bölgesel gücü yükseliyor; ancak Avrupa ile kurumsal bağı zayıflıyor.

Suriye’de nüfuzu artıyor; Ama Kıbrıs’ta diplomatik alanı daralıyor.

Orta Doğu’nun ekonomik ve güvenlik mimarisinde daha merkezi hale geliyor; Ama Avrupa’nın siyasi mimarisinin dışına itiliyor.

Bunları alt alta koyunca  Batı’nın Türkiye’ye “biçtiği yeni rolün” ipuçlarını da görmek mümkün;

Ankara’dan beklenen, Avrupa’nın bir parçası olması değil; Avrupa’nın güneyinde ve doğusunda istikrar sağlayan bölgesel bir güç olarak hareket etmesi.

AB’nin eşit üyesi olarak karar alma mekanizmalarında yer almak yerine, Avrupa’ya yönelik göçü durduran, enerji koridorlarını koruyan, Suriye’yi yöneten, Körfez ile Avrupa arasındaki bağlantıları sağlayan bir ülke olması.

Türkiye kamuoyunun tartışması gereken asıl mesele bu;

Ankara Orta Doğu’da güç kazanırken Avrupa’dan uzaklaşmayı kabul ediyor mu?

Türkiye’nin gelecekte nasıl bir ülke olacağı sorusu ile hangi coğrafyanın parçası olacağı sorusu artık birbirinden ayrılmaz hale gelmiş durumda. Avrupa’nın demokratik normlarına yaklaşan bir Türkiye ile Orta Doğu’nun güç dengelerinde yükselen ama Avrupa kurumlarından uzaklaşan bir Türkiye arasında giderek daha belirgin bir tercih ortaya çıkıyor.

Türkiye’de demokrasiye gerçekten inanan kesimlerin direnci, Ankara’nın bu ikilem karşısında hangi yolu seçeceğini de belirleyecek.

SURİYE’NİN DURUMU KRİTİK

Suriye meselesi, Türkiye’nin de içinde bulunduğu dönüşümde kritik bir yapı taşı gibi;

Türk bankalarının Suriye’ye girmesi, yeni sınır kapılarının açılması, demiryolu bağlantılarının kurulması, ticaret hacminin artırılması ve hatta Suriye parasının basımına ilişkin görüşmeler Türkiye’nin bölgesel etkisini artırıyor.

Suudi Arabistan ve Katar milyarlarca dolarlık yatırım yaparken Türkiye devlet kapasitesi, lojistik ağlar ve güvenlik alanlarında Suriye içinde nüfuz oluşturuyor.

Hicaz Demiryolu’nun modern versiyonu olarak tanımlanan yeni ulaştırma koridorları da Türkiye’yi Körfez ile Avrupa arasında kritik bir geçiş ülkesi haline getirebilir.

Bu nedenle Ankara’nın Orta Doğu’daki etkisi son yıllarda hiç olmadığı kadar artıyor.

Aslında politik olmakla politika üretme arasında nerede durmak gerektiğini anlatmak istiyorduk. Ülkede yaşananlar karşısında bir şey yapamasak bile nerede durduğumuzu açık etmemiz gerekiyor. Topal karınca misali, yangına su eriştirmemiz mümkün olmasa bile, bizim neden ve kimden yana olduğumuzu açıkça göstermek, yurttaş olmanın temel sorumluluklarından biri. Sorumluluklarımızı yerine getirerek, işimizi tam, doğru ve temiz yapabilmenin araçlarından biri “iş teorisi”. Yurttaş sorumluluğunun bilincinde olmak anlamlıdır ama ondan da anlamlı olanı günlük jargonları tekrar etmek yerine  “faydalı bilgiyi çeşitlendirerek çoğaltacak” yolu izlemektir.

Peter F. Drucker, iş yönetimine yaptığı büyük katkıları ekonomi alanında yapsaydı, Nobel Ödülü sahibi olurdu. İş yönetimini alışkanlık konforundan kurtararak bilimin bir dalı haline getiren bu büyük düşünce insanının “İş Teorisi”  konusunda yazdıkları yaşamın bütün alanlarına ışık tutar.

Varsayımlarımız çok önemlidir

Drucker diyor ki, “ Krizlerin her birinin temel nedeni işlerin kötü yapılmakta olması değildir. Neden yanlış şeylerin yapıldığı da değildir. Aslında çoğu durumda doğru şeyler yapılmaktadır: ama sonuç alınamamaktadır. Görünürdeki bu çelişkinin neden kaynaklanır? Örgütün üzerinde yükseldiği ve yürüdüğü varsayımlar artık günümüz gerçekliğine uymamaktadır. Bunlar her örgütün davranışını biçimlendiren, neyin yapılması, neyin yapılmaması gerektiğine ilişkin kararlarını dikte eden ve örgüt açısından anlamlı kabul edilebilecek sonuçları tanımlayan varsayımlardır”

Yaşamın her alanında varsayımlar zihnimizin temel araçlarıdır. Varsayımların önemini Stephen Hawking gerçeklik tanımı yaparken bir dâhinin yapabileceği netlikte anlatır: “ Gerçeklik diye bir şey yoktur; zihni modele göre gerçeklik vardır. Zihni modelinizin varsayımlarını değiştirirsiniz, gerçekliğiniz de değişir.”

Kültür, insanların inandıkları, bildikleri ve düşündükleridir; kültürün etkilerini belirleyen de açık ya da örtük toplumsal varsayımlarımız. Yaşam ve yaşamın bütün bileşenlerinde sürdürülebilirlik önemliyse, sürdürebilirliği güven altına alacak olan da kültürümüzün varsayımlarıdır. Ekonomik büyümeyi sürdürebilmek için sermaye gerek şart, yararlı bilgi yeter şartsa; yararlı bilginin üretilmesinin hızlanmasını sağlayan varsayımlarımızı sürekli sorgulamalı, yeni durumları kavrayan zihni modelimizi kurgulamalı, gerçekliklerimizi belirlemeliyiz.

İş teorisi nedir?

Drucker iş teorisinin üç parçadan oluştuğunu söyler: Birincisi, örgütün içinde bulunduğu çevreyle ilgilidir: Telmo Pievani yaşamın direnme, çoğalma ve ulaşılan mekanı doldurma üzerinde kurulu olduğunu söyler. Yaşayan bir varlık olan örgütler de içten ve dıştan gelebilecek tehlikelere karşı direnmeden varlığını sürdüremez. Örgüt küresel ölçekte jeopolitik gelişmeler, hükümet kararları, işgücündeki değişimler, nüfus hareketleri, kültürel algılar, teknoloji, pazarlar, müşteriler gibi değişik alanlarla ilgili varsayımlarını sürekli gözden geçirmeli. Varsayımlar sorgulamadan Harari’ nin dediği gibi, aşırı basitleştirilmiş tarihsel anlatımlar üzerine kurulu zihinsel sabitlere dayalı davranırsak,  İsrail’in bugün düştüğü duruma düşeriz. Cumhurbaşkanı Herzog’un dediği gibi,” İsrail toplumunda korkunç bir süreç başlıyor; vahşileşme süreci!”. İsrail’de vahşileşmenin aktörleri; siyaset biliminde, “düşmanını öretmen yapma yerine, düşmanını benzeme” kuramı üzerinde biraz düşünebilselerdi, ülkenin Cumhurbaşkanı vahşileşme sürecinden söz edecek gerekçe üretemezdi.

İkincisi, örgütün özgül misyonuyla ilgili varsayımlarıdır: Vazgeçilmez ideal ve yaratmak istenen sonuçlara göre tanımlanmış görevlerle ilgili varsayımlar gelişmelerin yönünü ve hızını belirler. Örgütün misyonunu zihninde net olarak tanımlamışsak, örgütün gelişmesiyle ilgili net bilgiye erişebiliriz, örgütün değişik işlevlerini etkin biçimde koordine edebiliriz ve işimize odaklanarak etkin ve verimli sonuçlar alabiliriz.

Üçüncüsü, örgütün misyonunu yerine getirmek için gerekli çekirdek yetkinliklerle ilgili varsayımlardır. Örgütün başarılı sonuçlar yaratması, teknik ve sosyal becerileriyle ilgili ölçüleri de net olarak tanımlamış olmasıdır.

Eğer bir örgütün -siyasi, ekonomik ve kültürel ya da benzeri-  herhangi bir noktasında sorumluluk taşıyorsak; işi etkin yönetmenin temel aracı olan iş teorisinin üç bölümüyle ilgili varsayımlarımıza hakim olmamız; onları sürekli sorgulama merakının eleklerinden geçirmemiz, akıl disiplininin ölçülerine vurmamız işimizi kolaylaştıracaktır.

İş teorisinin özellikleri

Drucker iş teorisinin dört özellik üzerine inşa edildiğini söyler:

1- Çevre, misyon ve çekirdek yetkinliklere ilişkin varsayımlar gerçekliğe uymalıdır.

2- Bütün alanlardaki varsayımlar arasında bir uyum, bütünsellik olmalıdır.

3- İş teorisi bütün örgüt tarafından bilinmeli ve anlaşılmalıdır.

4- İş teorisi sürekli sorgulanarak test edilmelidir.

Çevre, misyon ve çekirdek yetkinlikleri belirleyen nedir? Zamanın ruhunun bileşenleri belirler. Önce jeopolitik gelişmeleri izleyerek olası etkilerine ilişkin varsayımlarımızı netleştirmemiz gerekir. İçinden geçtiğimiz süreç; çevre, misyon ve çekirdek yetkinliklerle ilgili algıların köklü değişmeleriyle bizleri yüzleştiriliyor. Bir önceki dünya düzeninin değerler sistemi alt üst oluyor. Hürmüz Boğazı’nda çatışma bütün insanlığın günlük yaşamını etkiliyor. İklim değişikliğinin yarattığı beklenmedik yağışlar, sel baskınları ve toprak kaymaları insanların canına ve malına mal oluyor. Hükümetlerin serbest ve adil piyasa koşullarını bozan korumacı kararları üretim ve ihracat dengelerini bozabiliyor ya da silahlanma yarışı kalkınmaya ayırabileceğimiz sermaye ve yararlı bilgiyi savunma alanlarına kaydırıyor. Teknolojik gelişmeler, insanın verimliliğini artırıyor; yaşamını kolaylaştırıyor; ama aynı ölçüde insanın yerini alarak onu işsiz bırakma tehdidini artırıyor. İç çatışmalar ya da üretim yetersizliğinin yarattığı göçler, ekonomik ve sosyal koşullardan kaynaklanan doğurganlık oranlarının düşmesi üretim sistemindeki varsayımları derinden etkiliyor. Kültürel algılar, toplumun düzenine katkı yaptığı kadar; günün koşullarına uymayan gelenekler kalkınma süreçlerini yavaşlatabiliyor. Bütün bu sorunları aşarken işe yaşam katan insanın teknik ve sosyal becerilerini geliştirmenin temel varsayımları değişiyor. Bütün bu gelişmelere uyum için varsayımlara dayalı gerçekliği belirlemenin özünde sorgulaması önemli.

Varsayımları belli bir model ve belirlenmiş metotlarla sorgularsak iş örgütlerinin yarattığı sonuçların belirleyici olanlar arasında uyum ve bütünselliği sağlayabiliriz. Zamanın ruhunun bileşenlerini erken uyarı anlayışıyla izlemek, varsayımları sorgulamak ve varsayımların birbirini bütünlemesini ve desteklemesini sağlamak etkili sonuç almayı sağlıyor.

İş teorisini sadece yönetenlerin bilmesi yetmez. Örgütün iç tutarlılığını sağlayacak olan çalışanlar, müşteriler, tedarikçiler ve yöneticilerin de aynı bilgiye sahip olması gerekir.  Toplumsal gücü etkili hale getirmek istiyorsak, örgütü yönetenlerin, çalışanların, müşterilerin ve destek hizmet sağlayan herkesin varsayımları, zihni modeli, bütünsel teoriyi iyi bilmesi ve net olarak anlaması gerekir.

Sorgulama merakı olmadan, sorgulama merakının önünü açan özgürlük ve düzen kurulmadan, ilke, kural ve yasa egemenliğini sağlamadan  “verimli sorgulama” yapılamıyor.

İş örgütü yöneticileri sormalı

Küçük ya da büyük iş örgütleri yöneticileri en azından aşağıdaki üç soruyu kendilerine yöneltmeli: İş teorisinin hakkında ne biliyorum, burada yazılanları ne kadar içselleştirdiğime inanıyorum? Eğer bildiğime ve içselleştirdiğime inanıyorsam, aldığım sonuçları yeterli buluyor muyum? Bilmediğimin ve içselleştirmediğimin farkına vardıysam, bundan sonra ne yapmalıyım?

İçtenlikle sorulara verilecek yanıtlar, işinizin rengini değiştirecektir; hatalarımızı azaltacaktır, bundan emin olun!

Ülkemizdeki siyasi örgütler de anlattıklarımızın kapsamı dışında değil. Aşırı basitleştirilmiş anlatımın yarattığı zihinsel sabitlerin ürettiği kin ve öfke, sonunda dönüp dolaşır toplumun bütünün zihnine gölge yapar, yüreğine yük olur! Tarih, böyle bir sonucu yaratanlar için iyi şeyler yazamaz.

Merkez Bankası Para Politikası Kurulu (PPK) bugün toplanıyor. Kurulun kararı, her zamanki gibi saat 14.00’te açıklanacak. Piyasaları şimdiden PPK heyecanı sarmış durumda.

Anketlerde öne çıkan görüş, faizlerde değişiklik yapılmayacağı yönünde. Ancak Banka’nın politika faizi olan bir hafta vadeli repo ihale faiz oranını yüzde 37’den yüzde 40’a yükseltmesini bekleyenler de var.

Örneğin Garanti BBVA analistleri Adem İleri ve Berfin Kardaşlar, cuma günü yayımladıkları notta şu değerlendirmeyi yapıyordu: “Çatışmayı çevreleyen belirsizliğin sürmesi, artan enflasyon riskleri, son iç siyasi gelişmeler ve finansal istikrar kaygıları nedeniyle Merkez Bankası’nın politika faizini mevcut fonlama maliyeti olan yüzde 40’a yükseltmesini bekliyoruz.” Analistler bu adımı, politika faizi ile ağırlıklı ortalama fonlama maliyetini eşitlemeye yönelik bir düzenleme olarak görüyor.

Politika faizi 23 Ocak’tan bu yana yüzde 37 seviyesinde

PPK kararı hakkında tahminde bulunurken öncelikle “Faizin seviyesi şu anda yeterince sıkı mı?” sorusuna yanıt aramak gerekiyor: Mevcut politika faizini değerlendirirken yalnızca yıllık TÜFE’ye değil, gelecek 12 aya ilişkin enflasyon beklentilerine, aylık çekirdek enflasyonun ima ettiği eğilime ve mevsimsellikten arındırılmış göstergelere de bakmak gerekiyor.

Politika faizi 23 Ocak’tan bu yana yüzde 37 seviyesinde bulunuyor. Eğer TCMB’nin yıl sonu enflasyon tahmini olan yüzde 26 baz alınırsa, yaklaşık 11 puanlık pozitif reel faiz söz konusu. Bu açıdan bakıldığında para politikası hâlâ yeterince sıkı görünüyor.

Ancak mayıs ayında yüzde 2,92 olarak gerçekleşen aylık çekirdek enflasyon farklı bir tablo ortaya koyuyor. Bu düzeydeki aylık enflasyonun yıllıklandırılmış karşılığı yaklaşık yüzde 41’e denk geliyor. Dolayısıyla çekirdek göstergenin işaret ettiği eğilime göre para politikasının yeterince sıkı olup olmadığı tartışılır.

Buna rağmen, son aylarda “bekle-gör” yaklaşımını benimseyen Merkez Bankası’nın bugünkü toplantıda faizi sabit tutacağını düşünüyorum. Banka, genellikle tek aylık verilere aşırı tepki vermekten kaçınıyor. Büyük ölçüde enerji şokundan kaynaklandığını değerlendirdiği son çekirdek enflasyon artışının kalıcı mı yoksa geçici mi olduğunu görmek isteyecektir. Kur tarafında ciddi bir baskının bulunmaması da faiz değişikliğine gitmemek konusunda elini rahatlatacaktır.

Peki, faiz indirimi olur mu? Açıkçası bunu pek olası görmüyorum. Çekirdek enflasyonun yüzde 2,92 seviyesinde bulunduğu bir ortamda faiz indirimi yapmak zor. Enflasyonun hedeflenen yüzde 24 ve tahmin edilen yüzde 26 patikasına gerçekten girdiğinden emin olmak için birkaç aylık daha veriye ihtiyaç var. Bunun için çekirdek enflasyonun yüzde 2’nin altına, aylık TÜFE’nin ise yüzde 1-1,5 bandına gerilemesi ve hizmet enflasyonunda belirgin bir yavaşlama görülmesi gerekiyor.

Toplantıda faiz artırımına yüksek olasılık vermiyorum

Bugün politika faizinde bir artış olur mu? Enflasyon beklentilerinin hala tam anlamıyla düzelmemiş olmasına bakarak bunun ihtimal dışı olmadığını söyleyebilirim. Ancak bugünkü toplantıda faiz artırımına yüksek bir olasılık vermiyorum.

Bu nedenle mevcut veriler ışığında en olası ve belki de tutarlı kararın, politika faizini sabit tutarken sıkı duruş mesajını korumak olacağını düşünüyorum.

Konuya daha teknik açıdan bakanlar, olası bir faiz artırımının mutlaka ek sıkılaştırma anlamına gelmeyeceğini; bunun daha çok politika faizini ağırlıklı ortalama fonlama maliyetiyle uyumlu hale getirmeyi amaçlayacağını belirtiyor. Haklı olabilirler ama buna rağmen ben yine de Merkez Bankası’nın bugün faiz artırımından kaçınacağını düşünüyorum.

Siz bu yazıyı okurken Merkez Bankası kararı çoktan açıklanmış olabilir. Yazıyı okuduktan sonra “Bu kez tutturmuş” ya da “Tamamen yanılmış” diye düşünenler de çıkacaktır. Ancak başlığı her ne kadar bir tahmini çağrıştırsa da bu yazının amacı bir karar tahmininde bulunmaktan ziyade, mevcut görünümü değerlendirmek ve bundan sonraki para politikası kararlarını analiz ederken kullanılabilecek bir çerçeve sunmaktır. Bu nedenle yazıyı, bugünkü karara ilişkin bir öngörüden çok, kararların hangi koşullar altında şekillendiğini anlamaya yönelik bir değerlendirme olarak okumakta fayda var.

1- SORUN: Dünya; dün ile yarın arasında bölünmüş görünüyor. Kimileri dünün hesabında, kimileri de yarını şekillendirme yarışında… Yarını tahmin etmenin en isabetli yolunun, onu inşa etmekten geçtiğini bilenler yeni vizyon, yeni stratejileri konuşurken biz bu hızlı değişim sürecinin neresindeyiz?

2- ETKİSİ: Aslında tıpkı dünya gibi Türkiye de ikiye bölünmüş durumda… Kimimiz “bin atlı akınlarda çocuklar gibi şen” kimimiz yarının dünyasında yer edinebilmek için çırpınıyor. Kısaca Türkiye’de ön cama bakıp ileriye odaklanan da var, dikiz aynasına dalıp geri giden, otoparkta pinekleyen de…

ÇİN BİZİ ÇALIŞIYOR AMA BİZ ÇİN’E FRANSIZIZ

3- ÇÖZÜM: Misal ABD bugün Çin’e kaptırmak üzere olduğu dünya liderliğini bir süre daha elinde tutabilmek için yığınca yol deniyor hatta bunun için dünyayı kan gölüne çevirmeyi göze almış. Çin ise teknoloji ve ekonomi üzerinden dünyayı istila gayretinde… Peki, Türkiye? Bunu dert ediyor muyuz?

4- YÖNTEM: Çin’e gittiğimde biri Pekin ve diğer Şanghay’da 2 farklı ve birbiriyle rekabet içinde Türkiye Araştırmaları Enstitüsü’nü ziyaret edip konuşma yapmıştım. Dönüp ülkeme geldiğimde ise bizde Çin’i çalışan, Ankara Dil Tarih Coğrafya Fakültesi’nde itibar görmeye bir sinoloji bölümü vardı.

İKİ SORU İKİ CEVAP / Yarına dair…

Bizde geleceği öngörenler yok mu?

Olmaz mı, elbette var. Fakat sayıları yetersiz… Nükleer fizikte, zincirleme reaksiyonun başlaması için, aktif maddenin kritik kütleye ulaşması şart. Bizim aktif maddemiz, yarına odaklı beyinlerimiz.

Geçmişe takılanlarımız ne olacak?

Olacağı şu; değiştirilecekler… Zira dünya çok hızlı değişim sürecine girdi ve değişim dahi yetmiyor, dönüşmek gerekiyor. Daha iyi bir yarın uğruna, dünü geride bırakacağız, ama unutmayacağız.

NOT

EN DEĞERLİ SERMAYEMİZ YETİŞMİŞ İNSAN GÜCÜMÜZ

Her toplumun %2’si, zeki ve yeteneklidir. Ancak o toplumun kaderini bu %2’ye nasıl davrandığın belirler. Onları devlet başa yaparsan, ufukların efendisi olursun. Fakat onları kuzgun leşe atarsan uygarlığın taşrasına düşersin. Yazık ki biz ikinci yolu seçtik ve “giderlerse gitsinler” gafletine düştük.

İTTİFAK LÛGATI

İttifak: Bir amaca ulaşmak için kabiliyet, güç ve birikimlerin bu amaca yönelik iş birliği yapması

Kümelenme: Kabiliyet havuzunda yer alan tüm yetkinliklerin, birbiriyle iş bölümü tesis etmesi

Ekosistem: Etkileşim içindeki sektörler ve ekonomik aktörlerin oluşturduğu üretim iklimi

İyiler: Zeki ve yetenekli insanlar daima bulundukları coğrafyaya, kuruma değer katabilirler

Bu senetlerin altı ayda bir yapılacak kupon ödemesi ihale günü belli oluyor ve buna göre de yıllık birikimli faiz en başta ortaya çıkıyor. Vade ne olursa olsun.

Dolayısıyla Hazine’nin gelecekte hangi faize razı olduğunu tartışmasız bir şekilde bu ihalelerle izlemek mümkün. Hazine bugünden örneğin beş yıl sonrası için o faize razı olmak durumunda kalmışsa ya da olmuşsa, bu demektir ki bir anlamda enflasyon beklentisi de o düzeydedir.

İşte bu yılın ilk beş ayındaki TL cinsi sabit faizli senet ihalelerinde oluşan faiz oranları, Hazine’nin gelecek dönemdeki enflasyon beklentisinin hiç de dile getirildiği gibi olmadığını ortaya koyuyor.

41 kere maşallah!

Hazine bu yıl on iki sabit faizli senet ihalesi yaptı. 15 Mayıs ihraç tarihli olarak yapılan ve vade tarihi 15 Mart 2028 olan 672 gün vadeli son ihale “41 kere maşallah” dedirtti. Hazine bu ihaleyle önümüzdeki yaklaşık iki yıllık dönem için yıllık bazda yüzde 41,80 faize razı oldu.

Yıllık yüzde 41,80 faiz… Bu yılın enflasyon hedefi yüzde 24’e, 2027’nin hedefi de yüzde 15’e revize edilmişti. Yüzde 24 ve yüzde 15’in birikimli toplamı yüzde 42,6.

Bir yandan iki yıl için yüzde 42,6 enflasyon öngöreceksiniz, diğer yandan iki yılı bile bulmayan bir dönem (22 ay 12 gün) için yıllık yüzde 41,80’den toplamda yüzde 101,1 faiz ödemeye razı olacaksınız.

Üstelik iki yıl toplamındaki yüzde 42,6 enflasyon 2026 ve 2027 takvim yıllarını kapsıyor; bu kağıdın vadesi ise bu yılın martından 2028’in mayısına kadar olan dönemi… Yani enflasyonun giderek düşmesinin öngörüldüğü önümüzdeki dönem olduğu halde böylesine bir tuhaflık var.

Bu yılın rekoru

Biraz önce bu yıl TL cinsi sabit faizli on iki ihale yapıldığını belirttim. Bu ihaleler içinde yüzde 40 faiz barajı yalnızca son ihalede aşıldı. Yani bir de eğilimin bozulduğu gerçeği var. Faiz yükselme eğiliminde.

Daha önceki ihalelerde faiz biri hariç hep yüzde 30’lu düzeyde oluşmuştu ama o ihalelerin kimisinde vade de çok daha uzundu.

Mayıs ayında yapılan bir başka ihale de Nisan 2031 vadeliydi, yani beş yıl vadeliydi ve bu ihale yıllık yüzde 38,33 faizle yapıldı. Beş yıl boyunca yıllık yüzde 38,33 faiz.

Sonra da “Enflasyonla mücadele ediyoruz, enflasyonun belini kırdık, ha düştü ha düşecek, biraz sabır” denilmiyor mu, gel de inan!

Hem Hazine borçlanırken beş yıl boyunca yıllık yüzde 38’in üstünde faiz ödemeye razı olacak, hem de bu dönem için enflasyon tek hanelere indirilecek!

Enflasyon bu süreçte gerçekten tek haneye inse, Hazine batar ki ne batar!

En düşük faiz bile yüzde 29

En düşük faizin oluştuğu ihale ocak ayında yapıldı. Ocak ayındaki Eylül 2035 vadeli ihalede faiz yüzde 29,09 ve bu oran görece düşük ama Türkiye yaklaşık on yıl boyunca yüzde 29,09 faiz ödemeye razı oldu. Hani enflasyon önümüzdeki yıllarda tek haneye inecekti!

2026, 2027, 2028, 2029, 2030, 2031, 2032, 2033, 2034 ve 2035’in ilk dokuz ayı boyunca yıllık yüzde 29 faiz!

Bu ihaledeki faiz en düşük faiz ama ne kadar uzun süre bu faizi ödemek durumunda kalındığı böyle yıl yıl yazınca sanırım daha çarpıcı bir şekilde ortaya çıkıyor.

Söylem başka, eylem başka!

Hazine’nin borçlanmada bu düzeyde faiz uygulamasına getirilen bir savunma var:

“Ama Hazine bu faizi vermezse borçlanamaz ki…”

Doğru, borçlanamaz. Zaten kimse Hazine keyfinden böylesine yüksek faiz veriyor demiyor. Bu faizi vermedin mi, kimse dönüp çıkardığın kağıda bakmıyor.

Hazine’nin eylemi enflasyonun düşmeyeceğinin itirafı…

Ekonomi yönetiminin ve siyasetçinin söylemi ise enflasyon belasının üstesinden tez zamanda gelineceği…

Sanki vatandaş bu beladan kurtulmanın bu politikalarla mümkün olamayacağını görmüyor! Tabii ki görüyor ve o hep şikayet edilen fiyatlama davranışları var ya, o davranışını Hazine’nin faizine, Merkez Bankası’nın faizine ve bugüne kadar söylenenlerin hiçbirinin tutmamasına göre ayarlıyor.

Güler Sabancı ve Pekarun, Kordsa’yı 2005’te global şirkete dönüştürdüklerini belirtti:

-          Kordsa, 9 ülkedeki 11 fabrikasıyla cirosunu 2008 yılı sonunda 1 milyar doların üzerine çıkaracak.

Endonezya ve Tayland’la ilgili planlarını paylaştı:

-          Dünyanın yeni üretim merkezi Asya Pasifik’e 100 milyon dolarlık yatırım yapacağız.

Pekarun, Kordsa Global’in en mükemmel tesisinin İzmit’te olduğunu vurgulayıp sürdürdü:

-          66 numaralı olarak bilinen endüstriyel naylon iplikte yüzde 39 payla dünya lideriyiz. Kord bezinde dünya lastik devlerinin aklına ilk Kordsa geliyor. Müşterilerimizin yeni üretim merkezlerine yakın olmak üzere buralara geldik.

Kordsa CEO’su Ergun Hepvar’la buluşmaya giderken, Eylül 2008’deki Endonezya ve Tayland seyahati sonrası yazdığım haberi okudum. Ergun Hepvar, Kordsa’nın “lastik güçlendirme” kültüründen gelen bir şirket olduğunu anımsattı:

-          2010’lu yılların başlarındaki dönüşüm süreciyle birlikte kompozit alanına da adım atıldı. Bugün gelinen noktada şirketin toplam cirosunun yüzde 75’i “lastik güçlendirmesi”nden, yüzde 25’i de kompozit teknolojilerinden geliyor.

Geçen yıl organizasyon değişikliği ve strateji revizyonunu hayata geçirdiklerini kaydetti:

-          Kordsa, kendi faaliyet alanında dünyanın en büyüklerinden. Örneğin, naylon katma değerli, yüksek teknolojili ürünlerde dünyada önemli bir liderliğimiz var. Polyesterde de özel ürünlerde liderliğimiz sürüyor.

Lastik sektöründe dünyada ilk sıralarda yer alan 6 büyük şirketin yeni ürün geliştirdiklerinde, yeni teknoloji üzerinde çalıştıklarında ilk önce Kordsa’nın kapısını çaldıklarını vurguladı:

-          Müşterilerimiz geliştirme gücümüze, bilgi birikimimize ve verdiğimiz test sonuçlarına güveniyor. Kordsa’nın en büyük değerlerinden biri bu.

Yeni dönemde ana faaliyet alanlarına odaklanacaklarını bildirdi:

-          “Lastik güçlendirme” tarafında özellikle Asyalı üreticilerin yarattığı çok ciddi fiyat rekabeti var. Doğru konumlanıp hangi hacimde kârlı çalışabileceğimizi bulmamız lazım. Şu anda onun üzerinde çalışıyoruz. Lastik tarafında “özümüze” dönüyoruz.

Kompozit tarafında büyüme olduğunun altını çizdi:

-          Kompozitin merkezi ağırlıklı olarak Amerika tarafı. Ciroda kompozitin payı artıyor. Kârlılığı artıyor. Geçen yıl bunu görmeye başlamıştık. Bu yıl da sürüyor. Gelecek yıl da sürecek gibi görünüyor. Hatta daha da artmasını bekliyoruz.

Kompozitte sivil havacılık, uzay teknolojileri ve otomotivde önemli yetkinliklerinin olduğunu irdeledi:

-          Veri merkezleri için de ürün geliştiriyoruz. Amerika’daki şirketlerimizden biri “seramik dokuma” ve “seramik kompozitler” konusunda uzman. Uzay teknolojilerine de önemli malzeme tedariki sağlıyoruz. Dünyada kendi alanında bir numara.

Şirketin Amerika’da kullanılan deyimle “İşin büyük abisi” konumunda olduğuna işaret etti:

-          O şirketimizin geliştirdiği bir malzeme var. Özel seramik ipliği kullanarak, kendi geliştirdikleri üretim prosesleri ve kimyasallarla yaptıkları bir ürün. Bizim kompozitte parça olarak yapıp sattığımız tek ürün bu. Veri merkezlerindeki enerji hücrelerinde kullanılıyor.

Söz konusu seramik parçanın işlevini anlattı:

-          900-1000 derece ısıya dayanıyor. Enerji hücresinde dengeyi sağlıyor. Enerji hücresi çalışırken belli bir titreşim ve belli bir sıcaklık oluşuyor. Onun kontrol edilmesi ve o ısının dışarıya geçmemesi gerekiyor. Onu sağlayan malzeme bizim parçalar.

Kordsa’nın ABD’deki iştiraki “Fabric Development Inc.”in NASA’nın insan taşıma amacıyla uzayda en uzak mesafeyi kat eden “Orion” kapsülü için de kumaşlar sağladığına dikkat çekti:

-          Amerika’daki dokuma şirketlerimiz Boeing onaylı. Nitekim “Boeing 787” programının onaylı tedarikçileri arasındayız. ABD’de tek üretici olduğumuz alanlar da var. Avrupa’daki üretimlerimizde otomotiv pazarında çok güçlüyüz.

Kordsa’nın 4 kıtada 6 ülkeye yayılan 12 üretim tesisinin olduğuna vurgu yaptı:

-          Tedarik zinciri direnci yeni dünya jeopolitiğinde çok önemli hale geldi. Biz, dünyanın farklı bölgelerinden ürün tedarik edebilir durumdayız. Bu bize büyük avantaj sağlıyor. Örneğin Amerika’daki fabrikamız oradaki hammaddeyi kullanıyor, Çin’den hammadde taşımıyor.

2005 yılında “global şirket”e dönüşen Kordsa, “lastik güçlendirme”nin yanına kompozit ürünleri de katıp, bazı alanlardaki dünya liderliğini perçinledi.

Amerika’da ayrıca “seramik ipliği”ne dayalı özel parçalarla öne çıkıp “büyük abi”lik noktasına ulaştı…

Biz ‘uluslararası’ değil, ‘küresel’ bir şirketiz

KORDSA CEO’su Ergun Hepvar, şirketin “uluslararası” değil “küresel” yapıda olduğunu belirtip, farkını şöyle anlattı:

-          Benim gözümde “küresel” şudur: Küresel müşterilerle çalışıyorsunuzdur. Müşteri de sizi “küresel” olduğunuz için tercih ediyor. Bizim müşterimiz olan büyük lastik şirketleri dünyanın her yerinde üretim yapıyor. Kordsa’nın küresel ayak izi onlara çok uyuyor.

Söz konusu müşterilerin Kordsa’da tek kişiyle konuşup dünyanın her tarafından mal alabildiğini kaydetti:

-          O müşteriler bu yapısı nedeniyle Kordsa’yla çalışmayı tercih ediyor. Kordsa’nın bu konumunun Türkiye için de çok kıymetli olduğunu düşünüyoruz.

2008 yılında dönemin Kordsa Global CEO’su Mehmet Pekarun’un Jakarta ve Bangkok seyahati sırasında kullandığı “Müşterilere yakın olmak için buralara geldik” cümlesini, 18 yıl sonra Ergun Hepvar da yineledi:

-          Bizim için önemli olan müşterinin yanında olmak…

Ardından sürdürdü:

-          Tam anlamıyla küresel bir ağ yönetiyoruz. Bazı ürünleri Endonezya’dan Brezilya’ya gönderiyoruz. Kimilerini Brezilya’dan Tayland’a gönderiyoruz. Tayland’dan Amerika’ya gönderdiklerimiz de var. Türkiye’den Amerika’ya, Brezilya’ya giden ürünler oluyor.

Bu yapıyı şöyle özetledi:

-          Biz her yerden her yere ürün gönderiyoruz.

790.7 milyon dolar cirosu var, 280 milyon doları ABD’den sağlanıyor

KORDSA CEO’su Ergun Hepvar’a Kordsa’nın 2025 yılı verilerini sorduk, paylaştı:

• 2025 yılını 790 milyon 757 bin dolarlık toplam ciro ile tamamlamıştık.
• FAVÖK (Faiz, amortisman ve vergi öncesi kâr) 62 milyon dolar.
• Gelirlerin yüzde 78’i ABD doları, yüzde 22’si Euro cinsinden gerçekleşiyor.
• En büyük geliri 319 milyon dolarla Avrupa, Orta Doğu ve Afrika (EMEA) bölgesinden sağlıyoruz.
• Onu 280 milyon dolarla Kuzey Amerika izliyor.
• Asya-Pasifik’teki gelirlerimiz 107 milyon dolar düzeyinde bulunuyor.
• Güney Amerika’dan da ciroya 85 milyon dolarlık katkı oluyor.
• İhracatımız 244 milyon dolar.
• 150 milyon dolar operasyonel nakit akışı gerçekleşiyor.
• 4 kıtaya yayılan 12 üretim tesisinin yanı sıra 2 Ar-Ge merkezi ile 2 teknik merkezimiz faaliyet gösteriyor. Bu merkezlerde 88 kişi çalışıyor.
• Tescilli patent sayımız 617.
• 1096 patent başvurumuz var.

Seramik ürünlerimizde kilo başı gelir 40 dolar

KORDSA CEO’su Ergun Hepvar, Kuzey Amerika’daki seramik iplik bazlı ürünlerini GE’nin uçak motorlarında kullanmayı düşündüğünü belirtti:

-          Maliyeti daha uygun diye titanyumu tercih ettiler.

Kordsa’nın temel ürünlerinin kilo başına ihracat gelirini merak ettik, hesapladı:

• Lastik güçlendirme ürünleri 3-4 dolar.
• Kompozit malzemeler 20-21 dolar
• Seramik parçalar 40 dolar

ABD ve İsrail’in İran’a saldırısıyla başlayıp, 100 günü geride bırakan savaşın hammadde tedarikine etkisini sorduk, yanıtladı:

-          Biz hammadde tedariki sıkıntısı yaşamadık.

Savaşın talepte dengesizliğe yol açtığını vurguladı:

-          Başlangıçta erken mal çekenler oldu. O da tedarikte biraz dengeleri bozdu.

Söz fiyatlardan açılmışken şu noktanın altını çizdi:

-          Bizim rekabette en ucuz olmak gibi bir iddia ve çabamız yok. Katma değerli ürünlere yoğunlaşıyoruz.

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası bugün faiz kararını açıklayacak. Para Politikası Kurulu haziran toplantısı öncesinde bankacılık sektöründe TL mevduat faizleri yeni haftaya 0.5-1 puan yükselişle başladı. Bankacılık sektöründe 100 bin liraya kadar mevduatta bileşik faiz oranı yüzde 41-42 seviyesine çıkarken yeni getirilen mevduatta yüzde 47’ye varan oranlar gözleniyor. Ticari kredi faizlerinde ise hafif bir gevşeme ile yüzde 50 seviyesinin altına gelindi. Sektörün net kar verilerinde de bu fark yansıdı, bankalarda nisanda TL mevduat faizleri 141 baz puan artarken, TL kredi getirileri ise 73 baz puan geriledi.

Beklentiler pas geçilmesi yönünde 

TCMB yılın dördüncü Para Politikası Kurulu kararını bugün açıklayacak. Ocak'ta 100 baz puan indirimle yıla başlayan TCMB yılın ilk iki ayında yüksek gelen enflasyon verisi sonrası mart toplantısında pas geçerken şubat sonu başlayan savaşın etkilerini de göz önüne alarak nisanda da faizi yüzde 37’de sabit bıraktı. Ancak savaşla birlikte fonlama faizini yüzde 40 seviyesine çeken Merkez Bankası kredilere yönelik makroihtiyati önlemlerini de sıkılaştırdı. Matriks Haber’in anketine katılan ekonomistlerin bugünkü toplantı için beklentisi pas geçilmesi yönünde. Haziran 2026 toplantısı için tahmin veren 33 ekonomistin 27'si haftalık repo faizinin sabit bırakılacağı tahmininde bulundu. 6 ekonomist ise politika faizinin 300 baz puan artırılarak yüzde 40,00 seviyesine yükseltileceğini öngördü. Politika faizine ilişkin medyan tahmin yüzde 37 olurken, ortalama tahmin yüzde 37,55 seviyesinde gerçekleşti. En yüksek beklenti yüzde 40, en düşük beklenti ise yüzde 37,00 oldu.

Ankete göre, borç alma ve borç verme faizlerinin de değiştirilmeyeceği tahmin edildi. Yabancı bankaların da TCMB’ye yönelik tahminleri paralel. Beklentilerini açıklayan Morgan Stanley, Goldman TCMB'nin faizi sabit tutmasını bekliyor. Morgan Stanley notunda, iç talepteki zayıf büyümenin Merkez Bankası’nın sabırlı davranmasını sağlayabileceği belirtilirken enerji emtia fiyatlarındaki yükseliş ve oynaklığa rağmen, TCMB’nin ana politika faiz oranını yüzde 37’de tutmasını ve sıkılaştırma eğilimini yinelemesi beklentisi öne çıktı. Notta, daha uzun vadede, manşet enflasyonun 2026’nın dördüncü çeyreğinde gerilemesini, TCMB’nin temkinli gevşeme döngüsüne yeniden başlamasını ve ana politika faiz oranını 200 baz puan düşürerek yüzde 35’e indirmesini tahmin etti. Kurum, 2027’de TCMB’nin yıl sonuna kadar ana politika faiz oranını kademeli olarak yüzde 27,50’ye indireceğini öngördü. Goldman Sachs da TCMB’nin faiz artırmak yerine, finansal koşulları sıkılaştırmak için kredi büyümesine yönelik düzenleyici sınırlamaları kullanacağı tahmin edildi.

Döviz ve altın talebi etkisi 

Tüm bu beklentiler bankacılık sektörünü de 8 haftalık hesaplama döneminin sonuna gelinmemiş olsa da TL mevduat faizlerini artırmaya yöneltti. Yeni hafta 0.5-1 puanlık mevduat faizi artışlarıyla başlarken yeni getirilen mevduatlara verilen faiz oranı yüzde 47 seviyesine kadar çıktı. Bankacılık sektörü kaynakları sıkı duruşun yanı sıra döviz ve altına yönelik talebin de TL mevduat oranının tutturulması konusunda bankaları zorladığını bu nedenle mevduat faiz oranlarında yukarı yönlü hareketlerin bir süre daha devam edebileceğini belirtti. Ticari kredi faizleri ise kısıtlamaların sıkılaştırılmasına rağmen hafif bir gevşeme eğiliminde. Talebin de güçlü olduğunu belirten bankacılık sektörü kaynakları bu durumun bankaların net karını baskıladığına da işaret etti.

Net kârlılıkta aylıkta %38 düşüş, yıllıkta %57 artış

Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu (BDDK) aylık verileri de bankaların sıkıntısını ortaya koyuyor. Nisan ayına ilişkin BDDK verilerine yönelik analizinde Yapı Kredi Yatırım bankacılık sektörünün nisandaki 75 milyar liralık net karının aylık yüzde 38 düşüşe, yıllık ise yüzde 57 artışa işaret ettiğine yer verdi. Analize göre aylık net kar düşüşünde marjlarda gerileme temel nedeni oluştururken net faiz marjının aylık 53 baz puan gerilediği ve net faiz gelirlerini aşağı çektiği belirtildi. Analize göre bu bozulmanın temel nedenleri 214 baz puan gerileyen TL kredi-mevduat makası ve 53 baz puan düşen TL menkul kıymet getirileri. TL mevduat faizleri nisanda 141 baz puan artarken, TL kredi getirileri ise 73 baz puan geriledi. Yapı Kredi Yatırım analistleri nisan verilerinin, bankaların karlılıklarının yüksek seyreden TL faizler kaynaklı olarak ikinci çeyrekte zayıf olacağına işaret ettiğine vurgu yaptı.

TEPAV, Ocak-Mart 2026 dönemi yabancı doğrudan yatırımlara yönelik bültenini yayınladı. Buna göre, Türkiye 2,6 milyar dolar yatırım alırken, 2,8 milyar Türkiye’den yurt dışına yatırım yapıldı. Gayrimenkul hariç tutulduğunda da 0,9 milyar dolar, Türkiye aldığı yatırımdan daha fazla yurt dışına yatırım yaptı. 2025 aynı dönemde, Türkiye’ye 0,7 milyar dolarlık net giriş gerçekleşmişti.

Yapılan çalışmada, Türkiye’ye gelen yatırımların yüzde 32’sinin imalat sanayiinde olduğunu, bunu yüzde 25,5 ile bilişimin izlediği, bu iki sektörün toplamda yüzde 57,5 ağırlığa ulaştığına dikkat çekildi. Sektörel bazda, bir önceki yıl aynı dönemle karşılaştırıldığında, bilişim, finans-sigorta ve inşaattaki yatırımların palının arttığı, toptan ve perakende ticaret yatırımlarının ise azaldığı belirtildi. Ülkeler bazında, ilk çeyrekte gelen yatırımların yüzde 23,2’si Almanya kaynaklı olurken, bunu yüzde 19,9 ile ABD, yüzde 13,8 ile Hollanda izledi. İngiltere ve Birleşik Arap Emirlikleri dönemsel olarak paylarını artırdı.

Şirket kuruluşunda güçlü artış 

TEPAV bülteninde 2026 ilk çeyrek itibariyle kurulan şirket sayısındaki artışa vurgu yapıldı. Buna göre, Türkiye’de kurulan yabancı sermayeli şirket sayısı ilk çeyrekte bir önceki yıl aynı döneme kıyasla yüzde 63,9 oranında artışla 2 bin 440 adet oldu. Şirketlere konulan sermaye ise yüzde 409,4 ile 12,7 milyar TL olarak belirlendi. Kurulan şirketlerde ise İran ortaklı girişimler 109 adet ile ilk sırada yer aldı. Bunu 105 şirket ile Almanya izledi.

Bu arada, 2026 ilk çeyrekte yabancıların Türkiye’den aldığı konut sayısında da düşüş oldu. Azalış adet itibariyle yüzde 8,8 düşüşle 4 bin 390 adet olarak gerçekleşti. En fazla konut satılan yabancılar sırasıyla Rusya, İran, Ukrayna vatandaşlarından oluştu. Diğer yandan, en fazla konut satın alan bu üç ülke vatandaşlarına yapılan satış adetlerinde dönemsel olarak yüzde 14,5 ile yüzde 18 arasında düşüş oldu. TEPAV çalışmasında, Türkiye’den yurt dışına yapılan yatırımlarda gayrimenkulün ağırlığının artmayı sürdürdüğü, tutar olarak da yurt dışına yatırım yapma eğiliminin devam ettiğine dikkat çekildi. Gayrimenkulde, Hollanda, ABD, İngiltere, BAE ve Yunanistan en fazla yatırım yapılan ülkeler olması yanında, bu ülkelerden gayrimenkul alımındaki artış eğilimine de vurgu yapıldı.

Gıda sanayisinde enerji verimliliği yalnızca fatura azaltan bir uygulama olarak görülmemeli. Ürün kalitesi, üretim güvenliği, bakım disiplini, karbon ayak izi ve rekabetçilik aynı çerçevede ele alınmalı. Türk Sanayisinin Enerji Verimliliği Raporu’nun üçüncü versiyonunda yer alan gıda sektörü analizleri de bu açıdan güçlü bir veri seti sunuyor.

Farklı ölçeklerde 82 tesiste yapılan enerji etütleri, sektörün önemli bir iyileştirme alanına sahip olduğunu gösteriyor. Bu tesislerin 42’si 5.000 Ton Eş Değer Petrol (TEP) üzeri, 31’i 1.000 ila 5.000 TEP arası, 9’u ise 1.000 TEP altı tüketime sahip.

Tüketim profili Analiz edilen tesislerde toplam enerji tüketiminin %29’u elektrikten, %71’i ise ısı enerjisinden, ağırlıklı olarak fosil yakıtlardan kaynaklanıyor. Buhar, sıcak su, pişirme, kurutma, pastörizasyon, yıkama ve temizlik süreçleri ısı enerjisinin payını yükseltiyor.

Toplam enerji verimliliği potansiyeli %37,2 seviyesinde. Bunun %15,3’ü elektrik tüketiminden, %21,9’u ise ısı enerjisi tarafındaki iyileştirmelerden geliyor. Bu tablo, gıda sanayisinde ısı tarafının güçlü bir fırsat alanı olduğunu gösterirken elektrikli sistemlerde de dikkat çekici bir potansiyel bulunduğunu ortaya koyuyor.

Bu nedenle gıda sektöründe verimlilik yol haritası iki kanatlı kurulmalı. Bir tarafta buhar, sıcak su, kurutma, pişirme ve ısı geri kazanımı yer almalı. Diğer tarafta ise soğutma sistemleri, pompalar, fanlar, basınçlı hava ve iklimlendirme sistemleri aynı disiplinle ele alınmalı.

İlk üç odak alanı 

Etüt sonuçlarına göre sağlanabilecek toplam 100 birim tasarruf potansiyelinin %42’si ısı ve üretim süreçlerinden geliyor. İkinci sırada %30 ile soğutma sistemleri, üçüncü sırada ise %14 ile basınçlı hava yer alıyor. Bu üç başlıkla toplam potansiyelin %86’sına ulaşılıyor.

Bu dağılım gıda sanayisi için net bir önceliklendirme sunuyor. Enerji verimliliği çalışmaları önce en yüksek etki yaratacak bu üç alandan başlamalı. Alt sektöre bağlı olarak pompalar ve iklimlendirme sistemleri de bu plana eklenmeli.

Yatırımın geri dönüşü 

Gıda sektörü etütlerinde 1 TEP enerji tüketimi azaltımı için gereken ortalama yatırım 1.475 dolar olarak hesaplanıyor. Projelerin ortalama geri ödeme süresi ise 2,59 yıl seviyesinde.

Emisyon azaltımı açısından da tablo dikkat çekici. 1 ton karbondioksit eş değeri emisyon azaltımı için gereken ortalama yatırım tutarı 487 dolar. Bu gösterge, gıda sektöründe enerji verimliliğinin karbon yönetimi açısından yüksek etkili ve ölçülebilir bir araç olduğunu ortaya koyuyor.

Sahadan notlar 

Gıda tesislerinde en sık görülen fırsatlar, ısı enerjisinin yoğun kullanıldığı noktalarda ortaya çıkıyor. Kazan daireleri, buhar hatları, kondens dönüş sistemleri, kurutma ve pişirme ekipmanları, pastörizasyon hatları, sıcak su sistemleri ve yıkama süreçleri ciddi tasarruf alanları yaratıyor. Atık ısının geri kazanılması da besi suyu ön ısıtması, proses suyu hazırlığı ve mahal ısıtması gibi ihtiyaçlarda önemli katkı sağlayabiliyor.

Bir diğer güçlü fırsat alanı ısı pompası uygulamaları. Birçok tesiste aynı anda hem ısıtma hem soğutma ihtiyacı bulunuyor. Bu yapı, doğru tasarlanmış ısı pompası sistemleri için uygun bir zemin oluşturuyor. Soğutma sisteminden atılan ısının sıcak su veya proses ısısı ihtiyacında değerlendirilmesi, fosil yakıt tüketimini ve toplam enerji maliyetini azaltabilir.

Soğutma sistemlerinde düşük verimli ekipman kullanımı, yanlış sıcaklık ayarları, kısmi yük verimsizliği, yetersiz bakım ve eski otomasyon yapıları önemli kayıplara yol açıyor. Pompa sistemlerinde gereğinden yüksek debi, vana kısma yöntemiyle işletme, hatalı motor seçimi ve değişken hızlı sürücü eksikliği tasarruf fırsatlarını büyütüyor. Basınçlı havada ise kaçaklar, yüksek basınçta çalışma ve hat tasarım hataları toplam tüketimi artırıyor.

Son söz 

Gıda sektörü için ortaya çıkan veriler, verimlilik yatırımlarının uygulanabilir ve finansal olarak savunulabilir olduğunu gösteriyor. Doğru önceliklendirme yapıldığında gıda sektöründe enerji verimliliği maliyetleri azaltan, karbon ayak izini düşüren, ürün kalitesini ve tedarik güvenliğini destekleyen somut bir rekabet aracına dönüşüyor.

Ancak hat büyüdükçe yolcu sayısının da ciddi şekilde artacağı ortada. Bu nedenle geçtiğimiz günlerde Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı yetkilileriyle yaptığım görüşmede mevcut sefer sıklığının yetersiz kaldığını, seferlerin artırılması ya da vagon kapasitesinin yükseltilmesi gerektiğini ifade ettim. Aldığım yanıt ise “Talep olursa değerlendiririz” şeklindeydi. Oysa talep zaten sahada açıkça var. Yoğun saatlerde hattı kullananlar durumu net biçimde görüyor.

Şubatta bu köşede İstanbul Havalimanı metrosundaki iki temel soruna dikkat çekmiştim. Birincisi, bir havalimanı hattına yakışmayan işletme saatleriydi. Gece yarısından sonra İstanbul’a ulaşan yolcular metrodan yararlanamıyor, taksi ya da servis kullanmak zorunda kalıyordu. İkinci sorun ise sefer aralıklarıydı. 20 dakikalık bekleme süresi, özellikle yoğun saatlerde ciddi mağduriyet yaratıyordu.

Aradan aylar geçti ama çok şey değişmedi. Sabah 06.00–09.00 saatleri arasında Gayrettepe yönünde, akşam ise dönüş saatlerinde yoğunluk dikkat çekiyor. Yolcular trene binebiliyor ancak çoğu zaman sıkışık şekilde yolculuk etmek zorunda kalıyor. Halkalı etabının devreye girmesiyle yoğunluğun daha da artması sürpriz olmayacak. Yaklaşık 100 milyar lirayı aşan maliyetle hayata geçirilen bu yatırımın başarısı sadece ray döşemekle ölçülemez. Önemli olan sistemin verimli ve konforlu çalışması.

Bugün atılacak adımlar yarının daha büyük sorunlarını engelleyebilir. Yoğun saatlerde 20 dakikalık sefer aralığının düşürülmesi, ek tren setlerinin devreye alınması ve yoğunluğun düzenli takip edilmesi gerekiyor. Çünkü ortada öngörü değil, yaşanan bir sorun var. Halkalı etabı açıldığında “Bu kadar yolcu beklemiyorduk” demek kimseye bir şey kazandırmaz. M11 hattı Türkiye’nin en hızlı metrosu olabilir ama yolcular istasyonlarda ve vagonlarda sıkışıyorsa, o hız tek başına bir anlam taşımaz.

Çin’de “ölçek” yeniden tanımlanmış ve ölçeği artık bir üstünlük değil, üstüne kalite, hız, teknoloji ve ağ kabiliyeti bindirilmesi gereken bir zemin olarak yeniden kurgulanmış.

Çin’de ölçek her yerde hissedilmekte; nüfusta, şehirlerde, tren istasyonlarında, fuarlarda, fabrikaların yerleşim alanlarında, üretim kapasitesinde, nadir toprak elementleri ve değerli maden rezervlerinde, limanlarda, e-ticarette ve devletin planlama ve uygulama becerisinde. Fakat 2026 ziyaretimizin asıl dikkat çekici tarafı, ölçeğin artık Çin için tek başına yeterli görülmemesi. Çin’de “ölçek” yeniden tanımlanmış ve ölçeği artık bir üstünlük değil, üstüne kalite, hız, teknoloji ve ağ kabiliyeti bindirilmesi gereken bir zemin olarak yeniden kurgulanmış.

Bugün itibarıyla Çin'in en büyük stratejik risklerinden birisinin ABD ile rekabet veya ticaret savaşları yanında hızlı yaşlanan nüfus olacağını söylemek çok yanlış olmaz. Çin hükümeti bu riski de yönetmek zorunda. Çünkü, Çin’de de nüfus artışı dünya ortalamasının altında ve son 3 yıldır azalmaya devam ediyor. Bugün 1,405 milyar civarında olan nüfusun 320 milyonu (% 23) 60 yaş üstünde. Mevcut doğurganlık hızını da dikkate alan akademik çalışmalara baktığımızda, nüfusun 2050’lerde 1,3 milyar civarında olacağı, 2100’lere gelindiğinde 800 milyonun altına ineceği öngörüleri kuvvetli şekilde karşımıza çıkıyor. 2050’ye gelindiğinde 60 yaş üstü nüfus oranının %40 seviyesine geleceği öngörüsü, bugünkü çalışma çağındaki nüfus oranını %60-63 seviyesinden %50 seviyesine çekecek. Başka bir ifadeyle Çin’de toplam nüfus 2050’ye gelindiğinde yaklaşık % 8-9 küçülürken, yaşlı nüfusu yaklaşık %60–70 büyüyecek. Bu nedenle Çin tüm küresel gelişmeleri kendi nüfus yapısıyla birlikte izlemek zorunda. Özellikle nüfusun azalmasından ziyade nüfusun yaşlanmasıyla ilgili tedbirleri bugünden alması gerektiğinin de farkında olduğunu düşünüyorum. Neticede, bu tehlikeyi Çin hükümeti de yakından görüyor. Bu yüzden; robotik, yapay zekâ, otomasyon, bedenlenmiş yapay zekâ ve insansı robot teknolojilerini yalnızca teknolojik üstünlük amacıyla değil, gelecekte oluşacak iş gücü açığını kapatmak ve üretimde katma değeri korumak/artırmak amacıyla da stratejik öncelik haline getirdiğini değerlendiriyorum. Böyle bakınca, nüfustaki bu yapısal değişim öngörüsünün Çin sanayi politikalarının arka planındaki önemli itici güçlerden biri olduğunu da görebiliyorum.

NOT: Nüfusun kendini koruyabilmesi için gereken doğurganlık oranı 2,1. Güncelde dünya ortalaması 2,2; Çin’de bu oran 1,0 civarında. Bu arada ülkemizde de 1,48 civarında olan doğurganlık hızı sorunsal bir alan oluşumuna doğru ilerliyor. Bu konunun, ülkemizde de uzun dönem stratejilerle tedbir geliştirilmesi gereken bir tehdit olarak algılanması gerektiğini değerlendiriyorum.

Bu arada; Çin’de sosyal uyum ve aile ekonomisi de özel bir sosyal-ekonomik hassasiyetle yönetiliyor. Sokaklarda bir yanda yaşlı nüfusun çoğunlukta olduğu klasik süpürge ile yol ve parkları elle temizleyen insanlar ve bir yanda da taksi, otobüs, temizlik kamyonu ve kargo kamyonetlerinde yollarda sıklıkla karşılaştığımız otonom araçlarda 6G ve akıllı bağlantılı sistemler.

Çin, dünya ham çelik üretiminin yaklaşık yarısını gerçekleştiriyor

Ölçekle ilgili ekonomik verilere tekrar döneyim. Dünya Çelik Birliği verilerine göre Çin 2025 yılında 960,8 milyon ton ham çelik üretmiş, dünya toplamı ise 1.849,4 milyon ton. Bu rakamlar Çin’in küresel ham çelik üretiminin yaklaşık yarısını tek başına gerçekleştirdiğini göstermekte. Ancak aynı veri seti, Çin’in 2025 üretiminin 2024’e göre %4,4 gerilediğini de ortaya koymakta. Bu iki veri birlikte okunduğunda; Çin çok büyük olmaya devam ediyor; fakat büyüklüğü daha seçici, daha nitelikli ve uluslararası rekabeti yönetebilecek yapılarla yönetmeye çalışıyor. Çin’de devlet söylemi de stratejik hedeflere paralel olarak değişmiş. Firmalar da devlet gözünde “kapasitede doygunluk” oluştuğunun ve devletin bu yeni durumu farklı bir stratejiyle yönetmek istediğinin çok farkında.

Çin devleti, her sektörün her yerde ve firmaların kendi çabalarıyla kontrolsüz büyümesini değil, kümelenme mantığında ve kontrollü bir şekilde, ülkenin makro-hedeflerine uyumlu bir yapıda ve uluslararası pazarda güç kazanmasını istiyor. Devlet aklı, uluslararası rekabette güçlü kalamayacakların devlet destek ve teşvikleriyle desteklenmeyeceğini, bu firmaların doğal yollarla oyundan çekileceğini vurguluyor. Bu yüzden de Çin’de devlet, mevcut kapasiteyi artırarak değil, mevcut kapasiteyle daha güçlü olabilecek yatırımların önünü açacak bir destek ve teşvik sistemi planlıyor. Çin Devleti; 15’i nci Beş Yıllık Planı’nda yer alan gelişen endüstrilere ve geleceğin sektörlerine katma değer yaratacak alanlar ve destek verilecek başlıklar olarak bakıyor. Bu yeni stratejiyi ben şöyle okuyorum; “İç ve dış talebe yönelik ihtiyacın karşılanması için belirlenen ve önceliklendirilen sektörlerde kapasite geliştirmeye Çin yıllarca büyük kaynak tahsis etti. Bundan böyle öncelik, kapasite / ölçek büyütmek değil, katma değeri çoğaltmak olacak. Buna uyumlanamayan ve belirlenen endüstrilere ve sektörlere yatırım yapmayan, ölçekte büyük kalmayı tercih edeceklere ise destek verilmeyecek ve bu firmalar doğal yollardan kaybolacaklar.”

Çin’in hız anlayışı da farklı okunmalı. Bizler imalat sanayiinde rol aldığımız için hızı çoğunlukla üretim bandının hızı ile tanımlayabiliyoruz. Çin’e baktığımızda hızı; karar alma hızı, müşteriye dönüş hızı, müşteriyle ürünü ve istenirse ürünün üretildiği yeri buluşturma hızı, prototip geliştirme hızı, üretme hızı, fuar alanına ulaşma hızı, fuardan siparişe geçiş hızı, teslimat hızı, limandan tren bağlantısını kurma hızı, kara-deniz-demiryolu entegrasyonu ile ulaşım hızı, serbest bölgeler marifetiyle ticaret hızı, devletin yazılı stratejik planlarından sahadaki uygulamaya geçiş hızı gibi çok kriterli ve çok katmanlı olarak değerlendirmemiz gerektiğini de bu ziyarette çok net deneyimlemiş olduk.

Kalite anlayışı da Çin’de yalnızca ürün kalitesinde sıkışmış değil. Çin’de kalite; fabrika düzeni, süreç disiplini, fuar organizasyonu, ulaşım altyapısı, şehir estetiği, lojistik entegrasyon, tedarikçi takip hızı, paketleme, satış kanalı ve kullanıcı deneyimi ve memnuniyeti ile birlikte şekillenmiş. Bu yüzden Çin’i yalnızca “ürün kalitesi” üzerinden değerlendirmek doğru olmayacaktır. Kaldı ki ürün kalitesinde de çok şeffaf ve ileri seviyedeler. Bazı Avrupalı üretici ve OEM’lerin bu gerçeği göremez bir soğukkanlılıkla hala “bizim kalitemizi Çin’le karşılaştırmayın” yanılgısı ve hantallığı içerisinde olduklarını, bir çeşit körebe oyunu oynadıklarını da görüyoruz. Burada, Çin’in asıl yükselişinin biraz da ürün kalitesini sistem kalitesine dönüştürmüş olmasından kaynaklandığını düşünüyorum. Çin’le aramızda 5 saat zaman farkı olmasına rağmen yazılan e-posta veya mesajlara aynı gün en geç birkaç saat içerisinde cevap alırken, Avrupa’daki çözüm ortaklarımızda karar süreçlerinin yavaşlıkları yanında “bank holiday”, “out of office” gibi sürekli ötelemeler hepimizin karşılaştığı rutin durumlar haline geldi.

Çin, vize pratikliği ve uluslararası bağlantı çabasıyla da farklılaşıyor

İş insanları olarak bizler hem kendimiz hem de çalışanlarımızla Avrupa’da da, Çin’de de ticari etkinliklere katılıyoruz. Bazen toplantı, bazen fuar gibi farklı sebeplerle bu ziyaretleri yapma ihtiyacımız oluyor. Çin’de vize alma süreci azami 2-3 ay sürerken, Türk vatandaşlarının Schengen vizesi başvurularındaki yüksek ret oranları sıklıkla karşımıza geliyor veya uzun bir onay sürecine tabi oluyoruz. Almanya başta olmak üzere birçok AB ülkesinde, uzayan vize süreçlerinden dolayı etkinliğe planlanan arkadaşlarımızı zaman zaman gönderemedik. Avrupa’da fuarda stant kiralayıp, standın ücretini vermiş, ürünleri göndermiş, standın imalat ve kurulumunu tamamlamış olmamıza rağmen görevli arkadaş(lar)ımızı, vize başvurumuza cevap gelmediği veya geciktirildiği için fuar ülkesine gönderemediğimiz de çok oldu. Çin; vize onay süreçlerine getirdiği bu pratiklik ve uluslararası bağlantılarına ulaşılabilir olma çabasıyla da farklılaşmaya başlamış durumda. 

Bu durum; aslında Türk sanayicisi olarak doğru muhakeme ettiğimizde, bir tarafta “Çin’e rağmen değil Çin’le birlikte neler yapabileceğimize”, diğer tarafta da Avrupa ve Amerika’da nasıl rekabet edeceğimize yönelik fırsat bağlamında önemli bir ışık da tutuyor. Çin bile ölçekte büyümeyi durdurmuşken, bizim ülke olarak önceliğimiz “daha ucuza üretmek” değil; “daha akıllı, daha kaliteli, daha inovatif, daha çevik ve daha güvenilir üretebilir ve zamanında sevk edebilir” olmalı. Böyle bakınca da, kapasite artışını değil; niş uzmanlık, hızlı karar alma, güvenilir teslimat, yakın coğrafya avantajı, mühendislik kabiliyeti, esnek üretim, Avrupa ile mevzuat uyumu ve müşteriyle daha yakın çalışma kültürü üzerinden farklılaşabileceğimizi devlet aklı ve gücü ile desteklememiz gerektiğini düşünüyorum.

Benim tarafımdan bakınca ortaya çok ilgi çekici bir ekonomi çıkıyor. Bunun ilk boyutu, ailelerin bebeklerinin ihtiyaçlarını karşılamak için harcadığı paradan; ikinci boyutu ise çocuklar biraz büyüdüğünde satın alma kararları üzerinde yarattıkları etkiden oluşuyor. Okul harcamaları ile birlikte ailenin bütçesinde sahip olduğu pay ile ekonominin ve sosyal hayatın temel unsurlarından biri ancak sosyal medyada 15 yaşına kadar yer alma hakkı bulunmuyor. Bu ilgi çekici bir izolasyon ve ekonomik etkiyi anlamak için öncelikle yasal duruma bir bakmak gerekiyor.

Google’ın AI modunda yaptığım kısa sorgulama tabloyu şu şekilde karşıma çıkardı:

Türkiye'de çocukların sosyal medya kullanımı, 5651 sayılı İnternet Ortamında Yapılan Yayınların Düzenlenmesi ve Bu Yayınlar Yoluyla İşlenen Suçlarla Mücadele Edilmesi Hakkında Kanun'da yapılan kapsamlı değişikliklerle yasal olarak düzenlenmiştir.

1 Mayıs 2026'da Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren bu yeni yasal çerçevenin öne çıkan esasları şunlardır:

• 15 Yaş Altı Sosyal Medya Kısıtlaması: Sosyal ağ sağlayıcılarının, 15 yaşını doldurmamış çocuklara hizmet sunması yasaklanmıştır. Bu kural, ebeveyn izni olsa dahi geçerlidir.
• Yaş Doğrulama Zorunluluğu: Platformlar, 15 yaş sınırını uygulamak amacıyla yaş doğrulama sistemleri dahil olmak üzere gerekli tüm teknik tedbirleri almakla yasal olarak sorumlu tutulmuştur.
• 15-18 Yaş Grubu İçin Ayrıştırılmış Hizmet: 15 yaşını doldurmuş ancak henüz ergin olmamış (18 yaş altı) çocuklar için sosyal ağ sağlayıcıları, onlara özel "ayrıştırılmış hizmet" modelleri (çocuk dostu algoritmalar, gizlilik ayarları ve güvenlik filtreleri) sunmakla yükümlü kılınmıştır.

Bu düzenlemeyle amaçlanan, çocukları dijital ortamdaki zararlı içeriklerden korumak ve güvenli dijital alanlar oluşturmaktır.

Sosyal medyanın yarı açık bölümünde yatacak olan 15-18 yaş arası kesim ile ilgili işler, teknoloji şirketleri için yeni bir iş alanı yaratacak. Yine yapay zekâ yardımıyla buradaki tabloyu da içneleyelim:

15-18 yaş grubuna yönelik ayrıştırılmış hizmet, sosyal ağ sağlayıcılarının bu yaş aralığındaki gençleri yetişkinlere sunulan riskli içeriklerden ve ticari mekanizmalardan izole etmesini sağlayan algoritmik ve operasyonel bir güvenlik kalkanıdır.

5651 sayılı Kanun kapsamında yürürlüğe giren bu model, platformların içerik motorlarını, reklam politikalarını ve hesap gizliliklerini gençler için özel olarak yeniden yapılandırmasını zorunlu kılmaktadır. Bu ayrıştırılmış hizmet modelinin teknik ve yasal detayları şu şekildedir:

1. Algoritmik Sınırlama ve İçerik Filtreleme

• Güvenli İçerik Akışı: Platformlar, yetişkinlere açık olan şiddet, kumar, siber zorbalık unsurları veya hassas içerikleri 15-18 yaş grubunun ana sayfa akışından ve öneri algoritmalarından temizlemek zorundadır.
• Özel Öneri Motorları: Bu yaş grubundaki kullanıcıların karşısına çıkacak "Keşfet" içerikleri ve video önerileri, yetişkinlerin algoritmalarından tamamen ayrıştırılmış çocuk/genç dostu yapay zekâ filtreleriyle yönetilir.

2. Ebeveyn Kontrol Araçları ve Finansal Kısıtlamalar

• Satın Alma Engelleri: Genç kullanıcılar, ebeveynlerinin onayı ve izni olmaksızın sosyal medya uygulamaları içinden jeton, abonelik, oyun içi dijital varlık satın alma veya kiralama işlemlerini gerçekleştiremezler.
• Gelişmiş Takip Panelleri: Sosyal ağlar; anne ve babaların kullanım sürelerini sınırlandırmasına, hesap gizlilik ayarlarını uzaktan kontrol etmesine imkan tanıyan, kullanımı kolay kontrol araçları sağlamakla yükümlüdür.

3. Hedefli Reklam Yasakları ve Ticari Koruma

• Veri Toplama Sınırı: Reklam verenlerin 15-18 yaş grubundaki gençlerin davranışsal verilerini, ilgi alanlarını ve dijital ayak izlerini takip ederek agresif reklamlar yapması engellenir.
• Yanıltıcı Reklam Engeli: Gençleri hedef alan manipülatif, aldatıcı, yaşlarına uygun olmayan finansal veya estetik odaklı ticari reklamlar bu kullanıcı segmentine gösterilemez.

4. Şeffaflık ve Denetim Zorunluluğu

• Resmi Sitede İlan: Sosyal ağ sağlayıcıları, 15-18 yaş grubu için hangi teknik tedbirleri aldıklarını, algoritmaları nasıl filtrelediklerini kendi resmi internet siteleri üzerinden kamuoyuna şeffaf şekilde açıklamak zorundadır.

Burada çok ciddi bir ekonomi döneceği kesin. Ancak ben öncelikle, Türkiye’nin yarattığı cukka nedeniyle gözünü diktiği oyun pazarında ne olduğunu araştırmak istedim ve yapay zekâya oyundaki durumu sordum:

Evet, 15 yaşından küçük (0-14 yaş arası) çocukların sosyal medya kullanması tamamen yasaklanmıştır.

Resmi Gazete'de yayımlanan yeni kanun maddesine göre, sosyal ağ sağlayıcılarının 15 yaşını doldurmamış çocuklara hizmet sunması kesin olarak yasaktır. Bu yasağın arkasındaki temel işleyiş ve kurallar şunlardır:

• Ebeveyn İzni Geçersizdir: 15 yaş altındaki çocuklar için anne veya babanın rızası, onayı ya da gözetimi olması durumu değiştirmez. Kanun ebeveyn izniyle dahi hesap açılmasına izin vermemektedir.
• Kaçak Hesaplar Kapatılacak: Platformlar, mevcut veya yeni açılacak hesaplarda çocukların sisteme sızmasını engellemek için kimlik temelli yaş doğrulama sistemleri kurmakla yükümlüdür. Yaş sınırına takılan tüm profiller platformlar tarafından engellenecektir.
• Cezai Yaptırım Platformlara: Yasak çocuklara veya ailelerine bir ceza getirmemektedir. Kurallara uymayan, çocukların hesap açmasına göz yuman sosyal medya şirketlerine 30 milyon TL'ye varan para cezaları, reklam yasakları ve internet trafiği bant genişliği daraltma yaptırımları uygulanacaktır.

Bu katı kararın arkasındaki temel amaç, çocukları erken yaşta maruz kalabilecekleri siber zorbalık, istismar, bağımlılık ve yaşlarına uygun olmayan zararlı içeriklerden korumaktır.

Yapay zekâ bu yanıtları verirken beni ilk olarak “Yapay zeka tarafından üretilmiş yanıtlarda hata olabilir. Hukuk konusunda tavsiye almak için bir profesyonele danışın.” diye uyardı. Para cezalarının büyüklüğüne bakınca bu uyarının nedenini anlamak zor değil.

Asosyal çocuklar satın alma kararlarını belirlemeyi sürdürecek

Çocuklar, ailelerin tüketim alışkanlıkları ve pazar dinamikleri üzerinde güçlü bir etkiye sahiptir. Özellikle günümüz aile yapılarında çocuklar karar süreçlerine doğrudan dâhil olmakta; gıda, teknoloji, eğlence, tatil ve eğitim gibi birçok farklı ürün kategorisinde stratejik yönlendirici konumundadır.

Çocukların satın alma kararlarındaki etkileri şu dinamiklerle özetlenebilir:

• Direkt Etki: Çocukların kendi kullanımlarına yönelik doğrudan talep ettikleri ürünlerdir (oyuncaklar, abur cubur, kıyafetler). Bu ürünlerin seçiminde ve satın alınmasında genellikle son kararı çocuk verir.
• Dolaylı (Bilgi Verici) Etki: Ailenin ortak kullanımına açık olan teknoloji ürünleri (telefon, bilgisayar), televizyonlar, otomobiller veya tatil rotaları gibi büyük bütçeli harcamalardır. Çocuklar bu aşamada araştırmacı rolü üstlenir, markaları inceler ve ebeveynlerini yönlendirir.
• İkna Gücü: Çocuklar; marka sadakati yaratma, reklamlardan etkilenme ve istekte ısrarcı olma gibi araçları ustalıkla kullanarak anne-babalarının bütçe harcamalarını tetikler.

Özellikle tek veya iki çocuklu ailelerde, evdeki tüketim kararları çok daha fazla çocuk odaklı hale gelmektedir. Bu tablo, ülke olarak, satın almalardaki asıl karar vericileri pasifize etmeye yönelik bir karar aldığımızı gösteriyor. Yani bu çocuklar bu rolleri sürecek olmasına karşın sosyal medya kullanamayacaklar.

Çocukların satın alma kararları üzerindeki etkisi, yaş gruplarının gelişimsel özelliklerine göre radikal şekilde değişmektedir. Ebeveynlerin katılımıyla yapılan küresel ve yerel tüketici araştırmaları, çocukların pazar üzerindeki gücünü net oranlarla ortaya koymaktadır.

Yaş Gruplarına Göre Çocukların Tüketim Etkisi

[3 - 6 Yaş]   --> %65-70 Gıda ve Oyuncak Seçimi (Görsel ve Anlık Odaklı)

[7 - 11 Yaş]  --> %80+ Giysi, Kırtasiye ve Dijital İçerik (Sosyal Çevre Odaklı)

[12 - 18 Yaş] --> %40-50 Büyük Ev Harcamaları ve Teknoloji (Araştırmacı/Uzman)

1. İlk Çocukluk Dönemi (3 - 6 Yaş): "Gördüğümü İsterim" Dönemi

Bu yaş grubundaki çocukların etkisi anlık, görsel ve dürtüseldir. Marka farkındalığı bu dönemde başlar. [3, 6]

• Etki Alanı: Ambalajlı gıdalar, oyuncaklar, çizgi film karakterli yan ürünler ve restoran seçimleri.
• Oransal Veriler: Araştırmalar, market alışverişlerinde ebeveynlerin %69'unun gıda ve atıştırmalık seçiminde bu yaş grubunun doğrudan taleplerine göre hareket ettiğini göstermektedir. Çocuklarıyla markete çıkan ailelerin harcama miktarı ortalama %82 oranında artış göstermektedir.

2. İkinci Çocukluk Dönemi (7 - 11 Yaş): Sosyal Çevre ve Uyum Dönemi

Okula başlama ile birlikte "arkadaş çevresi" ve dijital medya (YouTube, oyun platformları) birincil karar mekanizması haline gelir. Çocuk, akranlarından geri kalmamak için talep üretir.

• Etki Alanı: Okul alışverişi, kıyafetler, dijital oyun içi satın alımlar ve kişisel hijyen/bakım ürünleri.
• Oransal Veriler: Yapılan saha çalışmalarında, ebeveynlerin %75'i çocuk kıyafeti alırken model ve marka seçiminde son kararı tamamen 7-11 yaş arası çocuklarına bıraktıklarını belirtmektedir. Bu gruptaki çocukların ebeveynleri üzerindeki ikna başarısı %60'ın üzerindedir.

3. Ergenlik Dönemi (12 - 18 Yaş): "Uzman" ve Bilgi Verici Dönem

Bu dönemde çocuk artık pasif bir talepçi değil, aile içinde bir danışman ve bilgi kaynağıdır. İnterneti ve sosyal medyayı aktif kullandığı için ürün özelliklerini ebeveynlerinden daha iyi analiz eder.

• Etki Alanı: Akıllı telefonlar, bilgisayarlar, aile tatilleri, beyaz eşya ve hatta otomobil modeli seçimi.
• Oransal Veriler: Teknoloji harcamalarında gençlerin aile kararlarına doğrudan ve dolaylı etkisi %45 ile %50 arasındadır. Tatil rotası ve eğlence sektörü tercihlerinde ise gençlerin yönlendirme payı %35-40 civarındadır.

Karar Süreçlerinde Çocuk Etkisinin Özeti

Ebeveynlerin eğitim ve gelir seviyesi arttıkça, aile içi kararlarda daha demokratik yaklaşımlar sergiledikleri ve çocukların söz hakkı oranını bilinçli olarak artırdıkları görülmektedir.

Sosyal ticaret işgücünü yetiştirmemek: E-ticaret ve sosyal ticaret karşılaştırması

Sosyal ticaret, e-ticaretten çok daha hızlı büyüyor. Bu nedenle sosyal medyadan uzak tuttuğumuz çocuklar, Z kuşağının sosyal ticarette oynadığı role bağlı olarak nasıl bir işgücü ya da yetenek açığının temellerini attığımızı ortaya koyuyor.   

E-ticaret ve sosyal ticaret, temelde internet üzerinden alışveriş imkanı sunsa da iş modelleri, hedef kitle etkileşimi ve satın alma süreçleri açısından birbirlerinden ayrılır.

Temel Karşılaştırma Tablosu

Öne Çıkan Farklar ve Ekonomik Etkiler

• Tüketici Yolculuğu (Funnel): E-ticaret sitelerinde tüketici genellikle ne arayacağını bilir ve doğrudan arama çubuklarını kullanır. Sosyal ticarette ise tüketici sosyal akışta gezinirken ürünle karşılaşır ve keşfeder.
• Sosyal Kanıt ve Güven: Sosyal ticaret, mikro-influencer'ların incelemeleri ve viral trendler (örneğin TikTok Shop rüzgarları) ile beslenir. E-ticarette ise güven; kurumsal marka algısı, müşteri hizmetleri ve sertifikalarla sağlanır.
• Piyasa Dinamikleri ve Büyüklük: E-ticaret dünya genelinde 3,8 trilyon doları aşan devasa ve oturmuş bir pazardır. Sosyal ticaretin hacmi daha küçük olsa da, büyüme hızı (CAGR) geleneksel e-ticarete kıyasla çok daha yüksektir ve özellikle Z kuşağının harcama alışkanlıklarını domine eder.

Türkiye Pazarındaki Durum ve Eğilimler

Türkiye'de sosyal medya penetrasyonunun çok yüksek olması, yerel işletmelerin ve KOBİ'lerin Instagram DM, WhatsApp veya TikTok üzerinden butik satış yapmasını yaygınlaştırmıştır. Büyük oyuncular ise e-ticaret sitelerinden ziyade doğrudan uygulamalarda "canlı yayın (live-shopping)" ve sosyal medya entegre ödeme altyapılarına yönelmektedir.

Yapay zekâdan bu noktada ekonomik bir karşılaştırma yapmasını da istedim ki sosyal ticaretin gelecekteki etkisini anlayalım.

E-ticaret ve sosyal ticaret ekonomilerinin karşılaştırması, pazar hacimleri, büyüme hızları, reklam maliyetleri ve operasyonel verimlilik gibi kritik finansal göstergeler üzerinden şekillenmektedir. Geleneksel e-ticaret sektörü hacimsel olarak devasa bir olgunluğa ulaşmışken, sosyal ticaret yüksek kârlılık potansiyeli ve düşük müşteri edinme maliyetleriyle hızla pay kapmaktadır.

İşte iki ekonominin makro ve mikro boyuttaki karşılaştırmalı analizi:

1. Makro Ekonomik Göstergeler

2. Mikro Ekonomik ve Operasyonel Dinamikler

Müşteri Edinme Maliyeti (CAC) ve Reklam Ekonomisi

• Geleneksel E-Ticaret: Google Ads veya Meta reklamları üzerinden bir web sitesine trafik çekmenin maliyeti (Tıklama Başına Maliyet - CPC) her geçen yıl artmaktadır. Dönüşüm hunisi (funnel) uzun olduğu için Müşteri Edinme Maliyeti (CAC) oldukça yüksektir.
• Sosyal Ticaret: Keşif odaklı (fırsat bazlı) bir ekonomi hakimdir. Algoritmalar sayesinde organik veya yarı-organik viral içeriklerle sıfıra yakın reklam maliyetiyle milyonlarca kişiye ulaşılabilir. CAC oranları e-ticarete kıyasla %40'a varan oranda daha düşüktür.

Dönüşüm Oranları (Conversion Rates) ve Sipariş Değeri

• Geleneksel E-Ticaret: Web sitelerinde küresel dönüşüm oranı ortalama %2 - %3 civarındadır. Ancak, sepeti terk etme oranı (abandonment rate) %70 gibi yüksek bir seviyededir. Ortalama Sipariş Değeri (AOV) planlı alışverişlerden ötürü daha yüksektir.
• Sosyal Ticaret: Platform içi ödeme yöntemleri sayesinde (kullanıcı uygulamadan çıkmadan 2 tıkla satın alır) sepeti terk etme oranı düşüktür. Özellikle canlı yayınlarda (Live Streaming) anlık dönüşüm oranları %15 ila %30 arasına fırlayabilir. Anlık/dürtüsel (impulse) satın alma yoğun olduğundan sepet tutarları daha küçüktür ancak satış frekansı yüksektir.

Altyapı ve Yatırım Maliyetleri (CapEx)

• Geleneksel E-Ticaret: Ciddi bir başlangıç sermayesi gerektirir. Güvenli ödeme altyapısı, web sunucuları, SEO optimizasyonu, siber güvenlik lisansları ve kullanıcı arayüzü (UI/UX) tasarımı gibi sabit maliyetler (CapEx) yüksektir.
• Sosyal Ticaret: Bir sosyal medya hesabı açıp TikTok Shop veya Instagram üzerinde listeleme yapmak neredeyse ücretsizdir. Altyapı yatırım maliyeti sıfıra yakındır. Gelir modelleri doğrudan ciro üzerinden kesilen komisyonlara (Take Rate) dayalıdır.

3. Ekosistem Etkisi ve Gelir Paylaşımı

• E-Ticaret Ekonomisi: Parayı ağırlıklı olarak teknoloji sağlayıcıları (lojistik firmaları, ödeme geçitleri, yazılım şirketleri) ve büyük pazar yerleri kazanır.
• Sosyal Ticaret Ekonomisi: İçerik Üreticisi Ekonomisini (Creator Economy) Cironun önemli bir kısmı (komisyon ve sponsorluk olarak) influencer'lara, mikro-influencer'lara ve içerik üreticilerine dağılır. Finansal akış daha demokratik ve tabana yaygındır.

Benim çok yorulmadan yaptığım bu etki analizini karar vericiler mutlaka benden çok daha iyi yapmışlardır. Ben 58 yaşında, artık kıt kaynak haline gelmiş olan zamanımı çalmaya çalışan sosyal medyadan pek hazzetmeyen biri olarak, insanlar için yeni bir umut olduğunu düşündüğüm yapay zekâyı kullanarak böyle bir çalışma yaptım. Kimseden daha iyi bildiğim iddiasında değilim ama çocuklarının geleceğini düşünen ailelerin Harry Potter’ın beşinci bölümünü tekrar izlemelerini tavsiye ederim. 

Bildirilen varlıklara isabet eden tutarlara ilişkin, maddede yer alan şartların sağlanması halinde, vergi incelemesi ve vergi tarhiyatı yapılmaması öngörülmektedir.

Henüz Resmi Gazetede yayınlanmamakla birlikte, anılan madde hükmünün uygulanma usul ve esaslarına ilişkin olarak hazırlanan “Bazı Varlıkların Ekonomiye Kazandırılması Hakkında Genel Tebliğ (Seri No: 1) Taslağı” da Gelir İdaresi Başkanlığının internet sitesinde duyurulmuştur.

Anılan açıklamalar da dikkate alınarak, varlık barışına ilişkin düzenlemeleri aşağıdaki şekilde özetlemek mümkündür:

• Yurt Dışındaki Varlıklar :

Yurt dışında bulunan

- para,

- altın,

- döviz,

- menkul kıymet ve diğer sermaye piyasası araçları Kurumlar Vergisi Kanunu’na eklenen geçici 19 uncu madde çerçevesinde, 31/07/2027 tarihine kadar(bu tarih dahil) Türkiye’deki banka veya menkul kıymet ve diğer sermaye piyasası araçlarına münhasır olmak üzere aracı kuruma bildirilebilecektir. Bildirim, anılan Tebliğin 1 nolu Eki'nde yer alan form (2 nüsha düzenlenecektir) ile yapılacaktır. (Gerçek ve tüzel kişilerce, söz konusu varlıklara ilişkin olarak vergi dairelerine herhangi bir beyanda bulunulmayacaktır.)

Bildirimlerin, yetkili kılınmış vekiller veya kanuni temsilciler tarafından da yapılabilmesi mümkündür. (Bildirimin vekil ya da kanuni temsilcisi tarafından yapılması halinde, bankalar veya aracı kurumlarca söz konusu vekil veya kanuni temsilcinin yetkili olup olmadığı hususu kontrol edilecektir.)

Anılan varlıkların tek bir bildirimle bildirilmesi esas olmakla birlikte, 31/07/2027 tarihine kadar birden fazla bildirimde bulunulması, ya da daha önce yapılmış bildirimlere ilişkin düzeltme bildiriminde bulunulması mümkündür. Ancak, bildirim süresi sona erdikten sonra bildirimlere ilişkin yapılan düzeltme talepleri dikkate alınmayacaktır. Bu çerçevede, 31/7/2027 tarihine kadar yapılan bildirimlerin bu tarihten sonra düzeltilmesi mümkün olmayacaktır.

Bildirime konu edilecek bu varlıkların bildirim tarihinden itibaren iki ay içerisinde Türkiye’deki banka ya da aracı kurumlarda açılacak bir hesaba transfer edilmesi veya yurt dışından fiziki olarak getirilenlerin bu hesaplara yatırılması şarttır. Yurt dışında bulunan söz konusu varlıkların Türkiye’ye fiziki olarak getirilmesi sırasında Gümrük İdaresince bu varlıkların banka veya aracı kurumlara bildirildiğine ilişkin belgenin aranılması şarttır. Gümrük İdaresi, bu kapsamda aldığı beyanları, alındığı ayı takip eden ayın sonuna kadar Gelir İdaresi Başkanlığına bildirecektir.

Türkiye’deki banka ya da aracı kurumlarda açılacak hesaba ilgili varlığın transferi işlemlerinde, bildirimde bulunan hesap sahibi ile yurt dışından varlığı transfer edenin farklı kişiler olmasının söz konusu hükümden faydalanılması açısından herhangi bir önemi bulunmamaktadır.

Bildirime konu edilen varlıklara ilişkin olarak banka veya aracı kurumlar tarafından, bildirimde bulunanlardan herhangi bir belge istenilmeyecektir.

Yurt dışında bulunan ancak kapsama girmeyen varlıkların (örneğin taşınmazların) 31/07/2027 tarihine kadar, kapsamdaki varlıklara dönüştürülmek suretiyle söz konusu fıkra hükümleri çerçevesinde Türkiye’ye getirilmesi mümkündür.

• Yurt İçindeki Varlıklar :

Gelir veya Kurumlar Vergisi mükelleflerince sahip olunan ve Türkiye’de bulunan ancak kanuni defter kayıtlarında yer almayan

-  para,

- altın,

- döviz,

- menkul kıymet ve

- diğer sermaye piyasası araçları ile

31/07/2027 tarihine (bu tarih dâhil) kadar anılan Tebliğin 2 nolu ekinde yer alan bildirim formu ile bankalara veya (menkul kıymet ve diğer sermaye piyasası araçlarına münhasır olmak üzere) aracı kurumlara bildirilebilecektir. Bildirimde bulunan gerçek ve tüzel kişilerce, söz konusu varlıklara ilişkin olarak vergi dairelerine herhangi bir beyanda bulunulmayacaktır.

Gelir ve kurumlar vergisi mükellefiyeti bulunmayanların da Türkiye'de bulunan para, altın, döviz, menkul kıymet ve diğer sermaye piyasası araçları için bildirimde bulunmak suretiyle madde hükmünden yararlanabilmeleri mümkündür. Bu kişilerin söz konusu varlıklarını bildirim tarihi itibarıyla banka veya aracı kurumlarda açılan hesaplara yatırmaları ve bu durumu tevsik edici belgelerle kanıtlamaları zorunludur.

• Yurt Dışı ve Yurt İçi Varlıklara İlişkin Ortak Düzenlemeler :
• Yurt Dışında ve Yurt İçinde Bulunan Varlıkların Bildirimi Üzerine Banka veya Aracı Kurumlarca Yapılacak İşlemler ve Verginin Ödenmesi

Bankaya verilen 2 nüsha Formun bir nüshası, ilgili banka veya aracı kurum tarafından, varsa bildirim nedeniyle açılan hesaba ilişkin bilgiler yazılıp tasdik edildikten sonra, düzenlenen banka dekontları veya işlem sonuç formlarıyla birlikte ilgilisine geri verilecektir.

Bildirime konu olan varlıkların vergisi, banka ve aracı kurumlar tarafından sorumlu sıfatıyla ödenecek olup, banka ve aracı kurumlar kendilerine bildirilen varlıklara ilişkin olarak bildirim sahibinden bildirilen varlıkların değeri üzerinden %5 oranında vergiyi peşin olarak tahsil edeceklerdir. Banka ve aracı kurumlar vergiyi, bildirimi izleyen ayın on beşinci günü akşamına kadar vergi sorumlusu sıfatıyla Tebliğin Ek-3'ünde yer alan beyanname ile bağlı bulundukları vergi dairesine beyan edeceklerdir. Beyan edilen varlıkların değerleri üzerinden, vergi dairelerince tarh edilen vergiler, beyan süresi içerisinde banka ve aracı kurumlar tarafından vergi sorumlusu sıfatıyla ödenecektir.

Bildirime konu olan varlıklar üzerinden ödenecek vergi % 5 olmakla birlikte, şayet bu varlıklar

• Vadeli hesaplarda,
• Devlet iç borçlanma senetlerinde,
• kira sertifikalarında veya girişim sermayesi yatırım fonlarında         

a) En az beş yıl bulundurulacağının taahhüt edilmesi halinde %0,

b) En az dört yıl bulundurulacağının taahhüt edilmesi halinde %1,

c) En az üç yıl bulundurulacağının taahhüt edilmesi halinde %2,

ç) En az iki yıl bulundurulacağının taahhüt edilmesi halinde %3,

d) En az bir yıl bulundurulacağının taahhüt edilmesi halinde %4

olarak uygulanacaktır.

1/1/2027 tarihinden 31/7/2027 tarihine kadar (bu tarih dahil) yapılacak bildirimlerde yukarıdaki oranlara yarım puan artırım yapılacaktır.

Söz konusu taahhütler, bildirim esnasında, Tebliğin Ek-2’sinde yer alan taahhütname örneği doldurularak banka veya aracı kurumlara verilecektir. Bu taahhütnameler damga vergisine tabi olmayacaktır.

Taahhüt edilen sürelerin başlangıcı olarak, bildirime konu varlıkların vadeli hesaplara, devlet iç borçlanma senetleri, kira sertifikaları veya girişim sermayesi yatırım fonlarına yatırıldığı tarih esas alınacaktır.

• Şirketlerin Kanuni Temsilcileri, Ortakları veya Vekilleri Adına Görünen Varlıkların Durumu

Şirketlerin kanuni temsilcileri, ortakları ya da şirket veya şirketin ortakları adına Kanun kapsamına giren varlıkları 04/06/2026 tarihinden önce yetkili kuruluşlarca düzenlenen bir vekalet veya temsil sözleşmesine istinaden değerlendirmeye yetkili olanların bu tarih itibariyle sahip oldukları ve yurt dışında bulunan varlıklarının, şirket adına bildirime konu edilerek Türkiye’ye getirilmesi veya Türkiye’deki banka veya aracı kurumlarda açılacak bir hesaba transfer edilmesi ya da Türkiye'de bulunan ancak 04/06/2026 tarihi itibarıyla kanuni defter kayıtlarında yer almayan varlıklarının Tebliğde yapılan açıklamalar çerçevesinde şirket adına beyan edilmek suretiyle Kanun hükümlerinden yararlanılabilmesi mümkündür.

Keza, şirket veya şirket ortaklarına ait olduğu halde şirketin kanuni temsilcileri, ortakları veya vekilleri dışındaki kişilerce tasarruf edilen varlıklar, söz konusu madde hükümleri çerçevesinde şirket adına bildirime konu edilerek madde hükmünden yararlanılabilecektir. Ayrıca, gerçek kişilere ait olduğu halde bu kişilerin ortağı veya kanuni temsilcisi oldukları yurt dışındaki şirketlerce tasarruf edilen varlıkların da ilgili gerçek kişiler adına bildirime konu edilmesi halinde madde hükmünden yararlanılabilmesi mümkündür.

• Varlıkların Bildirim Değeri

Bildirilen söz konusu varlıklar, bildirildiği tarih itibarıyla, aşağıdaki değerleme ölçütleri ile değerlenecektir:

• Türk Lirası cinsinden para, itibari (nominal) değeriyle.
• Altın, rayiç bedeliyle.
• Döviz, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası döviz alış kuruyla.
• Menkul kıymet ve diğer sermaye piyasası araçlarından;

-Hisse senedi gibi pay senetleri, varsa borsa rayiciyle, borsa rayici yoksa rayiç bedeliyle, bu bedel tespit edilemiyorsa alış bedeliyle, alış bedeli de belli değilse itibari (nominal) değeriyle.

-Tahvil, bono, eurobond gibi borçlanma araçları, varsa borsa rayiciyle, borsa rayici yoksa rayiç bedeliyle, bu bedel tespit edilemiyorsa alış bedeliyle, alış bedeli de belli değilse itibari (nominal) değeriyle.

-Yatırım fonu katılma payları, ilgili piyasasında belirlenmiş kapanış fiyatıyla.

-Vadeli işlem ve opsiyon sözleşmeleri gibi türev araçlar, varsa borsa rayiciyle, borsa rayici yoksa rayiç bedeliyle, bu bedel tespit edilemiyorsa alış bedeliyle, alış bedeli de belli değilse itibari (nominal) değeriyle.

Bildirimlerde, söz konusu varlıkların Türk Lirası karşılığı bedelleri esas alınacaktır.

Bildirimde bulunduktan sonra, yapılan hataların düzeltilmesi ya da bildirime konu edilen varlıkların azaltılması amacıyla 31/07/2027 tarihine kadar yapılacak düzeltmelerde varlıkların ilk bildirim tarihindeki değerleri esas alınacaktır.

• Bildirilen Varlıkların Kanuni Defter Kayıtlarına İntikal Ettirilmesi

Bildirilen varlıklar, Vergi Usul Kanunu uyarınca defter tutan mükelleflerce, banka veya aracı kurumlara bildirildiği ya da vergi dairelerine beyan edildiği tarih itibarıyla, yukarıda açıklanan şekilde belirlenen Türk Lirası karşılığı bedelleriyle, kanuni defterlere kaydedilebilecek ve söz konusu varlıkların elden çıkarılması halinde satış kazancının tespitinde bu bedel dikkate alınacaktır.

Serbest meslek kazanç defteri ile işletme hesabı esasına göre defter tutan mükellefler, söz konusu kıymetleri defterlerinde ayrıca gösterebileceklerdir.

Kanuni defterlere kaydedilen bu kapsamdaki varlıkların elden çıkarılmasından doğan zararlar, gelir veya kurumlar vergisi uygulaması bakımından gider veya indirim olarak kabul edilmeyecektir.

Bu şekilde bildirimde veya beyanda bulunulan ve Vergi Usul Kanunu uyarınca defter tutan mükelleflerce kanuni defterlere kaydedilen söz konusu varlıklar, bildirim tarihinden itibaren iki yıl geçmesi koşuluyla, vergiye tabi kazancın ve kurumlar için dağıtılabilir kazancın tespitinde dikkate alınmaksızın işletmeden çekilebilecektir. Başka bir deyişle; bu kapsamda varlık barışından yararlanıldığı takdirde, bu varlıklar, iki yıl geçtikten sonra, üzerinden bir vergi ödenmeksizin, işletmeden çekilebilecektir.

Bilanço esasına göre defter tutan mükellefler, kanuni defterlerine kaydettikleri kıymetleri için pasifte özel fon hesabı açacaklardır. Söz konusu hesap sermayenin cüz’ü addolunacak, bildirim tarihinden itibaren iki yıl geçmedikçe işletmeden çekilemeyecek ve sermayeye ilave dışında başka bir amaçla kullanılamayacaktır. Fon hesabında tutulan bu tutarlar, işletmenin tasfiye edilmesi halinde vergilendirilmeyeceği gibi 193 sayılı Kanunun 81 inci maddesi ile 5520 sayılı Kanunun 18, 19 ve 20 nci maddeleri uyarınca gerçekleşecek birleşme, devir ve bölünme hallerinde de vergilendirilmeyecektir. Ayrıca, söz konusu varlıklara ilişkin tutarların, bildirim tarihinden itibaren 2 yıl geçtikten sonra, kurumlar vergisi mükellefleri tarafından ortaklara dağıtılması halinde kar dağıtımına bağlı stopaj yapılmayacak, gerçek kişi ortaklar ile kurumlar vergisi mükellefi olan ortaklar tarafından elde edilen bu tutarlar da vergilendirilmeyecektir.

• İnceleme ve Tarhiyat Yapılmayacak Haller

Yukarıda açıklanan kapsamdaki varlıklar nedeniyle, şartlara uyulduğu takdirde, hiçbir suretle vergi incelemesi ve vergi tarhiyatı yapılmayacaktır.

Bildirilen varlıklar dışındaki diğer nedenlerle başlayan vergi incelemeleri veya takdire sevk işlemleri dolayısıyla, madde kapsamında bildirimde bulunan mükellefler hakkında matrah farkı bulunması durumunda;

a) Bulunan matrah farkının bildirime konu edilen varlıklar nedeniyle ortaya çıktığının tespiti ve bildirilen varlık tutarının, bulunan matrah farkına eşit ya da fazla olması durumunda gelir veya kurumlar vergisi ile katma değer vergisi yönünden tarhiyat yapılmayacaktır.

b) Bulunan matrah farkının bildirime konu edilen varlıklar nedeniyle ortaya çıktığının tespiti halinde, bu farkın bildirilen varlık tutarından fazla olması durumunda, yalnızca aradaki fark tutar üzerinden gelir veya kurumlar vergisi ile katma değer vergisi yönünden vergi tarhiyatı yapılacaktır.

Ancak, vergi incelemesine başlanılan veya takdir komisyonuna sevk edilen tarihten sonra madde hükmüne istinaden bildirimde bulunulması, vergi incelemesi ve takdir komisyonu kararına istinaden bulunan matrah farkları üzerinden vergi tarhiyatı yapılmasına engel teşkil etmeyecek ve bildirime konu edilen tutarlar mahsuba konu edilemeyecektir.

Tera Yatırım Genel Müdürü Emin Münir Sarpyener, son dönemde yönettikleri bazı fonlara yönelik eleştirilere karşılık, Tera Portföy’ün fonlarının performansının yatırımcı nezdinde karşılık bulduğunu söyledi. Sarpyener, “Bazı çevreler tarafından sürekli eleştiriler dile getirildi. Ancak ilgili fon güçlü performansına devam etti. Şu anda yaklaşık 90 bin yatırımcıya ve 155 milyar lira büyüklüğe ulaşmış durumda. Bu tablo, eleştirilere yatırımcının ve fon yönetiminin verdiği en net cevaptır” diye konuştu. Sarpyener ayrıca bir başka kurumun bir fonunun yılda sadece 4 işlem yaptığını hangisinin daha doğru olduğuna yönelik kararı da yatırımcılara bıraktığını dile getirdi.

Sarpyener düzenlediği basın toplantısında Sermaye Piyasası Kurulu’nun geçen hafta aldığı ve 15 Haziran’da devreye girecek kararların şirketi olumsuz etkileyecek bir unsur taşımadığını belirterek, “SPK’nin cuma günü açıklanan kararlarında açıkçası bize zarar verecek bir husus yok. Normal şartlarda Tera Yatırım’ın, TR Teknoloji Holding’in ve Pera Gayrimenkul Yatırım Ortaklığımızın endekslerde yer alması gerektiğini düşünüyoruz” dedi.

280 bin yatırımıyla temas 

Tera Portföy’ün yüzde 100 iştirakleri olduğunu hatırlatan Sarpyener, toplam yönetilen varlık büyüklüğünün 330 milyar lira seviyesine ulaştığını ve yaklaşık 280 bin yatırımcıya temas ettiklerini belirtti. Bireysel yatırımcı tarafında büyümeyi stratejik öncelik olarak konumlandırdıklarını ifade eden Sarpyener, yıl sonundan önce yapay zeka destekli bir mobil uygulamayı devreye almayı hedeflediklerini söyledi. Tera Yatırım’ın son dönemde halka arz süreçlerinde güçlü bir performans ortaya koyduğunu ifade eden Sarpyener, 22 gün içinde 4 halka arz gerçekleştirdiklerini söyledi. Bu işlemlerin üçünün aynı hafta içinde tamamlandığını vurgulayan Sarpyener, bunun ekip açısından önemli bir başarı olduğunu belirtti.

Yabancı seçim tarihini soruyor 

Sarpyener, Tera Yatırım’ın sadece halka arzlarla değil, Türk varlıklarının yabancı yatırımcılara pazarlanması konusunda da aktif rol üstlendiğini kaydetti. Londra’da son üç yıldır düzenledikleri yatırımcı konferanslarına dikkati çeken Sarpyener, ilk yıl 13 şirket ve 30’un üzerinde yabancı yatırımcıyla başlayan organizasyonun bu yıl 22 şirket ve yaklaşık 60 yabancı yatırımcıya ulaştığını aktardı. Bu yıl sonbaharda Dubai’de bir toplantı yapacaklarını kaydeden Sarpyener yabancı yatırımcıların Türkiye’ye ilişkin en çok sordukları soruları ise şöyle özetledi: “Yatırımcılar özellikle Borsa İstanbul’da yeni ekonomi şirketlerinin azlığına dikkat çekiyor. Teknoloji, enerji ve savunma sanayi ağırlıklı daha fazla şirketin borsada yer alması gerektiğini düşünüyoruz. Bir de seçim tarihi çok konuşuluyor.”

Bugün küresel elektrik üretiminin yaklaşık üçte biri yenilenebilir kaynaklardan sağlanıyor. Ancak ulaşım, ısınma ve sanayi başta olmak üzere enerji yoğun diğer sektörler bu dönüşümde geride kalıyor. Bunun sonucu olarak nihai enerji tüketiminin yaklaşık beşte dördü fosil yakıt kaynaklı olmaya devam ediyor.

Kurum, Bonn’da yaptığı konuşmada, ekonominin tüm sektörlerinin elektriklendirilmesinin dünyayı düşük karbonlu bir geleceğe taşıyacağını söylerken, “Ulaşımdan binalara ve sanayiye kadar gündelik yaşamı elektriklendirerek aileleri ve işletmeleri dalgalı enerji piyasalarından koruyabiliriz. 2035’e kadar yüzde 35 hedefi, COP31 başkanlığımızın belirleyici önceliklerinden biri olacak” yorumlarını yaptı.

Avustralya İklim Değişikliği Bakanı Chris Bowen ise fosil yakıtlara bağımlılığı azaltmanın, temiz enerji ve elektrifikasyona yatırım yapmanın hem iklim kaynaklı doğal afetlerin ağırlaşmasına hem de “tarihimizin en kötü enerji krizine” karşı çözüm olduğunu söyledi. Bowen, “İster Almanya gibi büyük bir sanayi gücünde sanayinin elektriklendirilmesi olsun ister Afrika’daki toplulukların temiz pişirme çözümlerine geçişine destek verilmesi ister Pasifik ülkelerinin enerji güvenliğinin dizel yerine güneş enerjisiyle güçlendirilmesi… Yenilenebilir enerji artık elimizdeki en ucuz enerji biçimi” dedi.

Uzmanlar uzun süredir düşük karbonlu bir dünya için ekonominin elektriklendirilmesini en iyi rota olarak gösteriyor. Ancak bugüne kadar bu konuda somut hedefler belirlenmedi. Önceki COP’larda yenilenebilir enerjinin üç katına çıkarılması ve enerji verimliliğinin iki katına çıkarılması hedefleri konmuştu. Yeni süreçte, Uluslararası Enerji Ajansı’ndan, 2035’e kadar yüzde 35 elektrifikasyon hedefine nasıl ulaşılabileceğini ortaya koyan bir rapor hazırlaması istenecek.

Türkiye’nin bütüncül yaklaşımı önem taşıyor

Elektrifikasyon konusunda görüşlerini aldığım SHURA Enerji Dönüşümü Merkezi Direktörü Alkım Bağ, İklim Değişikliği Başkanlığı, Bonn’da küresel elektrifikasyon hızını Paris Anlaşması hedefleriyle uyumlu hale getirecek 2035 perspektifli bir küresel elektrifikasyon hedefinin oluşturulması yönünde önemli bir girişim başlattı. Türkiye, ülkeleri 2035 yılına kadar elektrifikasyon oranını yüzde 35’e yükseltmek amacıyla ortak hareket etmeye ve uluslararası iş birliğini güçlendirmeye davet etti. Elektrifikasyonun COP31 gündeminin merkezine yerleştirilmesi, Türkiye’nin kalkınma, energy güvenliği ve iklim hedeflerini birlikte ele alan bütüncül yaklaşımını uluslararası kamuoyuna taşıması açısından büyük önem taşıyor. Önümüzdeki dönemde Türkiye’nin bu hedef etrafında güçlü bir hükümetler arası koalisyonun oluşmasına katkı sağlaması, uygulamadaki engelleri ve finansman ihtiyaçlarını görünür kılması ve elektrifikasyonun hızlandırılmasına yönelik somut girişimlere öncülük etmesi kritik olacak” diyor.

Enerji tüketiminin büyük bölümünü oluşturan sektörlerde fosil yakıt bağımlılığı devam ediyor

Bağ’ın bu noktada dikkat çektiği çok önemli bir konu var. “Enerji dönüşümünün başarısı artık yalnızca daha fazla yenilenebilir enerji üretmekle değil, temiz elektriğin son kullanım sektörlerinde fosil yakıtların yerini almasıyla mümkün olacak” diyen Bağ’ın yorumları şöyle:

“Temiz enerji dönüşümünün temel unsurlarından biri olan elektrifikasyonun COP31 Başkanlığı tarafından enerji dönüşümünün merkezine yerleştirilmesi son derece önemli ve zamanında atılmış bir adım. Elektrik üretiminde karbonsuzlaşma yönünde önemli ilerlemeler sağlanmış olsa da ulaşım, binalar ve sanayi gibi enerji tüketiminin büyük bölümünü oluşturan sektörlerde fosil yakıt bağımlılığı devam ediyor. Bu nedenle enerji dönüşümünün başarısı artık yalnızca daha fazla yenilenebilir enerji üretmekle değil, temiz elektriğin son kullanım sektörlerinde fosil yakıtların yerini almasıyla mümkün olacak. Temiz elektrifikasyonun yaygınlaşması, emisyonların azaltılmasının yanı sıra enerji güvenliğinin güçlendirilmesi, enerji ithalat bağımlılığının azaltılması, ekonomik rekabetçiliğin artırılması ve enerji maliyetlerinin daha öngörülebilir hale gelmesi açısından da önemli fırsatlar sunuyor. Bugün küresel ölçekte elektriğin nihai enerji tüketimindeki payı yüzde 21 seviyesinde bulunuyor. Ancak net sıfır emisyon hedefleri doğrultusunda bu oranın önümüzdeki on yıllarda hızla artırılması gerekiyor. Türkiye açısından bakıldığında da elektrifikasyon stratejik bir dönüşüm fırsatı sunuyor. Yenilenebilir enerji kapasitesi hızla artarken sanayi, ulaştırma ve binalar gibi son kullanıcı sektörlerde fosil yakıtların ağırlığı sürüyor. Ulusal Enerji Planı ve SHURA’nın çalışmaları, 2053 yılında elektriğin nihai enerji tüketimindeki payının yüzde 55 seviyelerine ulaşması gerektiğini ortaya koyuyor. SHURA analizleri, bu dönüşümün ara adımı olarak Türkiye’de elektrifikasyon oranının 2035 yılı itibarıyla en az yüzde 30 seviyesine yükselmesi gerektiğine işaret ediyor. Bunun başarılabilmesi için yalnızca yenilenebilir elektrik üretiminin artırılması değil; aynı zamanda şebeke altyapısının güçlendirilmesi, sistem esnekliğinin geliştirilmesi ve elektrifikasyonu destekleyen kapsamlı politika çerçevelerinin oluşturulması gerekiyor.”

SHURA Enerji Dönüşümü Merkezi Direktörü Alkım Bağ, “Enerji dönüşümünün başarısı artık yalnızca daha fazla yenilenebilir enerji üretmekle değil, temiz elektriğin son kullanım sektörlerinde fosil yakıtların yerini almasıyla mümkün olacak. Aynı zamanda şebeke altyapısının güçlendirilmesi, sistem esnekliğinin geliştirilmesi ve elektrifikasyonu destekleyen kapsamlı politika çerçevelerinin oluşturulması gerekiyor” diyor.

Antalya Sanayici ve İş İnsanları Derneği (ANSİAD) tarafından düzenlenen ‘’ANSİAD Yapay Zekâ Zirvesi’’ Akra Hotel’de gerçekleştirildi.

Zirveye Antalya iş dünyası ve kent protokolü geniş katılım sağladı.

ANSİAD Başkanı Ercan Özbek, açılışta yaptığı konuşmada, yapay zekânın artık bir gelecek projeksiyonu değil, iş dünyasının bugünkü gerçeği olduğuna dikkat çekti. Dönüşümü kaçıran şirketlerin ticari risklerine dikkat çeken Özbek, şunları kaydetti.

‘’Düne kadar yapay zekâ bir rekabet avantajıydı, bugün ise ayakta kalabilmenin temel şartıdır. Yapay zekâ işinizi elinizden almayacak ama onu etkin kullanan rakibiniz işinizi elinizden alabilir. İş dünyasında yeni rekabet alanı artık sadece sermaye değil, veridir, teknolojidir ve bu dönüşümü yönetebilme kabiliyetidir. Bu konu, yönetim kurullarının ana büyüme stratejisidir.’’

"Antalya’nın küresel marka değeri rakamlarla ölçülmeyecek"

Geleceği bekleyenlerin değil, yarına hazırlananların kazanacağını belirten Özbek, şöyle devam etti:

‘’Antalya’nın küresel marka değerinin gelecekte sadece rakamlarla ölçülemeyecek. İnsan kaynağına yatırım çok önemli. Geleceğin dünyasında şehirlerin rekabeti yalnızca turist veya üretim sayısıyla değil, ürettikleri teknoloji, yetiştirdikleri insan kaynağı ve oluşturdukları inovasyon ekosistemiyle ölçülecek. ANSİAD olarak, Antalya iş dünyasının bu dönüşümün dışında kalmaması, aksine yön veren tarafta yer alması için çalışmaya devam edeceğiz.’’

Yapay zekânın operasyonel kolaylıkların yanında, göz ardı edilmemesi gereken yasal ve etik sorumluluklara da dikkat çeken Özbek, ‘’Teknolojinin gücü kadar sorumluluğu da vardır. Veri güvenliği, etik kullanım, fikri mülkiyet hakları, kişisel verilerin korunması ve hukuki düzenlemeler bu dönüşümün ayrılmaz parçalarıdır’’ dedi.

Antalya Valisi Hulusi Şahin de, dünyadaki teknolojik dönüşümün baş döndürücü hızına dikkat çekerek, tarihte başarıyı her zaman yenilikleri kucaklayanların kazandığını söyledi. Vali Şahin, sözlerini şöyle sürdürdü.

‘’Bugün yapay zekâ çağında bilgi açık kaynaklarda, kulvarlar eşit ve rekabet aynı şartlarda yapılıyor. Türkiye olarak tam üretim çağında, optimal bir genç nüfus oranına sahibiz. Gençlerimizin bu teknolojiyi otomatik olarak kavrama yeteneği, önümüzdeki 20-30 yıllık üretken dönemi bizim için büyük bir fırsat penceresine dönüştürüyor. Çalışkanlığımız ve pratikliğimizle birleştiğinde bu büyük devrim, bizi yeni dünyanın oyun kurucularından biri haline getirecektir.’’

Antalya Büyükşehir Belediyesi Başkan Vekili Av. Büşra Özdemir ise sanayi devriminin üretimi, internetin ise bilgiye erişimi değiştirdiğini anımsatarak, yapay zekânın ise doğrudan karar verme biçimini dönüştürdüğüne dikkat çekti. Özdemir, şöyle konuştu:

‘’Bu süreç yalnızca teknik değil, ekonomi, hukuk ve kamu yönetimini yeniden şekillendiren bütünsel bir kırılma noktası oldu. Bugünün belediyeciliği sadece yol ve park yapan değil; veriyi okuyabilen, kaynaklarını verimli kullanan ve teknolojiyi insan hayatını kolaylaştırmak için yöneten bir anlayışı gerektiriyor. Çünkü akıllı şehirler, önce akıllı teknolojilerle değil, doğru vizyonla kurulur. Turizm, tarım ve ticarette büyük bir potansiyeli olan Antalya’mızda bu gücü yapay zekâ ile birleştirme zamanıdır. Geleceğin başarılı şehirleri, teknolojiyi üretmenin yanı sıra onu etik, adil ve kapsayıcı şekilde kullananlar olacaktır."

ANSİAD Dijital Dönüşüm Çalışma Masası Başkanı Ahmet Erdal, eskiden dijitalleşmenin rakiplerin önüne geçmek için bir rekabet avantajı olduğunu ancak, bugün bir hayatta kalma stratejisi haline geldiğini kaydetti. Erdal, ‘’Veriyi doğru işleyemeyen ve bu dönüşüme ayak uyduramayan şirketler maalesef pazarın dışında kalacak. Antalya olarak tarımda, turizmde ve sanayide çok güçlüyüz ancak geçmiş başarılar bizi rehavete sokmamalı. Amacımız, Antalya iş dünyasını bu dönüşümün takipçisi değil, öncüsü yapmaktır" dedi.

Zirvenin ilk bölümünde de yapay zekânın küresel trendleri ve makro etkileri tartışıldı. Huawei Cloud Türkiye Ülke Müdürü Ray Rui, da büyük veri analizi teknolojilerinin kurumsal ekosistemlerde yarattığı köklü yapısal değişimleri anlattı.

Ege Sanayicileri ve İş İnsanları Derneği (ESİAD) tarafından, Girişimcilik ve Dijital Dönüşüm Yuvarlak Masası katkılarıyla düzenlenen “İnsanlık 2.0: Yapay Zeka ve Uzun Yaşam” başlıklı toplantıda, iş dünyasını bekleyen büyük dönüşüm masaya yatırıldı. Fütüristler Derneği Yönetim Kurulu Başkanı Zeynep Yalım Uzun, yapay zekadan uzun yaşam ekonomisine, dijital kimlikten yeni çalışma düzenine kadar şirketlerin rekabet gücünü doğrudan etkileyecek “gigatrendleri” anlattı.

Uzun yaşamın çalışma hayatını kökten değiştireceğini ifade eden Uzun, “2070’lere gelindiğinde, 70 yaşındaki bir bireyin 50 yaşındaki birinin zihinsel ve fiziksel kapasitesine sahip olması bekleniyor. 100 yaşındaki insan 80’ine kadar çalışmak zorunda kalacak. Şirketlerde 20 yaşındaki stajyer ile 80 yaşındaki kıdemli çalışan aynı ekipte yer alacak” dedi.

“En büyük şirketlerin yüzde 40’ı yok olacak”

Sunumunda küresel ölçekte şirketlerin karşı karşıya olduğu dönüşüm baskısına dikkat çeken Uzun, Fortune 500 şirketleri üzerinden çarpıcı bir tablo ortaya koyarak, değişimin hızının yalnızca küçük ve orta ölçekli işletmeleri değil, dünyanın en büyük şirketlerini de tehdit ettiğini söyledi. Uzun, “McKinsey Global Institute’un 2024 araştırmasına göre, Fortune 500 listesindeki şirketlerin yüzde 40’ının önümüzdeki 10 yıl içinde yok olması bekleniyor. Bunun temel nedeni, değişim hızına adapte olabilme kabiliyetlerinin eksikliğidir” dedi. Dijital dönüşüm kavramının da artık yeni bir aşamaya geçtiğini ifade eden Uzun, “Eskiden dijital transformasyon konuşurduk, artık oyun değişti. Bugün herkes yapay zeka transformasyonu yapmak zorunda. Eğer hâlâ sadece dijitalleşme ile uğraşıyorsanız, onu hızla yapay zekaya dönüştürmelisiniz” sözleriyle şirketlere dönüşüm çağrısı yaptı.

“Beş gigatrend iş dünyasını yeniden şekillendirecek”

Toplantıda, önümüzdeki dönemde sosyo-ekonomik sistemleri derinden etkileyecek beş büyük gigatrend öne çıktı. Bu trendleri “longevity”, “çalışma hayatının dönüşümü”, “Mobility as a Service (Hizmet Olarak Mobilite)”, “sağlık ve önleyici bakım” ile “dijital kimlik” olarak sıralayan Uzun, “Bu trendlerin hiçbiri tek başına ilerlemiyor. Hepsi birbirini besliyor, birbirinin hızını artırıyor ve şirketlerin iş yapma biçimlerini aynı anda değiştiriyor. Bu nedenle gelecek stratejisi, yalnızca teknoloji yatırımıyla değil; insan kaynağı, veri yönetimi, liderlik, sağlık, çalışma modelleri ve müşteri deneyimiyle birlikte düşünülmeli. 2050 yılında dünyada 60 yaş üstü nüfusun 2,1 milyara ulaşması bekleniyor. 2030 yılına kadar 12 trilyon dolarlık devasa bir uzun yaşam ekonomisi doğacak. Bu, yalnızca sağlık sektörünü değil; finansı, sigortayı, insan kaynaklarını, turizmi, perakendeyi, teknolojiyi ve üretimi de dönüştürecek. Çalışma hayatı da önemli bir kırılma noktasında. 2030’a kadar 92 milyon işin yok olması, buna karşılık 170 milyon yeni iş rolünün doğması bekleniyor. Bu tablo bize şunu söylüyor: İşler kaybolurken işin kendisi bitmiyor; roller, beceriler ve çalışma biçimleri değişiyor.”

Yiğit Tatış: Değişimi görmeli ve hissetmeliyiz

Teknolojik gelişim ve adaptasyonun iş dünyası açısından kritik önem taşıdığını vurgulayan ESİAD Yönetim Kurulu Üyesi ve Girişimcilik ve Dijital Dönüşüm Yuvarlak Masası Başkanı Yiğit Tatış, “Bugün en küçük bir teknolojik dalgalanmada dahi buna hazırlıklı olmayan şirketlerin ayakta kalma şansı giderek azalıyor. Dünyada neler oluyor, teknoloji nasıl değişiyor; bunu yalnızca okumak değil, görmek ve hissetmek zorundayız” dedi.

Kahramanmaraş Büyükşehir Belediye Başkanı Fırat Görgel, çeşitli program ve ziyaretlere katılmak üzere şehre gelen Milli Savunma Bakanı Yaşar Güler’i Büyükşehir Belediyesinde ağırladı. Programa; 66. Hükümet Tarım ve Orman Bakanı Prof. Dr. Vahit Kirişci, Vali Mükerrem Ünlüer, AK Parti İl Başkanı Muhammed Burak Gül, MHP İl Başkanı Mansur Metehan, AK Parti Kadın Kolları Başkanı Asuman Yavuz ve Gençlik Kolları Başkanı Furkan Ünaldı ile ilçe belediye başkanları da katıldı. Ziyarette, Kahramanmaraş’ın yeniden ayağa kaldırılması için yürütülen çalışmalar kapsamlı şekilde değerlendirildi. Büyükşehir Belediye Başkanı Fırat Görgel, başta ulaşım, altyapı, üstyapı, sosyal donatılar ve çevre yatırımları olmak üzere şehir genelinde devam eden projeler hakkında Bakan Güler’e bilgi aktardı. Özellikle 6 Şubat depremlerinin ardından devletin tüm kurumlarıyla sahada güçlü bir koordinasyon içerisinde çalıştığını belirten Başkan Görgel, kalıcı konut ve iş yerlerinin inşasıyla birlikte şehir merkezinde ve ilçelerde yürütülen dönüşüm çalışmalarının hızla devam ettiğini ifade etti. Görüşmede ayrıca Kahramanmaraş’ın geleceğine yön verecek yatırımlar, şehir ekonomisinin canlandırılmasına yönelik çalışmalar ve kamu kurumları arasındaki iş birliğinin güçlendirilmesi konuları da ele alındı.

“Şehrimize Gösterdikleri İlgi İçin Sayın Bakanımıza Teşekkürlerimizi Sunuyoruz”

Büyükşehir Belediye Başkanı Fırat Görgel, “Milli Savunma Bakanımız Sayın Yaşar Güler’i şehrimizde ve Büyükşehir Belediyemizde ağırlamaktan büyük memnuniyet duyduk. Kahramanmaraş’ımızın yeniden inşa ve ihya sürecinde yürüttüğümüz çalışmaları kendilerine aktarma fırsatı bulduk. 6 Şubat depremlerinin ardından devletimizin güçlü desteğiyle şehrimizin her noktasında yoğun bir çalışma yürütülüyor. Bugün geldiğimiz noktada altyapıdan ulaşıma, üstyapıdan sosyal donatı alanlarına, kalıcı konut ve iş yerlerinin inşasından kırsal mahallelerimizdeki yatırımlara kadar pek çok alanda önemli ilerlemeler kaydettik. Kahramanmaraş’ımızı daha güçlü, daha dirençli ve daha yaşanabilir bir şehir haline getirmek için tüm kurumlarımızla koordinasyon içerisinde çalışmalarımızı sürdürüyoruz. Sayın Bakanımıza şehrimize gösterdikleri ilgi ve destekleri dolayısıyla teşekkürlerimizi sunuyoruz” dedi.

Gebze Teknik Üniversitesi (GTÜ), sürdürülebilir üretim ve ileri teknoloji vizyonu doğrultusunda hayata geçirdiği projelere bir yenisini daha ekledi. Sürdürülebilir tarım, agroekolojik dönüşüm ve yenilikçi teknolojileri aynı çatı altında buluşturmayı amaçlayan “Agroekolojik LivingLab Ekosistemi”nin açılışı, GTÜ Kongre ve Kültür Merkezi Kırmızı Salon’da gerçekleştirildi.

Doç. Dr. Nurgül Kıtır Şen’in kurucu ve koordinatörlüğünde hayata geçirilen Agroekolojik LivingLab Ekosistemi’nin açılışında; Cumhurbaşkanlığı Tarım ve Gıda Politikaları Kurulu Başkan Vekili Prof. Dr. Zümrüt Begüm Ögel, Gebze Kaymakamı Mehmet Ali Özyiğit, Gebze Belediye Başkanı Zinnur Büyükgöz, Gebze Teknik Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Hacı Ali Mantar, Letven Capital Yönetim Kurulu Başkanı Kamil Kılıç, Kocaeli İl Tarım ve Orman Müdür Yardımcısı İbrahim Ertural, Atatürk Bahçe Kültürleri Merkezi Araştırma Enstitüsü Müdür Vekili Halil İbrahim Tuzlacı, katıldı.

"Gıda güvenliği milli güvenlik meselesidir"

Açılış töreninde konuşan Cumhurbaşkanlığı Tarım ve Gıda Politikaları Kurulu Başkan Vekili Prof. Dr. Zümrüt Begüm Ögel, “Tarımın artık yalnızca sağlık ve gıda politikalarının bir parçası olarak değil, stratejik bir alan olarak ele alınması gerektiğini vurgulayarak, “Tarım ve gıda politikalarının merkezinde sürdürülebilirlik ve gıda güvencesi yer alıyor. Gıda güvenliği artık bir milli güvenlik meselesidir” dedi.

Ögel, “İklim ve su güvenliğinin günümüzün en kritik başlıkları arasında yer alıyor. 2025 yılında yaşanan kuraklığın ülke ekonomisinde ciddi kayıplara yol açtı. GTÜ Agroekolojik LivingLab kendi atığını değerlendiren sıfır atık yaklaşımı ve tek sağlık vizyonuyla örnek bir model ortaya koyuyor” şeklinde konuştu.

Gebze Kaymakamı Mehmet Ali Özyiğit, toplumda hazır gıdaların içerikleri ve ilaçların güvenilirliği konusunda oluşan tereddütlere dikkat çekerek, insani değerlerin korunarak ilerlenmesi gerektiğini vurguladı. Özyiğit, “Gebze Teknik Üniversitesi’de yürütülen akademik çalışmaların da bu süreçte sektöre önemli katkılar sunacağına inanıyorum” dedi.

“Hava, su ve toprak yoksa insan da yok”

Gebze Belediye Başkanı Zinnur Büyükgöz ise çevresel sürdürülebilirliğin tarımın geleceği açısından kritik önem taşıdığını belirterek, “Hava, su ve toprak yoksa insan da yok. Mevcut teşvik sistemlerinin tapu yerine doğrudan ürüne yönelik olacak şekilde revize edilmesi gerekiyor. Su kaynaklarının tükenmesi ve erozyonla mücadelede ise disiplinler arası iş birliği artık bir zorunluluktur” ifadelerini kullandı.

“Gebze yalnızca sanayinin değil, aynı zamanda tarımın da başkentidir”

Üniversitenin kuruluş vizyonuna uygun şekilde bilimsel çalışmaların sektöre hızlı ve etkin biçimde aktarılmasının temel misyonları olduğunu belirten Gebze Teknik Üniversitesi Gebze Teknik Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Hacı Ali Mantar, “Gebze yalnızca sanayinin değil, aynı zamanda tarımın da başkentidir. Tarımda yapay zekâ, akıllı gübreler ve topraksız tarım gibi projelerle disiplinler arası araştırmalara öncülük ediyoruz. Farklı fakültelerden akademisyenlerin ortak projelerde yer almasıyla kurum içindeki duvarlar kalktı ve güçlü bir araştırma ekosistemi oluştu” dedi.

Yapay zekâ yüksek lisans programına farklı disiplinlerden öğrenci kabul edildiğini de hatırlatan Mantar, teknolojinin hemşirelikten mimarlığa, tarihten biyolojiye kadar geniş bir yelpazede kullanılmasının, teknoloji odaklı kalkınmaya ve ekonomik katma değere dönüşeceğini vurguladı.

“Tarımın geleceğine yönelik yeni bir iş birliği kültürü oluşturduk”

Tarımın artık yalnızca üretim değil, çevre, ekonomi, enerji ve kırsal kalkınma politikalarının merkezinde yer aldığını ifade eden Agroekolojik LivingLab Koordinatörü Doç. Dr. Nurgül Kıtır Şen, “Bugün yalnızca bir altyapının açılışını yapmıyoruz; tarımın geleceğine yönelik yeni bir iş birliği kültürü ve inovasyon ekosisteminin başlangıcına tanıklık ediyoruz. Küresel iklim krizi ve azalan kaynaklar karşısında tarımsal sistemleri yeniden düşünmek zorundayız. proje bilginin sahada test edildiği ve üreticilerin çözüm ortağı olduğu yaşayan bir ekosistem olarak tasarlandı” diye konuştu.

GTÜ–LetvenCapital İş Birliğiyle Tarımda Yeni Dönem Başladı

Törenin ardından Gebze Teknik Üniversitesi ile LetvenCapital arasında stratejik iş birliği protokolü imzalandı. İş birliği ve iyi niyet protokolü; sürdürülebilir tarım, agroekolojik dönüşüm, yapay zekâ destekli tarım teknolojileri, hassas tarım uygulamaları, döngüsel ekonomi ve iklim dirençli üretim sistemleri gibi alanlarda teknoloji doğrulama, pilot uygulama ve yatırım iş birliklerini kapsıyor. Protokol ile GTÜ Agroekolojik LivingLab, akademi–sanayi iş birliğini en üst seviyeye taşıyarak yenilikçi tarım teknolojilerinin sahada test edilmesi, doğrulanması ve yatırım süreçlerine aktarılması için stratejik bir platform kimliği kazandı.

Bursa'da faaliyet gösteren Erener Otomotiv AŞ'nin, turizm taşımacılığına yönelik özel amaçlı minibüs ve midibüs üretiminde Avrupa pazarındaki konumunu güçlendirmeyi sürdürdüğü belirtildi.

Verilen bilgilere göre, Mercedes-Benz başta olmak üzere uluslararası üreticilerin şasi ve araç platformları üzerine özel tasarımlı turizm araçları geliştiren şirket, üretiminin tamamını ihraç ederek Avrupa'nın birçok ülkesinde faaliyet gösteren turizm firmalarına çözüm sunuyor.

Yönetim Kurulu Başkan Vekili Rengin Eren, Erener Otomotiv'in standart araç üretiminden farklı olarak yüksek katma değerli ve müşteri ihtiyaçlarına göre şekillendirilen özel araçlar geliştirdiğini söyledi. Şirketin seri üretim yerine butik üretim modeliyle faaliyet gösterdiğini belirten Eren, turizm sektörüne yönelik tasarlanan araçların şehir içi ulaşımda daha yüksek esneklik, konfor ve operasyonel avantaj sağladığını ifade etti. Turizm taşımacılığında kullanılan standart büyük otobüslerin her ihtiyaca cevap vermediğini vurgulayan Eren, “Bizim geliştirdiğimiz araçlar özellikle 20-30 kişilik grupların taşınmasında önemli avantajlar sunuyor. Şehir merkezlerinde, tarihi bölgelerde ve turistik destinasyonlarda daha rahat hareket edebilen araçlar üretiyoruz. Yolcu konforunu artıran özel iç tasarımlar, farklı koltuk yerleşimleri, toplantı düzenleri ve müşteri taleplerine göre şekillenen donanımlarla standart üretimin dışına çıkıyoruz. OEM üreticilerin standart ürünleri dışında kalan ihtiyaçlara yönelik çözümler geliştiriyoruz” dedi.

Avrupa yollarında 2.000 araçta Erener imzası

Yaklaşık 17 yıldır ağırlıklı olarak ihracat pazarlarına çalışan Erener Otomotiv'in bugün Avrupa yollarında 2.000 aracı bulunuyor. Fransa, İngiltere, İrlanda, Yunanistan ve İtalya başta olmak üzere Avrupa'nın farklı ülkelerinde faaliyet gösteren turizm operatörleri ve filo şirketlerine araç teslim ettiklerini belirten Eren, ürünlerinin tamamının ihracata yönelik olduğunu söyledi. Şirketin Avrupa'da kurduğu bayi ve servis ağı sayesinde satış sonrası hizmetlerde de güçlü bir yapı oluşturduğunu ifade eden Eren, araçların yalnızca satış aşamasında değil kullanım sürecinde de müşterilerin yanında olduklarını kaydetti. Rengin Eren, “Bizim rekabet avantajımız yüksek adetlerde değil, yüksek katma değerde. Müşterilerimiz standart bir araç değil, kendi operasyonlarına uygun özel bir çözüm satın alıyor” diye konuştu.

“Amacımız daha fazla değer üretmek”

Yıllık yaklaşık 150 araç ürettiklerini belirten Eren, yeni yatırımla bu rakamı 200-250 adet seviyelerine çıkarmayı planladıklarını ancak büyüme hedeflerinin adet bazlı olmadığını vurguladı. Eren, “Kaliteyi koruyarak büyümek istiyoruz. Her projeyi ayrı değerlendiriyor, müşterinin ihtiyacına göre özel çözümler geliştiriyoruz. Bu nedenle üretim hacminden çok ürünün oluşturduğu katma değer bizim için daha önemli. Önemli olan daha fazla araç üretmek değil, daha fazla değer üretmek” değerlendirmesini yaptı. Turizm sektöründeki gelişmelerin şirket faaliyetlerini doğrudan etkilediğini belirten Eren, özellikle pandemi sonrasında Avrupa'da turizm hareketliliğinin hızla arttığını, bunun da özel amaçlı araçlara yönelik talebi desteklediğini söyledi.

Yeni tesis yatırımıyla üretim verimliliği artacak

Artan üretim ihtiyaçları doğrultusunda Bursa Demirtaş Organize Sanayi Bölgesi'nde yeni bir tesis yatırımı gerçekleştirdiklerini açıklayan Eren, mevcut üretim alanlarının yetersiz kalması nedeniyle yaklaşık 15 bin metrekarelik yeni bir tesise taşınma sürecini başlattıklarını söyledi. Yeni tesis için önemli bir yatırım yaptıklarını belirten Eren, üretim süreçlerinin yeniden tasarlanacağı bu yatırımla birlikte verimlilik, stok yönetimi ve üretim planlamasında önemli kazanımlar elde etmeyi hedeflediklerini ifade etti. “Aynı kadroyla daha fazla araç üretebileceğimiz bir altyapı oluşturuyoruz” diyen Eren, “Günümüzde rekabet edebilmenin yolu yalnızca kapasite artırmaktan değil, süreçleri daha verimli yönetebilmekten geçiyor. Yeni tesisimiz bu açıdan önemli bir adım olacak” ifadesini kullandı. Sanayinin en önemli sorunlarından birinin nitelikli iş gücü olduğunu dile getiren Eren, özellikle özel üretim yapan firmalarda yetişmiş çalışanların büyük önem taşıdığını söyledi. Kadın istihdamının artırılmasını da önemsediklerini vurgulayan Eren, yeni tesislerinde daha fazla kadın çalışanı üretim süreçlerine dahil etmeyi hedeflediklerini dile getirdi. 

“Rekabetçilik artık sektörün temel gündemi”

BTSO Otomotiv Konseyi Başkanı olarak sektörün genel görünümünü de değerlendiren Rengin Eren, Türk otomotiv endüstrisinin 2025 yılında yaklaşık 1,37 milyon adet üretim ve 41,5 milyar dolarlık ihracatla önemli bir başarıya imza attığını söyledi. 2026'nın ilk aylarında ise üretimde daralma yaşandığını ancak ihracatın değer bazında artışını sürdürdüğünü belirten Eren, sektörün artık yeni bir rekabet dönemine girdiğini ifade etti. Rengin Eren, Ocak-Nisan döneminde üretimin gerilemesine rağmen ihracat gelirlerinin artmasının, sektörün daha yüksek katma değerli ürünlere yöneldiğinin önemli bir göstergesi olduğunu vurguladı. Avrupa'daki talep yavaşlaması, yükselen maliyetler ve Çin kaynaklı rekabetin tüm üreticileri daha verimli çalışmaya zorladığını kaydeden Eren, Türkiye'nin özellikle katma değerli ürün üretimine odaklanması gerektiğini söyledi. “2026'nın ilk ayları bize gösterdi ki otomotivde başarı artık sadece daha fazla üretmekle değil, daha fazla teknoloji ve katma değer üretebilmekle mümkün olacak” diyen Eren, “Yazılımı, elektrifikasyonu, sürdürülebilirliği ve müşteri deneyimini birlikte yönetebilen ülkeler ve firmalar öne çıkacak. Bursa da sahip olduğu mühendislik altyapısı, tedarik sanayi gücü ve ihracat kültürüyle bu dönüşümün merkezinde yer alma potansiyeline sahip” değerlendirmesinde bulundu.

Eskişehir’in üretim gücünü girişimcilik ve inovasyonla buluşturmayı amaçlayan “InvESt Eskişehir” etkinliği, Eskişehir Organize Sanayi Bölgesi Yaşam Park’ta gerçekleştirildi.

Eskişehir Teknoloji Geliştirme Bölgesi yönetici şirketi ATAP AŞ ve TOBB Eskişehir Genç Girişimciler Kurulu iş birliğinde düzenlenen etkinlikte yatırımcılar, sanayiciler, girişimciler ve iş dünyası temsilcileri bir araya gelirken; girişim sermayesi fonları, melek yatırımcılık, yatırım ekosistemindeki gelişmeler ve yüksek teknoloji odaklı büyüme stratejileri ele alındı. Toplantıda konuşan kurum temsilcileri, Eskişehir’in sahip olduğu sanayi birikimi, üniversiteleri ve nitelikli insan kaynağı sayesinde girişimcilik ve teknoloji yatırımlarında Türkiye’nin öncü şehirlerinden biri olabilecek potansiyele sahip olduğunu dile getirdiler.

TOBB Eskişehir Genç Girişimciler Kurulu Başkanı İlhan Köksal, etkinliğin temel amacının fikir sahipleri ile yatırımcıları aynı platformda buluşturmak olduğunu söyledi. Eskişehir’in güçlü sanayisi, üniversiteleri ve yenilikçi yapısıyla önemli bir üretim ve girişimcilik merkezi olduğunu belirten Köksal, kurulan bağlantıların gelecekte güçlü iş birliklerine dönüşeceğine inandıklarını ifade etti. Girişimciliğin yalnızca cesaretle değil, yatırımcı güveni, sanayicinin tecrübesi ve kurumların desteğiyle büyüdüğünü anlatan Köksal, şöyle konuştu:

“Bugün burada yalnızca bir etkinlik gerçekleştirmiyoruz. Fikirlerin sermayeyle, tecrübenin heyecanla ve vizyonun cesaretle buluşmasına vesile olacak önemli bir platform oluşturuyoruz. Eskişehir’in sahip olduğu potansiyelin yeni yatırımlara ve girişimlere dönüşmesi için doğru insanların bir araya gelmesi gerekiyor. Burada kurulacak ilişkilerin gelecekte güçlü ortaklıklara, başarılı girişimlere ve yeni yatırım hikâyelerine dönüşeceğine inanıyoruz. Özellikle gençlerimizin cesur fikirlerini hayata geçirmeleri ve doğru paydaşlarla buluşmaları büyük önem taşıyor.”

“Eskişehir teknolojinin ve bilginin merkezi olabilir”

ATAP Yönetim Kurulu Başkanı Metin Saraç da Eskişehir’in sanayi, üniversite ve insan kaynağı açısından Anadolu’nun en güçlü şehirlerinden biri olduğunu belirterek son yıllarda şehirde AR-GE tabanlı girişimcilik ekosisteminin gelişmeye başladığını söyledi. Birçok değerli projenin finansmana erişemediğine dikkat çeken Saraç, yatırımcılarla girişimcileri bir araya getirecek platformların çoğalması gerektiğini vurguladı.

Eskişehir’in teknoloji ve bilişim alanında önemli bir merkez olabilecek kapasiteye sahip olduğunu ifade eden Saraç, şunları söyledi: “Bu şehirde teknolojiye, bilişime ve bilgiye dayalı bir ekonomik dönüşüm için gerekli bütün unsurlar bulunuyor. Nitelikli gençlerimiz, güçlü sanayimiz ve fikir üreten insanlarımız var. Ancak girişimcilik ekosisteminin gelişebilmesi için finansman kaynaklarının da bu fikirlerle buluşması gerekiyor. Çok değerli projelerin yalnızca finansman bulamadıkları için hayata geçemediğini görüyoruz. Eskişehir bugün başarı hikâyeleri çıkarıyor ama sahip olduğu potansiyel bunun çok daha üzerinde. Eğer bu potansiyeli doğru şekilde değerlendiremezsek, gençlerimizi başka şehirlere ve ülkelere kaptırmaya devam ederiz.”

“Yüksek teknoloji yatırımları için en güvenli liman Eskişehir”

Eskişehir OSB Yönetim Kurulu Başkanı Nadir Küpeli ise küresel ekonomide yaşanan dönüşümün girişimcilik ve teknoloji yatırımlarını daha da önemli hale getirdiğini söyledi. Eskişehir’in sanayi üretimi ve ihracattaki başarısına rağmen yeni dönemin gerekliliklerine uyum sağlamak zorunda olduğunu vurgulayan Küpeli, girişim sermayesinin artık yapay zekâ, robotik, derin teknoloji ve yeşil dönüşüm alanlarına yöneldiğini kaydetti.

Eskişehir’in yüksek teknoloji yatırımları açısından önemli avantajlar sunduğunu belirten Küpeli, şöyle konuştu: “Eskişehir bugün güçlü sanayisi, üç köklü üniversitesi ve yüksek teknoloji üretimindeki başarısıyla girişim yatırımları için önemli bir merkez konumundadır. Ülkemizin kilogram başına ihracat değerini artırabilmesi için yüksek teknoloji üretimine ve yenilikçi girişimlere daha fazla yatırım yapması gerekiyor. Rekabet avantajı artık yalnızca fabrika kurmakla değil, o fabrikaları akıllandıracak yenilikçi çözümlere ulaşabilmekle sağlanıyor. Eğer yüksek teknolojiye, sürdürülebilirliğe ve katma değerli üretime yatırım yapmak istiyorsanız Türkiye’deki en güvenli ve en vizyoner limanlardan biri Eskişehir’dir.”

“Girişimcilik yeni istihdam ve büyümenin anahtarı”

Eskişehir Ticaret Borsası Meclis Başkanı Hasan Öztürk de girişimciliğin ekonomik kalkınmanın temel dinamiklerinden biri olduğunu belirterek yatırımcılarla girişimcilerin aynı platformda buluşmasının büyük önem taşıdığını söyledi. Öztürk, yenilikçi fikirlerin doğru kaynaklarla buluşmasının yalnızca yeni şirketler değil, yeni istihdam alanları ve sürdürülebilir büyüme fırsatları oluşturduğunu ifade etti.

Eskişehir’in genç nüfusu, üniversiteleri ve sanayi altyapısıyla girişimcilik açısından güçlü bir potansiyele sahip olduğunu belirten Öztürk, “Ülkemizin geleceği, cesur girişimcilerin fikirleri ve bu fikirlere güvenen yatırımcıların katkılarıyla şekillenecek. Bu nedenle üretimi, inovasyonu ve girişimciliği destekleyen her çalışmanın yanında olmaya devam edeceğiz” dedi.

“Önce zihniyet dönüşümünü başarmalıyız”

Eskişehir Sanayi Odası Başkanı Celalettin Kesikbaş ise girişimcilik ekosisteminin gelişmesinde toplumsal dönüşümün önemine dikkat çekti. Gençlerin yalnızca yeni fikirler üretmekle değil, aynı zamanda dönüşümün öncüsü olmakla da sorumlu olduğunu ifade eden Kesikbaş, girişimcilik kültürünün güçlenmesi için zihniyet değişiminin şart olduğunu söyledi. Kesikbaş, “Toplumu dönüştürmeden girişimcilik ekosistemini büyütmek kolay değil. Bu nedenle gençlerimizin birlikte hareket etmeleri, birbirlerine güvenmeleri ve yeni bir düşünce kültürü oluşturmaları gerekiyor. Bu dönüşüm sağlandığında sanayiyi, üretimi ve teknolojiyi dönüştürmek çok daha kolay olacaktır” diye konuştu.

Teknoloji ve İnovasyon Merkezi’nde yeni girişimlere alan açılacak

Eskişehir Büyükşehir Belediye Başkanı Ayşe Ünlüce de kısa süre içerisinde yapımına başlanacak Teknoloji ve İnovasyon Merkezi ile girişimcilik ekosistemine yeni bir ivme kazandırmayı hedeflediklerini söyledi. Merkezde geliştirilecek projelerin yatırımcılarla buluşmasını önemsediklerini belirten Ünlüce, şehirde girişimcilik odaklı bir fon oluşturulmasına yönelik çalışmaları da desteklediklerini ifade etti.

Ünlüce, şunları söyledi: “Teknoloji ve İnovasyon Merkezi’mizi kısa sürede tamamlayarak şehrimize kazandıracağız. Burada geliştirilecek AR-GE projelerinin, start-up’ların ve yenilikçi fikirlerin yatırım bularak hayata geçmesini istiyoruz. Bu nedenle Eskişehir’de güçlü bir girişimcilik fonunun oluşması büyük önem taşıyor. Sanayi Odamız, Ticaret Odamız, Borsamız, OSB’miz ve genç girişimcilerimizle birlikte hareket ederek Eskişehir’in geleceğini girişimcilik ve inovasyon ekseninde şekillendirmek istiyoruz. Geleceğin şehirleri bugünden hazırlanıyor; bizim de artık yalnızca takip eden değil, öncü olan şehirlerden biri olmamız gerekiyor.”

Eskişehir Ticaret Odası Başkanı Metin Güler de etkinlik kapsamında girişimcilik, inovasyon, küresel ekonomi ve yatırım ortamına ilişkin farklı başlıkların alanında uzman isimler tarafından değerlendirileceğini belirterek, iş dünyasının bu tür buluşmalardan önemli kazanımlar elde edeceğini ifade etti. Etkinlik kapsamında ayrıca eski Merkez Bankası Başekonomisti Prof. Dr. Hakan Kara da dünya ve Türkiye ekonomisindeki gelişmelere ilişkin değerlendirmelerini katılımcılarla paylaştı.

Tam da bu noktada Çorlu’nun yükselişi tesadüf değildir. Bölgenin en büyük avantajı, üretici ile makine mühendisliğinin aynı sahada nefes almasıdır. Avrupa’da birçok sanayi bölgesinde üretim ile teknoloji geliştirme birbirinden kopmuş durumdayken, Çorlu’da makina üreticisi sahadaki problemi doğrudan görebiliyor. Bu durum, bölgeyi klasik bir organize sanayi bölgesinden çıkarıp yaşayan bir Ar-Ge laboratuvarına dönüştürüyor. Aslında bugün Çorlu’da oluşan yapı, Türkiye’nin sanayide uzun yıllardır aradığı “kümelenme modelinin” en güçlü örneklerinden biridir. Aynı bölgede tekstil üreticileri, makine imalatçıları, yedek parça üreticileri, otomasyon firmaları ve teknik servis ağlarının birlikte hareket etmesi; hem maliyet avantajı hem de hızlı inovasyon gücü yaratmaktadır. Dünyada rekabet artık ucuz işçilik üzerinden değil, teknoloji hızı üzerinden şekilleniyor. Çin büyük ölçek avantajını kullanırken, Avrupa sürdürülebilir üretim teknolojilerine yatırım yapıyor. Türkiye ise bu iki güç arasında yeni bir sanayi kimliği oluşturma fırsatı yakalıyor: hızlı üretim + mühendislik esnekliği + bölgesel lojistik avantaj.

İşte Çorlu’nun asıl stratejik değeri burada ortaya çıkıyor 

ITM 2026 da bu açıdan yalnızca bir fuar olmanın ötesindedir. Aynı zamanda Türkiye’nin teknoloji üretme kapasitesinin dünyaya gösterildiği stratejik bir vitrindir. İstanbul TÜYAP Fuar ve Kongre Merkezi'nde geçen Salı günü başlayan ve 13 Haziran Cumartesi gününe kadar sürecek olan ITM 2026, Türkiye'nin teknoloji gücünü bir kez daha tüm dünyaya göstermesi açısından çok büyük bir görevi başarı ile gerçekleştirmektedir.

Belki de artık şu soruyu daha yüksek sesle sormanın zamanı gelmiştir:

“Türkiye tekstilde dünyanın üretim üssü mü olacak, yoksa teknolojisini üreten ülkesi mi?”

Çorlu’nun verdiği cevap oldukça nettir.

Çorum Valisi Ali Çalgan, Çorum Belediye Başkanı Dr. Halil İbrahim Aşgın’ın da katıldığı etkinliklerde kentin zengin tarihi mirası, ekonomisi, yatırımları ve hedefleri hakkında bilgi aldık. Kentin hayallerini dinledik.  Bedesten’deki ilk gün etkinliklerinde Hitit Üniversitesi Sosyal Bilimler Yüksek Meslek Okulu,  Otel, Lokanta ve İkram Hizmetleri Bölümü Öğrencileri ve çeşitli kadın kooperatiflerinin temsilcileri Çorum yemeklerini tanıttılar. Programda Hitit Üniversitesi öğrencilerince hazırlanan İlklerin Coğrafyası Resim Sergisinin açılışı yapıldı. 

Tüm etkinliklerde kadınların ve gençlerin yoğunluğu özellikle dikkatimi çekti. Gençlerin hepsinde büyük bir heyecan, neşe  ve geleceğe yönelik umut vardı. 

Çorum Belediye Başkanı Dr. Halil İbrahim Aşgın’ın  “Gizli bir hazine” olarak tanımladığı Çorum, bugüne kadar öne çıkmamayı tercih etmiş olan bir kent. Oysa, anlatacak pek çok öyküsü var. Kent son yıllarda üretimde ve tarımda büyük bir ivme yakalamış. Artık kabına sığamıyor. Bu yüzden, önümüzdeki dönemde kenti Türkiye’ye ve dünyaya tanıtmaya yönelik bir niyet ve kararlılık mevcut.  İlk adım olarak UNESCO Yaratıcı Şehirler Ağı Gastronomi Alanı başvuru sürecini resmen başlatmışlar. Bu süreci hızlandırmak ve eko-sistemi büyütmek için de Açık Ateş Gastronomi Etkinlikleri yapılmasına karar verilmiş. 

Çorum tüm cephelerde birden çalışarak iddiasını artırıyor.

Dünyanın en önemli arkeolojik alanlarından biri ve UNESCO Dünya Mirası Listesi'nde yer alan Hitit İmparatorluğu'nun başkenti Hattuşa Çorum’u dünya tarih mirası atlasında ilk sıralara yerleştiriyor. TÜİK verilerine göre çevre ilçeler  ve köylerle Çorum il genel nüfusu 520 bin civarında. Merkezin  ise 300 bin nüfusu var. Yarım milyon nüfuslu Çorum, bugün 6.2  milyar dolar ihracat yapan, 4 bin yıllık medeniyet mirasıyla Türkiye'nin en önemli sanayi merkezleri arasında yer alıyor.

M.Ö. 1280 veya 1269 yıllarında Hititler ve Mısırlılar arasında imzalanan Kadeş Antlaşması, tarihin bilinen ilk yazılı barış antlaşmasıdır. İki büyük imparatorluk arasında eşitlik ilkesine dayanan bu belgede Hitit Kralı’ın yanında Kraliçe Puduhepa’nın da mührünün olması, Anadolu topraklarında kadının toplumsal liderliğinin ve yöneticiliğinin de bir göstergesidir. Hitit kraliçesi Puduhepa’dan 3 bin yıl sonra, bir zamanlar Hitit medeniyetinin başkenti olan Çorum’da, bugün kadınların ve gençlerin yüzü gülüyor.  Hitit Kraliçesi Puduhepa ilham kaynağı olmaya devam ediyor.

Daha önce bir kaç kez gittiğim Çorum’da bu toplantılarda edindiğim bilgi ve izlenimler doğrultusunda kentin yakın bir gelecekte önemli bir cazibe merkezi olacağını söyleyebilirim. Bu öngörümü destekleyecek 9 maddeyi de aşağıda kısaca özetlemeyi diliyorum: 

1. Güçlü ekonomik yapı

Karadeniz Bölgesi'nin açık ara ihracat lideri olan Çorum,  2025 yılındaki 6.2 milyar dolarlık ihracatıyla Türkiye'nin ilk 10 ili arasında yer alıyor. Çorum’un üretim ve ihracattaki başarısına dikkat çeken Belediye Başkanı  Dr. Halil İbrahim Aşgın, Ticaret Bakanlığı verilerine göre ilin 2026 yılının ilk dört ayında 1 milyar 603 milyon doları aşan ihracata ulaştıklarını ifade ediyor.

Kentte Merkez’de,  Osmancık’ta  ve Sungurlu’da olmak üzere aktif 3 organize sanayi bölgesi var.  Dördüncü organize sanayi bölgesi için de çalışmalar yürütülüyor. Çorum OSB’de 167 firma faaliyet gösteriyor. 8.194 kişi çalışıyor.  Çorum OSB firmaları ürünlerini 136 ülkeye gönderiyor.  Çorum, Makine ve imalat, Döküm ve metal sanayi, Savunma sanayi , Seramik ve toprak ürünleri, Medikal ekipman üretimi, altın rafinerisi faaliyetleriyle büyük katma değer yaratıyor.

2. Gıda üretiminde ilk sıralarda

Çorum sanayide olduğu gibi, tarımda da çok başarılı sonuçlar elde ediyor. Anadolu’nun tahıl ambarlarından birisi olan kentin verimli topraklarında çeltik, çörek otu, nohut, arpa, ayçiçeği, haşhaş ve buğday üretimi yapılıyor. Buğday-çavdar melezi olan tritikale üretiminde  Türkiye birincisi konumunda olan Çorum, kaliteli buğdaylarından elde edilen unları, ülkenin dört bir tarafına gönderiyor. Ayrıca, Osmancık pirinci, çörekotu, yeşil mercimek, Alaca mor soğanı, Üyük sarımsağı, Kışlacık pırasası, Oğuzlar cevizi gibi ünlü  ürünleri de bulunuyor. 

3. Coğrafi işaretli ürünler

Çorum ekilip dikilen alan itibariyle illerimiz arasında 19. sırada yer alıyor. Gastronomi hammaddelerinin tedarikçisi olan kentin,   bu alanda 36 coğrafi işaretli ürünü var. Bölge, leblebinin yanı sıra, Çorum kebabı, İskilip dolması, Kargı tulum peyniri, kuru mantı, beyaz baklava, Çorum şekerlemesi, Çorum simidi, İskilip turşusu, Osmancık ayvalı yahni, kapari gibi çok sayıda özel ve lezzetli ürüne sahip. 

4. Köklü gastronomi geleneği

Çorum mutfağı özgünlüğüyle dikkat çekiyor.  Kentin tarihi mirasında, İtalyanların  “Cucina povera”  olarak tanımladığı  yaklaşımın en güzel örneklerini görmek mümkün. (Cucina povera İtalyan mutfağında "yoksul mutfağı" veya "fakir mutfağı" anlamına gelen; kırsal kesimlerdeki ekonomik zorluklar nedeniyle ortaya çıkan, elde kalan yerel ve basit malzemelerin israf edilmeden değerlendirildiği geleneksel bir pişirme kültürü. )

Çorumlu kadınlar   yokluk-kıtlık zamanlarında evlerinde bulunan her türlü malzemeyi kullanmış ve eşsiz ve uyumu mükemmel yeni lezzetler ortaya çıkarmışlar. Karaçuval helvası, hasıda, omaç, yırtma aşı gibi özgün lezzetlerin çıkış noktası hep yokluk olmuş.  

Son yıllarda,  Hitit döneminin tabletlerinden elde edilen yemek tarifler üzerinde de  çalışılıyor.  Hattuşa’da ve Hititler’in yaşadığı diğer bölgelerde yapılan kazılarda bulunan kil tabletler Hititlerin zengin mutfak kültürüne sahip olduklarını kanıtlıyor.  Bilim adamları, o dönemde 200’den fazla ekmek çeşidinin olduğunu tahmin ediyorlar. Hititlerden alınan ilham ve çalışmalar sonucunda,  2025 yılında “Hitit Ekmeği” üretimi başlamış durumda.   Kadın kooperatifleri, 3000 yıllık tarifle organik yöntemlerle yaptıkları ekmekleri  el emeği pazarlarında ve internet aracılığıyla satışa sunuyorlar. 

5. Eşsiz tarihi doku

Anadolu'nun en eski yerleşim merkezlerinden birisi olan Çorum’un  tarihi yaklaşık 8 bin yıl öncesine uzanıyor.  Kent, MÖ 2. binyılda Anadolu'nun ilk büyük imparatorluğunu kuran Hititlerin başkenti olan Hattuşa ile tanınıyor. Hititlerden sonra Frigler, Persler, Romalılar, Bizanslılar, Selçuklular ve Osmanlılar’a ev sahipliği yapan bölge çok zengin bir tarihi mirasa sahip.  Devesa bir  açık hava müzesi olan Çorum’da UNESCO Dünya Mirası Listesi'ndeki Hitit başkenti Hattuşa,  Aslanlı Kapı, Kral Kapısı ve Yazılıkaya Açık Hava Tapınağı’yla; Alacahöyük, Şapinuva, İncesu Kanyonu, Laçin Kapılıkaya Kaya Mezarı gibi eşsiz tarihi ve doğal cazibe merkezleri bulunuyor.  Hitit, Frig, Roma ve Osmanlı dönemlerine ait eserleri barındıran zengin bir arkeoloji müzesi olan Çorum Müzesi ise başlıbaşına çok önemli bir ziyaret noktası. 

6. Tarihi Kültür yolu projesi ve canlanan kent kültürü

Anadolu medeniyetlerinin önemli duraklarından biri olan Çorum, son yıllarda Tarihi Kültür Yolu projesi çerçevesinde yeniden düzenleniyor.  Kale İçi’nde kapsamlı bir dönüşüm projesi yürüttülüyor. Çorum Belediye Başkanı Dr. Halil İbrahim Aşgın’ın verdiği bilgiye göre,

14 bin 500 metrekarelik bir alan içinde Çorum’un  tarihi meydanı ve Han Önü Meydanı’nı birleştirildi. Türkiye’nin en büyük ahşap hanı olan Veli Paşa Hanı restore edildi.  1100 yıllık Selçuklu döneminde ait 1100 yıllık kalenin etrafı açıldı. Merkezdeki alanda 1500’lü yıllara ait olan bir bedesten aslında uygun olarak yerinden inşa edildi. İçine yer alan dükkanlarda yerel ürünler ve el emeği çalışmalar satılıyor. 

Bölgede müze, sanat atölyeleri, butik otel, restoran ve kültürel yaşam alanlarının yer alacağı yeni bir cazibe merkezi oluşturulması planlanıyor. Birçok yapı restore edilerek yeniden işlevlendirilmiş durumda.  Tarihi İkiz Konaklar  butik otel konseptiyle turizme kazandırılacak.  kaydede Veli Paşa Hanı, İkiz Konaklar, Çöplü Arastası ve tarihi meydan düzenlemeleriyle Çorum’un kültürel kimliğini güçlendiriliyor..

7. Halkın katılımı

Çorum halkı gastronominin sağlayacağı katma değerin farkında olarak, kentin  UNESCO yolculuğunda en güçlü katkıyı vermek için çalışıyor. Çorum mutfağının geleneksel lezzetleri restoranlarda kolayca bulunabiliyor. Çorum Belediyesi, bu süreçte oluşturduğu gastronomi birimi vasıtasıyla hem vatandaşları hem de restoran sahiplerini bilgilendirmek için çalışıyor.  Restoranların yemek menülerinin yanı sıra, dekorasyonu, menü tasarımları, restoran çalışanlarının kıyafetleri, müşteri karşılama gibi konularda da eğitim çalışmaları yapılıyor.

Şehirde yer alan 8 Kadın Kültür merkezinde her yıl 15 bin üzerinde kadın; geleneksel el sanatları, resim,  müzik, dikiş-nakış, gastronomi benzeri programlara katılarak eğitim alıyor.  Ayrıca,  8 gençlik merkezinde her yıl 30.000 üzerinde ilkokul ortaokul lise öğrencisi akademik, spor ve sanat konularındaki kurslara katılıyor. Çorumlu Obası gençlik kampında her yıl 60.000 öğrenciye eğitim veriliyor. 

Örnek bir tanıtım faaliyeti: Çorum Açık Ateş Etkinlikleri 

 3-7 Haziran 2026 tarihinde Çorum UNESCO Gastronomi Şehri hedefi ve uluslararası açılım planları dahilinde düzenlenen Açık Ateş Gastronomi Etkinlikleri,  İspanya, İtalya, Fransa, Brezilya, İngiltere ve Birleşik Arap Emirlikleri başta olmak üzere birçok farklı ülkeden şefleri, gastronomi profesyonellerini ve fikir insanlarını  ağırladı.  

Program Bedesten Meydanı’ndaki ateş yakma töreniyle başladı. Çorum Valisi Ali Çalgan, Çorum Belediye Başkanı Dr. Halil İbrahim Aşgın, Hitit Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Ali Osman Öztürk ve Çorum Esnaf ve Sanatkarları Odaları Birliği Başkanı Recep Gür’ün açılış konuşmaları ile devam eden etkinlikler, daha sonraki günlerde   açık ateş pişirme teknikleri, şefler ile yerel ustaların birlikte gerçekleştirdikleri workshoplar, Hitit mutfağı ve kültürel miras temalı gezi programları, söyleşiler, sergiler, gastronomi safarileri ve  Gala Yemeği gibi organizasyonlarla devam etti..

Bedesten’de Kadınlar ve gençler ön plandaydı 

Etkinliklerde en çok dikkat çeken nokta , her ortamda Hitit Üniversitesi öğrencilerinin yüksek sayıdaki katılımıydı.  Bedesten’deki ilk gün ekinliklerinde Hitit Üniversitesi Sosyal Bilimler Yüksek Meslek Okulu Otel, Lokanta ve İkram Hizmetleri Bölümü Öğrencileri ve çeşitli kadın kooperatiflerinin temsilcileri Çorum yemeklerini tanıttılar. Programda Hitit Üniversitesi öğrencilerince hazırlanan resim sergisinin açılışı yapıldı. Yakılan etkinlik ateşi sonrası açılışı yapılan İlklerin Coğrafyası Resim Sergisi gezildi.

Etkinlik akademik içeriğiyle de ön plana açıktı

 Geçmişin Peşinde Geleceğin İzinde Etkinlikler kapsamında ilk gün Anitta Hotel’de “Geçmişin Peşinde Geleceğin İzinde” başlığı altında birçok oturum düzenlendi.  Konuşmacılar, Çorum’un gastronomi potansiyelinin yalnızca mutfak kültürüyle değil, tarih, üretim, kültürel miras ve şehir kimliğiyle birlikte ele alınması gerektiğine vurgu yaptılar.   UNESCO yolculuğunun bir tanıtım kampanyasından çok, şehrin sahip olduğu değerleri görünür kılan ve geleceğe taşıyan kapsamlı bir kalkınma vizyonu  olacağı ifade edildi. 

 Moderatörlüğünü Yemek Kültürü Danışmanı Filiz Hösükoğlu’nun yaptığı Yemek, Bireysel Bir Üretim Mi Yoksa Kolektif Bir Deneyim Midir? oturumunun ardından Osmancık Belediye Başkanı Ahmet Gelgör tarafından gerçekleştirilen Osmancık’ta Pirinç Kültürü sunumu yapıldı.

Sürdürülebilirlik Açısından Ateşle Pişirme Nasıl Anlaşılmalıdır? oturumu Sakarya Üniversitesi Öğretim Üyesi Dr. Kübra Sultan Yüzüncüyıl; Anadolu’da Peynir oturumu ise Yöresel Yemek Araştırmacısı ve Yazar Adnan Şahin moderatörlüğünde gerçekleştirildi. 

Gastronomi ve Mutfak Kültürü Yazarı Reha Tartıcı, Yerel Ürünler Ve Sürdürülebilir Tarım Denkleminde Çorum’u konukları ile konuşurken; İskilip Belediye Başkanı İsmail Çizikci ise İskilip Dolmasının Tarihçesi’ni anlattığı sunum ile programda yer aldı.  

Unesco Yolculuğunda Çorum başlıklı oturum; Milliyet Gazetesi Gastronomi Yazarı Zeynep Kakınç’ın moderatörlüğünde gerçekleştirildi. Kakınç’ın konukları Çorum Valisi Ali Çalgan, Çorum Belediye Başkanı Dr. Halil İbrahim Aşgın, Hitit Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Ali Osman Öztürk ve Yöresel Yemek Araştırmacısı – Yazar Adnan Şahin oldu. 

Çorumlu Obası’nda yerli ve yabancı ustalar maharetlerini sergilediler.

Çorumlu Obasında düzenlenen Açık Ateş etkinlikleri tam bir şölen havasında geçti. Taş, kül ve doğrudan ateş ile gerçekleştirilen ilkel pişirme tekniklerini izlemek programa   katılan gastronomi öğrencileri için çok değerli bir deneyim oldu.

Oba’da bir yanda, Brezilya ve Uruguay tarafından kurulan açık ateş alanlarında etin yanı sıra sarımsak-soğandan ananas ve portakal gibi sebze meyvelere kadar çeşitli tarifler hazırlandı. Diğer yanda, kadın üreticilerin, sacda yaptıkları baklavalardan tepsi böreklerine, ekmeklerden tandırlardan helvalara birçok özgün lezzet ateşin gücü ile neler yapılabileceğini gösterdi. Adana’dan Erzurum’dan Diyarbakır’a Anadolu’dan birçok usta, kendi  istasyonlarında yemeklerini hazırlayıp, sundular. İspanya’dan Brezilya’ya Uruguay’dan Lübnan’a birçok ülkeden gelen şefler, akademisyenler ve sanatçılarla zenginleşti.

Obadaki büyük Otağı’da gerçekleştirilen Sürdürülebilir Kalkınma İçin Bir Güç Olarak Gastronomi söyleşisi, Sürdürülebilir Gastronomi Uzmanı ve Bağımsız Danışman Blanca Del Nova’nın moderatörlüğünde ve Brezilya’dan Diego Adrian Peres Sosa ve Juan David Diaz Murcia ile İspanya’dan İnaki Gorrochategui Ayerbe ve İvan Carlo Perez konukluğunda gerçekleştirildi.  

Tebrikler…

Çorum UNESCO Gastronomi Şehri hedefi ve uluslararası açılım planları dahilinde düzenlenen Açık Ateş Gastronomi Etkinlikleri ilk yılında sınavı başarıyla geçerek, uluslararası bir etkinlik olarak kayda geçti. Başarının gerisindeki herkesi kutlamak gerekiyor. 

1. İlk tebrik projeyi sahiplenen kent halkına gitmeli. Çorum çok temiz bir kent. Halkı kibar. Göç almayan bir beldenin huzuru her yerde hissediliyor. Esnaf ilgili, servis kalitesi yüksek. Konakladığımız Anitta Otel’deki çalışanların ilgisi ve nezaketi, gastronomi alanındaki  kadın girişimcilerin sayısı ve başarıları dikkatimi çekti.  Etkinliklerde sohbet ettiğim kadınlar, girişimciler ve gençler kentin UNESCO Gastronomi Şehri çalışmalarını çok önemsediklerini dile getirdiler. 
2. İkinci tebrik, Çorum’un yerel yönetimi kentin gastronomi alanında uluslararası bir marka haline gelmesi için yoğun çalışmalar yürüten yerel yönetime.   UNESCO Yaratıcı Şehirler Ağı Gastronomi Alanı başvuru sürecinin resmen başladığını ,  “Gastro Çorum” projesi kapsamında kentin gastronomi mirasını turizmle bütünleştirdiklerini belirten Çorum Belediye Başkanı Dr. Halil İbrahim Aşgın,  amaçlarını  şu cümlelerle ifade etti: “sadece yemeklerimizi tanıtmak değil; üretim kültürümüzü, imece sofralarımızı, kadın emeğini ve binlerce yıllık mutfak hafızamızı geleceğe taşımaktır. Çorum’un UNESCO Gastronomi Şehri olması için tüm paydaşlarımızla birlikte çalışıyoruz.”
3. Üçüncü tebrik: Açık Ateş Festivali’nin fikir babası olan Anadolu Halk Mutfağı Derneği kurucularından, araştırmacı, yazar Adnan Şahin’e.  Adnan Bey, eşi Deniz Şahin’le birlikte işlettikleri   “SADE Beş Denizler Mutfağı” adlı restoranın sahibi. Tokatlı olduğu için bölgeyi yakından tanıyor. Çorum Belediye Başkanı Dr. Halil İbrahim Aşgın’ı  Çorum’un UNESCO başvuru sürecinde, Berlin Turizm Fuarı’na katılmaya yönlendiren Şahin’in  “Açık Ateş” önerisi doğrultusunda İspanya, İtalya ve Brezilya başta olmak üzere birçok ülkeden ünlü şeflerin katılımıyla gerçekleştirilen organizasyon Çorum’un uluslararası tanıtımına önemli katkı sağladı. Çorum heyeti,  Ekim ayında İspanya’da düzenlenecek San Sebastian Gastronomika Fuarı’na da katılmayı planlıyor. 
4. Dördüncü tebrik,  Logos Gastronomik ve Stratejik İletişim Ajansı’na. Zeynep Kakınç ve ekibi,  Çorum Belediyesi Kültür, Sanat ve Sosyal İşler Müdürü Eray Çetinkaya’nın ekibiyle birlikte, çok kısa sürece mükemmel bir organizasyona imza attılar. Logos’un kurucusu Zeynep Kakınç,  Gastronomi alanında Türkiye’nin en eski ve saygın sivil toplum örgütü olan Mutfak Dostları Derneği’nin 4 dönemdir yönetim kurulu başkanlığını yürütüyor.  Slow Food’un Balkan ülkelerinde sürdürdüğü Essedra projesinin 2012-2016 yıllarında Türkiye ortağı olan Mutfak Dostları Derneği’nde hem Anadolu Lezzet Envanteri (ALE) projesinde, hem de “Uluslararası Coğrafi İşaretleme Sistemi” gibi Türk mutfak kültürüne yönelik çalışmalarda sorumluluklar üstlenen Kakınç Gaziantep UNESCO Lansmanı, Uluslararası Akdeniz Ülkeleri Hatay Mutfak Günleri, Gaziantep UNESCO lansmanı ve Adana Lezzet Festivali gibi pek çok ulusal ve uluslararası etkinlikte rol aldı.

Önümüzdeki dönemde de Çorum’dan gelecek yeni haberleri beklemeye devam edelim.  

Elektrikli otomobil üreticisi BYD firması, Türkiye'de 150 bin araç kapasiteli bir üretim tesisi kuracağını duyurmuştu. Bu kapsamda Manisa'da firma tarafından ödenen bedel karşılığında yatırım yeri için tahsis işlemleri yürütülmüş ve yatırım süreci başlamıştı.

Bir süredir yatırımda öngörülen ilerleme kaydedilmediği için, firmanın teşviklerden yararlanma süreci 2026 yılı başında Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından askıya alınmıştı.

Firmanın yatırımının ilerlememesine ilişkin sürece dair Sanayi ve Teknoloji Bakanlığından edinilen bilgiye göre, firma ile yapılan yatırım anlaşması, yatırım anlaşmasındaki koşullar, firmanın yükümlülükleri ve devlete sunduğu teminatlar geçerliliğini koruyor.

Bakanlık tarafından tüm süreçler ise resmi usüllere uygun olarak yürütülmeye devam ediyor.

Yatırımların tamamlanmaması durumunda, firmalar elde ettikleri teşvikleri, ilgili yasal düzenlemeler ile sundukları taahhüt ve teminatlar kapsamında geri ödemekle yükümlüler.

Bakanlık yetkilileri, yerli ve yabancı hiçbir firmanın herhangi bir ayrımcılığa tabi tutulmadığını, kuralların herkes için geçerli olduğunu, tüm süreçlerde kamunun çıkarlarının güçlü şekilde teminat altına alındığını ifade etti.

(AA)

Buna göre, inşaat sektörü, Türkiye ekonomisinin genel büyüme hızını geride bırakarak 2025 yılında yüzde 10,8 büyüdü. Bu performans, yüzde 3,6 olarak gerçekleşen ülke gayrisafi yurt içi hasıla (GSYH) büyümesine en büyük katkıyı sağlayan sektörlerin başında gelmesini sağladı.

Yılın son çeyreğinde yüzde 8,6 büyüyen sektör, son çeyrekte ivme kaybetmesine karşın yıl genelinde ülke ekonomisinin üzerinde performans sergiledi.

Türkiye genelindeki inşaat harcamaları geçen yıl 2024'e göre yüzde 44 artarak 9,09 trilyon liraya yükseldi. Son çeyrekte ise yüzde 38,6 artışla 2,38 trilyon lira oldu.

Sıkı finansman koşulları, maliyet baskıları ve finansal piyasalardaki dalgalanmalara rağmen sektörün 2025 yılı boyunca büyümesini sürdürmesi, proje bazlı yatırımların, zorunlu harcamaların, afet sonrası yeniden imar faaliyetlerinin ve kentsel dönüşüm çalışmalarının sektöre sağladığı desteği ortaya koydu. Son çeyrekteki yavaşlama ise finansman maliyetleri ve talep koşullarının sektör üzerindeki sınırlayıcı etkilerinin daha belirgin hale geldiğine işaret etti.

Martta 9 alt sektör üretimini artırdı

Raporda, alt sektörlerin incelendiği inşaat malzemesi sanayi üretim endeksinin mart sonuçları da paylaşıldı. Buna göre, 20 alt sektörün 9’unda inşaat malzemesi sanayi üretimi yıllık bazda artarken, 9 alt sektörde geriledi, 2'sinde ise değişmedi.

En yüksek üretim artışı yüzde 19,7 ile "seramik kaplama malzemelerinde" görülürken onu yüzde 13,9 ile "yalıtımlı kablolar", yüzde 12,7 ile "metal yapı ve yapı parçaları" izledi. "Mermer ve granit", "inşaat amaçlı beton ürünleri", "kilit ve donanım eşyaları", "inşaat amaçlı alçı ürünleri", "tuğla ve kiremit" ile "demir ve çelik inşaat ürünlerinin" üretimi de arttı.

Üretimin en çok azaldığı alt sektör ise yüzde 5,2 ile "ahşap inşaat malzemeleri" oldu. "Armatür, musluk, valf ve vana" üretimi yüzde 5, "hazır beton" üretimi yüzde 4,9, "ısıtma-soğutma-havalandırma donanımları" üretimi yüzde 3,1 düştü. "Seramik sağlık gereçleri", "çimento", "metalden kapı ve pencere", "elektrikli aydınlatma ekipmanları" ile "inşaat boya ve verniklerinin" üretimi de azaldı.

"Plastik inşaat malzemesi" ile "inşaat camları" üretiminde ise değişim görülmedi.

Yapı ruhsatlarında artış eğilimi ilk çeyrekte de sürdü

Rapora göre, ocak-mart döneminde yapı ruhsatı verilen bina sayısı, geçen yılın son çeyreğindeki güçlü artış eğilimini sürdürdü. Bu dönemde yıllık bazda yapı ruhsatı verilen bina sayısı yüzde 19,6, daire sayısı yüzde 37 ve yüz ölçümü yüzde 26,1 arttı. Bu artış, sektörün ileriye dönük proje geliştirme iştahının korunduğuna işaret etti.

İlk çeyrekte yapı kullanım izni alınan daire sayısı yüzde 10,1, bina sayısı ise yüzde 4,8 arttı. Bu görünüm, yapı kullanım izni alan projelerde bina başına düşen ortalama daire sayısının arttığına işaret etti.

Buna göre, Türk Telekom ve grup şirketi Argela tarafından Linux Foundation Broadband ekosistemi altında geliştirilen Yazılım Tabanlı Genişbant Erişim Çözümü'nün (SEBA) ulaştığı hane sayısı 1 milyonu aştı.

Verilen bilgiye göre, açık kaynak kodlu, bulut tabanlı ve üretici bağımsız mimarisiyle yeni nesil fiber şebekelerin dönüşümünde kritik rol üstlenen Netsia BB Suite, Türkiye'nin 81 ilinde yaygın olarak kullanılıyor.

Açıklamada, "Türk Telekom'un Fiber to the Home (FTTH) altyapısında aktif olarak kullanılan çözüm, açık kaynak teknolojilerinin yalnızca AR-GE aşamasında değil, büyük ölçekli canlı şebekelerde de olgunluk ve sürdürülebilirlik açısından yaygın bir seviyeye ulaştığını gösteriyor." denildi. 

Marka, SEBA çözümünü dünyada ilk kez 2021'de ticari genişbant şebekesinde kullanmaya başladı. Çözüm sayesinde yeni servislerin daha hızlı devreye alınması, teknoloji dışa bağımlılığının azaltılması, kaynak kullanımının optimize edilmesi ve gelecekteki genişbant ihtiyaçlarına daha çevik yanıt verilmesi hedefleniyor.

Ulaştığı ölçekle açık kaynak tabanlı genişbant erişim teknolojilerinde kendi alanında dünyanın en büyük uygulaması konumuna ulaşan Netsia BB Suite'nin, telekomünikasyon sektörünün en prestijli ödüllerinden NetworkX Awards 2025'te "Outstanding Multi-Gigabit Fibre Access Innovation" (Multi Gigabit Fiber Erişimde Üstün İnovasyon) kategorisinde birincilik elde ederek sektördeki yenilikçi liderliğini tescillediği belirtildi.

Açıklamanın devamında, "Türk Telekom'un grup şirketi Argela ve Netsia'nın katkılarıyla açık ağ standartları temel alınarak geliştirilen Netsia BB Suite ile geleneksel genişbant mimarilerinde donanım üzerinde üreticiye bağımlı şekilde çalışan birçok fonksiyon, yazılım tabanlı yapılar sayesinde bağımsız hale geliyor. Bulut bilişim teknolojileriyle sanal sunucular üzerinde çalışan çözüm, donanım yatırım maliyetlerini azaltırken farklı üreticilere ait sistemlerin aynı platformda birlikte çalışabilmesine olanak tanıyor. SEBA platformu, yazılım ve bulut tabanlı ayrıştırılmış şebeke yaklaşımıyla operatörlere geleceğe hazır bir altyapı sunuyor. Türk Telekom'un 2030 vizyonu doğrultusunda kritik kilometre taşlarından biri olarak değerlendirilen Netsia BB Suite, hem yeni FTTH altyapılarında hem de mevcut altyapıların yeni nesil fiber dönüşüm projelerinde aktif olarak kullanılmaya devam ediyor." denildi.

Türk Telekom, Netsia BB Suite çözümünün kapsama alanını gelecek dönemde stratejik yatırımlarla daha da genişletmeyi hedefliyor.

"Milli teknoloji hamlemizi küresel arenada başarıyla temsil etmeye devam edeceğiz"

Türk Telekom CEO'su Ebubekir Şahin, Türkiye'nin dijital dönüşümünün öncüsü olarak, yerli ürün geliştirme vizyonlarıyla teknoloji üreten ve ihraç eden bir Türkiye için çalıştıklarını belirtti.

Şahin, milli mühendislik güçleriyle geliştirdikleri SEBA teknolojisinde 1 milyon hane erişimini aşarak dünyada bir ilki gerçekleştirmenin sevincini yaşadıklarını vurguladı.

Türk mühendislerinin emeğiyle hayata geçirdikleri yenilikçi çözümün, küresel ekosistemde standartlara yön veren bir seviyeye ulaştığına dikkati çeken Şahin, şunları kaydetti:

"Türkiye'den çıkan bir teknolojiyi dünya standartları seviyesine taşımaktan ve küresel telekomünikasyon sektörüne yön vermekten büyük gurur duyuyoruz. Türk Telekom olarak, milli ürün geliştirme vizyonuyla yatırımlarımıza ve çalışmalarımıza devam ederken 2024 ve 2025 yıllarını Türkiye'de Patent Başvuru kategorisinde lider olarak tamamladık. Grup şirketlerimiz Argela ve Netsia ile uzun yıllardır yürüttüğümüz AR-GE çalışmaları sayesinde 5G ve yeni nesil iletişim teknolojileri alanında 70'in üzerinde uluslararası patente sahibiz.

SEBA Netsia BB Suite, RIC ve uydu bağımsız 5G senkronizasyonu gibi çözümlerimizi küresel pazarlara taşıyor, Türkiye'nin teknoloji ihraç eden ülke vizyonuna katkı sağlıyoruz. Türk Telekom olarak ülkemizin yenilikçi teknolojileri yalnızca kullanan değil, geliştiren ve dünyaya sunan bir güç olması hedefi doğrultusunda çalışmalarımızı sürdüreceğiz. Kendi kendine yeten, dışa bağımlılığı azaltan, teknoloji ihraç eden bir Türkiye vizyonuyla milli teknoloji hamlemizi küresel arenada başarıyla temsil etmeye devam edeceğiz."

Yaş çay alımlarının devam ettiğini belirten Alim, "Bu yıl hava şartları nedeniyle biraz ötelenme oldu ama normal şartlar altında alımlarımız her yıl olduğu gibi devam ediyor." dedi.

Özellikle il dışından gelen üreticilerin bayram tatili süresince çay hasadını kısa sürede tamamlamak istemesi nedeniyle alım yerlerinde yoğunluk oluştuğunu dile getiren Alim, "Üreticilerimiz bu konuda haklı. Bayram tatiline gelmişken çayı da bir şekilde 'bitirip gidelim' düşüncesiyle yola çıktılar. Alımlarımız devam ediyor. Şu an itibarıyla 150 bin tonu geçtik." ifadelerini kullandı.

"Tüm çayı alacağız"

Alim, dün bir günlüğüne yaş çay alımlarına ara verdiklerine değinerek, sözlerini şöyle sürdürdü:

"19 bin ton stok olunca ister istemez iki günlük çay birikmişti. Bugün tekrar alımlarımıza başladık. Çay zaten tam şimdi kıvamına gelmiş durumda. Biz çayın tamamını almak için var gücümüzle çalışıyoruz. Tüm çayı alacağız. Üreticimiz herhangi bir sıkıntı olur veya alım durur gibi bir düşüncesi olmasın. Hiçbir kesinti olmadan tamamını inşallah alıp kampanyamızı hayırlısıyla bitirmeye çalışacağız."

Çayı işleyecekleri kapasitenin belli olduğuna işaret eden Alim," Çay 24 saatten fazla beklemiyor. Makineleşmeye karşı değiliz. Üreticilerimizin rahatlığına, daha sağlıklı şartlar içerisinde çay hasadına karşı değiliz ama acele edip bir günde herkes çayını toplamaya çalışırsa ister istemez sıkıntı oluyor. Sırf o sıkıntıyı aşabilmek için arada bir stoklar aşırı derecede yoğunlaşınca ara vermek zorunda kaldık. İlk ara verdiğimizde 20 bin ton gibi bir sıkıntı oluşmuştu." diye konuştu.

Alim, beyaz çayın ise daha zor toplandığını ifade ederek, "Bugün itibarıyla 4,5 kilo gibi çok az bir miktarda toplanabilmiş. Geçen yıl kilosu 6 bin liraydı bu yıl ise 8 bin lira. Bence güzel bir fiyat. Pek fazla toplanmıyor. Geçen yıl 250 kilo civarında beyaz çay aldık. Bu yıl da umarım aynı yere geliriz." dedi.

Soğuk çay Didi'de geçen yıl 153 milyon litre satış yaptıklarını aktaran Alim, "Bu yıl hedefimiz 170-175 milyon litre gibi bir satış düşünüyorum. Çünkü üretimimiz arttıkça satışımız da artıyor. " ifadelerini kullandı.

(AA)

Açıklamaya göre, marka değerini bir önceki yıla göre yüzde 27 artırarak 2,9 milyar dolara yükselten THY, Türkiye'nin en değerli markası ünvanını üst üste 9. kez korurken, küresel hava yolu markaları sıralamasında da yükselişini sürdürerek dünyanın en değerli hava yolları arasında 15'inci sıraya yerleşti ve bugüne kadarki en başarılı derecesini elde etti.

"Bayrağımızı gökyüzünde gururla taşımaya devam edeceğiz"

THY Yönetim Kurulu ve İcra Komitesi Başkanı Prof. Dr. Murat Şeker, Türkiye'yi dünyanın dört bir yanında temsil eden bayrak taşıyıcı marka olmanın sorumluluğunu taşıdıklarını belirterek, "9 yıldır aralıksız şekilde Türkiye'nin en değerli markası olarak gösterilmek ve marka değerimizi yüzde 27 artırarak 2,9 milyar dolar seviyesine yükseltmek, ortaya koyduğumuz istikrarlı büyümenin ve güçlü marka stratejimizin önemli bir göstergesidir. Türk Hava Yolları olarak hizmet kalitesine ve sürdürülebilir büyümeye odaklanarak ülkemize değer katmaya ve bayrağımızı gökyüzünde gururla taşımaya devam edeceğiz." ifadelerini kullandı.

Dünyanın önde gelen bağımsız marka değerleme ve danışmanlık şirketi olan Brand Finance, 1996 yılından beri pazarlama ile finans arasında köprü kurma amacını taşıyor. 30 yıldan bu yana markaların finansal değerini hesaplayan şirket, her yıl dünyanın en büyük 6 bin markasını değerlendiriyor ve markaları ülke ve sektör bazında sıralayarak kamuoyu ile bu bilgileri paylaşıyor.

Bu kapsamda, Hazine geri ödeme garantisi altında TKYB aracılığıyla sürdürülebilir sanayi yatırımlarına 100 milyon euro, Türk Eximbank aracılığıyla da Türk ihracatçıların yeşil finansman projelerine 100 milyon euro kaynak sağlanacak.

TKYB Genel Müdürü İbrahim Öztop, imza töreninde yaptığı açıklamada, söz konusu anlaşmanın TKYB ve Türkiye açısından özel bir önem taşıdığına dikkati çekerek, AYB'nin uzun yıllardır Türkiye'nin önemli kalkınma ortaklarından biri olduğunu dile getirdi.

AYB ile son finansman anlaşmalarının 2017'de gerçekleştiğini anımsatan Öztop, "Bu nedenle, AYB'nin Türkiye'deki finansman faaliyetlerinde başlattığı yeni dönemin ortakları arasında yer almaktan ayrıca mutluluk duyuyoruz." diye konuştu.

Öztop, bu iş birliğini yalnızca bir finansman anlaşması olarak değil, aynı zamanda Türkiye ekonomisine, kapsamlı dönüşüm gündemine ve uzun vadeli kalkınma potansiyeline duyulan güçlü bir güvenin göstergesi olarak gördüklerini belirtti.

TKYB olarak sürdürülebilir ve kapsayıcı kalkınmaya katkı sağlayan yatırımlar için uzun vadeli uluslararası finansmanı mobilize ettiklerini söyleyen Öztop, "Son yıllarda sürdürülebilirlik ve iklim finansmanı, faaliyetlerimizin giderek daha önemli bir parçası haline geldi. Uluslararası ortaklarımızla yakın iş birliği içinde çalışmayı ve ekonomik, sosyal ve çevresel değer yaratan etkili yatırımlara finansman sağlamayı sürdürüyoruz." dedi.

Öztop, şirketlerin iklim riskleri ve yükselen enerji maliyetlerinin şekillendirdiği giderek daha karmaşık bir ortamda faaliyet gösterdiğini vurgulayarak, bu koşullarda verimliliği artıran ve dayanıklılığı güçlendiren yatırımların artık yalnızca çevresel değil, aynı zamanda ekonomik bir gereklilik haline geldiğini anlattı.

Öztop, şöyle devam etti:

"100 milyon euroluk finansman paketi yenilenebilir enerji, enerji verimliliği ve yeşil sanayi alanlarındaki yatırımları destekleyecek. Bu sayede Türk şirketlerinin verimliliklerini artırmalarına, rekabet güçlerini geliştirmelerine ve değişen küresel ekonomiye uyum sağlamalarına katkı sunulacak. Aynı zamanda bu ortaklık, Türkiye'nin daha geniş kapsamlı sürdürülebilir kalkınma hedeflerine ve yeşil dönüşüm çabalarına da katkı sağlayacak. Bu tür ortaklıklar, ortak sorunların çözümünde ve daha dayanıklı bir geleceğin inşasında uluslararası iş birliğinin önemini ortaya koyuyor."

"Ortak kararlılığımızın göstergesi"

Türk Eximbank Genel Müdürü Ali Güney de, "Finansman kapsamında, Türk ihracatçılarının yenilenebilir enerji, enerji verimliliği ve karbon emisyonlarını azaltmaya yönelik projelerine destek sağlayacağız. Böylece ihracatçılarımızın Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizmasına uyum sağlamalarına katkıda bulunacağız." diye konuştu.

Türk ihracatçılarının Avrupa ülkelerine ihracatlarını sürdürebilmelerinin önemine dikkati çeken Güney, Avrupa'nın Türkiye'nin en büyük ihracat pazarı konumunda bulunduğunu anımsattı.

Güney, bugün imzaladıkları anlaşmanın daha yeşil ve sürdürülebilir bir sanayiyi destekleme yönündeki ortak kararlılıklarının bir göstergesi olduğunu vurgulayarak, Türkiye'nin ihracat sektörüne ve Türk Eximbank'a duyduğu güvenden dolayı AYB'ye teşekkürlerini sundu.

"Bu anlaşma yeni bir dönemin başlangıcı"

AYB Başkan Yardımcısı Robert de Groot ise Türk Eximbank ve TKYB ile imzalanan 100'er milyon euroluk iki kredi anlaşmasıyla, Türkiye genelindeki KOBİ'lere finansman sağlanacağını, bu kaynakların enerji verimliliği ve yenilenebilir enerji projelerini destekleyerek tedarik zincirlerinin güçlendirilmesine, karbon emisyonlarının azaltılmasına ve yeni yeşil istihdam alanlarının oluşturulmasına katkı sunacağını belirtti.

KOBİ'lere ulaşma konusunda güçlü uzmanlığa sahip bu iki kurum aracılığıyla, finansmanı en çok ihtiyaç duyulan alana, yani reel ekonomiye yönlendirmeyi hedeflediklerinden bahseden Groot, AYB olarak bu anlaşmayı, banka ile Türkiye'nin bankacılık sektörü arasındaki iş birliğinde yeni bir dönemin başlangıcı olarak gördüklerini ifade etti.

Groot, son birkaç günde gerçekleştirdiği Ankara ziyaretinde hükümet yetkilileriyle bir araya gelerek iş birliğini hangi alanlarda ve nasıl geliştirebileceklerini görüştüklerini anlatarak, "Uzmanlık alanımız, sürdürülebilir ulaşım, temiz enerji ve su altyapısı gibi çevresel etkisi yüksek alanlarda, güçlü bir altyapı bileşeni içeren projelere uzun vadeli finansman sağlamak. Bu projeler kamu kurumları ya da özel sektör ortakları tarafından hayata geçirilebiliyor. Avrupa Birliği içinde ve dışında uzun yıllara dayanan bir deneyime sahibiz. AYB olarak en güçlü katkımızı da sahip olduğumuz bu birikim ve tecrübeyle sunabiliriz." ifadelerini kullandı.

Türkiye'nin yeşil ve dayanıklı büyüme hedeflerini ilerletmek için güçlü bir konumda bulunduğunu düşündüklerini kaydeden Groot, AYB olarak bu sürece destek vermeye hazır olduklarını belirtti. Groot, "Bugün attığımız imzalar, birlikte neler başarabileceğimizi gösteriyor. Aynı zamanda bu, önümüzdeki yıllarda daha derin ve daha kalıcı bir ortaklığın da kapısını aralıyor." değerlendirmesinde bulundu.

Ankara-İstanbul YHT Hattı kapsamında Eskişehir-İstanbul güzergahında darboğaz yaşanan üç kritik kesim bulunduğuna dikkati çeken Uraloğlu, "12 kilometrelik Doğançay Ripajı-1 kesimi 2022'de hizmete açıldı. Şimdi T26 Tüneli ve Doğançay Ripajı-2 kesimlerini de tamamlayarak Ankara-İstanbul YHT Hattı'ndaki darboğazları tamamen ortadan kaldıracağız. Hatta devam eden çalışmalarımız tamamlandığında Ankara ile İstanbul arasında YHT ile 4 saat 7 dakika süren yolculuk 3 saat 37 dakikaya düşecek." ifadelerini kullandı.

Uraloğlu, T26 Tüneli ile Ankara-İstanbul YHT Hattı'nın Alifuatpaşa-Arifiye kesiminde saatte 250 kilometre işletme hızına uygun hat bütünlüğünü sağlayacaklarını aktardı.

Mevcut durumda hızlı trenlerin yaklaşık 9,2 kilometrelik konvansiyonel hatta ortalama 55 kilometre hızla ilerlemek zorunda kaldığı kesimi 8 kilometrelik T26 Tüneli ile baypas ettiklerine işaret eden Uraloğlu, şu değerlendirmede bulundu:

"Bozüyük-Bilecik hattında seyahat süresi T26 Tüneli sonrası 11 dakika kısalarak 9 dakikaya düşecek. Ayrıca tek hatlı bağlantı nedeniyle tren buluşmalarında yaşanan gecikmeleri azaltacak, yük trenleri üzerindeki işletme kısıtlarını da kaldıracağız. Toplam 5 bin 587 metrelik tünelin altyapı çalışmalarını tamamladık. Üstyapı, elektrifikasyon ve sinyalizasyon çalışmalarına devam ediyoruz."

Doğançay Ripajı-2 ile 19 dakikalık kazanç

Uraloğlu, Doğançay Ripajı-2 Projesi'nin de Ankara-İstanbul YHT hattındaki en kritik kesimlerden biri olduğunu belirtti.

Proje kapsamında 7 bin 544 metre tünel, 3 bin 795 metre güvenlik tüneli ve yaklaşık 795 metre viyadük imalatı gerçekleştirildiğini vurgulayan Uraloğlu, şunları kaydetti:

"Doğançay Ripajı-2'nin tamamlanmasıyla bu kesimde seyahat süresi 23 dakikadan 4 dakikaya düşecek. Böylece Ankara-İstanbul YHT Hattı'nda toplam 19 dakikalık kazanç sağlanacak."

Arz edilen koltuk kilometre bazında bu yıl kapasitesini 2025'in yüzde 2,5 üzerine çıkaran THY, geçen ay 7,9 milyon yolcu taşıyarak yüzde 84 doluluk oranıyla tarihindeki en yüksek mayıs ayı doluluk oranını kaydetti.

Açıklanan rakamlara göre, dış hat doluluk oranı yüzde 84, iç hat doluluk oranı ise yüzde 84,4 olarak gerçekleşti.

Toplam arz edilen koltuk kilometre bazında, geçen yılın mayıs ayında 22,6 milyar iken, bu yılın aynı ayında yüzde 2,5 artarak 23,2 milyara ulaştı. Taşınan kargo ve posta hacmi ise geçen ay 2025'e göre yüzde 8,6 artarak 203,1 bin ton oldu.

Ocak-mayıs trafiği

THY'nin 2026 Ocak-Mayıs döneminde geçen yılın aynı dönemine göre, taşınan yolcu sayısı yüzde 7,3 artarak 36,4 milyona ulaştı.

Toplam yolcu doluluk oranı aynı dönemde yüzde 83,6 olarak kaydedilirken, yurt dışı yolcu doluluğu yüzde 83,5 seviyesinde, yurt içi yolcu doluluğu da yüzde 84,3 olarak gerçekleşti.

Toplam arz edilen koltuk kilometre bazında, 2025 Ocak-Mayıs döneminde 105,3 milyar iken, bu yıl yüzde 6,5 artarak 112,1 milyar oldu.

Söz konusu dönemde toplam taşınan kargo ve posta hacmi ise 2025'te 840,7 bin ton iken, 2026'da yüzde 13,5 artarak 954,6 bin ton olarak kaydedildi.

THY'nin mayıs ayı sonunda filodaki uçak sayısı 542 oldu.

Kırsala yatırım yaptıklarını, üretime tam destek verdiklerini belirten Yumaklı, "IPARD III Programı kapsamında kırsalda üretim yapan girişimcilerimize mayısta 375,6 milyon lira hibe ödemesi gerçekleştirdik. Kırsalı yerinde kalkındırıyor, Türkiye Yüzyılı'nı bereketle inşa ediyoruz." ifadesini kullandı.

Paylaşımda, mayıs ayı ödemelerinin detaylarına ilişkin bilgi verildi.

Buna göre, çiftlik faaliyetlerinin çeşitlendirilmesi ve iş geliştirme alanında 244 milyon 257 bin lira, tarımsal işletmelerin fiziki varlıklarına yönelik yatırımlar için 89 milyon 128 bin lira, tarım ve balıkçılık ürünlerinin işlenmesi ve pazarlanması ile ilgili fiziki varlıklara yönelik yatırımlar için 24 milyon 815 bin lira, LEADER yaklaşımı ve yerel kalkınma stratejilerinin uygulanması alanında 17 milyon 449 bin lira ödeme yapıldı.

Holding bünyesinde faaliyet gösteren Gözde Girişim Sermayesi Yatırım Ortaklığının (Gözde GSYO) genel müdürlüğüne Murat Özgen getirildi.

Yapılan açıklamaya göre Özgen, yeni görevinde Gözde GSYO'nun mevcut portföy şirketlerinin performans takibi ve değer yaratma süreçlerine liderlik ederken, yeni yatırım fırsatlarının değerlendirilmesi ve sürdürülebilir büyüme hedefleri doğrultusunda şirketin rekabet gücünün artırılmasına da katkı sunacak.

İstanbul Üniversitesi İngilizce İşletme Bölümü mezunu Özgen, MBA derecesini Mercer University'den aldı. Profesyonel yaşamı boyunca Türkiye'de ve uluslararası arenada önemli sorumluluklar üstlenen Murat Özgen, kariyerine ABD'de başladı.

Commerzbank AG New York'ta risk ve portföy yönetimi, Koçbank'ta ise proje ve yatırım finansmanı alanlarında görev yapan Özgen, kariyerinin yaklaşık 25 yılını özel sermaye sektöründe geçirdi. İş Girişim Sermayesi Yatırım Ortaklığı ve Maxis Girişim Sermayesi Portföy Yönetiminde üst yönetici (CEO), yönetim kurulu üyesi ve yatırım komitesi üyesi olarak görev alan Özgen, teknoloji, enerji, sağlık ve perakende başta olmak üzere farklı sektörlerdeki yatırım, yönetim ve çıkış işlemlerine aktif olarak liderlik etti.

Son olarak Abu Dabi merkezli yatırım firması X12 Capital Limited'de Türkiye Başkanı olarak görev yapan Özgen, birçok kurumda yönetim kurulu ve yatırım komitesi üyeliği görevlerinde bulunuyor. Özgen, halen Jamaica Acus Small and Medium Enterprise Fund'da yatırım komitesi üyesi olarak görev yapıyor, ayrıca OYAK Portföy Yönetimi AŞ ile Moka United Ödeme Hizmetleri ve Elektronik Para Kuruluşu AŞ'nin yönetim kurullarında yer alıyor.

Buna göre, 2025 Ağustos-2026 Nisan arasındaki 9 aylık dönemde borsalarda 314 bin 712 ton yeni sezon ürünü fındık satıldı.

En fazla işlem 61 bin 996 tonla Sakarya'da gerçekleştirildi. Bu kenti 61 bin 614 tonla Giresun, 44 bin 592 tonla Düzce ve Bolu ile 39 bin 960 tonla Ordu takip etti.

Plastik Sanayicileri Federasyonu (PAGEV) Başkanı Yavuz Eroğlu, ambalajlarda geri dönüştürülmüş içerik kullanımına yönelik düzenlemelerin yalnızca çevresel bir zorunluluk değil, aynı zamanda ekonomik bir gereklilik olduğunu söyledi. Geri dönüştürülmüş içerik kullanımının atıkların ekonomik değerini artırdığını ifade eden Eroğlu, bunun da toplama ve geri dönüşüm altyapısını güçlendirdiğini belirtti. “Atık artık sıradan bir çöp değil, stratejik bir ham madde haline geldi. Petrol ve doğal gaz kaynakları sınırlı olan Türkiye için bu aynı zamanda dış ticaret açığını azaltacak önemli bir fırsat” dedi. Türkiye’nin plastik üretiminde Almanya’dan sonra Avrupa’nın ikinci büyük üreticisi olduğunu hatırlatan Eroğlu, “Hem güçlü plastik sanayimiz hem de gelişen geri dönüşüm altyapımızla Türkiye’yi küresel bir geri dönüşüm merkezi haline getirebiliriz” ifadelerini kullandı. Türkiye’nin geri dönüşümde küresel bir merkez olma hedefinin zaman zaman yanlış yorumlandığını belirten Yavuz Eroğlu, “Türkiye geri dönüşümde küresel merkez olmalı dediğimizde bu, dünyanın çöpünü ülkemize taşıyacağımız anlamına gelmiyor. Atık artık stratejik bir ham madde. Nasıl sanayi üretimi için petrol ve doğal gaz önemliyse, geri dönüşüm için de kaliteli atık aynı derecede değerli bir kaynak. Amaç, çevresel ve teknik kriterlere uygun nitelikli atıkları ekonomiye kazandırarak yüksek katma değerli üretim yapmak ve Türkiye’nin rekabet gücünü artırmak” dedi.

Türkiye’de oluşan atık tek başına yeterli değil

Türkiye’nin yüksek ihracat hacmi nedeniyle ürünlerin kullanım sonrası atıklarının büyük bölümünün Avrupa ülkelerinde ortaya çıktığını kaydeden Eroğlu, sadece yurtiçinde toplanan atıklarla ihtiyaç duyulan kaliteli geri dönüştürülmüş ham maddenin karşılanamayacağını söyledi. Türkiye’de kurulmakta olan depozito sisteminin atık toplama oranlarını artıracağına dikkat çeken Eroğlu, “Fransa ve Belçika gibi birçok Avrupa ülkesinde hâlâ kapsamlı depozito sistemleri bulunmuyor. Türkiye bu konuda önemli bir adım atıyor. Bu sistem, kaliteli geri dönüştürülmüş ham madde arzını artıracak” dedi.

“Avrupa’nın çevre politikaları da yeniden şekilleniyor”

Avrupa Birliği’nin çevre politikalarında sanayinin rekabetçiliğini daha fazla gözeten bir döneme girildiğini belirten Eroğlu, “Türkiye de kendi koşullarını dikkate alarak, Avrupa ile uyumlu ama gerçekçi bir yol izlemeli” dedi. Gıda ile temas eden ambalajlarda mekanik geri dönüşümün kullanımına yönelik düzenlemelerin Avrupa’daki güvenlik kriterleriyle Türkiye’de de uygulanmasını istediklerini ifade eden Eroğlu, bu alandaki mevzuat çalışmalarının hızlandırılması gerektiğini söyledi. 

Bir kesim var ki görüşleri hiç mi hiç değişmiyor. Onlara göre TL çok ama çok değerli. Peki bu değerliliğin ölçüsü ne, neye göre hesap yapılıyor, belli değil.

Tutarlı eleştirilerde temel argüman hesaplamada kullanılan TÜİK’in enflasyon verilerinin gerçeği yansıtmadığı. Dünkü yazımda bunu ben de vurguladım. Bu konuda kuşku hep var. Kaldı ki enflasyonla ilgili kaygılar yalnızca reel kur hesabına değil ki, her türlü hesaplamaya kuşkuyla bakılmasına yol açıyor.

Genellikle TÜİK verisi yerine İTO oranlarının kullanılması gerektiği dile getirilir. Bu da pek olabilir değil. Çünkü İTO’nun verisini kullanmak, bu veri tüm Türkiye’yi kapsamadığı için doğru olmaz. Kaldı ki İTO 1995 bazlı ücretliler geçinme endeksini yenileyip 2023 bazlı İstanbul tüketici fiyat endeksine geçerken bizzat İTO Başkanı Şekib Avdagiç eski endeksin kullanımı artık çok sınırlı hale gelmiş ürünleri de kapsadığını, bu yüzden gerçek tüketim kalıbını yansıtmaktan uzak kaldığını dile getirmişti. Yani İTO endeksi bir kurtarıcı değil. Aslında İTO'nun enflasyonu ile TÜİK'in enflasyonu arasında öyle reel kur hesaplamasını değiştirecek bir fark da yok. 2023'ün haziranından bu yılın mayısına kadar olan üç yıllık dönemdeki enflasyon TÜİK'e göre yüzde 215, İTO'nun tüketici fiyat endeksine göre ise yüzde 252 oldu. Üç yılın toplamında bu kadar fark oluşması da normal. Çünkü İTO, fiyat artışlarının yüksek seyrettiği İstanbul'daki hareketi ölçüyor.

Biraz önce belirttim; olabilecek en makul eleştiri hesaplamada kullanılan enflasyonun doğru olmadığını dile getirmek.

Ama elde de bu enflasyon serisi var. Bana yıllarca geriye uzanan ve her aya ilişkin detayı bulunan bir enflasyon serisi verin, hesaplamayı ona göre yapayım.

Çözüm çok kolay!

Türk parasının çok değerli olduğu görüşünü desteklemek amacıyla genellikle Türkiye’deki fiyatlarla yurt dışındaki fiyatlar aynı para cinsinden, döviz cinsinden karşılaştırılır. Bu karşılaştırmadan da bazı çıkarımlar yapılır:

“Şu, şu, şu ürünler Türkiye’de Avrupa’dan, Ortadoğu’dan şu kadar pahalı. Demek ki Türk parası çok değerli.”

Peki, Türkiye’yi bir anda döviz bazında çevremizdeki ülkelerin, örneğin Avrupa’nın en ucuz ülkesi haline dönüştürelim mi? Ama dikkat, bu ucuzlama döviz bazında, yani fiyatları döviz cinsinden ifade ederken olacak. Yoksa TL olarak bir ucuzlama yok, hatta bu işin sonunda çok yüklü bir enflasyon var, buna razı mıyız?

TL’nin değerli olduğunu dile getirmek için verilen çok klasik bir örnek var:

“Avrupa’da 1 euro olan kahve Türkiye’de 2 euro, demek ki Türkiye çok pahalı.”

Bu bir dengesizlik tabii ki, tartışılmaz bile. Hadi gelin bu dengesizliği giderip Türkiye’yi “döviz bazında” Avrupa’dan daha ucuz bir ülke haline getirelim. Nasıl mı, buyurun…

-Euro, diyelim 50 lira; hesabı basitleştirmek için öyle kabul edelim. Türkiye’de kahve 100 lira, yani 2 euro, tamam mı?

-Tamam.

-Şimdi euroyu bir anda 100 lira yapsak, kahve fiyatı da sabit kalsa Türkiye’de kahve kaç euro olur?

-Çok basit; kahve 100 lira, euro 100 lira, demek ki kahve artık 1 euro.

-Elbette öyle; şimdi kahve fiyatında Türkiye Avrupa ile eşitlendi mi?

-Evet, eşitlendi.

-Peki Türkiye’yi Avrupa’dan daha ucuz bir ülke haline getirelim mi?

-O nasıl olacak?

-Çok kolay! Euroyu 100 liradan 200 liraya çıkaralım. Kahve 100 lira olduğuna göre demek ki artık yalnızca yarım euro ya da 50 sent. Avrupa’da 1 euro, yani 100 sent olan kahve artık Türkiye’de 50 sent, yani yarı fiyatında. Şimdi Türkiye kahve fiyatında Avrupa’dan ucuz hale geldi mi?

-Evet.

-Emin misin?

-Tabii ki, kahve Avrupa’da 1 euro, Türkiye’de yarım euro.

-Ama bir ayrıntıyı gözden kaçırıyorsun. Biz kahveye hâlâ 100 lira ödüyoruz, bir ucuzlama yok ki. Euroyu 50 liradan 200 liraya çıkardığımız için 100 liranın euro karşılığı değişti, o kadar. Şöyle devam edeyim; diyelim ayda 100 bin lira kazanıyorsun, her gün de iş çıkışı bir kahve içme alışkanlığın var. Ayda 3 bin lira, yani maaşının yüzde 3’ünü kahveye ödüyorsun. Şimdi kahve 2 eurodan yarım euroya düştü diye senin kahveye ayırdığın para azaldı mı?

-Hayır!

-Tabii ki azalmadı, çünkü senin maaşın yine 100 bin lira. Ayrıca euro 50 liradan 200 liraya çıkınca, dolar başta olmak üzere diğer dövizler de aynı şekilde arttığı için kahve 100 lirada kalır mı? Bırak kurun yüzde 300 artmasını, bugünün 46 liralık dolar kurundan varili 100 dolar olan petrole 4.600 lira ödüyorken, bir çırpıda yaşanacak örneğin yüzde 50’lik artışla dolar 69 liraya çıktığında aynı petrolü 6.900 liradan alacağız. Bunun tüm girdilerde yaratacağı etkiyi düşün. Hadi o etkiyi boş ver, Türkiye bu içtiğin kahveyi ithal ediyor, o maliyet ne olacak?

-Galiba kuru artırarak bu dengesizlik giderilemez, öyle görünüyor.

-Tabii ki giderilemez, başka örnekler verenler de var. Diyorlar ki Türkiye’de etin kilosu 20-25 dolar, oysa komşu ülkelerde bunun yarısı. Türkiye’de eti “döviz cinsinden” ucuzlatmak da çok kolay, doları 100 lira yaptık mı, et fiyatı yarı yarıya düşer. Ama dolar bazında düşer, TL olarak ucuzlamaz, değil mi?

-Doğru, ucuzlamaz.

-Bizim sorunumuz başka. Temel sorun TL’nin değerli olması değil, Türkiye’nin çok pahalı olması. Türk parasının değerini düşürünce yurt içinde fiyatlar düşmeyecek ki, birileri öyle olacak zannediyor. Türkiye’de fiyatların döviz karşılığı düşecek. Bunun vatandaşa faydası ne! TL değer kaybederse, hele hele yüklü oranda değer kaybederse ilk anda döviz birikimi olanlar, döviz kazananlar ve yabancı turistler bundan çok kârlı çıkar. Ama o kur artışı anında çok yüklü bir enflasyon tsunamisi yaratır. Dolayısıyla vatandaş bu kur artışından fayda görmek şöyle dursun, o artışın altında daha da ezilir. Hani deminki örnekte olduğu gibi Türkiye’deki kahve fiyatını bir anda 2 eurodan yarım euroya düşürdük ya, kahve bir hafta on gün içinde yine eski düzeyine çıkar.

ABD ve İsrail’in şubat sonu başlattığı İran savaşıyla birlikte TL devlet tahvillerinden hızlı bir çıkışa giren yabancı yatırımcı yüksek faiz ve enflasyonun uzun bir süre devam edeceği inancıyla dönüş yoluna girdi. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) piyasayı fonlama faiziyle paralel hareket eden TLREF’e yoğun ilgi gösteren yabancı yatırımcı ile birlikte Hazine’nin dünkü 4 yıl vadeli TLREF endeksli tahvil ihalesi öncesinde piyasa yapıcılardan 141 milyar lira talep geldi, satış 57 milyar lira oldu. İhalede 104 milyar liralık teklif daha geldi ve Hazine 68 milyar lira sattı. İhale öncesi kamuya yapılan 4 milyar 30 milyon lira ile birlikte dünkü 4 yıl vadeli TLREF endeksli tahvil ihalesinde Hazine 129 milyar lira borçlandı. Yine dün yapılan 4 yıl vadeli değişken faizli devlet tahvilinde ise talep ve satış zayıf kaldı.

Savaştan bu yana çıkış 6.3 milyar dolar

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası haftalık menkul kıymet verileri yabancı yatırımcıların TL devlet tahvillerinden 28 Şubat’ta başlayan savaşla birlikte çıkış eğilimine girdiğini ortaya koyuyor. TCMB verilerine göre savaşın başlamasından mayıs sonuna kadar 3 ayda yabancı yatırımcı TL devlet tahvillerinden 6 milyar 306,61 milyon dolarlık net çıkış gerçekleştirdi. En yüklü çıkış 2 milyar 877,82 milyon dolar ile 13 Mart haftasında yaşanırken mayısın son iki haftasında da net satış eğilimi devam etti. Son üç ayda yabancı sadece 5 hafta çok az net alım yaptı TL devlet tahvillerinde. Yabancı yatırımcının TL devlet tahvillerindeki payı da sert geriledi. 28 Şubat öncesi yabancı yatırımcıların TL devlet tahvillerindeki payı yüzde 9,17 seviyesinde iken mayıs sonunda bu pay yüzde 6,04'e geriledi. 3.13 puanlık düşüş yaşanırken yüzde 6,04 yabancı payı en son geçen yıl haziran sonunda görülmüştü.

TLREF faiz oranı yüzde 39,99 

Piyasa uzmanlarının verdiği bilgiye göre TL devlet tahvillerinden çıkan yabancının geri dönüşü yüksek enflasyon ve yüksek faiz döneminin daha uzun süre süreceğine yönelik inançla gerçekleşti. Yüzde 37 olan politika faizine karşılık piyasayı yüzde 40 faiz ile fonlayan Merkez Bankası’na paralel TLREF faiz oranı da yüzde 39,99 seviyelerinde. Savaş öncesinde TLREF faiz oranı yüzde 36,87 seviyesindeydi. Merkez Bankası fonlama faizini yükselttiği anda TLREF faiz oranı da arttı. Yabancı yatırımcı da TCMB’nin savaşın devam eden etkileri ve iç siyasi gerilim nedeniyle sıkı para politikasının süreceğine yönelik inancını TLREF endeksli tahvil ihalesinde ortaya koydu. Mayıs ayı enflasyon verisinin de beklentilerin üzerinde gelmesi faiz oranının yüksek kalacağına yönelik beklentileri güçlendirdi.

ROT ile teklif 141 milyar lirayı aştı 

Hazine ve Maliye Bakanlığı’nın dün düzenlediği 4 yıl vadeli TLREF endeksli tahvilin yeniden ihraç ihalesi öncesinde piyasa yapıcıların rekabetçi olmayan teklifle talebi 141 milyar 138,2 milyon lira olurken toplam satış 57 milyar lira oldu. Kamunun 4 milyar 40 milyon liralık talebinin tümü karşılandı. İhalede ise 104 talep gelirken TLREF endeksli 4 yıl vadeli tahvil ihalesine Hazine 68 milyar liralık satış yaptı. Diğer 4 yıl vadeli değişken faizli tahvil ihalesi öncesinde piyasa yapıcıların talebi sınırlı kaldı. Piyasa yapıcıları 18 milyar 401 milyon lira talepte bulunurken 8 milyar liralık satış gerçekleşti. Kamunun ise 2 milyar liralık talebinin hepsi karşılandı. Değişken faizli tahvil ihalesine 11.8 milyar liralık satış gerçekleştirdi dönemsel faiz yüzde 20,76 oldu. Böylece Hazine dünkü iki ihalede toplam 151 milyar lira borçlandı.

• Konkordato sadece bir mola olabilirken,Finansal Yeniden Yapılandırma “doğru yola girme planı”dır…

Günümüzde iş dünyasında finansal darboğaza giren ve doğru çıkış yolunu bulmakta zorlanan pek çok şirketin kritik yol ayrımında bulunduğunu belirtti:

• Konkordato mu, yoksa finansal yeniden yapılandırma mı?

Konkordatonun çoğu zaman kurtuluş reçetesi gibi algılandığını vurguladı:

-          Konkordato, aslında tek başına kalıcı çözüm sağlayan bir mekanizma değil. Stratejik bir çıkış planı ile desteklenmediği durumlarda, işletmenin ticari ve finansal hareket alanını daraltan bir sürece dönüşebilir.

Konkordatonun borç ödeme dengesi bozulan ancak faaliyetlerini sürdürme potansiyeli bulunan şirketlere zaman kazandıran geçici bir koruma mekanizması olabileceğini kaydetti:

-          Ancak, bu mekanizmanın başarıya ulaşması, doğru zamanda ve doğru stratejiyle finansal yeniden yapılandırma sürecine bağlanabilirse mutlu sona ulaşabilir.

Sadece mahkeme korumasına güvenmenin şirketi ticari piyasalardan uzaklaştırabileceğine, tedarikçi, müşteri ve finansal kesim nezdinde güven kaybını derinleştirebileceğine dikkat çekti:

-          Gerçek çözüm, bu geçici kalkanın ardında saklanmak değil, konkordatonun kalıcı bir çözüm olmadığını bilerek onu bir köprü olarak kullanmak ve uygun zamanda finansal yeniden yapılandırma zeminine geçebilmektir.

Bu noktada şu soruyu ortaya attı:

• Konkordato sürecindeki temel gerçeklik: Şirket EBİTDA üretebiliyor mu?

Ardından sürdürdü:

-          Genellikle sanıldığının aksine, konkordato talep eden her firma “batık”değildir. Bu süreçteki pek çok şirket faaliyetlerini sürdürür, satış yapabilir ve belirli ölçekte nakit üretmeye devam eder.

Temel sorunun çoğu zaman operasyonel başarısızlık değil, borç yükünün, mevcut nakit üretim hızını aşması ve vade uyumsuzluğu olduğuna vurgu yaptı:

-          Bu noktada konkordato, bir çıkış süreci değil, finansal dengenin yeniden kurulması için kazanılan kritik bir zamandır. Ancak, bu zaman doğru kullanılmazsa, çıkış imkanı çöküş riskine dönüşebilir.

Cengiz Göğebakan, konkordatonun iş dünyasında çoğu zaman “son çare” ya da “çıkmaz sokak” olarak algılandığını irdeledi:

-          Doğru yönetildiğinde, şirketler için yalnızca koruma mekanizması değil, stratejik yeniden yapılanma fırsatına hazırlık aşaması gibi de kullanılabilir. Asıl başarı, koruma kalkanının altından ne zaman, nasıl çıkılacağı ve hangi aşamada FYY’ye dönüştürülebileceği ile ölçülür.

Temel tercih üzerinde durdu:

-          Sorunu yalnızca alacaklıların sırtına yükleyerek ticari itibarı zedelemek mi, yoksa faaliyete devam ederek, nakit üreterek ve güçlenerek süreçten çıkmak mı? Bu tercih, işletmenin yaklaşımına ve süreci yönetme kabiliyetine bağlıdır.

Göğebakan, en güçlü çıkış stratejilerinden birinin finansal yeniden yapılandırma (FYY) sürecine geçiş olduğunu savundu:

-          Konkordato, geçici bir “savunma mekanizması” ise, FYY bir “iyileşme ve yeniden yapılanma” hamlesidir. Bu noktada kritik olan, konkordato ile sağlanan geçici korumanın tek başına çözüm gibi görülmemesi, bu sürenin FYY’ye geçiş dönemi olarak değerlendirilmesidir.

Şu uyarıyı yaptı:

-          Aksi halde konkordato ile kazanılan zaman, işletmeyi kalıcı çözüme taşıyan bir fırsat olmaktan çıkar, şirketin ticari ve finansal hareket alanını daraltan bir kaos sürecine dönüşebilir.

Göğebakan, şu mesajla noktayı koydu:

-          Deneyimlenmiş ve faydalı sonuçları görülmüş FYY’nin kamusal desteği hak ettiği açıktır. Başarılı şirketler, finansal sorunlarını doğru yönetip, köprüden önceki son çıkışı kaçırmışsa bile, köprüden önceki ilk çıkışı zamanında görerek uygulayabilen şirketlerden olacaktır.

FOYDER’in kurucularından olan, geçmişte başarılı “finansal yeniden yapılandırma” operasyonlarında görev alan Cengiz Göğebakan’ın önerilerini dikkate almakta yarar var…

Her konkordato talep eden firma ekonomik anlamda ‘batık’ değildir

FİNANSAL ve Operasyonel Yapılandırma Profesyonelleri Derneği (FOYDER) Kurucu Yönetim Kurulu Üyesi, Optimum A.Ş. kurucusu bankacı Cengiz Göğebakan, her konkordato talep eden firmanın ekonomik anlamda “batık” olmadığını belirtti:

-          Nakit akış uyumsuzluğu giderilemez, konuya yalnızca finansal bir sorun olarak bakılır ve operasyonel, kurumsal ve organizasyonel yeniden yapılanma adımları atılmazsa, şirketin yeniden temerrüde düşme riski artar.

Genelde görülen sorunu özetledi:

-          Borç seviyesinin ödeme vadeleri ile mevcut nakit üretim hızı arasındaki vade uyumsuzluğu nedeniyle temerrüde düşme riski yüksektir.

Konkordato sürecinden çıkışın hukuki ve pratik yoluna işaret etti:

-          Şirketin koruma süresi içinde tedarikçiler ve finansal kesimle yeniden uzlaşma zemini oluşturmasıdır. Bu zeminin sağlanması halinde şirket, bankaların desteği ve kendi iradesiyle konkordato talebinden feragat ederek FYY sürecine geçişi planlayabilir.

Şöyle sürdürdü:

-          Feragat kararı, eş zamanlı olarak yeniden yapılandırma, işletme sermayesi ihtiyacı ve borç servis planı ile desteklenirse anlamlı ve güvenli bir adıma dönüşür.

Konkordato sürecinin ilk amacının zaman kazanmak olduğunu anımsattı:

-          Ancak şirket toparlanmaya başladığında, piyasa borçları için anlaşmalar sağlandığında, nakit akışı kısmen düzene girdiğinde, hammadde alımları ve imalat süreçleri iyileşmeye başladığında ihtiyaç değişir. Artık temel ihtiyaç sürdürülebilir finansal yapı kurmaktır.

FYY’ye geçişin en temel nedenine dikkat çekti:

-          Finansal esneklik sağlanması, borç vadelerinin şirketin nakit akışına uygun hale getirilmesi ve banka desteğinin yeniden tesis edilmesidir. FYY’de kredilerin tamamının kapatılmaması ve vade sonunda firmaya işletme sermayesi limiti tanımlanması önemli unsurlardan biridir.

FYY’ye geçiş için kritik koşullar nelerdir?

FİNANSAL ve Operasyonel Yapılandırma Profesyonelleri Derneği (FOYDER) Kurucu Yönetim Kurulu Üyesi, Optimum A.Ş. kurucusu Cengiz Göğebakan, konkordato sürecindeki her firmanın her zaman finansal yeniden yapılanmaya (FYY) geçemeyeceğine işaret etti:

-          Bu geçişin doğru zamanda kurgulanması ve planlanması gerekir.

FYY’ye geçiş için kritik koşulları ve adımları anlattı:

• Nakit Akışı Pozitif Olmalıdır: Tedarikçilerle uzlaşma sağlanarak faaliyetlerin devam etmesi temin edilmiş olmalıdır. Şirket finansal açıdan zarar üretmeye devam ediyor olabilir, ancak artık operasyonel zarar üretmemelidir. Makul sürelerde borcun yönetilebilir hale gelmesi, ortakların bu süreçte istekli ve iradeli tutum sergilemesi gerekir.
• Operasyonel ve Kurumsal Yapılandırma Başlamış Olmalıdır: FYY sürecinin başarısı için yalnızca borç vadesinin uzatılması yeterli değildir. Şirketin operasyonel yapısı, mali açıdan tahsilat kabiliyeti, raporlama düzeni ve yönetim organizasyonu da yeniden ele alınmalıdır.
• Borç Yapısı Mali Kesim Ağırlıklı Olmalıdır: Eğer borcun ağırlıklı kısmı finansal kuruluşlara ait ise yani toplam borç içerisinde finansal kesime yönelik borçlar belirgin bir ağırlığa sahipse, FYY süreci çok daha anlamlı ve yönetilebilir bir yapı kazanacaktır. Borçların büyük ölçüde ticari alacaklılara yayılmış olduğu durumlarda FYY tek başına yeterli olmayabilir. Bu durumda tedarikçi mutabakatları ve ticari borç ödeme planlarıyla sürecin desteklenmesi gerekir.

Cengiz Göğebakan, şu uyarıyı yaptı:

-          Konkordatodan erken çıkış risklidir. Şirket yeterli finansal mutabakat sağlamadan yeniden temerrüt riskiyle karşı karşıya kalabilir. Geç çıkış veya konkordato sürecinde gereğinden fazla kalmak ise fırsat kaybına yol açabilir. Bankalar nezdinde güven kaybını artırabilir.

2019-2020’de 2.8 milyar dolarlık ‘finansal yeniden yapılandırma’ gerçekleşti

FOYDER Kurucu Yönetim Kurulu Üyesi Cengiz Göğebakan, 2019-2020 döneminde Türkiye Bankalar Birliği bünyesinde ve bankaların katılımıyla yürütülen çalışmalar kapsamında finansal yeniden yapılandırma uygulamasının başarılı sonuçlarının görüldüğünü anımsattı:

-          2019-2020 döneminde finansal kesime 7.7 milyar dolar borcu olan 2 bin 96’sı tüzel kişi toplam 3 bin 595 firma ve kişi konkordato başvurusunda bulunmuştu.

Söz konusu dönemde 1032 firma ve kişinin yapılandırma kapsamına alındığını kaydetti:

-          Yapılandırılan borçlulara ait varlık-borç takası ve farklı tahsilat yöntemleriyle 2.8 milyar dolarlık risk yapılandırılmıştı. Şirketlerin faaliyetlerine devam etmeleri, ekonomiye katkı sunmaları sağlanmış, finansal sektör açısından da başarılı sonuç elde edilmişti.

Türkiye fındığın dünya merkezi. Ama bugün, ne kadar fındık üretildiği kadar, o fındığın hangi koşullarda, nasıl bir tarımsal anlayışla ve nasıl bir sosyal sorumluluk zemini üzerinde üretildiği ön plana çıkıyor. İklim krizinin tarımsal üretimi zorladığı, zararlılarla mücadelenin verim ve kalite üzerinde belirleyici olduğu, mevsimlik tarım işçilerinin çalışma koşullarının daha fazla gündeme geldiği bir dönemde fındık değer zincirinde de dönüşüm gerekiyor. Ferrero Fındık Genel Müdürü Bamsı Akın’a göre sürdürülebilir dönüşüm masa başında değil, sahada ve üreticiyle birlikte mümkün.

Ferrero’nun 2012’den bu yana yürüttüğü Ferrero Değerli Tarım programı da bu yaklaşımın en somut örneklerinden biri olarak öne çıkıyor. Program; 32 milyon Euro’yu aşan kaynak, 50 binden fazla üretici, yaklaşık 100 bin hektar alanda sürdürülebilir üretim için danışmanlık desteği ve çocuk işçiliğiyle mücadeleden sorumlu iş gücüne uzanan geniş bir etki alanı yaratmış durumda. Ferrero Fındık Genel Müdürü Bamsı Akın ile konuştuk:

"32 milyon Euro’luk yatırımla fındıkta sürdürülebilir dönüşüm"

“2012 yılından bu yana yürüttüğümüz Ferrero Değerli Tarım (FFV) programı, fındık üreticilerinin tamamen gönüllülük esasıyla katıldığı, ekimden hasada kadar sürdürülebilir bir fındık tedarik zincirinin gelişimini destekleyen bir sürdürülebilirlik programı. Ferrero Fındık’ın sürdürülebilir fındık taahhütlerini açıkladığı Fındık Bildirgesi ile uyumlu olarak yürüttüğümüz FFV programı ile Türkiye’de iyi tarım ve iyi sosyal uygulamalara odaklanıyoruz. Bugüne kadar toplamda 32 milyon Euro’nun üzerinde kaynak ayırdığımız programla 50 binden fazla fındık üreticisine ulaştık ve yaklaşık 100 bin hektar alanda sürdürülebilir üretimi destekledik. Karadeniz’e yayılmış saha ekiplerimizle üreticilerle omuz omuza çalışıyoruz. Eğitimler ve danışmanlıklar aracılığıyla fındık üreticilerinin daha modern, verimli ve sürdürülebilir üretim tekniklerine geçişini destekliyoruz. Aynı zamanda fındık üretiminde sosyal koşulların iyileştirilmesine odaklanıyoruz. Özellikle sorumlu iş gücü istihdamı, adil ve güvenli çalışma koşulları, çocuk haklarına saygı konularına odaklanan çalışmalar yürütüyoruz. Türkiye’de fındık tarımında mevsimlik gezici tarım işçilerinin çalışma koşullarına katkıda bulunmak amacıyla CAOBISCO, ILO, TEGV, Milli Eğitim Bakanlığı, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, Sağlık Bakanlığı ve İŞKUR’la birlikte projeler yürütüyoruz.”

"İyi tarım uygulamalarını teşvik ediyoruz"

“Fındık tarımının geleceği için daha sürdürülebilir bir tedarik zincirinin gelişimini destekleyen iyi tarım uygulamalarını teşvik ediyoruz. FFV uzmanlarımız, fındık üreticilerine su yönetimi, doğru gübreleme, onarıcı tarım, entegre zararlı yönetimi ve biyolojik çeşitliliğin korunması konularında eğitim, danışmanlık ve teknik destek sağlıyor. Böylece Türkiye’de fındık üretiminde geleneksel yöntemlerin daha sürdürülebilir uygulamalara dönüşmesini destekliyoruz. 2012 yılından bu yana aktif olarak yürüttüğümüz “Ferrero Değerli Tarım (FFV)” programının, sosyal faydasını gösteren etki analizi sonuçlarını 2025 yılında kamuoyu ile paylaştık. ‘İyi Tarım Uygulamaları’ başlığında, programdan yararlanmak isteyen çiftçilere su yönetimi, suyun korunması, gübre kullanımı, modern tarım teknikleri ve onarıcı tarım gibi konularda eğitim ve danışmanlık hizmeti verildi. Programdan faydalanan çiftçilerin elde ettiği fındığın veriminde ve kalitesinde, ortalama Türk fındık çiftçisine kıyasla artış olduğu görülerek bu farkın finansal etkisi hesaplandı. Buna göre, programa katılan çiftçilere yapılan her bir birim yatırımın, yaklaşık 60 birimlik bir etki olarak geri döndüğü saptandı.”

"20 bin aşkın istihdam yaratıyoruz"

“Ferrero Fındık, son 10 yılda fındık sektöründe yaklaşık 26 bin çocuğa ve 11 bin mevsimlik tarım işçisi aileye ulaştı ve yaklaşık 21 bin çocuğu çalışma hayatından uzaklaştırdı. Program dahilinde, yaklaşık 1100 tarım aracısı ve 14 binden fazla fındık çiftçisi eğitim ve danışmanlık aldı. Aileler için yaklaşık 17 bin hijyen kiti, çocukların faydalanması amacıyla yaklaşık 23 bin eğitim materyali tedarik edildi. Mevsimlik tarım işçileri ve aileleri tarafından kullanılan geçici konaklama alanlarının iyileştirilmesi kapsamında hayata geçirilen yapı iyileştirme faaliyetlerinden 600’ün üzerinde kişi faydalandı. Özellikle sahada fındık üreticileriyle kurduğumuz yakın ilişki bizim için çok değerli. Çünkü sürdürülebilir dönüşümün sahada, üreticiyle birlikte gerçekleştiğine inanıyoruz. Bugün geldiğimiz noktada iyi uygulamaların yaygınlaşması açısından önemli bir ilerleme sağlandığını düşünüyoruz. Fındık sektörü gerçekten emek yoğun bir alan. Bini aşkın doğrudan istihdama ek olarak, üretim faaliyetlerimiz, tedarik zinciri operasyonlarımız ve sonuçta hane halkı gelir ve harcamalarındaki artışla, ekonomide toplam 20 bini aşkın istihdam yaratıyoruz.”

Sürdürülebilir Fındık Zirvesi, tüm paydaşları bir araya getirdi

“Ferrero Fındık olarak Sürdürülebilir Fındık Zirvesi’ne Sürdürülebilirlik Akademisi ile birlikte ev sahipliği yaptık. Bu zirveyle kamu, özel sektör, akademi ve sivil toplum kuruluşlarını bir araya getirip, fındık değer zincirinin tamamını kapsayan bir diyalog platformu oluşturduk. Fındık, Türkiye’nin en önemli tarımsal değerlerinden biri ve ülkemiz de dünyadaki en büyük fındık üreticisi konumunda. Bu topraklarda üretilen fındığın tarımsal olduğu kadar sosyal açıdan da çok büyük bir değeri var. Biz de bu zirveyi, fındık sektörünün sürdürülebilir geleceğini birlikte konuşmak, tarımsal ve sosyal açılardan iyi uygulamaları paylaşmak ve daha güçlü bir değer zincirini birlikte nasıl oluşturabileceğimizi değerlendirmek için gerçekleştirdik. Sürdürülebilir bir geleceğin ancak güçlü iş birlikleriyle mümkün olduğuna inanıyoruz. Zirvede özellikle iyi tarım uygulamaları ve iyi sosyal uygulamalar ekseninde çevresel sürdürülebilirlik, entegre zararlı yönetimi ve sorumlu iş gücü uygulamaları gibi önemli başlıkları ele aldık. Aynı zamanda sürdürülebilir üretim uygulamalarının sahadaki yansımalarını ve iyi örnekleri bizzat fındık üreticilerinden dinleme imkânı bulduk. Ferrero Fındık olarak üreticilerin ve toplumların gelişimine yönelik olarak tüm paydaşlar ile sürekli iş birliğinde olmanın önemine inanıyoruz. Sürdürülebilirlik yolculuğunda en değerli katkılardan biri, paydaşların birbirinden öğrenmesi ve başarılı uygulamaların daha geniş bir etki alanı yaratması.”

Avrupa çelik sektöründe uzun süredir görülmeyen paradoks yaşanıyor. Ekonomik aktivitedeki toparlanmayla birlikte çelik tüketimi yeniden büyürken, Avrupa fabrikaları bu büyümeden pay alamıyor. Kendi pazarındaki büyümeden pay alamayan AB de ‘çelik istilası’ olarak nitelediği artan ithalata karşı yeni tedbirleri hayata geçirmeye hazırlanıyor.

EUROFER’in yayımladığı son rapora göre AB’nin görünür çelik tüketimi 2025 yılında yüzde 4,4 artışla 134,4 milyon tona yükseldi. Böylece üç yıllık düşüş serisi sona erdi. Ancak aynı dönemde AB ham çelik üretimi yüzde 2,9 gerileyerek 125,8 milyon tona düştü. Bu rakam Avrupa çelik endüstrisi için tarihi dip seviyeyi temsil ediyor. Üretim, 2008 küresel finans krizinin hemen öncesindeki seviyelerin yaklaşık 60 milyon ton altında bulunuyor.

Sektör temsilcileri bu tabloyu, yüksek enerji maliyetleri, zayıf yatırım ortamı ve küresel rekabet baskısının sonucu olarak değerlendiriyor.

İthalat yüzde 30 ile rekor kırdı

Talepteki toparlanmanın en büyük kazananı ise Avrupa üreticileri değil, ithalatçılar oldu.

EUROFER verilerine göre yarı mamul ve mamul çelik ithalatı geçen yıl yüzde 14 arttı. Sonuç olarak ithal ürünlerin AB çelik tüketimindeki payı yüzde 30’a ulaştı. Bu oran Avrupa çelik piyasasında şimdiye kadar görülen en yüksek seviyelerden biri olarak kayıtlara geçti.

EUROFER Genel Direktörü Axel Eggert, Avrupa’nın ulaşım, inşaat, enerji altyapısı ve savunma gibi stratejik alanlarda çeliğe ihtiyaç duyduğunu ancak giderek artan oranda dış tedarike bağımlı hale geldiğini belirtiyor. Sektöre göre mevcut eğilim devam ederse Avrupa’nın sanayi bağımsızlığı ve yeşil dönüşüm hedefleri de risk altına girebilir.

Brüksel savunmaya geçti

İthalat baskısının artması üzerine Avrupa Birliği harekete geçti. Avrupa Konseyi, mevcut koruma önlemlerinin süresinin dolacağı 30 Haziran öncesinde yeni ticaret düzenlemelerini onayladı. Yeni sistem, ithalat kotalarının düşürülmesini ve kota aşımı durumunda daha yüksek vergiler uygulanmasını öngörüyor. AB yetkilileri bu mekanizmanın küresel aşırı kapasitenin Avrupa piyasası üzerindeki baskısını azaltmayı hedeflediğini belirtiyor.

Güney Kıbrıs Enerji Bakanı Michael Damianos, çeliğin Avrupa’nın sanayi temeli, yeşil dönüşümü ve güvenliği açısından kritik önem taşıdığını vurgulayarak yeni düzenlemelerin sektöre daha güçlü koruma sağlayacağını söyledi.

Kritik tarih 1 Temmuz

Yeni Avrupa Birliği (AB) çelik ticaret mekanizması 1 Temmuz tarihinde yürürlüğe girecek. İthalat kotaları yeniden düzenlenecek. Kota aşımı ürünlerde daha yüksek vergiler uygulanacak. Amaç, kaybedilen üretim kapasitesini geri kazanmak. EUROFER’e göre 2019 yılından bu yana yaklaşık 34 milyon tonluk üretim kaybı oluştu. Bu nedenle Brüksel’in devreye aldığı yeni koruma önlemleri, yalnızca ticaret politikası değil, aynı zamanda Avrupa’nın sanayi geleceğini belirleyecek stratejik bir sınav olarak görülüyor.

Yatırımcılar, %100’ü aşan bir esas faaliyet kâr marjı gördüğünde şirketin maliyetleri sıfırlayıp havadan para kazandığına inanma eğilimindedir. Oysaki bilançolara baktığımızda Astor Enerji gibi %28,91 marjla üretim yapıp satan şirketlerle %118 kâr marjına sahip Katılımevim veya %128 oranına ulaşan Creditwest Faktoring gibi finans firmalarını aynı kefeye koymamak gerekiyor. Şüphesiz enflasyonist ortamda yüksek rasyolar göz alıcıdır. Ancak bir sanayi şirketinin sattığı maldan %100’ün üzerinde faaliyet kârı elde etmesi ekonominin doğasına aykırıdır. Finans ve gyo bilançolarındaki yüksek oranlar daha ziyade sermaye piyasası ve faiz gelirleri ile portföy değerlemeleriyle alakalıdır.

Kâr marjı yüksekler

Belirlediğimiz kriterleri karşılayan firmalardan Creditwest Faktoring %128,73 ile en yüksek esas faaliyet kâr marjına sahip firma konumunda. Artan bir kârlılığa sahip sektörde martta yıllık kâr artışı %18 oldu. Şirket ise ilk çeyrekte faktoring gelirini %33, dönem sonu kârını %427 büyüttü ve sektör ortalamasının üzerine çıktı.

Katılımevim %118,11 ile listeye giren şirketler arasında esas faaliyet kârını en fazla yükselten bir diğer firma. Üç aylık dönemde tasarruf finansman gelirleri %40, dönem sonu kârı %203 büyüdü. Fiziki büyümesine devam eden firma son olarak Karaman ve Alanya’da açtığı iki şube ile birlikte toplam şube sayısını 99’a yükseltti.

Piyasa değeri yüksekler

Katılımevim 327 milyar TL ile tablodaki 25 şirket arasında piyasa değeri en yüksek firma olarak öne çıkıyor. Onu 307 milyar TL ile Astor Enerji takip ediyor. Şirket yakın zamanda özellikle de ABD merkezli firmalarla yaptığı iş bağlantılarıyla dikkat çekiyor. Henüz yılın yarısı tamamlanmadan aldığı yeni işlerin toplamı 51,3 milyar TL’yi bulurken yıllık gelire oranı %132’yi aştı.

ZEYNEP’E SOR

FON GİRİŞİ Mİ, FON ÇIKIŞI MI?

Fon girişi; talep gücü, likidite bolluğu, psikolojik destek, sermaye genişlemesi. Balon riski, yönetim baskısı, maliyetlenme sorunu, sürü tuzağı.

Fon çıkışı; maliyet avantajı, piyasa disiplini, nakit gücü, büyüme alanı. Varlık erimesi, panik sarmalı, likidite daralması, sermaye kaçışı.

Beş yıla kadar vadeli ve en fazla 2 milyar TL tutarlı tahvil çıkarmak için süreci başlattı

Vestel Beyaz Eşya’nın piyasadan 2 milyar TL borçlanma girişimi riskli olabilir mi? ● Efe Durmuş

Efe, Vestel Beyaz Eşya, geçtiğimiz ay yurt içindeki nitelikli yatırımcılara satılmak üzere 5 yıla kadar vadeli maksimum 2 milyar TL tutarında tahvil ihraç etme kararı aldı. Şirket ilk çeyrekte satışlarını %52 düşüşle 9,9 milyar TL’ye geriletirken esas faaliyet zararı arttı. Halihazırda 24,6 milyar TL finansal borcu bulunuyor. 94,1 milyar TL’lik aktif büyüklüğü ve 39 milyar TL’lik özkaynağı, 2 milyar TL’lik ek borcu hacimsel olarak rahatça kaldıracak bir güce sahip. Ancak alınacak yeni borcun yaratacağı finansman maliyeti nakit akışını zorlayabilir.

İş birliğinin başarıya dönmesi geliştirilecek prototiplerin siparişe dönmesine bağlı

Pasifik Teknoloji’nin insansız deniz aracı alanında başarı yakalama olasılığı nedir? ● Nihat Aktuğ

Nihat, Pasifik Teknoloji, geçtiğimiz ay yaptığı açıklamayla Özata Tersanesi ile insansız deniz ve sualtı araçları, otonom sistemler ve hibrit platformlar geliştirmek amacıyla stratejik bir mutabakat imzalandığını duyurdu. Şirketin böylesi zorlu bir sektördeki başarı potansiyeli, yazılım ve görev yönetimi tecrübesini Özata’nın güçlü gemi inşa altyapısıyla ne kadar verimli birleştireceğine bağlı olacaktır. Savunma ve sivil alanlara yönelik yeni nesil araçlar üretmeyi hedefleyen bu iş birliği kağıt üzerinde ciddi bir güç birliğine işaret ediyor.

YATIRIM FONLARI

DOV fonu euro varlıklara yönelerek yıllık %23 getiriyle ortalama altı kaldı

Deniz Portföy’ün idaresindeki Onüçüncü Serbest (Döviz-avro) Fon (DOV), üç yılı geçkin süredir işlem görüyor. Dövizdeki hareketle yakından ilişkili olması nedeniyle yükselen ancak sınırlı kalan bir yapıya sahip. Nisandan bugüne düşük de olsa hacimde genişleme söz konusu. Haziranda büyüklük 75,65 milyar TL seviyesine ulaştı. Son iki ayda para girişi gözlenirken haziranın ilk haftasında gelen nakit tutarı 881 milyon TL oldu. Yatırımcı sayısı 17.694 ve doluluk oranı %21,74 seviyesinde. Fon, euro cinsi borçlanma araçlarına yatırım yapma stratejisi ile hareket ediyor. Portföyünün %38,19’u özel sektör dış borçlanma aracı ve %36,66’sı döviz mevduatından oluşuyor. Döviz bazlı getiri arayan yatırımcıya hitap ediyor. Yıllık bazda %23,09 getiri sağlayan DOV, döviz fonların %33,65 getirisinin gerisinde kaldı.

TAHVİL

Nurol Yatırım Bankası, piyasadan TLREF + %1 faizle 500 milyon TL borçlandı

Nurol Yatırım Bankası, nitelikli yatırımcılara yönelik 08.06.2026 vade başlangıç tarihli tahvil ihracı gerçekleştirdi. Toplam tutarı 500.000.000 TL olan tahvilin yıllık faizi TLREF+%1 olarak belirlendi. 366 gün vadeli ve 6 ayda bir kupon ödemeli tahvil toplamda 2 kupon ödemeli olacak. Vade tarihi 09.06.2027 olarak belirlendi. 8 Haziran itibarıyla Türk Lirası Gecelik Referans Faiz Oranı (TLREF) %39,99 seviyesinde bulunuyor. Nurol’un verdiği %1 ek getiri, yatırımcıya değişken faizli kazanç sağlıyor. İhraç, bankanın uzun vadeli finansmanını karşılamasını sağlarken, piyasada TRSNURL62738 ISIN kodu ile işlem görecek.

ŞİRKET PANOSU

Şirket haberlerinde bugün önemli ne var?

PRİZMA MATBAACILIK

İki büyük ortağın payını satma niyeti kesin olsa da hisseyi alacak taraf değişti

Prizma Pres Matbaacılık, şirket ortakları Metin Kuru ve Raşit Kuru’nun A ve B grubu paylarının satılmasına yönelik daha önce duyurulan görüşmelerde alıcı tarafın değiştiğini duyurdu. Yeni plana göre, pay devir işlemlerinin DLT Turizm yerine, Tera Yatırım Teknoloji Holding’in bağlı ortaklığı Tera Turizm üzerinden gerçekleştirilecek. Görüşmelerin henüz bağlayıcı nitelikte olmadığı vurgulansa da anlaşma halinde hakim ortak değişimi olacağı anlaşılıyor. Hissenin fiyatı son bir ayda hızlı bir artış kaydetti. Hakim ortak değişimi şirket işleyişini doğrudan etkileyebilmekte.

GLOBAL YATIRIM HOLDİNG

Dolaylı bağlı iştiraki İspanya'daki kruvaziyer limanının işletme hakkını aldı

Global Yatırım Holding, dolaylı bağlı ortaklığı Global Ports Holding’in (GPH) İspanya’daki Ferrol Kruvaziyer Limanı ihalesini kazandığını ve 30 yıl süreli işletme imtiyazının şirkete verildiğini duyurdu. Firmanın üç ay içinde ilk faz inşaat projelerini yetkililere sunacağı ve ardından altı ay içinde inşaat çalışmalarına başlayacağı belirtildi. Söz konusu gelişmeyle birlikte GPH, kruvaziyer pazarındaki liman ağını daha da güçlendirmiş oldu. Uzun süreli imtiyaz hakkı, döviz bazlı ve öngörülebilir nakit akışına imkan verirken FAVÖK potansiyelini yukarı taşıyacaktır.

RÖNESANS GAYRİMENKUL

Feriköy Gayrimenkul’ün diğer yarısını aldı. Optimum AVM’nin tamamına sahip oluyor

Rönesans Gayrimenkul, daha önce %50 pay sahibi olduğu Feriköy Gayrimenkul’ün diğer %50’lik payını Euro Crescent firmasından satın almak üzere anlaştı. Rekabet Kurulu izninin ardından tamamlanacak devirle birlikte şirket, Feriköy Gayrimenkul’ün tek pay sahibi konumuna gelecek. Bu işlem sonucunda, söz konusu iştirakin önemli varlıklarından olan İstanbul Optimum Premium Outlet AVM’nin mülkiyeti tamamen Rönesans Gayrimenkul’e geçecek. Gayrimenkul yatırım şirketlerin portföyündeki ticari yapıları tek elde toplamak düzenli gelir sağlamak açısından avantaj sağlıyor.

HİSSEDEKİ FON PAYLARI

Tüpraş bir aydan fazla süredir geriliyor. Fonların payı düşük miktarda yükseldi

Tüpraş’ta fonlar alım ağırlıklı işlemler yapıyor. Portföylerindeki miktar %4,08 ile toplamda 1,75 milyon lot artarak 44,71 milyona çıktı. Hisseyi bulunduran fon sayısı 204’ten 209’a yükseldi. IOG fonu 1,10 milyon lot ile en fazla alımı yaparken, ZPX30.F 1,14 milyon lot ile en çok satışı gerçekleştiren fon oldu. Tüpraş için bugüne kadar 22 aracı kurum öneride bulunurken 11 kurum model portföyüne dahil etti. En yüksek öneriyi Kuveyt Türk Yatırım 376,90 TL ile verdi. En düşük öneri 252 TL ile Teb Yatırım’dan geldi.

Ekonomin en kritik döviz sağlayıcı kalemlerinden turizm sektörü, yaz sezonunun kapılarını maliyet baskısının gölgesinde açtı. TÜİK’in Mayıs 2026 enflasyon verileri, manşet enflasyondaki baz etkisi kaynaklı gerilemeye rağmen hizmet sektöründeki, özellikle de turizm endeksli kalemlerdeki katılığı tescilledi. Uluslararası ortak tüketim sınıflaması (COICOP) baz alınarak yapılan analize göre; Türkiye’de "Lokanta ve Oteller" grubu mayısta yıllık yüzde 31,59 artışla yüksek seyrine devam ederken, Akdeniz çanağındaki en büyük rakiplerimizde bu kalemde yıllık artış hızı İspanya’da yüzde 4,20; Yunanistan’da yüzde 3,90 ve İtalya’da yüzde 3,40 seviyesinde kaldı.

Eresin: Maliyeti sektör üstleniyor Konuya ilişkin EKONOMİ’ye değerlendirmelerde bulunan Türkiye Otelciler Birliği (TÜROB) Başkanı Müberra Eresin, enflasyon sepet metodolojisine yönelik uzun süredir dile getirdikleri yapısal itirazı yinelerken, otelcilik ile yeme-içme sektörlerinin aynı kefeye konulmasının sağlıklı olmadığını; konaklama sektörü özelinde bakıldığında, fiyat artışlarının yeme-içme sektörüne kıyasla daha sınırlı kaldığı tespitinde bulundu. Bununla beraber reel sektörün en büyük çıkmazı olan ‘yüksek enflasyon - yatay kur’ denklemine dikkat çeken Eresin, otelcilerin uluslararası pazarda pazar payı kaybetmemek adına artan TL maliyetlerini döviz fiyatlarına tam olarak yansıtamadığını, karlılıktan fedakarlık yapıldığını vurguladı. Eresin, "Yüksek enflasyon, hızla yükselen işletme maliyetleri ve döviz kurlarının enflasyon oranında artmaması, konaklama sektörü üzerinde ciddi bir baskı oluşturuyor. Özellikle döviz gelirlerindeki artışın maliyetlerdeki yükselişi karşılayamaması, işletmelerin karlılığını önemli ölçüde azaltıyor. Turizm işletmeleri, uluslararası pazarlardaki rekabet koşulları nedeniyle döviz bazındaki fiyatlarını maliyet artışları oranında yükseltemiyor. Aksi durumda rekabet gücünün zayıflaması, pazar kayıpları yaşanması ve sözleşme süreçlerinde dezavantaj oluşması riski ortaya çıkıyor. Bu nedenle maliyet kaynaklı yükün önemli bir bölümü sektör tarafından üstlenilmekte" ifadelerini kullandı.

Sektörün rekabet gücünü etkileyen temel sorunlardan birinin, enflasyon ile döviz kurları arasındaki dengenin bozulmuş olması olduğunu vurgulayan Eresin, “Maliyetler yüksek enflasyon nedeniyle hızla yükselirken, döviz gelirlerinin aynı ölçüde artmaması turizm işletmelerinin maliyet-gelir dengesini zorlamakta ve uluslararası pazarlardaki rekabet gücünü olumsuz etkilemektedir" diye konuştu.

"Kavaloğlu: Kârlılıkta 3 yıl geriye gittik" 

Akdeniz Turistik Otelciler ve İşletmeciler Birliği (AKTOB) Başkanı Kaan Kavaloğlu ise, sektör için en büyük problemin ‘sabit kur politikası’ olduğunun altını çizdi. Değerli TL’nin ihracatçı ve turizmciye ciddi bir dezavantaj yarattığını belirten Kavaloğlu, maliyet-kur makasını şu örnekle özetledi: "Ocak ayında istihdam maliyetlerimiz yüzde 27 yükselirken, Euro kuru yalnızca yüzde 6 yükseldi. Dolayısıyla bu anlamda bakıldığında Euro'nun çok daha yukarıda olması gerekirken şu anda hem enflasyon baskısı altındayız hem de yükselen bir maliyetimiz var. Fiyatlarımızı da küresel rekabet şartları ve yakın coğrafyamızdaki savaş dinamikleri nedeniyle istediğimiz oranda yükseltemiyoruz. Bu durum karlılıkları tamamen baltalamış durumda. Sektör olarak karlılıkta resmen 2023 yılına döndük, yani 3 yıl geri basmış vaziyetteyiz."

“Yüzde 35’lik artış bile yetmiyor”

Büyük otellerin finansal olarak daha güçlü durabildiğini ancak butik ve küçük otellerin sürdürülebilirlikleriyle alakalı sıkıntılar yaşadığına işaret eden Kavaloğlu, "Büyük otellerin yurt dışı acenteleri ve tur operatörleriyle çok önceden kontrat yapma şansı oluyor ve aksiyon alabiliyorlar. Bir sene önceden kontrat yapan oteller ile günübirlik fiyat belirleyen küçük ve orta ölçekli oteller arasında ciddi bir makas oluştu. Şu an için tek olumlu giden kanal gurbetçi talebi ve iç pazar hareketliliği” dedi. Oda fiyatlarında geçen yıla göre TL bazında minimum yüzde 35 gibi bir artış olduğunu, ancak bu artışın bile maliyetleri kurtarmaya yetmediğine dikkat çeken Kavaloğlu, “Euro bazında artışlar ise yüzde 5 ila yüzde 8 bandında kalıyor. Bu maliyetlerle Euro bazlı artışın çok daha yukarıda olması gerekirdi" ifadelerini kullandı.

Ticaret Bakanlığı, Basitleştirilmiş Gümrük Beyanı verileriyle Türkiye’nin son tüketiciye yönelik ya da kurumsal olsa da mikro düzeydeki e-ticaret verilerine bakarak bir rapor hazırladı. Raporda, ithalat paket sayısı olarak yer aldı ancak tutar bilgisi yer almadı. İhracatta ise paket sayısı ve tutar yer aldı. Raporda, salgın sonrası e-ticaret kanallarından mikro ithalat ve ihracattaki patlama net olarak görüldü. Salgın öncesi 2015-2020 arasında 1.4 milyondan, 1.7 milyon adete ancak yükselen e-ticaret paket ithalatı, 2021- 2025 arasındaki 5 yılda, 3.6 milyondan 29.5 milyon adete çıktı. İthalat tarafındaki esas görünüm ise ülke bazlı verilerde gerçekleşti. 2025’te Türkiye’ye gelen 29.5 milyon paketin, 27 milyonu Çin’den ithalattan oluştu. İkinci sıradaki Hollanda’dan gelen paket sayısı 926 bin adet olarak gerçekleşti.

Adet bazında artı, değer azaldı 

İhracat tarafında numune gönderme, hediye ve kişisel kullanım için gönderim ve elektronik ihracat kodlanmış dahil toplamdaki paket sayısının 51.6 milyon, tutarın ise 2 milyar 255 milyon olduğu kayda geçti. Rapora göre, paket sayısında 2025’te bir önceki yıla göre 2.8 milyon adetlik artışla 51.6 milyon adete ulaşılırken, aynı yıl kıyaslamasında yaklaşık 300 milyon dolarlık bir azalış belirlendi. E-ticaretin salgın dönemindeki patlamayla birlikte, e-ticaret lojistiğinin oturmasıyla, düşük değerdeki ürünler de bu ticarete konu olduğu için paket başına bedellerde de ciddi düşüş oldu. 2018’de 99.1 dolar olan paket başına değer, 2025’te 43.7 dolarak kadar düştü. Ülke bazlı olarak Pazar analizlerine yer verilen Ticaret Bakanlığı raporunda, Avrupa’da Romanya başta olmak üzere bazı ülkelerde sıçrama gözlendiği, buna karşılık Körfez ülkelerinde belirgin bir azalma eğilimi olduğu belirtildi. Romanya’dan başka, Yunanistan, Bulgaristan ve KKTC’nin ilk 20 arasına 2025 yılında giren ülkeler arasında olduğu da kaydedildi. Fırsatlara yönelik olarak çeşitli kategorilerle yapılan analizde de Kuzey Amerika yüksek birim değer, Yunanistan, Bulgaristan, Polonya ise ölçekleme açısından imkan sağladığı, KKTC’nin de lojistik yakınlıkla öne çıktığı belirtilen raporda, Avusturalya ise istikrarlı alım ile dikkat çekti.

Raporda, tutar bazında 2025 yılında en fazla ihraç edilen ürün gruplarında tekstil- hazır giyimin büyük ağırlığı devam etti. Ürün gruplarında ilk 10 üründe sadece ikinci sıradaki mücevherat, üçüncü sıradaki plastik ürünler ve 6. Sıradaki çanta-valiz dışındaki tüm gruplar giyim, ağırlıklı olarak da kadın giyiminden oluştu İlk sırada bir önceki yıla bir miktar düşüş olsa da 201.6 milyon dolar ile kadın giyim açık ara önde yer aldı. Bunu 98,5 milyon dolar ile mücevherat, 97,3 milyon ile plastik ürünler, 69,6 milyon dolar ile kazak- hırka, 65,7 milyon dolar ile tişört, 61,1 milyon dolar ile çanta-valiz izledi.

İhracat değeri neden düşüyor? 

Raporda, paket sayısındaki artışa karşılık, değerdeki gerileme, küresel pazarlardaki yaygınlaşan korumacı gümrük politikaları ana neden olarak belirtildi. Lojistik ve gümrükleme maliyetlerindeki artış, küresel rekabet nedeniyle ürün satış fiyatlarına anlık yansıtmada yaşanan zorluklara işaret edildi. Fiyat rekabeti nedeniyle pazar kaybetmemek için fiyatlarda artış yapmama, tüketicinin gümrük maliyetindeki yükselme nedeniyle ucuz ürünlere kayması olgusuna vurgu yapılan raporda, küreselleşmenin bu ticarete olumlu etkisinin devam ettiği ancak toplam değerlerde dönemsel daralmanın gözlendiği kaydedildi.

CHP’deki tartışmalar AK Parti'de de rahatsızlık yaratırken parti kaynakları, temmuz ayı ile birlikte gündemin değişeceğini ifade ediyor. 

7-8 Temmuz tarihlerinde dünyanın gözü ve kulağının Ankara'da NATO toplantısında olacağını belirten kaynaklar, “Türkiye'nin uluslararası prestiji ve İttifak içindeki konumu açısından tarihi bir zirve olacak. Türkiye arabulucu ve kriz çözücü rolünü tüm dünyaya gösterme fırsatı bulacak” görüşünde. Terörsüz Türkiye hedefinde, temmuz ayı ile birlikte yeni gelişmelerin yaşanacağını ifade eden kaynaklar, “Adımlar atılıyor, temmuz ayı ile birlikte yeni ve iyi gelişmeler olacak” açıklamasında bulundular. AK Partili kurmayların son günlerdeki açıklamalarına bakıldığında yine temmuz ayının tartışılan gündem maddeleri arasında yeni anayasa olacak.

Gaziantep’te düzenlenen Anadolu Ajansı Kent Ekonomileri Zirvesi Halep-Gaziantep toplantısında konuşan Ticaret Bakanı Ömer Bolat Türk bankalarının Suriye’de banka açması konusunda mutabakata varıldığını belirterek mevzuat çalışmalarının sürdüğünü bildirdi. Bolat, Suriye milli para biriminin basılması noktasında da temasların sürdüğünün altını çizdi.

Suriye'de birinci önceliklerinin devlet bütünlüğünün, milli birlik ve toprak bütünlüğünün korunması olduğuna vurgu yapan Ömer Bolat, “İslahiye Gümrük Kapısı'nın açılması konusunda hazırlıklarımız tam, en kısa sürede açılması müjdesini birlikte çalışıp verebileceğiz. Türkiye ile Suriye arasında 2030'lu yılların başlarında 10 milyar dolar ticarete ulaşmayı hedef olarak belirledik" dedi.

TOBB; Serakib'de OSB kuracak Türkiye’nin Suriye’ye diplomatik, siyasi ve ekonomik destek verdiğini belirten Ömer Bolat, gelecek dönemde ekonomik ilişkilerin sınır kapılarının açılması, transit ticaret, ikili anlaşmalar ve ortak endüstri bölgelerinde yoğunlaştığını vurguladı. Bu kapsamda iki ülke arasında endüstri bölgesi kurulması için özel sektör kuruluşları ve resmi kuruluşların birlikte çalıştığını belirten Bolat, Türkiye Odalar ve Borsalar Birliğinin (TOBB), Serakib kentinde büyük bir organize sanayi bölgesi kurma hazırlığına başladığını vurguladı.

Suriye iç savaşı öncesi yürürlükte bulunan Serbest Ticaret Anlaşmasının uygulanamaz hale geldiğini belirten Bakan Bolat, “Ekonomik ilişkilerimizin bir hukuki zemine oturması için Türkiye- Suriye Ekonomi ve Ticaret Ortak Komitesi (JETCO) mekanizmasının kuruluşu önemliydi. Bunu devrim birinci yılını doldurmadan gerçekleştirdik. Geniş kapsamlı bir Ekonomik İşbirliği Anlaşması'nın istikşafi görüşmelerini başlattık” dedi.

Sınır geçişleri hızlanmalı 

İki ülke arasındaki sınır kapılarının açılmasına yönelik bilgi de veren Bakan Bolat, "Özellikle Suriye'nin kuzeydoğusunun bu yılın başında istikrara kavuşmasıyla beraber Nusaybin ile Kamışlı arasındaki gümrük kapımızın açılması konusunda biz hazır olduğumuzu Suriyeli mevkidaşlarımıza ifade ettik. Her türlü hazırlığımız var, bir an önce o kapıyı da açabiliriz. İslahiye Gümrük Kapısı'nın açılması konusunda hazırlıklarımız tam. Gaziantep Valiliğimiz, Büyükşehir Belediyemiz ve organize sanayi bölgemize, Suriye'deki eksik kısa bir demir yolu hattı konusunda da her türlü desteği vermeye hazır olduğumuzu ifade etmek istiyorum. İslahiye Gümrük Kapısı'nın en kısa sürede açılması müjdesini birlikte çalışıp verebileceğiz” diye konuştu.

Yüzlerce fabrika yapılıyor 

Türkiye’yi doğal ortak olarak gördüklerini belirten Suriye Ekonomi ve Sanayi Bakanı Muhammed Nidal eş-Şaar ise "Türkiye ile kader birliğimiz söz konusu. Her zaman dost olmak için elimizden gelen gayreti ortaya koyacağız" ifadelerini kullandı. Ülkesinin ticaret, yatırım, bankacılık ve sanayi alanındaki mevzuatı gözden geçirdiğini ve kalkınmayı destekleyecek yeni düzenlemeler üzerinde çalıştıklarını açıklayan Şaar, “Sınır kapılarının açılması ve geçişlerin hızlandırılması çok önemli. Ticaret erbabı, sanayici ya da normal bir vatandaş fark etmeksizin, karşılıklı hareketliliğin kolaylaşması ticaretin gelişmesinin anahtarıdır” dedi.

Uluslararası yaptırımların kaldırıldığını ancak etkilerinin sürdüğünü, özellikle bankacılığın modernize edilmesine öncelik verdiklerini belirten Bakan eş-Şaar, Türkiye’de yaşayan Suriyelilerin gelişmiş bankacılık sistemine uyum sağladığını, Suriye’de de vatandaşların benzer ihtiyaçlarına cevap vermek için çalıştıklarını açıkladı. Konuk Bakan, “Son aylarda 15 binden fazla fabrika yeniden faaliyete geçti. Yaklaşık 1200 yeni üretim hattı oluşturuldu. Yüzlerce fabrika inşa sürecinin devam ediyor” diye konuştu. Hama bölgesinde Türk iş insanlarının sanayi yatırımlarında önemli rol oynadığını beklentilerinin tek bir tesis değil daha büyük yatırımlar olduğunu belirtti.

Bizim ülkemiz, sizin ülkeniz 

Bakan eş-Şaar, Türk yatırımcılara Suriye pazarına girişte daha cesur davranmalarını, sahada bürokratik ve teknik sorunlar çıkabileceğini ancak bunları aşma yönünde irade gösterdiklerini kaydetti. eş-Şaar, “Suriye artık her türlü yatırıma ev sahipliği yapabilecek bir pozisyona geldi. Sahada ufak tefek pürüzler ve engeller olabilir ancak kuracağımız güçlü ortaklıklarla bu sorunların hepsini aşabiliriz. Suriye hazır. Bizim ülkemiz, sizin de ülkenizdir; buyurun gelin” dedi.

Saat saat gelişmeler Kılıçdaroğlu’nun Meclis’te grup toplantısı yapması ihtimaline karşı, Özel ve ekibi CHP’nin grup toplantısının yapılacağı salonu erken saatlerde doldurdu. Diğer taraftan Kılıçdaroğlu ve ekibinin de daha önce açıklandığı gibi Meclis’e gelmesi beklenirken, kulisler bir anda hareketlendi. Arka kapı diplomasisi yapıldığı haberleri kulislere düştü. Hatırı sayılır önemli isimlerin araya girerek, Kılıçdaroğlu’nun genel merkezde toplantı yapmasını istediklerine ilişkin haberler geldi. Ankara Büyükşehir Belediye Başkanı Mansur Yavaş’ın, sosyal medya hesabından Kılıçdaroğlu’na bir çağrı yaptı. Meclis Grup toplantısını TBMM’de yapacağını günler öncesinden duyuran Kılıçdaroğlu, öğleye doğru sosyal medya hesabından yaptığı yeni bir açıklama ile Genel Merkezde toplantı yapacağını duyurdu.

Yavaş'ın çağrısı etkili oldu Kılıçdaroğlu, ABB Başkanı Mansur Yavaş’ın kendisine yaptığı sağduyu çağrısına ilişkin paylaşımını alıntılayarak, “Mahkeme salonlarında da söyledim bugün buradan bir kez daha ilan ediyorum: Topyekün halk ayaklanması çığırtkanlığı yaparak, bu partinin öz evlatlarını birbirine düşman etmek isteyenler bilsin ki, o kirli emellere asla geçit vermeyeceğiz. İç karışıklık yaratma çabaları, sadece dış müdahale heveslilerine zemin hazırlar. Biz bu oyunu bozarız. Şimdi kavga değil, omuz omuza durma vaktidir. Bütün yol arkadaşlarımı, bu köklü çınarın evlatlarını sükunete ve akla davet ediyorum. Gün, baba ocağına sahip çıkma günüdür! Tüm partililerimizi ve yüreği bu ülke için çarpan her bir yurttaşımızı, saat 14.00’te omuz omuza bir grup toplantısı gerçekleştirmek üzere CHP Genel Merkezimize, yani baba ocağımıza çağırıyorum. Biz biriz ve birlikteyiz” dedi.

Özel, Dikmen kapısında konuştu Özel, bu arada Meclisin ziyaretçi yasağı getirmesi nedeniyle Meclise alınmayan vatandaşlara hitap etmek için Meclis Dikmen Kapısına gitti. Özel, “AK Parti yargısının, girişimiyle yapılmaya çalışılan darbeyi bir kez de şanlı Meclis'in kapıları önünden geri püskürttünüz. Siz, kendiliğinizden üzerinize düşeni öyle bir yaptınız ki bu duruşunuz, parti tarihinde unutulmayacak duruşlardan biri olarak tarihe kazınmıştır” dedi.

Özgür Özel, saat 13.30 grup konuşmasını yapmak üzere salona geldi. Milletvekillerinin alkışları arasında kürsüye gelen Özel yaşananları, “dünya tarihinde görülmemiş kumpas” sözleriyle yorumladı. Özel, “Burada, bu kürsüde ilan edilen saatte çıkıp da konuşma yapmayı kendi adıma bir başarı, bir zafer olarak görmüyorum. Ancak bu kürsüde Cumhuriyet Halk Partisi’nin seçilmiş Genel Başkanı’nın konuşma yapmasının sağlanması, Dikmen kapı önündeki binlerin, Türkiye’deki milyonların ve bu salonda bulunan bu güzel insanların yüreklerindeki demokrasi, ülke ve parti sevgisindendir. Sizleri kutluyorum” dedi.

26 Temmuz'a kadar kurultay talebi 

Özel, 26 Temmuz tarihini geçirmeden bir kurultay yapılması gerektiğini söyledi. Ödeyecekleri her bedele rağmen yürüyüşlerini devam ettireceklerini söyleyen Özel, “Milletin yürüyüşünün önüne kimse set çekemez. Önümüzde duran bu milletin ayakları altında kalır. Bu millet önünde kimseyi istemez. Devleti milletin karşısına koyarsanız millet bu devleti önce yener sonra demokratik devleti yeniden inşa eder. Kimse birilerinin milletle girdiği savaşın maşası olmasın. Bedeller ödeyeceğiz ama yürüyüşümüzden asla vazgeçmeyeceğiz” dedi.

Zorlu Holding, rekabette stratejisini yapay zekayı IT (bilgi işlem departmanı) projesi olmaktan çıkartacak bir modelle yeniden YaZ'ıyor. YaZ adı verilen (Yapay Zeka Modeli) model beş aşamadan oluşuyor. Bu sayede her iş birimi kendi ihtiyaçlarına göre yapay zeka entegrasyonunu kendisi yaparak, projenin başında olacak.

Zorlu Holding Teknoloji, Savunma ve Dijital İş Geliştirme Grup Başkanı Burak Aydın, "Dünya artık daha hızlı dönüyor" diye tanımladığı teknolojik kırılma için YaZ programını yalnızca bir teknoloji yatırımı olarak değil, uçtan uca bir kültürel dönüşüm modeli olarak tasarladıklarını söyledi. Programın beş temel aşamadan oluştuğunu belirten Aydın, süreci şöyle anlattı:

"Grubun tüm şirketlerinde önce farkındalık yarattık. Webinarlar ve iç iletişim çalışmalarıyla çalışanlarımızın yapay zekanın ne olduğunu ve ne yapabileceğini anlamasını sağladık. Ardından eğitim aşamasına geçtik; hem genel hem de departman bazlı eğitimlerle herkesin kendi işine nasıl entegre edebileceğini gösterdik. Sonrasında proje geliştirme tarafını açtık. Çalışanlarımızdan yüzlerce fikir geldi. 400'den fazla proje önerisi geldi. Bu fikirleri etki ve veri odaklı olarak değerlendirdik, hangisinin verisi bol tespit ettik, önceliklendirdik ve hayata geçirdik. Son aşamada ise başarılı projeleri ödüllendirerek kurum geneline yaygınlaştırıyoruz."

Aydın, bu modelle amaçlarının yapay zekayı klasik bir "IT projesi" olmaktan çıkarıp doğrudan iş birimlerinin sahip olduğu bir dönüşüm aracına dönüştürmek olduğunu vurguladı. Aydın, "Devreye alınmaya çalışılan yapay zeka projelerinin yüzde 70'i ilk konulan hedefe ulaşmadan sönümlüyor. O nedenle proje eğer insan kaynakları için yapılıyorsa bu artık onların yapay zeka projesi olmalı. Bu şekilde hayata geçirildiğinde yapay zeka projeleri yüzde 30 verimlilik sağlamış oluyor" dedi. Aydın'a göre asıl rekabet, yapay zekaya erişmekte değil; onu kurum DNA'sına yerleştirebilmekte yatıyor.

Projeler deneysel aşamada kalıyor, değere dönüşmeli

Aydın'a göre teknoloji son 50 yılda giderek artan bir hızla hayatın içine girerken, bugün gelinen noktada artık "destek fonksiyonu" olmaktan çıkıp doğrudan işin merkezine yerleşti. Bu değişim, yalnızca bireylerin değil, şirketlerin de yaşamını kökten etkiliyor.

Burak Aydın, yapay zeka projelerinin büyük bölümünün deneysel aşamada kaldığını, ancak gerçek başarı için bu projelerin ölçülebilir değere dönüşmesi gerektiğini ifade etti. Projelerin yalnızca denenmesinin yeterli olmadığını belirten Aydın, "ölçümleme ve ölçekleme" kavramlarının kritik olduğunu vurguladı. Bu yaklaşım doğrultusunda projelerin finansal ve stratejik etkilerinin takip edildiğini söyledi.

Hiper rekabet çağı başladı

Aydın, günümüz iş dünyasını "hiper rekabet" ve "hızlı inovasyon döngüleri" ile tanımladı. Artık ürünlerin ve şirketlerin yaşam döngüsünün kısaldığını, birkaç yıl önce lider olan markaların kısa sürede geride kalabildiğini söyledi. Bu noktada referans verdiği yaklaşım, yenilikçilik çarkının sürekli döndürülmesi gerektiği fikrine dayanıyor. Aydın, şirketlerin rekabetçiliğini koruyabilmesi için sürekli yenilik üretmesi gerektiğini vurguladı.

Konuşmanın en kritik başlıklarından biri, yapay zekanın son yıllarda yarattığı ivme oldu. Aydın'a göre önceki teknolojik dönüşümler (mobil, IoT, 5G) daha yavaş ilerlerken, yapay zekada bu döngü dramatik şekilde hızlandı. Model değişimlerinin haftalar içinde gerçekleştiğine dikkat çeken Aydın, bu durumun yalnızca teknolojik değil ekonomik bir kırılmaya da işaret ettiğini söyledi. Küresel ölçekte yapay zekaya yönelen yatırımların trilyon dolar seviyesine ulaştığını belirtti.

İşin yüzde 70'i insan yüzde 30'u teknoloji

Aydın'ın dikkat çektiği bir diğer kritik dönüşüm, şirket organizasyon yapılarında yaşanıyor. Yapay zeka ile birlikte teknoloji departmanlarının artık yalnızca destek birim olmaktan çıkıp, doğrudan operasyonun merkezine yerleşmesi gerektiğini vurguladı. Ancak bu dönüşümün yalnızca yapısal değil, aynı zamanda kültürel bir değişim olduğunun altını çizdi. Aydın'a göre yapay zeka projelerinin başarısı büyük ölçüde teknolojiden değil, kültürden kaynaklanıyor.

"İşin yüzde 70'i insan, yüzde 30'u teknoloji" yaklaşımına dikkat çeken Aydın, en büyük dönüşüm alanının insan davranışı ve organizasyon kültürü olduğunu ifade etti.

Etki alanı sadece teknoloji değil

Burak Aydın, yapay zekanın yalnızca belirli bir alanda değil, iş yapış biçimlerinin tamamında etkisini hissettirdiğini söyledi. Farklı iş kollarında ortaya çıkan dönüşümü örneklerle anlatan Aydın, şu değerlendirmeyi yaptı: "Bugün pazarlama süreçlerinde içerik üretimi ve kampanya yönetimi yapay zekayla çok daha hızlı ve etkili hale geliyor. Hukuk ve operasyon tarafında belge yönetimi ve süreç otomasyonu ciddi bir verimlilik sağlıyor. Üretimde tasarım ve mühendislik süreçleri hızlanıyor, Ar-Ge'de optimizasyon imkanları artıyor. Tarımda bile yapay zeka, hava koşullarını analiz ederek hasat zamanını öngörebiliyor. Müşteri deneyiminde ise tamamen kişiselleştirilmiş çözümler üretmek mümkün hale geliyor."
Aydın, tüm bu örneklerin yapay zekanın yalnızca bir teknoloji başlığı olmadığını, farklı sektörleri dönüştüren güçlü bir "verimlilik motoru" haline geldiğini gösterdiğini ifade etti.

Sahneye 'yapay zeka' var

Zorlu Holding Teknoloji, Savunma ve Dijital İş Geliştirme Grup Başkanı Burak Aydın liderliğinde geçtiğimiz hafta "Yapay Zeka Sahnesi" etkinliği düzenlendi. Etkinlikte ayrıca insan ve kültür boyutu, girişimcilik ekosistemi, yapay zeka destekli yeni iş modelleri ve "agent" çağı gibi konular da ele alınırken; akademi, teknoloji şirketleri ve iş dünyasından çok sayıda isim deneyimlerini paylaştı. Yapay Zeka Sahnesi'ne sadece Zorlu bünyesindeki şirketler değil, Türkiye'nin ileri gelen holdinglerinin temsilcileri de katılarak görüşlerini sundular.

Burak Aydın'ın dikkat çektiği veriler

● McKinsey'nin 2025'te yaptığı araştırmaya göre, kuruluşların yalnızca yaklaşık üçte biri yapay zekayı kurum geneline ölçeklendirebildi, kalan üçte ikisi pilot aşamasında.

● Kurumların %86'sı, yapay zekanın 2030'a kadar sektörlerini dönüştüreceğini öngörüyor. [WEF Future of Jobs 2025]

● Çalışanların yapay zekaya erişimi 2025'te yüzde 50 oranında arttı. [Deloitte]

● Yapay zekanın yıllık global GDP artışı potansiyeline etkisi, 7 trilyon dolar olarak öngörülüyor. (10 yıllık perspektif) [Goldman Sachs]

Bingöl’ün ekonomisi büyük ölçüde tarıma dayalı. Hayvancılık, özellikle de arıcılık öne çıkıyor. Avrupa Birliği’nden coğrafi işaretli Bingöl balı, sadece Türkiye’de değil uluslararası düzeydeki yarışmalarda hep ilk sıralarda yer alır.

Sadece Bingöl’ün değil, bölgenin, ülkenin hayvancılık konusundaki en önemli yatırımı, Haziran 2018’de temeli atılan Sütaş’ın Doğu - Güneydoğu Anadolu Sütçülük Projesi Bingöl Entegre Tesisleri’dir. Bu yatırım, sadece büyükbaş hayvanların beslendiği, elde edilen sütün işlenerek süt ürünlerinin üretildiği, ineklerin gübresinden enerji üretilen sıradan bir yatırım değil. Bölgenin gelişmesine çok yönlü katkılar sağlayan bölgesel kalkınma modelidir.

Muharrem Yılmaz’ın daveti

Doğu-Güneydoğu Anadolu Sütçülük Projesi Bingöl Entegre Tesisleri’nin yatırımcısı olan Sütaş’ın Yönetim Kurulu Başkanı Muharrem Yılmaz’dan 7 Mayıs’ta bir davet aldım. Davet yazısında şöyle diyordu:

Sayın Ali Ekber Yıldırım,

1975 yılında Bursa Karacabey’de başlayan sütçülük yolculuğumuz 51.Yılına ulaştı. Kurulduğumuz günden bu yana, sütün iyiliğini ve bereketini yaymak için tutkuyla çalışıyoruz.

Türkiye’nin dört bir yanında yer alan tesislerimizde, süt değer zincirini entegre eden, ürünlerimizin doğallığını ve besin değerini güvence altına alan “Çiftlikten Sofralara” iş modelimiz ile faaliyet gösteriyoruz. İş modelimiz, döngüsel ekonomi ve sürdürülebilir gıda sistemleri açısından da güçlü bir örnek oluşturuyor.

En son yatırımımız olan “Doğu-Güneydoğu Anadolu Sütçülük Projesi Bingöl Entegre tesislerimizi ve “Çiftlikten Sofralara” entegre iş modelimizi yerinde tanıtmak ve Sütaş’ın bugününü birlikte değerlendirmek üzere, sizi 5-6 Haziran 2026 tarihlerinde Bingöl Tesislerimizde ağırlamaktan özel memnuniyet duyacağım.

Saygılarımla.

Muharrem Yılmaz’ın daveti ile Sütaş’ın Doğu-Güneydoğu Anadolu Sütçülük Projesi Bingöl Entegre Tesisleri’ni bir grup gazeteci meslektaşımızla birlikte gezdik. Muharrem Yılmaz’dan, birinci ağızdan bilgiler aldık.

Hedef, sütün iyiliğini ve bereketini yaymak

Tarım yazmaya başladığım 1996 yılından bu yana Muharrem Yılmaz ile görüşüyoruz. Sütçülük konusundaki duyarlılığı ve kendi deyimi ile “sütün iyiliğini ve bereketini yaymak” için tutkuyla çalışıyor.

Bugün çokça konuşulan, kararları tartışılan Ulusal Süt Konseyi’nin fikir babalarından birisidir. Arşivimi karıştırınca, Muharrem Yılmaz’ın bana gönderdiği 3 Ağustos 1999 tarihli Ulusal Süt Konseyi başlıklı önerisini içeren raporu buldum. Raporda, Türkiye’de hayvancılık ve süt sektörünün sorunlarının çözümü için “Ulusal Süt Konseyi”nin kurulması öneriliyordu. Çok detaylı bir çalışmaydı. Konseyin amacı, organları, oluşturulacak komiteler, süt fiyatının belirlenmesi, “Süt Fiyat İstikrar Fonu” oluşturularak piyasaya gerektiğinde müdahale edilmesi ve benzeri birçok konu ayrıntılı olarak ele alınıyordu. O’nun önerdiği Ulusal Süt Konseyi, bugünkü Ulusal Süt Konseyi’nden çok daha farklıydı. O öneri doğrultusunda kurulsaydı özerk, bağımsız bir konsey olacak ve bugünkü kadar tartışılmayacaktı.

Bölgesel Kalkınma Modeli

Sütaş Yönetim Kurulu Başkanı Muharrem Yılmaz’ın verdiği bilgiye göre, Sütaş’ın iş modeli; ekonomik, sosyal etkileri ve kapsayıcı niteliğiyle bir “Bölgesel Kalkınma Modeli” niteliğindedir. Bu model ile hayata geçirilen “Sütaş Güney Marmara Sütçülük Projesi- Karacabey Entegre Tesisleri”, “Sütaş Orta Anadolu Sütçülük Projesi Aksaray Entegre Tesisleri” ve “Sütaş Ege Sütçülük Projesi Tire Entegre Tesisleri”, kendi bölgelerinde yarattıkları ekonomik ve sosyal etkilerle bölgelerinin kalkınmasına önemli katkılarda bulunan başarılı örneklerdir.

Bu örneklerden edinilen bilgi ve tecrübe ile 2018 yılı Haziran ayında temeli atılan “Sütaş Doğu-Güneydoğu Anadolu Sütçülük Projesi” başlatıldı. Proje kapsamındaki tesisler, yapılan üretim ve ayrıntılar özetle şöyle:

1- Sütaş Bingöl Entegre Tesisleri, 3 bin 200 dekar arazi üzerinde yer alıyor.

2- Damızlık Süt Sığırı Çiftliği,10 bin baş sağmal olmak üzere 22 bin 500 baş kapasiteli. Bölgede yapılacak süt hayvancılığı yatırımları için gerekli damızlık süt sığırı ihtiyacı karşılanırken aynı zamanda yatırım kapsamındaki süt ürünleri fabrikasının ihtiyacı olan sütün yüzde 25’i de burada üretiliyor.

3- Karma Yem Fabrikası, günlük 600 ton kapasiteye sahip. Süt ürünleri fabrikasının işleyeceği günlük 1.000 ton sütü üreten süt ineklerinin ihtiyacı olan karma yemin tamamını karşılayabilecek.

4- Rasyon Hazırlama Merkezi, yerli mühendislik ve imalat imkanlarıyla gerçekleştirilen saatte 2x25 ton kapasiteli merkez, ülke hayvancılığına kazandırılmış önemli bir teknolojik yenilik olmanın yanı sıra, aynı zamanda çiftliklerin ihtiyacı olan günlük 700 ton rasyonu hazırlayabilecek.   

5- Yem bitkileri üretimi mekanizasyon yatırımları, bölgede sulanabilir alanlarda yılda iki kez ürün alabilme ve böylece hayvancılık için gerekli olan yem bitkilerini yetiştirilebilme imkânı var.  Sözleşmeli modelle yapılan bu üretimler için gerekli olan makina ekipman yatırımları proje kapsamında gerçekleştirildi.

Günlük 1000 ton kapasiteli süt fabrikası

6- Süt Ürünleri Fabrikası, günlük 1.000ton süt işleme kapasitesi ile kurulan fabrika aynı anda 18 ayrı ürün üretip paketleyebilme imkanına sahip. Fabrika, maksimum hijyen ve minimum enerji kullanımı ilkelerine göre tasarlandı. Yerli makina, ekipman, dizayn ve mühendislik hizmetleri için referans olacak birçok başarılı örneği barındırıyor.

7- Biyogaz ve Elektrik Üretim Tesisi, Sütaş çiftliklerinin ve fabrikalarının organik atıkları 6,4 MWh kapasiteli biyogaz tesislerinde işlenerek elektrik ve ısı enerjisi (buhar) üretiliyor.

8- Güneş Enerjisi Santrali, yenilenebilir enerji üretimini artırmak için çiftliklerin ve tesislerin çatılarına kurulan güneş enerjisi santrali GES kurulu gücü 11,5 MWp’a ulaştı.

9- Organik Gübre Tesisi, biyogaz tesislerinin çıktılarından yılda700 bin ton katı ve sıvı fermente organik gübre üretiliyor. Böylece ineklerin yemlerinin yetiştirildiği toprakların gübre ihtiyacı karşılanırken, aynı zamanda bu bölgedeki tarlaların organik yapısının iyileştirilmesi ve verimliliğinin artırılması sağlanacak.

10- Süt Hayvancılığı Eğitim Merkezi ve Eğitim Çiftliği, üreticilere, öğrencilere ve süt hayvancılığı yatırımı yapmak isteyen girişimcilere ücretsiz hayvancılık eğitimi veriliyor.

11- Süt Hayvancılığı Araştırma ve Geliştirme Merkezi, kapsamında iki önemli laboratuar var. Hayvan Sağlığı Teşhis ve Analiz Laboratuvarında, çiftliklerindeki hayvanların periyodik sağlık kontrollerinin gerektirdiği testlerin yapılarak sürü sağlığının, bağışıklığının ve verimliliğinin geliştirilmesine yönelik çalışmalar yürütülüyor. Nesil Islahı Araştırma Laboratuvarında ise, bölgedeki hayvancılığın geliştirilmesine destek olmak üzere; nesil ıslah çalışmaları ile yüksek verimli hayvanların belirlenmesi ve hastalıklara karşı direnci yüksek sığır ırklarının yetiştirilmesine yönelik projeler yürütülüyor. Bu amaçla embriyo transferi ve sperma üretimi gibi çalışmalar yapılıyor.                  

Yatırımın 2018-2033 ekonomik analizi

Daha önce de bu köşede yazmıştım. Prof. Dr. Erinç Yeldan ve Kalkınma Uzmanı Kamil Taşçı’nın 2018-2023 dönemi için hazırladığı “Sütaş Doğu-Güneydoğu Anadolu Sütçülük Projesi Bingöl Entegre Tesisleri Yatırımının Sosyo-Ekonomik Etkileri” raporunda bu yatırımın yaratacağı etkiler özetle şöyle ifade ediliyor:

“Sütaş Bingöl Entegre Tesisleri yatırımı geri bağlantısı yüksek bir yatırımdır. Geri bağlantı etkisi yüksek olan yatırımların yerel ekonomilerde etkileri çok daha büyüktür. Bu tür yatırımlar var olan yerel/ bölgesel bir ekonomi içinde konumlanma değil, kendi ekosistemlerini kurmaya dönük yatırımlardır. Bu yatırımın etkisiyle, Bingöl ve çevresinde yem bitkileri üretimi ve hayvancılık faaliyetleri açısından önemli bir dönüşüm sağlanacaktır. Sütaş yatırımının, Bingöl ve bölgede oluşturacağı ekosistem içinde, alt değer zincirleri marifetiyle geniş bir ekonomik havza oluşturacağı, sadece tarım ve hayvancılığa etkileri ile bile, tek başına bu yatırımın, yereldeki ekonomik dönüşümü gerçekleştirebileceği görülmektedir.

Bu yatırım ile birlikte tarım ve hayvancılığın yanı sıra, bölgede, makine ekipman üretimi, ambalaj malzemeleri üretimi, inşaat, lojistik, tarımsal teknolojiler ve destek hizmetleri gibi çok değişik faaliyetlerin gerçekleşmesi beklenmektedir.”

2033 yılına kadar beklenen değişim ve dönüşüm

Rapora göre, Sütaş Bingöl yatırımının faaliyete geçmesiyle, bölgede görülecek gelişim ve dönüşümlerin bazı sonuçları özetle şöyle:

- 2033 yılında, normal eğilimine göre 2 milyar 254 milyon dolarlık bir büyüklüğe erişmesi beklenen Bingöl ekonomisinin, bu yatırım sonrasında 3 milyar 641 milyon dolarlık bir büyüklüğe ulaşacağı hesaplanmıştır.

- Bingöl’ün 2033 yılındaki GSYH(Gayri Safi Yurtiçi Hasıla)’sının yıllık 1 milyar 386 milyon dolarlık kısmı Sütaş yatırımının doğrudan ve dolaylı etkileri ile oluşacaktır. Bu oran Bingöl’ün GSYH’sının yüzde 61,5’ine karşılık gelmektedir.

- Sütaş yatırımı olmaksızın Bingöl’ün 2033 yılındaki fert başı milli gelirinin 7 bin 322 dolar olacağı tahmin edilirken, bu yatırımdan sonra, bu değerin 10 bin 221 dolara erişeceği hesaplanmıştır.

- Kişi başına milli gelirin normal eğilimine göre 2 bin 900 dolar daha yüksek gerçekleşecek olması, ili, Sosyoekonomik Gelişmişlik Sıralamasında 2 kademe yukarı taşıyacak, 6’ncı kademe iller arasından 4’üncü kademe iller arasına konumlandıracaktır.

- Bu yatırım ile Bingöl, Türkiye’de fert başı milli gelir bakımından 73’üncü sıradaki konumundan, 35 sıra birden yükselerek 38’inci sıraya gelecektir.

- Fert başı gelirin artışına uyumlu olarak hane halkı refahının da önemli ölçüde artacağı hesaplanmıştır. Yatırımın ve üretim faaliyetlerinin doğrudan ve dolaylı etkileri ile, Sütaş’ın Bingöl’de hane halkı refahına katkısının, 2023 yılında yüzde 11,3, 2033 yılı itibariyle yüzde 26,2 düzeyinde olacağını göstermektedir.

- Yatırımının doğrudan ve dolaylı toplam istihdam etkisinin 8 bin 611 kişi olacağı hesaplanmıştır. Bunlardan 1.012 kişi Sütaş işletmelerinde, geri kalan 7 bin 599 kişi ise Sütaş değer zincirinde dolaylı olarak istihdam edilecektir. Diğer bir ifadeyle Sütaş, bünyesinde çalıştırdığı her bir kişiye karşılık 8 kişiye daha istihdam imkanı oluşturacaktır.

- Bu yatırım olmaksızın ilde toplanan vergilerin 2019 yılındaki 96 milyon dolar seviyesinden, 2033 yılı itibariyle 165,1 milyon dolara erişmesi beklenmektedir. Sütaş yatırımı sonrasında, Bingöl ekonomisindeki büyüme ve canlanma ile, ilden 2033 yılı itibariyle yıllık 404 milyon dolar vergi geliri elde edilmesi mümkün olabilecektir.

- Yatırım sonucunda il ekonomisinde görülecek canlanma nedeniyle ilden dışarıya göç yavaşlayacak, böylece il nüfusu mevcut eğilimine göre 277 binden 308 bine değil, 356 bine erişecektir.

Özetle, Sütaş’ın Bingöl’e yaptığı yatırım bölge ekonomisine, sosyal yaşamına önemli katkılar sağladığı görülüyor. Bingöl’den göç yerine, tersine göçün olduğu ifade ediliyor. Elazığ’dan Bingöl’e birlikte seyahat ettiğimiz Beytullah Çakabay, Bingöllü olduğunu ancak birkaç yıl öncesine kadar Bingöl’ü hiç görmediğini, babasının isteği ile akrabalarını görmek için Bingöl’e geldiğini söyledi. Beytullah Çakabay, eşiyle Bingöl’e yerleşmeye karar verdiğini ve Sütaş’ta işe başlayarak İstanbul yerine Bingöl’de yaşamayı tercih ettiklerini anlattı.

Bingöl’e yapılan yatırım 202 milyon doları aştı

Sütaş Yönetim Kurulu Başkanı Muharrem Yılmaz’ın verdiği bilgilere göre, Bingöl’e şu ana kadar yapılan yatırım harcaması tutarı 202,6 Milyon dolara ulaştı. Bingöl’deki Sütaş çiftliklerinde 6 bin 299’u sağmal olmak üzere toplam 15 bin 205 büyükbaş hayvan var. 2025 yılında hububat sapı, yonca ve silajlık mısır üretimi karşılığında bölge çiftçilerine 407,45 milyon lira ödendi. Bingöl’de 658 üretici aile ve çiftlikten günde 28,3 ton süt tedarikine başlandı. 2025 yılında Bingöl ve çevre illerden 62 bin 917 ton süt toplanırken, üreticilere 1,4 milyar lira ödendi.Biyogaz tesislerinin çıktılarından yılda günlük 800 ton sıvı fermente organik gübre üretiliyor.

Sayılarla Sütaş

Bursa Karacabey’de 1975 yılında kurulan Sütaş, Marmara Bölgesinde Karacabey’de, İç Anadolu Bölgesinde Aksaray’da, Ege-Akdeniz Bölgesinde Tire’de ve Doğu-Güneydoğu Anadolu Bölgesinde Bingöl’de yer alan 4 entegre tesisi ile faaliyet gösteriyor. Sütaş’ın 2025 yılı verileriyle durumu özetle şöyle:

- Çalışan Sayısı: 8 bin 48

- Çalıştığı üretici sayısı: 20 bin

- Sözleşme yaptığı 517 üretici ile 84 bin dekar alanda 184 bin ton kaba yem üretildi.

- Kaba yem üretimi: 617 bin ton.

- Karacabey, Aksaray ve Bingöl tesislerindeki toplam hayvan sayısı 28 bin baş.

- Endüstriyel tesislerinin elektrik ihtiyacının yüzde 100’ünü, ısı ihtiyacının yüzde 35’ini ineklerin gübresinden ve organik atıklardan ürettiği yenilenebilir enerji ile karşılıyor.

- İşlediği süt miktarı (2025) 1 milyon ton.

- Günde ortalama 7 milyon paket süt ürünü üretip dağıtıyor.

- Ürünleri 171 bin satış noktasında tüketicilerle buluşuyor.

- Türkiye’de her 10 sofranın 9’unda bir Sütaş ürünü bulunuyor.

- 2025 konsolide net cirosu 56,7 milyar lira.

- Şimdiye kadar 20 bin üretici, 35 bin girişimci ve öğrenciye ücretsiz süt hayvancılığı eğitimi sağladı.

Türkiye’nin en fazla yağış alan, en fazla şelalesi ve kaynak suyu sahibi Rize’deyiz. Bir restorana gittiğinizde, hangi ilin suyunu istersiniz? Çeşme suyunu kullanabiliyorsun, Ayder, Hemşin, İkizdere, Siron ve daha niceleri… Her biri adeta bir şelaleyi sofranıza getiriyor. Fakat 1000 km’den su gelmiş…

Sırf cam şişede sunabilmek için Bursa Uludağ’dan su getirir misin? Küçük cam şişenin maliyeti 20 lira, içindeki suyun maliyeti 1 lira bile değil. Ancak restorana gelince adisyona 50 lira ile 600 lira yazılıyor. Fakat sorun şu ki o suyun taşıma maliyeti, nakliyesinde harcadığı mazot, saldığı karbon ne olacak?

ÇEVRESEL TAHRİBAT ASLA HAFİFE ALINMAMALI

Türkiye bağlamında genellikle kayıt dışılık, yolsuzluk, çevresel tahribat ve tüm bunların sosyolojik yansımalarını görüyoruz. Kayıt dışılığı da katarsak milli gelirin %26-31’ine denk rakama varıyoruz. En büyük etkisini gelir dağılımında görüyoruz. Ancak bana göre en tehlikelisi, toplum ahlakını bozması…

İhale yolsuzlukları, inşaat, sağlık sektöründeki usulsüzlükler ve daha nicesi… Çevresel tahribat ve kirletici üretim, asla hafife alınası değil. Şişe suyu örneğinden yola çıkarak,  kirli ekonomi sadece gezegeni değil, ahlaki dokuyu tahrip ediyor. Yandaş zenginleşmesi, kısa vadeli kazanç hırsı gibi…

İKİ SORU İKİ CEVAP / Kirletici ekonomiye dair…

Ekonomik gerekçesi?

Aslında hiçbir gerekçesi yok. Kirli ekonominin çarklarında sadece “gösteriş ve kibir” yok. Akılsızlık da var. Kaynak suyunu, kaynağına yakın coğrafyada tüketmek varken uzaktan nakletmek, aptallıktır.

Gezegene zararı?

Öncelikle fosil kaynaklar kullanılarak naklediliyor bu şişe suyu. Kamyonun 1000 km’lik yoldaki karbon salınımı da cabası… Suyun ve yeşilin merkezi Rize’ye Bursa’dan su getirmek, müşteriye de maliyet.

NOT

DÖNGÜSEL EKONOMİ ÇAĞINDA KAYNAĞI DIŞARIDA ARAMAMALI

Doğrusal ekonomi; “al, kullan, at” mantığındadır. Döngüsel ekonomi ise “edin, yararlan, dönüştür” akışı üzerinden yürür. Yerel kaynaklar dururken dışarıdan edinim, kabul edilemez. Amerika’dan granit getiren, 1000 km’den su getiren, aynı çevre cinayetinden sorumludur. Gezegenin yedeği yok…

KİRLİ EKONOMİ LÛGATI

İsraf: En büyük kirleticidir ve kaynakların verimli kullanılmamasının başat sebebi gösterilir

Gösteriş: Mal mülk ve güç sahibi olabilmek adına insanları, sermayeyi, zamanı harcamanın adı

Karbon salımı: Gereksiz nakliyat, kirletici sanayiler, verimsiz süreçlerin ürettiği çevresel zehir

Ahlaksızlık: Toplumun yapısını kemiren, siyasetin, muhterislerin topluma saldığı kanser virüsü

Endekste en yüksek ağırlığa sahip üç ana harcama grubundan gıda ve alkolsüz içeceklerde TÜFE mayısta taze sebze ve meyvenin bollaşması, seracılıktan tarla üretimine geçişin başlaması, bazı ürünlerde hasat dönemi nedeniyle fiyatların düşüşü ve kış aylarında yükselen işlenmemiş gıda fiyatlarının normalleşmesi gibi nedenlerle yüzde 0,48 geriledi ve genel enflasyonu 0,12 puan aşağı çekti. Konut, su, elektrik, gaz ve diğer yakıtlarda yüzde 2,28 ve buna bağlı olarak ulaştırmada da yüzde 2,28 artış olarak gerçekleşti. Bu iki ana grubun aylık değişime katkıları ise sırasıyla yüzde 0,27 ve yüzde 0,35 puan oldu.

Ancak bir ana harcama grubu var ki o hepsini geride bıraktı. Bu da bildiğiniz gibi giyim ve ayakkabı. Mayıs ayında TÜFE bu grupta yüzde 11,29 arttı. Endeksteki ağırlığı yüzde 6.42 gibi nispeten az olan bu grubun genel değişime katkısı ise yüzde 0.75 puan oldu. Yani en büyük katkı bu “cüce” gruptan geldi.

Şimdi bakıyorum da enflasyon tahminleri tutmayanlar, giyim ve ayakkabıda bu denli yüksek artış beklemeyenler şaşırdıklarını anlatıyorlar sosyal medyada, TV ekranlarında ve köşe yazılarında. Şaşıranlar arasında anlı şanlı bankaların ve aracı kurumların analistleri de var. Ben de onların şaşırmalarına şaşırıyorum.

Neden mi? Anlatayım. TÜİK 2023 Nisan’ında yaptığı ve kimseye duyurmadığı (!) yöntem değişikliğiyle giyim ve ayakkabı grubunda “yazlık ürünlerin endekse giriş ayını nisandan mayıs ayına” kaydırmıştı. Bunu da Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’nın 4 Mayıs’ta yayınladığı “Nisan Ayı Fiyat Gelişmeleri Raporu”ndan öğrenmiştik. Banka “kaydırma” nedeniyle bu grupta fiyat artışlarının ılımı seyrettiğini ifade etmişti. Şaşıranlar o raporu hatırlasalar veya bu köşede mayıs ayının son haftasında yayımlanan yazımı okusalar, o da olmadı 2023’ten buyana mayıs aylarına baksalar daha isabetli tahmin yaparlardı.

Teknoloji şirketlerinin dışa açılma vizyonunun öneminden bahsediyorum hep, çünkü bazı alanlarda kırılan teknoloji dönüşümü, pek qualifikasyonlu konuda fırsatlar yaratıyor. Her yerde dönüşüm var ve bunu gerçekleştirenler, öne çıkabilir. İşte buna örnek şirketlerden biri Lütfi Yenel tarafından 2007'de kurulan Kron Teknoloji... Bu şirketi borsadan da yakın takip edenler vardır. Kron Teknoloji bilinçli, kurumsal bir tecrübeden doğmuş bir şirket. Yani arkasında StartUp gençleri yok. Belki başarısındaki sırlardan biri de budur. Şimdi bu öyküye biraz bakalım.

Lütfi Yenel'in 'ustalık eseri'

Kron Teknoloji, 2007 yılında Lütfi Yenel tarafından Vestel, Alcatel gibi dev kurumlardaki profesyonel kariyerinin ardından bir "entrepreneurship" (girişimcilik) vizyonuyla kurulduğunda, hedefi Türkiye sınırlarını aşan bir yazılım gücü olmak olarak belirtiliyor. Yenel bir kenara çekilip emeklilik keyfi sürmek yerine, durmadan yoluna devam edip deneyimini, girişimcilik kulvarında bir ustalık eserine dönüştürmüş. Bugün gelinen noktada şirket, sadece telekom sektörüne yönelik yazılım üreticisi olmanın ötesine geçerek, dünyanın en büyük analiz kuruluşlarından Gartner'ın Magic Quadrant raporuna giren ilk Türk teknoloji şirketi olma unvanını taşıyor.

Kızlar iş başına geçiyor!

Kron'un hikayesindeki en dikkat çekici kırılma noktalarından biri, 2024 yılı itibarıyla yönetimin "Co-CEO" (Eş CEO) modeliyle Lütfi Yenel'in kızları, Ayşe ve Zeynep Yenel'e geçmesi olmuş. Her iki lider de teknoloji dışı alanlarda, özellikle bankacılık sektöründe üst düzey kariyerlere sahipken, şirketin potansiyeline olan inançlarıyla bu sorumluluğu üstlenmişler. O dönemde şirkette borsa payı yanı sıra yüzde 10 Netaş hisseleri bulunuyor. Lütfi Yenel kızlarını bir gün çağırıyor: "Ben bugüne kadar şirketi getirdim. Bundan sonra karar size ait. Bu şirketi tek başıma sürdüremem. Ya satacağız ya da artık bu şirketi büyütmek ve potansiyelini sürdürmek için siz karar vereceksiniz" diyor.

Eş CEO'luk modeli

Ayşe Yenel, bu geçişin sadece bir aile mirası değil, stratejik bir yatırım olduğunu şu sözlerle ifade ediyor: "O günden sonra babama, 'Netaş'ın hisselerini biz alalım, sen de satma. Biz de işlerimizi bırakalım dahil olalım. Türkiye'den çıkmış globalde kendi alanında en büyük 10 oyuncudan biri olabilmiş bir şirket varken, bunun satış ve pazarlama tarafını daha iyi organize ederek bir başarı yakalayabiliriz diye düşündük". Zeynep Yenel de şirket ile ilgili şu tespiti yaptıklarını söylüyor: "Bir kere şirketin teknik açıdan çok kuvvetli olduğunu, çok kuvvetli ürünler geliştirdiğini, güzel bir mühendislik olduğunu görebiliyorduk çok içinde olmasak da... Fakat şirketin satış pazarlama tarafındaki kaslarının çok kuvvetli olmadığını gördük. Bu Türk şirketlerinde zaten herhalde en büyük sorun. Özellikle global piyasalar için...".

2024 itibarıyla kızları Ayşe Yenel ve Zeynep Yenel'in eş genel müdürlük (Co-CEO) görevini devralmasıyla yeni bir döneme girmiş. Bu şirkete taze kanın, ya da yeni bir enerjinin girmesinden farklı olarak, 'kızlar' şirkete yeni bir vizyon ile giriş yapmış. Lütfi Yenel tecrübesi Telekom Network alt yapısı olduğu için orada boşluğu doldurmuş. Ancak bunlar kontratlı ve büyük işler çizgisinde gitmiş. Kron'un yeni CEO'ları ise bu alan devam ederken siber güvenlikte dijital kimlik alanına odaklanmış. Böylece Kron Teknoloji telekomünikasyon odaklı bir yapıdan, özellikle Ayrıcalıklı Erişim Yönetimi (PAM) alanında uzmanlaşmış küresel bir siber güvenlik oyuncusuna dönüşmüş. Yeni nesil yönetimin abonelik tabanlı gelir modeli, kanal odaklı satış stratejileri ve yapay zeka destekli güvenlik çözümlerine verdiği önem şirketi popüler, global yıldızlar ligine doğru taşıyor.

PAM: Ayrıcalıklı Erişim Yönetimi

Kron'un siber güvenlikteki amiral gemisi ürünü olan Ayrıcalıklı Erişim Yönetimi (PAM - Privileged Access Management), dijital kimliklerin güvenliğini sağlamada kritik bir rol oynuyor. Şirketin teknolojik vizyonu, kimlik güvenliğini üç aşamalı bir evrimle ele alıyor:

PAM 1.0: İnsan kimliklerinin ve yetkilerinin yönetimi.

PAM 2.0: "Non-human" veya makine kimliklerinin (Yazılımlar, botlar, DevOps araçları) yönetimi. Bugün dünyada bir insan kimliğine karşılık ortalama 144 makine kimliği bulunduğu ve bu alanın devasa bir risk teşkil ettiğini belirtiyorlar.

PAM 3.0: Yapay zeka tabanlı "agent"ların (ajanların) yönetimi.

Ayşe Yenel, bu yeni dönemin risklerini çarpıcı bir örnekle anlatıyor: "Amerika'da bir şirkette bir agent yapması gereken yazılımı yaparken bütün şirketin verisini sildi. Çünkü ona doğru bir yetki yönetimi yapılmamış... Bu, bizim gibi şirketlerin öğrenip çözümler geliştirdiği bir 3.0 dönemi". Kron, bu süreçte sadece "AI for Security" (güvenlik için yapay zeka) değil, aynı zamanda "Security for AI" (yapay zekanın güvenliği) kavramına da odaklanıyor.

Kron'un geleceğe bakışı

Kron, bugün 37 ülkede müşterisi olan ve 8 farklı ülkede fiziksel varlık gösteren global bir oyuncu. Özellikle CyberArk gibi dünya devleriyle rekabet eden şirket, Türkiye'de kamu ve özel sektördeki kritik kurumlarda bu devlerin yerini almayı başarmış durumda. Kron Teknoloji, telekom köklerinden aldığı karmaşık veri yönetimi becerisini, siber güvenliğin en ileri noktası olan yapay zeka ve makine kimlikleri alanına taşıyor. Co-CEO'lar Ayşe ve Zeynep Yenel'in liderliğinde, onların bankacılık tecrübeleriyle de disiplinli bir finansal yapı ve agresif bir global büyüme hedefiyle yoluna devam ediyor.

Açıkçası son zamanlarda çok az makale veya analizde "Dünya Kupası Sakinliği" tadında bir analize rastladım. Sanıyorum Tomorrow's Affairs dergisinde çıkan yazım, bu olasılıktan bahseden çok az sayıda makaleden biriydi. Pazartesi günü sosyal medya'da bir kez daha paylaştım. Dolayısıyla burada tekrar etmeyeceğim. Meraklısı için linkini aşağıya bıraktım. 

https://tomorrowsaffairs.com/the-world-cup-ceasefire-not-peace-but-calendar-management

Şimdi konuya geri dönüyorum: Hatırlarsanız, petrol piyasasında yılın başında anlatılan hikâye oldukça sakindi. Küresel büyüme yavaşlayacak, talep biraz törpülenecek, OPEC dışı üretim artacak ve fiyatlar aşağı gelecekti. Birçok kurum da buna göre tahmin yapıyordu. J.P. Morgan, Brent petrolde daha düşük seviyelerin mümkün olduğunu söylüyordu. Goldman Sachs da bir süre önce petrolün daha makul bir banda gerileyebileceğini düşünüyordu. Merkez Bankamız bunlardan da ileri giderek, 60 doların altındaki bir senaryoyu seslendirmiş, enflasyon hedefini buna göre belirlemişti. Fakat sonra İran gerilimi, Hürmüz Boğazı riski, enerji taşımacılığındaki aksaklıklar ve savaş ihtimali devreye girdi. Kısacası petrol piyasasında eski sakin senaryo şimdilik rafa kalktı.

Maalesef, bugün petrol fiyatlarını anlamak için sadece arz-talep tablosuna bakmak yetmiyor. Çünkü petrol artık yalnızca “ne kadar üretildi, ne kadar tüketildi?” sorusuyla fiyatlanmıyor. Daha çok “Hürmüz açık kalacak mı, İran ne yapacak, İsrail yeni bir hamle yapar mı, ABD nasıl karşılık verir, Çin stok yapmaya başlar mı?” sorularına göre hareket ediyor. Bu yüzden petrol piyasası giderek ekonomik bir piyasadan çok jeopolitik bir sinir harbine dönüştü.

Goldman Sachs, EIA’dan daha farklı bir yerde duruyor

ABD Enerji Enformasyon İdaresi, yani EIA, son tahminlerinde petrol fiyatlarının yılın ortasında yüksek kalacağını, yıl sonuna doğru ise bir miktar gevşeyebileceğini söylüyor. EIA’nın ana senaryosu, Orta Doğu’daki arz kesintilerinin zamanla hafiflemesi ve Brent petrolün son çeyrekte 90 dolar civarına yaklaşması üzerine kurulu. Yani EIA, petrolün hemen eski düşük fiyat dünyasına döneceğini düşünmüyor ama 120-130 dolar seviyesini de ana senaryo olarak düşünmüyor.

Goldman Sachs ise daha temkinli bir yerde duruyor. Banka, Orta Doğu’daki üretim kayıpları ve stoklardaki hızlı erime nedeniyle petrol tahminlerini yukarı çekti. Goldman’ın mesajı gayet net: stoklar hızla azalırsa fiyatlar kolay kolay düşmez. Çünkü petrol fiyatını bazen bugünkü üretimden çok, depolarda ne kadar güvenli stok kaldığı belirler. Bugün de tam olarak böyle bir dönemden geçiyoruz.

Uluslararası Enerji Ajansı da benzer bir noktaya dikkat çekiyor. EIA’ya göre yüksek fiyatlar talebi bir miktar yavaşlatabilir ama arz tarafındaki sıkışma büyükse bu tek başına fiyatları aşağı çekmeye yetmez. Yani dünya biraz daha az petrol tüketiyor diye fiyatların rahatça düşeceğini düşünmek artık fazla iyimserlik olur. Hürmüz çevresinde ciddi bir tıkanma yaşanırsa, talepteki yavaşlama bile fiyatları aşağı indirmeye yetmey3cek gibi gözüküyor.

Piyasa haberlerine baktığımızda oynaklığın ne kadar arttığını açıkça görüyoruz. The Guardian, Hürmüz riski ve arz kesintileri nedeniyle petrolün yeniden 100 doların üzerine çıkabileceğini yazmış. Bazı Amerikan medya mecraları ise olası ABD-İran anlaşması ihtimaliyle fiyatlarda kısa süreli gevşemeler yaşandığını aktarıyor. Bu iki haber birlikte okunduğunda tablo netleşiyor: Petrol artık tek bir temel senaryo ile değil, gazete manşetleri ve "son dakika" haberleri ile hareket ediyor. Bir açıklama fiyatı aşağı çekiyor, bir başkası fiyatı yeniden yukarı taşıyor.

Bugün dengeleyici görünen Çin yarın fiyatı yukarı iten faktör olabilir

Tabii bir de Çin faktörü var. Çin savaş başladığından beri petrol ithalatını kısarak fiyatların daha sert yükselmesini engelleyen önemli aktörlerden biri gibi görünüyor. Ama bu durum sonsuza kadar gitmeyecek elbette. Çin yılın ikinci yarısında stoklarını yeniden doldurmaya başlarsa, piyasaya güçlü bir talep gelir. Böyle bir durumda petrol fiyatlarının aşağı gelmesi zorlaşır. Yani Çin bugün dengeleyici görünüyor ama yarın fiyatları yukarı iten aktöre dönüşebilir.

Bütün bu tabloyu toparladığımızda üç ana senaryo ortaya çıkıyor. İlk senaryo iyimser olanı: ABD-İran hattında diplomasi ilerler, Hürmüz açık kalır, İsrail yeni bir askeri hamle yapmaz, Çin talebi kontrollü gider. Bu durumda Brent petrol yılsonuna doğru 75-85 dolar bandına gerileyebilir. Ancak, bunun olması için birçok şeyin aynı anda yolunda gitmesi gerekiyor. Bana göre düşük ihtimal.

İkinci senaryo daha gerçekçi olanı: Diplomasi tamamen kopmaz ama gerçek bir barış da gelmez. Hürmüz açık kalır fakat risk primi devam eder. Çin zaman zaman stok yapar, OPEC+ üretim disiplinini korur, küresel talep yavaş ama tamamen zayıf olmayan bir çizgide ilerler. Bu durumda Brent petrol yılsonuna kadar büyük ihtimalle 85-95 dolar bandında dolaşır. Bugünkü koşullarda en makul tablo bu gibi duruyor. TCMB de değiştirdiği senaryoda 89 Doları işaret etmiş. Nispeten mantıklı diyebilirim.

Üçüncü senaryo ise en kötü olanı: İran ile çatışma yeniden başlar, İsrail sert bir adım atar, Hürmüz’de taşımacılık aksar ya da enerji altyapısına saldırılar artar. Böyle bir durumda petrolün yeniden 100 doların üzerine çıkması kimseyi şaşırtmaz. Risk büyürse 110-120 dolar seviyeleri de kısa sürede test edilir. Bu senaryo, piyasanın ciddi olarak bir kenarda tuttuğu bir risk olarak tarifleniyor.

Sonuç net: Bu yıl petrolün 70 dolar altına kalıcı şekilde dönmesini beklememek gerekir. Diplomasi iyi giderse 80 dolar civarı konuşulabilir. Kriz kontrol altında kalırsa 85-95 dolar bandı ana oyun alanı olur. Savaş yeniden başlarsa 100 dolar üzeri yeni normal haline gelir. Yani aşağı yönlü alan sınırlı, yukarı yönlü risk daha güçlü görünüyor.

Brent petrol, büyük ölçüde 85-100 dolar bandında kalır

Benim sentezim şu: Petrol piyasası yıl sonuna kadar ucuzlama hikâyesi değil, risk primi hikâyesi yazacak. Fiyatlarda zaman zaman gevşeme olur, diplomasi haberleriyle sert düşüşler de gelir. Ama bunları kalıcı rahatlama diye okumak hata olur. Hürmüz riski, İran dosyası, İsrail’in güvenlik refleksi ve Çin’in stok davranışı masadayken petrolün eski sakin günlerine dönmesi kolay değil.

Kısacası yıl sonuna kadar petrol için en makul beklenti şu: Brent büyük ölçüde 85-100 dolar bandında kalır. 80 dolar altı geçici olur. 100 dolar üstü ise kötü haber akışında hızla geri gelir. 

Özetle, Petrol artık sadece enerji emtiası değil; savaş, diplomasi ve güvenlik fiyatlayan bir göstergeye dönüşmüş durumda. Bu yüzden piyasayı izlerken yalnızca varil sayısına değil, haberler ve son dakika gelişmelerine de bakmak gerekiyor.

Bu açıdan bakıldığında, para otoritesi yarın faize dokunmayabilir. Orta Doğu’daki çatışma başladığından beri yerli yatırımcılarda belirgin bir döviz talebinin olmaması da TCMB’ye bir konfor alanı yaratıyor. Kısa vadeli mevduat faizlerinin yüzde 45-50 aralığında olduğu bir ortamda, hanehalkında yabancı paraya yönelim gözlenmiyor. Lirada kalmayı cazip kılan bu yüksek oranlar, uygulanan kontrollü döviz kuru politikasını destekliyor.

Hâlihazırdaki petrol fiyatının yılbaşına göre yüzde 50 yukarıda olması, sıkı para politikasının sürmesi için bir gerekçedir. Ancak ekonomi programının tam üç yıl önce başladığını unutmayalım. Bir dezenflasyon programı için bu, oldukça uzun bir süredir. Kaldı ki stratejinin başladığı Haziran 2023’teki enflasyon ile bugünkü rakam arasında sadece birkaç puanlık fark bulunuyor. Enflasyonda eğilim göstergelerinin geçen yıldan beri yüksek kalması, uygulanan tedavinin sınırlarını net biçimde ortaya koyuyor. Savaş bittiğinde, ekonomi politikası çok daha yüksek sesle eleştirilecektir.

Tüm bu reel hesaplamalarda kritik unsur, hangi enflasyon oranının esas alındığıdır. Karar vericiler açısından bakıldığında, reel değerin beklenen enflasyona göre hesaplanması en doğru yaklaşımdır. Çünkü ekonomik kararlar geleceğe yönelik beklentiler üzerinden alınır. Enflasyon gerçekleştikten sonra geçmiş dönem verileri kullanılarak hesaplanan reel getiri ise bize alınan kararın ne kadar doğru veya yanlış olduğunu gösterir.

Reel hesaplamaların ekonomide doğru sinyaller verebilmesi için gerçekleşen ve beklenen enflasyon oranlarının birbirine yakınsaması gerekir. Teorik olarak da ekonomik birimlerin beklentilerinin zaman içerisinde gerçekleşen enflasyona yaklaşması beklenir. Bu yaklaşım, ekonomik aktörlerin rasyonel davrandıkları ve sürekli olarak yanılsama içerisinde olmayacakları varsayımına dayanır.

Ancak bugün Türkiye ekonomisinin en önemli sorunlarından biri, enflasyon beklentilerinin bir türlü gerçekleşen ve hedeflenen enflasyon oranlarına yakınsamamasıdır. Uzun süredir gerek piyasa katılımcılarının, gerek reel sektörün, gerekse hanehalklarının enflasyon beklentileri Merkez Bankası'nın hedeflerinin oldukça üzerinde seyretmektedir.

Örneğin, TCMB'nin son açıkladığı 2026 yıl sonu enflasyon tahmini yüzde 26 olmasına rağmen, hanehalkının 12 ay sonrası için enflasyon beklentisi yaklaşık yüzde 50 düzeyindedir. Merkez Bankası'nın bu yıl için yüzde 26, gelecek yıl için ise yüzde 15 enflasyon öngörmesi, bugün itibarıyla 12 ay sonrası enflasyon beklentisinin yaklaşık yüzde 20 seviyelerinde olması gerektiğine işaret etmektedir. Buna karşın hanehalkının beklentisi Merkez Bankası tahminlerinin iki katından fazladır.

Bu durum, gerçekleşen enflasyona ilişkin algının da ciddi şekilde farklılaştığını göstermektedir. Koç Üniversitesi tarafından gerçekleştirilen enflasyon beklenti anketinde hanelerin hissettiği enflasyon da ölçülmekte ve son sonuçlar hissedilen enflasyonun yüzde 54 civarında olduğunu göstermektedir.

Dolayısıyla hem mevcut enflasyon algısı hem de geleceğe yönelik beklentiler resmi verilerden belirgin biçimde ayrışmaktadır. Bu ayrışma, yatırım araçlarının reel getirisine ilişkin değerlendirmeleri de doğrudan etkilemektedir.

Son verilere göre Mayıs ayı itibarıyla son bir yıllık dönemde mevduat faizinin TÜFE'ye göre hesaplanan reel getirisi brüt olarak yalnızca yüzde 0,05 düzeyinde gerçekleşmiştir. Başka bir ifadeyle, resmi enflasyon verileri esas alındığında mevduat faizi brüt olarak neredeyse başa baş bir getiri sağlamış, stopaj sonrası ise değer negatif gerçekleşmiştir.

Ancak aynı dönemde hanelerin enflasyonu yüzde 54 civarında hissettiğini dikkate aldığımızda tablo daha da değişmektedir. Bu durumda mevduat faizinin ciddi bir satın alma gücü kaybına yol açtığı algısı ortaya çıkmaktadır. Böyle bir ortamda imkânı olan bireylerin ya tüketimi öne çekmesi ya da alternatif yatırım araçlarına yönelmesi oldukça doğal bir davranış haline gelmektedir.

Zaten Türk halkının geleneksel yatırım tercihleri de ağırlıklı olarak altın ve gayrimenkul yönündedir. Son açıklanan verilere baktığımızda, külçe altının son bir yıllık TÜFE bazlı reel getirisinin yüzde 22 seviyesinde, BIST 100 endeksinin yüzde 15,81 reel getiri sağladığını görüyoruz. Aynı dönemde mevduatın reel getirisi brüt olarak yüzde 0,05 civarında gerçekleşirken, euro ve dolar yatırımcılarına reel anlamda yüzde 8 ila yüzde 11 arasında kayıp yaşatmıştır. BIST 100 endeksindeki getirilerin ise daha çok yılın ilk aylarında yoğunlaştığını dikkate alırsak, hanehalkının tasarruf tercihlerinde altın ve gayrimenkulün neden ön planda olduğunu anlamak daha da anlaşılmaktadır.

Benzer bir tablo beklenen enflasyon açısından da karşımıza çıkmaktadır. Hanelerin 12 ay sonrası için enflasyon beklentisi yüzde 48-50 bandında dolaşırken, Merkez Bankası'nın hedefi yüzde 26 seviyesindedir. Mevduat faizlerinin bugün yüzde 40-42 bandında bulunduğu düşünüldüğünde, stopaj sonrası yaklaşık yüzde 35 seviyelerine gerileyen net faiz oranları, hanehalkının enflasyon  beklentilerine göre oldukça düşük kalmaktadır.

Bu nedenle tasarruf sahiplerinin alternatif yatırım araçlarına yönelmesi, daha fazla risk üstlenmesi ve hatta bazı durumlarda tüketimlerini kısmak yerine öne çekmeleri şaşırtıcı değildir. Bu davranışlar ise iç talebin canlı kalmasına ve enflasyonun beklenenden daha dirençli seyretmesine yol açıyor.

Bu çerçevede ekonomi politikalarının başarısı açısından beklentilerin politika hedeflerine yakınsaması büyük önem taşıyor. Tasarruf, yatırım ve tüketim kararlarının arzu edilen yönde şekillenebilmesi için ekonomik aktörlerin açıklanan hedeflere inanması ve beklentilerini yakınsatması gerekir.

Merkez Bankası'nın enflasyon hedefine yakın bir beklenti oluşması durumunda, hanehalkının tasarruf araçlarına daha fazla yönelmesi, iç talebin daha kontrollü seyretmesi ve enflasyonla mücadelenin daha düşük maliyetle yürütülmesi mümkün olacaktır. Bu nedenle enflasyon beklentilerinin neden yüksek kaldığını anlamak ve hissedilen enflasyon ile resmi enflasyon arasındaki farkı nasıl azaltabiliriz sorusuna odaklanmak enflasyonla mücadelenin en kritik unsurlarından biri olmaya devam ediyor.

ABD Hazine Bakanı Scott Bessent, birkaç gün önce İran bağlantılı 1 milyar dolarlık kripto varlığa el konulduğunu Regan National Economic Forum ve Fox Business’teki Larry Kudlow röportajında açıkladı.

Ancak; hangi yetkiyle, hangi teknik yöntemlerle, hangi hukuki süreç güvencesi kapsamında bu varlıkları ele geçirdiklerini söylemedi.

Ele geçirilen cüzdanların; İran devletine mi, İran devrim muhafızlarına mı, İranlı gerçek veya tüzel kişilere mi, İran bağlantılı yaptırım listelerindeki kişi ve kuruluşlara mı ait olduğu konusunda da bir açıklama yapmadı.

Soğuk cüzdanların fiziksel konumu yoktur

En yetkili ağızın bu sözleri devletlerin egemenliği ve insan hakları bakımından açışkan etki oluşturmuştur. Sert güç, yumuşak güç, akıllı güç derken, dijital gücün de hukuken çerçevelenmesinin gerekliliği kendiliğinden görünür hale gelmiştir.

Uluslararası hukukun temel prensibi, devletlerin egemenlik yetkilerini kendi ülke sınırları içinde kullanmasıdır. Kripto varlıklar ise bu temel prensibi zorlamaktadır. Çünkü; soğuk cüzdanların fiziksel konumu yoktur.

Devlet bağışıklığı ilkesi kapsamında bir devlet başka bir devletin malvarlığına el koyamaz. Ancak; bu cüzdanlar İran devletinin cüzdanıysa; ABD-İran Sert Güç Uygulaması ve Diplomasi Müzakereleri süreci iç içe yaşanırken doğrudan egemenlik konusunda kritik bir eşiğin daha aşıldığını söylemek mümkündür.

Bu nedenle asıl mesele; ABD'nin bir milyar dolarlık kripto varlığa el koyması veya koymaması meselesi değildir. Asıl mesele, bunu hangi yöntemle yaptığı, hangi yetkiye dayandırdığı, hangi yargısal denetime tabi olarak gerçekleştirdiği ve kimin varlığına el koyduğu meselesidir.

Cüzdanların İranlı gerçek veya tüzel kişilere veya İran bağlantılı yaptırım listelerindeki kişi veya kuruluşlara ait olması durumu üzerinden değerlendirme yapıldığında birkaç ihtimal vardır.

Bu ihtimallerin her birinin hukuki sonuçları da birbirinden farklıdır. 

Birinci ihtimal, varlıkların ABD yargı yetkisi içindeki merkezi bir borsa veya saklama kuruluşunda tutuluyor olmasıdır. Böyle bir durumda ABD mahkemeleri veya yaptırım otoriteleri tarafından verilen kararlarla hesaplar dondurulabilir, transferler engellenebilir veya varlıklar devlet kontrolüne geçirilebilir. Bu senaryoda egemenlik tartışması nispeten zayıftır. Çünkü devlet kendi yetki alanı içindeki kurumlara emir vermektedir.

Yine; ABD'nin uzun yıllardır uyguladığı başkanlık kararnameleriyle uyguladığı ülke dışı yaptırım rejimleri de olası bir dayanak olarak karşımıza çıkabilir. Bu yaklaşımda ABD, kendi ulusal güvenliğini veya finansal sistemini etkilediğini düşündüğü faaliyetlere karşı ülke sınırları dışında da yetki kullandığını ifade etmektedir.

İkinci ihtimal, varlıkların Tether veya USDC benzeri merkezi ihraççılar tarafından çıkarılan stablecoinler’den oluşmasıdır. Bu durumda ihraççı şirketler belirli blokzincir adreslerini kara listeye alabilir, varlıkları kullanılamaz hale getirebilir veya yeni token ihracı yoluyla fiili kontrol sağlayabilir. Burada devlet doğrudan cüzdana değil, sistemin merkezindeki özel şirkete müdahale etmektedir. Yine egemenlik tartışması nispeten zayıftır.

Üçüncü ihtimal, özel anahtarların bir operasyon sonucunda ele geçirilmesidir. Eğer Bakan'ın "cüzdanları kaptık" ifadesi gerçek anlamda kullanıldıysa, özel anahtarların ele geçirilmiş olması ihtimalini gündeme getirir. Böyle bir durumda mesele yaptırım hukukunun ötesine geçerek siber operasyonlar hukukuna yaklaşır. Çünkü artık devlet, bir finansal kuruma emir vermemekte, doğrudan dijital varlığın kontrolünü devralmaktadır.

Dördüncü ihtimal ise blokzincir altyapısına veya cüzdan sağlayıcılarına yönelik gizli servis faaliyeti veya istihbarat operasyonudur. Eğer ABD istihbarat kurumları veya kolluk kuvvetleri tarafından gerçekleştirilen bir teknik müdahale söz konusuysa, olay yalnızca malvarlığına el koyma işlemi olmaktan çıkar; devletlerin siber uzaydaki faaliyetlerinin hukuki sınırları tartışmasının parçası haline gelir.

En tartışmalı ihtimal ise; ABD'nin herhangi bir ülkesel bağlantı olmaksızın veya meşru yetkisi olmaksızın, yalnızca teknik kapasitesine dayanarak yabancı kişilere veya yabancı devletlere ait dijital varlıklara erişmiş olması ihtimalidir. Böyle bir durumda; ilk kez bir teknik yöntem fiili güç olarak kullanılmış, dijital egemenlik fiilen ihlal edilmiş olur.

Uluslararası hukukta henüz kuralları tanımlanmayan bu alan,  gelecekte devletler arasında yeni egemenlik tartışmalarının merkezine yerleşebilir. 21’nci yüzyıl egemenlik anlayışı eşiklerinden birinin daha fiili uygulamayla aşılmasını gündeme getirir.

Kripto varlıklara fiili teknik güç uygulamak suretiyle oluşturulan fiili egemenliğin ilk örneği en yetkin ağızlardan ifade edilmiş olmakla, tüm devletlerin kendi egemenlik anlayışlarını ve egemenliklerinin geleceğini gözden geçirerek, dijital egemenliklerinin geleceğini bugünden güncellemelerini zorunlu hale getirir.

Türkiye bakımından; kripto varlık hizmet sağlayıcıları, saklama kuruluşları ve borsalar yakın dönemde kapsamlı düzenlemelere tabi tutuldu.

Ancak; ABD’nin “Cüzdan Kapma” modeli yaygınlaşırsa, kripto paraların merkeziyetsizlik iddiasının hukuki sınırları ve bu sınırların dijital fiili güç uygulayarak aşılması durumunda;  hem egemenlik hem insan hakları bakımından oluşacak sorunların masaya yatırılmasının zamanının geldiğini söylemek mümkündür.

Hadi hayırlısı...

Geçtiğimiz Cuma günü Mayıs 2026 ayı enflasyon rakamları açıklandı.

Aylık enflasyon yüzde 1.71 ve yıllık artış da yüzde 32.6 oldu.

Geçtiğimiz Nisan ayında enflasyon yüzde 4.18 olmuştu ve yıllık enflasyon da yüzde 32,4’e yükselmişti.

Bu arada yıllık bazda ÜFE yani üretici fiyatları yüzde 2.75 arttı ve yıllık artış da yüzde 28,9’a geldi.

İlk 5 aylık enflasyon yüzde 16,6 olarak gerçekleşti; ancak sepet kur yüzde 6.3 artış ile sınırlı kaldı. Yani 5 ayda enflasyon kur sepetini yüzde 10’dan fazla aştı. Bir bakıma Türk Lirası reel olarak değerlenmeye devam etti.

Buradan şu sonuç çıkıyor: Döviz baskılanarak adeta yönetilmiş ve yönlendirilmiş fiyat mekanizması haline getiriliyor. Yani kur frenleniyor; çünkü ülkemizde ikili para rejimi geçerli. Türk Lirasının yanında bazı iç piyasalarda tamamen dolar veya Euro’nun hükmü var.

Bu arada Mehmet Şimşek’in kaptanlığını yaptığı enflasyonla mücadele program da 3 yılını doldurdu.

3 yılda fiyatlar nasıl seyretmiş? Vatandaş bu beladan nasıl nasibini almış?

Önceki gün, önce arkadaşım ve uzun yıllardan beri de köşedaşım Sevgili Alaattin Aktaş, yazısında bu üç yılı çok iyi betimlemiş. “Son üç yıldaki enflasyon tam yüzde 215”  şeklinde çok anlamlı ve önemli bir manşet atmış.

Ana sektörlere göre son üç yıl fiyat artışlarını şöyle sıralamış:

- Eğitim yüzde 428

- Konut yüzde 371

- Lokanta, konaklama yüzde 248

- TÜFE yüzde 215.

En çok artış görülen harcama kalemlerini de şöyle belirlemiş:

- Yükseköğretim ücreti yüzde 683

- Geçiş ücreti yüzde 556

- Gerçek kira yüzde 524

- Dikkat! Şans oyunları yüzde 454 (Manevi değerleri yüksek bir iktidar döneminde hem böyle bir kalemin varlığı ve hem de artış hızı çok manidar!...)

Şimdi de yıllık enflasyondaki artışa etki eden ilk üç kaleme bakalım:

- Gıda ve alkolsüz içecekler 8.60

- Konut 6.07

- Ulaştırma 5.63

Görüldüğü gibi enflasyonu yukarı çeken üç kalem aynı. Gıda, konut ve ulaştırma.

- Gıdadaki mevsim etkisine bağlı geçici duraksamaya aldanmayalım. Tarım sektörü artık yok gibi. Ne köyde insan kalmış ne de arazide tarla veya bahçe kalmış. Hepsi beton olmuş taşlaşmış.

- Konut ile ilgili bir yandan arz artışı var, ama bir yandan da bitmeyen talep var. Atıl ikinci konut gerçeği ve değerli konut fiyatlarının katılığı ortada. Birikimler artık konut almaya müsait olmadığı gibi ucuz ve ulaşılabilir finansman da yok.

- Ulaştırma zaten önemli ve vazgeçilmez bir harcama kalemi. Geçtiğimiz Şubat ayının son günü başlayan İran ile ABD ve İsrail savaşı ve sonrasında kapanan Hürmüz Boğazı petrole ulaşmayı fiilen zorlaştırmış durumda. Petrol fiyatları 60’lı dolar bandında seyrederken şimdi en az yüzde 50 artışla zaman zaman 100 doları aşıyor.

Hükümetin enflasyonla mücadele ettiğine ve bütüncül ve kararlı bir dezenflasyon program uyguladığına inanç yok. Üç yıldır bir programdan bahsediliyor, ama sonuçlar ortada. Daha gerçekçi ve Keskin politika tedbirleri yok. Bu programın hiçbir yerinde yapısal düzenlemeler yok, kamuda tasarruf ve verimlilik yok, maliye politikasının araçları ortada yok.

Sadece ortada Merkez Bankasının para ve kredi politikaları var. Sadece bu politikalarla sonuç almak sınırlı.

Şimdi de Hazine ve Maliye Bakanı, “yıl sonunda enflasyon yirmili rakamların ortalarında…” gibi soyut ifadelere yönelmiş durumda.

Dolayısıyla “bu enflasyon hem düşmez, hem de durmaz!”

Bu bakış açısıyla işgücü piyasası verilerini incelediğimizde, ne yazık ki çok cesaret kırıcı bir tabloyla karşılaşıyoruz. Tablo 1’de, 2007 ile Mart 2026 arasında özel sektör ve kamu sektörü kırılımında istihdam edilenlerin sayısını görüyoruz. Verinin 2007’de başlamasının nedeni, sağlıklı bir karşılaştırmalı analiz yapabileceğim en erken tarihli verinin bu yıla ait olması.

Tablodaki verileri üç farklı döneme ayırarak incelemek istiyorum. İlk dönem, 2007-2015 arasındaki yılları kapsıyor. Bu dönemde, özel sektör istihdamı kamudan daha hızlı artıyor. Kamu istihdamının toplam istihdama oranına baktığımızda, bu eğilimi net bir şekilde görebiliyoruz. 2007’de toplam istihdamın içinde kamuda çalışanların payı %14,8 iken, 2015’te bu oran %13,2’ye kadar gerilemiş. Bu dönemde özel sektör istihdamı toplam %37,3 artarken, kamu istihdamındaki artış %20,3 olmuş.

2015’ten itibaren işin rengi değişmeye başlıyor. 2007-2015 arasındaki sekiz yılda toplam 595 bin kişi artan kamu istihdamı, sonraki sekiz yılda tam 1 milyon 655 kişi yükseliyor. Özel sektörde ise, 2007-2015 döneminde yaratılan 6 milyon 270 bin kişilik istihdama karşın, sonraki sekiz yılda sadece 3 milyon 755 bin adet istihdam yaratabiliyoruz. Bunun sonucu olarak, 2015’te %13,2’ye kadar gerileyen kamu istihdamının toplam istihdam içindeki payı, 2023’te %16,2’ye yükseliyor.

En yakın döneme ait verileri inceleyeceğimiz üçüncü ve son dönem ise en cesaret kırıcı olanı. 2023 sonundan 2026 Mart sonuna kadar olan bu dönemde, kamu istihdamındaki artış, önceki döneme göre yavaşlasa da sürüyor. Ne var ki, 2023 sonrasında daha önce hiç görmediğimiz bir şey oluyor ve özel sektör istihdamı azalmaya başlıyor. Bunun sonucunda, kamu istihdamının toplam istihdam içindeki payı, Mart 2026 itibariyle %17,2 ile incelediğimiz dönemdeki en yüksek seviyeye ulaşıyor.

Burada ufak bir teknik hatırlatma yapmam lazım. Tablodaki verilerden kamu istihdamı, Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı’na ait ve mevsimsel olarak düzeltilmemiş veriler. Toplam istihdam verileri ise TÜİK’e ait. TÜİK bize hem mevsimsel düzeltilmiş hem de ham verileri sağlıyor. Kamu istihdamı için mevsimsel düzeltilmiş verilere sahip olmadığımız için, tabloda mevsimsel düzeltmeye tabi tutulmamış verileri kullandım. Aslında, 2023 yıl sonu ile 2026 Mart sonunu karşılaştırmak bu açıdan tam da doğru değil. Ne var ki, bu eksiklik analizimizdeki ana fikri pek de değiştirmiyor. TÜİK’in açıkladığı mevsimsellikten arındırılmış verilere baktığımızda, 2023 sonundan 2026 Nisan sonuna kadar toplam istihdam 169 bin kişi azalmış. Bu dönemde kamu istihdamının arttığını yukarıdaki tablodan biliyoruz. Yani, neresinden bakarsak bakalım, 2023 sonrasındaki dönemde özel sektör istihdamı azalmış.

Buraya kadar, Türkiye’de istihdamın son 2,5 senedir artmadığını, hatta özel sektöre baktığımızda istihdamın azaldığını net bir şekilde tespit etmiş durumdayız. Peki o zaman, siyasilerimizin büyük bir gururla ifade ettikleri kesintisiz 23 çeyrektir büyümüş olmanın vatandaşlarımıza faydası ne? Öyle ya, 2023 sonundan, 2026’nın ilk çeyreğine kadar kümülatif %6,4 büyümüş bir ekonomide, nasıl oluyor da toplam istihdam azalıyor? Bu sorunun çok detaylı bir cevaba ihtiyacı var. İlk akla gelen şey, milli gelirde payı düşük ama istihdamda payı yüksek bazı sektörlerdeki olumsuz gelişmeler. Burada aklımıza ilk gelen tekstil ve hazır giyim sektörleri oluyor. Ya da tersinden bakarsak, istihdam yoğunluğu düşük ama yüksek katma değerli sektörlerde büyümüş olabiliriz. Burada da aklımıza yüksek teknolojili sektörler geliyor. Fakat ne olursa olsun, Türkiye gibi kronik işsizlik sorunu olan ve nüfusu hala artmakta olan bir ülkede, istihdamın azalıyor olması, hepimizin uykularını kaçıracak kadar önemli bir gelişme ve üzerinde çok daha fazla konuşulmayı hak ediyor.

Ücret vergi düzenlemelerimizde en hassas konu. Sadece Maliye’nin aldığı vergi değil, SGK yükleriyle beraber hem hane halkı harcanabilir gelirini hem de işveren maliyetini etkiliyor, yani konu tek boyutlu değil çok boyutlu, işin içine devleti de katınca daha da karmaşıklaşıyor.

OECD 2000’lerden beri her yıl bu konuda bir rapor yayımlıyor. Bu yılki rapor da yayımlandı

Bu yayın, OECD ülkelerinde ücretler üzerinden ödenen vergi yükleri hakkında ayrıntılı bilgi sunuyor. Bu yıl da farklı gelir aralıkları ve hane halkı tipleri genelinde ortalama vergi yükünün durumuna odaklanmış. 2025 yılına kadar olan verileri kullanarak, çalışanlar tarafından ödenen kişisel gelir vergileri ve sosyal güvenlik katkı payları, işverenler tarafından ödenen sosyal güvenlik katkı payları ve bordro vergileri ile çalışanlar tarafından alınan nakit yardımlar da incelenmiş.

Yayın veri temelli ve ülkeler arası sosyo-ekonomik bazı gerçekleri göz ardı ediyor. Bu da normal çünkü tüm üye ülkelere standart bir veri sunuyor. Burada temel konu, Türkiye olarak hem artan iş gücü maliyetlerini, refahın ve gelirin tabana yayılması ve adil bir dağılım, azalan genç nüfusu ve azalan doğurganlık oranlarını düşünerek bir politika tasarlanması. Eskiden 3 çocuk olarak çoğu ülkede sloganlaşan söylemin önemini nüfus istatistiklerinde görüyoruz.

Bu yazının konusu temelde nüfus özellikleri, değişen aile ve yaşam yapısı, evlilik, boşanma, doğurganlık ve çocuk sayısı olmamakla birlikte, ülkelerin rakamlarını inceleyince bu konuda belli eğilimler olduğunu da görmek mümkün.

8 aile tipine göre raporlama yapılıyor

Rapor, bu vergilerin ve yardımların her bir üye ülkede nasıl hesaplandığını göstermekte ve hane halkı gelirlerini nasıl etkilediğini incelemekte. Sonuçlar ayrıca, farklı gelir seviyelerindeki bekar kişilerin ve ailelerin işgücü maliyet seviyelerinin ve genel vergi ve alınan yardım durumunun ülkeler arası nicel karşılaştırmalarını da mümkün kılıyor. Yayın, gelir seviyesine ve hane halkı bileşimine (bekar kişiler, tek ebeveynler, çocuklu veya çocuksuz bir veya iki gelirli çiftler) göre değişen sekiz farklı hane halkı tipi için işgücü maliyetleri üzerindeki ortalama ve marjinal etkin vergi oranlarını göstermektedir. Ortalama vergi oranları, nakit yardımlardan önce ve sonra, brüt ücret kazançlarının veya işgücü maliyetlerinin vergi ve sosyal güvenlik katkı paylarına ayrılan kısmını ölçmektedir. Marjinal vergi oranları, brüt kazançlarda veya işgücü maliyetlerinde küçük bir artışın bu vergilere ödenen kısmını ölçmektedir.

En büyük artışlar, çocuklu hanelerde gözlemlendi

Ortalama ücret kazanan bekâr bir çalışanın ücret gelirine uygulanan etkin vergi oranları, OECD ülkelerinin çoğunda 2025 yılında dördüncü yıl üst üste arttı. Bu çok önemli. Aynı yıl, bu Raporda incelenen sekiz hane tipinin tamamında etkin vergi oranları, birçok ülkenin COVID-19 destek önlemlerini aşamalı olarak kaldırdığı 2022 yılından bu yana ilk kez OECD genelinde ortalama olarak arttı. En büyük artışlar, çocuklu hanelerde gözlemlendi ve bu da çocuklu haneler ile çocuksuz haneler arasındaki etkin vergi oranlarındaki farkı ikinci yıl üst üste daralttı. Daha önceki raporlarda COVID nedeniyle vergi oranlarında indirimler ve nakit yardımlar da artışlar görmüştük.

2026 Ücret Vergilendirmesi, çalışanlar ve işverenler tarafından ödenen toplam vergi yükünü, çalışan ailelerin aldığı nakit yardımları düşüldükten sonra, işçilik maliyetlerinin yüzdesi olarak gösteren iş gücü vergi farkının ülkeler arası karşılaştırmasını sunmaktadır. Daha yüksek bir vergi farkı, net ücreti azaltarak ve işverenlerin iş gücü maliyetlerini artırarak çalışma ve işe alma teşviklerini azaltma eğilimindedir.

Ülkelerde genel durum ve örnekler

Ortalama ücret kazanan bekar bir çalışan için, vergi yükü 2025 yılında bir önceki yıla göre 24 ülkede arttı, 11 ülkede azaldı ve üç ülkede aynı kaldı. OECD genelinde ortalama olarak, bu hane tipi için vergi yükü 2025 yılında %0,15 puan artarak %35,1'e yükseldi. En büyük artış (2,45 puan) Birleşik Krallık'ta gözlemlendi; bu kısmen işveren sosyal güvenlik katkı paylarındaki (SGK) artıştan ve kısmen de vergi sistemlerinin parametreleri enflasyona göre ayarlanmadığında etkin vergi oranlarının mekanik olarak artması fenomeni olan mali sürüklenmeden kaynaklandı. 1 puandan fazla artışlar Estonya'da (%1,95), Almanya'da (%1,34) ve İsrail'de (%1,09) de görüldü. Estonya, 2025 yılında kişisel gelir vergisi oranını %20'den %22'ye yükseltirken, Almanya ve İsrail'deki vergi yükündeki artışlar, işverenler ve çalışanlar için daha yüksek sosyal güvenlik katsayıları ve mali sürüklenme nedeniyle gerçekleşti.

Bu hane tipi için vergi yükündeki düşüşler İtalya'da (-1,21 puan), Letonya'da (-1,44 puan) ve Avustralya'da (-1,67 puan) 1 puanı aştı. İtalya ve Letonya'daki düşüşler, ortalama ücretliler için daha büyük vergi indirimlerinden kaynaklanırken, Avustralya'daki düşüş esas olarak yasal kişisel gelir vergisi oranlarını düşüren vergi tarifesi reformundan kaynaklandı.

OECD genelinde 2025 yılında ortalama olarak Ücret Vergileri analizinde incelenen diğer yedi hane tipinin tamamında vergi yükü arttı. En büyük artış, ortalama ücretin %67'sini kazanan iki çocuklu bekar ebeveyn için oldu ve vergi yükü 0,52 puan arttı. Ortalama olarak %16,3'e yükseldi ve 22 ülkede arttı. Bu hane tipi için vergi yükü, mali sürüklenme, daha yüksek sosyal hizmet bedelleri ve daha düşük vergi indirimleri ve nakit transferlerinin bir karışımı nedeniyle en çok Slovenya'da (%5,6), Slovakya'da (%4,7) ve Birleşik Krallık'ta (%4,3) arttı. En büyük düşüşler Lüksemburg'da (-%3,2), Litvanya'da (-%2,7), Danimarka, İrlanda ve Letonya'da (hepsi -%2,0) gözlemlendi; bu da daha düşük gelir vergisi oranlarını ve daha yüksek çocukla ilgili vergi avantajlarını yansıtıyor.

Ortalama ücret seviyesinde iki çocuklu tek gelirli bir çift için vergi yükü 2025 yılında 22 ülkede arttı ve 15 ülkede azaldı; OECD ortalama vergi yükündeki %0,46'lık artış (%26,2'ye) hane tipleri arasında ikinci en büyük artış oldu. OECD ülkelerinde bu hane tipi için ortalama vergi yükü ile ortalama ücret kazanan bekar işçinin vergi yükü arasındaki fark, 2025 yılında 0,31 puan azalarak 8,9 puana düştü; bu da çocuklu haneler için vergi avantajında bir azalmaya işaret ediyor.

Rapor, OECD ülkelerinde işgücü vergilendirmesinde artan oranlılığı inceleyen özel bir bölüm içermektedir. 2013 yılında yayınlanan "Ücret Vergilendirmesi" raporunda tanıtılan göstergeye dayanarak, OECD ülkelerinde çalışan hane halklarının kazançlarına ve bileşimine göre işgücü gelirine uygulanan vergi yükünün nasıl değiştiğini incelemektedir. OECD genelinde, vergi indirimleri ve nakit transferlerinin etkisi nedeniyle, iş gücünden alınan vergi sistemleri genellikle düşük gelirli ve çocuklu hane halkları için en kademeli (artan oranlılık) olma eğilimindedir.

Özel bölüm ayrıca, OECD ülkelerinde 2000 yılından bu yana ortalama ücretin altında kazanan hane halkları için vergi sistemlerinin daha kademeli hale geldiğini, ancak ortalama ücretin üzerindeki kazançlara uygulanan vergi yükünün artan oranlı yapının önemli ölçüde değişmediğini, çünkü OECD ülkelerinin bu dönemde düşük gelirli çalışanların vergilerini ortalama ve yüksek gelirli çalışanlara göre daha fazla azaltma eğiliminde olduğunu ortaya koymaktadır.

Temel bulgular ne söylüyor?

i- Ortalama ücret kazanan bekar bir çalışanın ortalama vergi yükü, 2025 yılında OECD ülkelerinin çoğunda arttı.

i) Ortalama ulusal ücreti kazanan, çocuğu olmayan bekar bir çalışanın vergi yükü, 2025 yılında OECD genelinde ortalama olarak işgücü maliyetlerinin %35,1'ini oluşturdu ve bu, 2016'dan bu yana en yüksek seviye oldu.

- 2024 ve 2025 yılları arasında, bu hane tipi için vergi yükü 24 ülkede arttı, 11 ülkede azaldı ve üç ülkede değişmedi.

- 2025 yılında, bu hane tipi için en büyük vergi yükü Belçika (%52,5), Almanya (%49,3), Fransa (%47,2), Avusturya (%47,1) ve İtalya'da (%45,8) gözlemlendi.

- OECD genelinde 2025 yılında bu hane tipi için ortalama kişisel vergi oranı (kişisel gelir vergisi ve çalışanların sosyal güvenlik primlerini brüt kazançlarının yüzdesi olarak ifade eder) ortalama %25,1 olmuştur.

ii) Çocuklu haneler için vergi yükü, bekar çalışanlara göre daha fazla artmıştır.

- Ortalama ücretle çalışan ve iki çocuğu olan tek gelirli bir çift için vergi yükü 22 ülkede artmış ve OECD ülkeleri genelinde ortalama 0,46 puan artarak %26,2'ye yükselmiştir.

- OECD genelinde ortalama olarak, bu hane tipi ile ortalama ücretle çalışan bekar bir çalışanın vergi yükü arasındaki fark, 2024 yılında 0,13 puan daraldıktan sonra, 2025 yılında 0,31 puan daralmıştır.

- Raporda analiz edilen sekiz hane tipi arasında, 2025 yılında OECD ortalama vergi yükündeki en büyük artış, ortalama ücretin %67'sini kazanan bekar bir ebeveyn için olmuştur (0,52 puan artışla %16,3'e). Bu hane tipi için vergi yükü 22 ülkede arttı.

- Ortalama ücret kazanan evli ve çocuklu çiftler için ortalama vergi yükü 22 ülkede arttı ve OECD genelinde ortalama 0,26 puan artarak %32,0'ye ulaştı.

iii) OECD'nin çoğu hane tipi için ortalama vergi yükü, COVID-19 pandemisinden önceki en yüksek seviyesinde.

- OECD genelinde ortalama olarak, vergi yükü 2021'den bu yana sekiz hane tipinin tamamında arttı ve en büyük artış, ortalama ücret kazanan ve iki çocuğu olan tek gelirli evli çiftlerde (1,7 puan) görüldü.

- İki çocuklu tek ebeveyn hariç tüm haneler için, 2025'teki OECD ortalama vergi yükü en az 2018'den bu yana en yüksek seviyesindeydi.

- Daha geriye bakıldığında, 2025'teki vergi yükü, ücret vergilendirme verilerinin mevcut olduğu ilk yıl olan 2000 yılındaki seviyenin altında kaldı. Ortalama ücret kazanan bekar çalışan için vergi yükü OECD ülkeleri genelinde bu dönem boyunca ortalama olarak 1,1 puan azaldı.

iv)OECD genelinde ortalama ücretler ve vergi sonrası gelirler reel olarak arttı.

- Ortalama ücret, 2025 yılında bir önceki yıla göre nominal olarak 38 OECD ülkesinin tamamında artarken, reel olarak 35 ülkede arttı.

- Ortalama ücret kazanan bir çalışanın vergi sonrası geliri, 2025 yılında reel olarak 28 ülkede artarken, 2024 yılında 29 ülkede artmıştı.

Rapor Türkiye için ne diyor?

Rapor her ülke için ayrıca bir analiz ve verileri yayımlamış durumda. Türkiye’nin hem kendi durumu hem de OECD ortalamasına göre durumunu analiz etmek için önemli noktalar var diyebiliriz.

- Öncelikle rapora konu vergi yükü ücret üzerinden alından gelir ve damga vergisiyle, işçi ve işveren primlerinin toplamının toplam işçilik maliyetine (brüt ücret ve işveren sosyal güvenlik payı) oranlayarak bulunuyor.

- Bekarlar için vergi yükü artmış: Türkiye'de ortalama bekar çalışanın vergi yükü, 2024'teki %39,6'dan 2025'te %40,3'e 0,76 puan artmıştır. OECD ortalama vergi yükü 2025'te %35,1 olmuştur (2024'te %34,9). 2025'te Türkiye, 38 OECD üye ülkesi arasında vergi yükü bakımından 14. sırada yer alırken, 2024'te 17. sıradaydı.

- Eşi çalışmayan 2 çocuklu için Türkiye tam bir vergi cehennemi: Çocuklu bir çalışanın vergi yükü, aynı gelire sahip çocuksuz bir çalışana göre daha düşük olabilir, çünkü çoğu OECD ülkesi nakit transferleri ve tercihli vergi hükümleri yoluyla çocuklu ailelere yardımlar sağlamaktadır.

- Türkiye, 2025 yılında iki çocuklu ortalama evli bir çalışan için %40,3 ile OECD'deki en yüksek vergi yüküne sahipti; bu oran OECD ortalaması olan %26,2 ile karşılaştırıldığında oldukça yüksektir. Ülke 2024 yılında da aynı konumdaydı. Çocuklarla ilgili yardımlar ve vergi hükümleri, ortalama bekar bir çalışana kıyasla çocuklu çalışanlar için vergi yükünü azaltma eğilimindedir.

- OECD genelinde, iki çocuklu ortalama evli bir çalışan için vergi yükünde %8,9'luk bir azalma görüldü. Bu durum, vergi yükünün her iki hane tipi için de aynı olduğu Türkiye'deki durumla çelişmektedir.

2000-2025 arası trend nasıl?

Türkiye'de, ortalama bekar çalışanın vergi yükü 2000 ile 2025 yılları arasında %40,4 iken %40,3 oldu. Aynı dönemde, OECD genelinde ortalama vergi yükü %36,1'den %35,1'e 1 puan düştü. 2015 ile 2025 yılları arasında, Türkiye'deki ortalama bekar çalışanın vergi yükü 2,1 puan arttı. Aynı dönemde, OECD genelinde ortalama bekar çalışanın vergi yükü %35,2'den %35,1'e 0,1 puan azaldı.

Sadece ücretlinin vergi yüküne bakarsak tablo nasıl?

Burada tablo maalesef daha da vahim. Türkiye'de, ortalama bekar bir çalışanın 2025 yılında net ortalama vergi oranı %29,3 olmuştur (OECD ülkeleri arasında 10. en yüksek oran), OECD ortalaması ise %25,1'dir. Başka bir deyişle, Türkiye'de ortalama bekar bir çalışanın vergi ve sosyal yardımlar sonrası eline geçen net maaşı, brüt maaşının %70,7'si olmuştur; bu oran OECD ortalaması olan %74,9'a kıyasla daha düşüktür. Çocukla ilgili sosyal yardımlar ve vergi hükümleri dikkate alındığında, Türkiye'de iki çocuklu ortalama evli bir çalışanın 2025 yılındaki net ortalama vergi oranı %29,3 olmuştur; bu oran OECD'deki en yüksek orandır ve OECD ortalaması olan %14,7 ile karşılaştırıldığında daha yüksektir. Bu, Türkiye'de iki çocuklu ortalama evli bir çalışanın vergi ve aile yardımları sonrası eline geçen net maaşının, brüt maaşının %70,7'si olduğu anlamına gelir; bu oran OECD ortalaması olan %85,3'e kıyasla oldukça düşüktür.

Bazı tesislere ilişkin amortismanlar

Kararda yer alan özet bilgiden, davacı şirket tarafından yapılan ve "Tesis Makine Cihazlar" hesabına kaydedilen havalandırma tesisi, yangın algılama tesisi, orta gerilim tesisatı, telefon tesisatı, enerji yönetim tesisi gibi bazı iktisadi varlıkların, her bir varlık için belirlenen faydalı ömrü dikkate alınarak amortismana tabi tutulduğu, davalı idare tarafından, söz konusu iktisadi varlıkların inşa edilen binaların maliyet bedellerine dahil olması ve ait oldukları binalarla birlikte, binaların faydalı ömürlerine göre (40 yılda) amortismana tabi tutulması gerektiği gerekçesiyle, kazancın tespitinde fazladan gider olarak dikkate alınan amortisman tutarı üzerinden tarhiyat yapıldığı anlaşılıyor.

Vergi mahkemesi, iktisadi kıymetlerin bina ile birlikte yapılsa dahi sonuç itibariyle binadan bağımsız olduğu, istenildiği takdirde binadan ayrılabileceği, ayrıca faydalı ömürlerinin bina ile aynı süre olmasının hayatın olağan akışı içerisinde normal ve mutad bir durum olmadığı gerekçeleriyle, yapılan tarhiyatın, anılan iktisadi kıymetlerin faydalı ömür sürelerinin ilgili olduğu taşınmazla aynı süre olarak belirlenmek suretiyle yapılan kısmını iptal etmiş.

Vergi Mahkemesinin bu kararı, Bölge İdare Mahkemesince hukuka uygun bulunmuş ve istinaf istemi reddedilmiş, temyiz istemini inceleyen Danıştay Üçüncü Dairesi de temyiz istemini reddetmiş ve kararı onamış.

Sayım farkları

Yapılan incelemede, kaydi envanter miktarı ile fiili sayım miktarı arasında fark tespit edildiği, farkın belgesiz olarak satıldığından bahisle, bulunan hasılatın kurumun beyan edilen kazancına dahil edilerek üzerinden kurumlar vergisi tarh edildiği anlaşılıyor.

Vergi Mahkemesi, fiili sayım sonucu eksik çıkan malların satılarak hasılat elde edildiğine ilişkin somut bir tespitin bulunmadığı, vergi inceleme elamanı tarafından bahse konu emtianın satıldığı varsayımı ile hesaplama yapıldığı, öte yandan, davacı tarafından "Diğer Gider ve Zararlar" hesabına kaydedilen stok sayımı noksanı ile buna ilişkin katma değer vergisinin kurumlar vergisi beyannamesinde kanunen kabul edilmeyen gider olarak beyan edildiği görüldüğünden, dava konusu işlemin bu kısmında hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle davayı kabul etmiş.

İstinaf istemini inceleyen Bölge İdare Mahkemesi aynı gerekçeyle Vergi Mahkemesi kararını uygun bularak davayı reddetmiş, temyiz istemini inceleyen Danıştay Üçüncü Dairesi de temyiz talebini reddederek kararı onamış.

Bu kısa özetten sonra, kısa bir değerlendirme yapmak isterim.

Benzer tarhiyatlar zaman zaman yapılıyor. Mali İdarenin öteden beri bilinen görüşü, kaydi envanter sonucu bulunan mal noksanlıklarının sebep ve mahiyetleri tespit edilemediği ve mükellef tarafından kanaat verici bir şekilde ispatlanamadığı hallerde, bu malların yıl içinde satıldığı ve bedellerinin yasal defterlere kaydedilmediğinin kabulü şeklinde. Bu konuda 1966 yılına ait Hesap Uzmanları Kurulu Danışma Komisyonuna ait bir karar da var, aynı paralelde (30.05.1966 tarih ve 140 sayılı karar.)

Mal noksanlığının birçok nedeni olabiliyor. Öncelikle farkın nedeni araştırılmalı, nereden kaynaklandığı tespit edilebiliyorsa, olayın niteliğine uygun düzeltme yapılmalıdır. Örneğin fark çalınan, kırılan, zayi olan mallardan kaynaklanıyorsa, satıldığı varsayılarak kazanç hesaplanması doğru olmaz. Bu durumda noksan malların maliyet bedelinin gider olarak kabul edilip edilemeyeceğine bakılmalı, edilmesi mümkün değilse buna göre hesaplanan tutar kanunen kabul edilmeyen gider olarak dikkate alınarak, üzerinden tarhiyat yapılmalı diye değerlendiriyorum.

Farkın nedeninin araştırılmasında ve tespitinde, olayın ve işletmenin özelliğine göre hem inceleme elemanına hem de mükellefe görev düşüyor. Dokümante edilebilecek olaylar konusunda mükellefin gerekli özeni göstermesi, inceleme elemanının da yukarıda özetlediğim karada da belirtildiği gibi, açıktan satış yapıldığını somut olarak tespit etmesi doğru olur. Özetle, her mal noksanının açıktan satış olarak varsayılması doğru değil.

Alınan üst yönetim hizmetlerine ilişkin giderler

Grup şirketlerinden alınan üst yönetim hizmetlerine ilişkin faturaların defterlere kaydedilerek gider olarak dikkate alındığı, ancak anılan şirketler tarafından verilen üst yönetim hizmetlerine ilişkin somut bir delil ortaya konulamadığı, bu konuda söz konusu şirketlerle davacı arasında akdedilen bir sözleşme bulunmadığı gibi bu konuda alınmış bir yönetim kurulu kararının da mevcut olmadığı, bu hususun ticari ve teknik icaplara aykırı olduğu ve aksi davacı tarafından ispat edilemediğin gerekçesiyle yapılan tarhiyatta, Vergi Mahkemesi tarafından hukuka aykırılık görülmemiş ve işlemin bu kısmına ilişkin dava reddedilmiş.

İstinaf istemini inceleyen Bölge İdare Mahkemesi, aynı gerekçeyle Vergi Mahkemesi kararını uygun bularak davayı reddetmiş, temyiz istemini inceleyen Danıştay Üçüncü Dairesi de temyiz talebini reddederek kararı onamış.

Danıştay Karar özetinde yer alan, temyiz eden davacı şirket açıklamalarında, grup şirketinden fiilen hizmet alındığı ve faturalanan hizmet karşılığının gider olarak dikkate alındığı belirtiliyor. Ancak bu açıklamaların somut olarak ortaya konulamadığı ve dokümante edilememiş olduğu anlaşılıyor.

Son yirmi yıla damgasını vuran platform kapitalizmini hatırlayın. Akıllı telefon devriminin ardından küresel ticaretin ve dijital ekosistemin kurallarını kimler yazdı? Apple ve Google. Bunu nasıl başardılar? Kurdukları pazar yerleri (App Store ve Google Play) üzerinden her dijital işlemden, her uygulama içi satıştan kestikleri o meşhur yüzde 15 ila yüzde 30’luk platform komisyonlarıyla. Dijital dünyanın tüm gümrük kapılarını ellerinde tuttular ve milyarlarca dolarlık bir aracılık imparatorluğu kurdular.

Bugün ise akıllı telefonların ve geleneksel pazar yerlerinin egemenlik süresi doluyor. Son yazımızda bahsetmiştik. Yapay zekâ ajanlarının bizim adımıza kararlar aldığı, "makine müşterilerin" kendi cüzdanlarıyla piyasaya çıktığı bir döneme giriyoruz.

Peki, bu yeni otonom ticaret dünyasında gümrük kapılarını kim tutacak? Aracılık katmanını kim, hangi kurallarla inşa edecek? 

Yapay zekâ ve yeni nesil vergi!

OpenAI, Google ya da Anthropic gibi yapay zekâ devlerinin iş modellerini incelerken sadece "abonelik ücretlerine" veya "API kullanım kodlarına" bakmak büyük resmi kaçırmak olur. Yapay zekâ ekosisteminde bugün test edilen her gelir paylaşım modeli, her altyapı entegrasyonu, aslında gelecekte her ticari işlemden kesilecek o yeni nesil "algoritmik komisyonun" habercisi.

Kuru bir derenin üzerine köprü kurup; geçenden otuz, geçmeyenden döve döve kırk akçe alan Deli Dumrul misali, yapay zekâ devleri de bugünün dijital akış kanallarını tutarak modern çağın "algoritmik haraç" sistemini kuruyor. Üstelik, bu yeni düzende köprüden geçmemek de mümkün değil. Sistem öyle bir bağımlılık mimarisi inşa ediyor ki, doğrudan kullanmasanız bile, dolaylı olarak bu görünmez köprülerden geçmek ve o "akçeleri" ödemek zorunda kalıyorsunuz.

Mobil internet çağında her satıştan kesilen o yüksek komisyonlar, yapay zekâ çağında yerini daha rafine, daha görünmez ama çok daha yapısal kesintilere bırakmaya hazırlanıyor. İster her tamamlanan işlemden kesilecek bir pazar yeri komisyonu olsun, ister sistem odasında dönen bir öncelikli listeleme bedeli... Yapay zekâ şirketleri, satıcı ile alıcı arasındaki o kaçınılmaz aracılık katmanını bugün kendi elleriyle kuruyor.

Bu ne anlama geliyor? Örneğin, bir yapay zekâ ajanı, eviniz için en uygun sigorta poliçesini ya da fabrikanız için en doğru hammaddeyi seçerken OpenAI’ın veya Google’ın altyapısını kullanıyorsa, o satışın gerçekleştiği dijital kapının anahtarı da o şirketlerin elinde anlamına geliyor. Gücü bir düşünün!

Masanın yeni efendisi!

İşte bu yüzden, yeni nesil ekonomide gücün merkezini yanlış yerde aramamak gerekiyor. Karşımızda sadece kendi adına alışveriş yapan otonom bir "müşteri" yok. Masanın asıl efendisi, o müşterinin kararlarını filtreleyen, filtrelerken de her işlemden sessizce kendi payını alan algoritmik geçitler olacak.

Bu durum, ticaretin ve kurumsal itibarın tanımını kökten değiştirecek. Geleneksel dünyada bir marka olarak en büyük derdimiz müşterinin zihnine girmekti. Algoritmik geçitler çağında ise en büyük derdimiz, bu dev yapay zekâ altyapılarının bizi "güvenilir, etik ve optimize edilmiş" olarak kodlaması ve geçit kapısından içeri alması olacak. Eğer bu algoritmik geçitlerin kriterlerine uyum sağlayamazsak, sistem bizi milyarlarca dolarlık otonom pazarın tamamen dışına itebilir.

Bir adım öteye gidelim. Tüm satın alma kararlarını belirgin bir hedef, niyet ve sebeple bu geçit kapıları yönlendirirse, bu çok büyük bir güç ve yeni bir ekonomik motor haline gelecek.

Kapıyı tutan, kuralı da yazar!

Platform kapitalizminin bu yeni evresi, sadece şirketlerin kârlılık rasyolarını değil, devletlerin regülasyon ajandalarını da belirleyecek. Apple’ın tekelci komisyon oranlarına karşı açılan anti tröst davaları, çok yakında yapay zekâ devlerinin algoritmik geçitlerine karşı da açılacak.

İş dünyasının şunun peşinde olması gerekiyor. “Şirketim, kendi cüzdanı olan algoritmalara mal satmaya çalışırken, o algoritmanın içinden geçtiği kapının sahibine de ne kadar haraç ödemek zorunda kalacak?”

Gelecek, sadece iyi ürün üretenlerin değil, bu algoritmik gümrük kapılarında kendine bağımsız ve güçlü bir koridor açabilenlerin olacak. Çünkü, kapıyı tutan, kuralı da yazar.

Çalışan yoksulluğu, en basit tanımıyla, bir bireyin istihdamda olmasına rağmen yaşamını sürdürebilecek asgari gelir düzeyine ulaşamaması durumudur. Bu durum, özellikle son yıllarda artan enflasyon, reel ücretlerin gerilemesi ve güvencesiz çalışma biçimlerinin yaygınlaşmasıyla birlikte daha görünür hale gelmiştir. Türkiye’de de bu olgu, düşük ücretli istihdamın yaygınlığı ve hane halkı gelirlerinin satın alma gücündeki erime nedeniyle giderek daha fazla hissedilmektedir.

Bu sorunun en çarpıcı yönlerinden biri, çalışmanın artık tek başına refah üretmeye yetmemesidir. Asgari ücretle çalışan bir bireyin, özellikle büyük şehirlerde kira, gıda, ulaşım ve enerji gibi temel giderleri karşılaması neredeyse imkânsız hale gelmiştir. Üstelik bu durum sadece düşük vasıflı işlerde çalışanlarla sınırlı değildir. Üniversite mezunu, beyaz yakalı çalışanların dahi gelirlerinin yaşam maliyetleri karşısında yetersiz kaldığı yeni bir dönemden geçiyoruz.

Çalışan yoksulluğunun temel nedenlerinden biri, ücretlerin enflasyon karşısında erimesidir. Yüksek enflasyon ortamında nominal olarak artan ücretler, reel olarak gerilemekte; çalışanların satın alma gücü her geçen gün azalmaktadır. Bu durum, çalışan bireyleri borçlanmaya, ek iş yapmaya veya temel ihtiyaçlarından feragat etmeye zorlamaktadır. Özellikle gıda ve konut fiyatlarındaki artış, bu kesimin yaşam standartlarını doğrudan aşağı çekmektedir.

Bir diğer önemli etken ise güvencesiz istihdam biçimlerinin yaygınlaşmasıdır. Kayıt dışı çalışma, geçici iş sözleşmeleri, yarı zamanlı istihdam ve platform ekonomisi gibi yeni çalışma modelleri, çalışanlara düzenli ve yeterli gelir sağlamaktan uzak bir yapı sunmaktadır. Bu tür işlerde çalışan bireyler, çoğu zaman sosyal güvenlikten yoksun kalmakta ve geleceğe dair ekonomik güvence oluşturamamaktadır.

Kadınlar ve gençler, çalışan yoksulluğundan en fazla etkilenen gruplar arasında yer almaktadır. Kadınların işgücüne katılım oranının düşük olması, katılanların ise çoğunlukla düşük ücretli ve güvencesiz işlerde çalışması, bu kesimde yoksulluk riskini artırmaktadır. Gençler ise deneyim eksikliği ve işgücü piyasasına girişte yaşadıkları zorluklar nedeniyle düşük ücretli işlere yönelmekte ve bu durum onların ekonomik bağımsızlıklarını geciktirmektedir.

Çalışan yoksulluğu sadece bireysel değil, toplumsal sonuçlar da doğurmaktadır. Gelir dağılımındaki bozulma, orta sınıfın zayıflaması ve sosyal hareketliliğin azalması, bu sürecin en önemli yansımalarıdır. Ayrıca, çalışan bireylerin yaşam kalitesinin düşmesi, eğitim ve sağlık gibi alanlarda fırsat eşitsizliğini derinleştirmekte; bu durum uzun vadede ekonomik büyümeyi de olumsuz etkilemektedir.

Bu noktada çözüm arayışları büyük önem taşımaktadır. Öncelikle ücret politikalarının, çalışanların insana yakışır bir yaşam sürdürebileceği seviyeye çıkarılması gerekmektedir. Asgari ücretin belirlenmesinde sadece işveren maliyetleri değil, yaşam maliyetleri de dikkate alınmalıdır. Bunun yanı sıra, vergi politikalarının da çalışanlar üzerindeki yükü azaltacak şekilde yeniden düzenlenmesi önemlidir.

Sosyal politikalar da çalışan yoksulluğunun azaltılmasında kritik bir rol oynamaktadır. Kira destekleri, gıda yardımları ve çocuk bakım hizmetleri gibi uygulamalar, özellikle düşük gelirli çalışanların yaşam koşullarını iyileştirebilir. Aynı zamanda, aktif işgücü politikalarıyla bireylerin daha nitelikli işlere erişimi sağlanmalı; mesleki eğitim ve beceri geliştirme programları yaygınlaştırılmalıdır.

Sendikalaşma oranlarının artırılması ve toplu pazarlık mekanizmalarının güçlendirilmesi de çalışanların gelirlerini ve çalışma koşullarını iyileştirecek önemli araçlar arasında yer almaktadır. Çalışanların haklarını koruyabildiği, iş güvencesinin sağlandığı bir çalışma hayatı, çalışan yoksulluğunun azaltılmasında temel bir unsur olacaktır.

Sonuç olarak, çalışan yoksulluğu, modern ekonomilerin en önemli çelişkilerinden birini ortaya koymaktadır: Çalışmak artık yoksulluktan kurtulmak için yeterli değildir. Bu durum, ekonomik büyümenin tek başına refah artışı anlamına gelmediğini; gelir dağılımı, ücret politikaları ve sosyal koruma mekanizmalarının en az büyüme kadar önemli olduğunu göstermektedir. Eğer bu yapısal sorunlara kalıcı çözümler üretilmezse, çalışan yoksulluğu sadece bireylerin değil, toplumun genel refahını tehdit eden kronik bir sorun haline gelecektir.

Geçtiğimiz hafta açıklanan ABD tarım dışı istihdam verisi de bu tabloyu destekledi. İstihdam artışı beklentilerin üzerinde gerçekleşirken işsizlik oranı yatay kaldı. Veri sonrasında Fed'in faiz indirimine gitme ihtimali bir miktar zayıflarken, faizlerin daha uzun süre yüksek kalabileceği hatta yeni bir faiz artırımının yeniden gündeme gelebileceği beklentileri güç kazandı.

Teknoloji ve yapay zekâda yeni sınamalarla karşılaşabiliriz

Makro taraftaki bu belirsizliklere rağmen teknoloji ve yapay zekâ teması son iki ayda güçlü performans göstermeyi sürdürdü. Ancak Haziran ayında bu alanda da bazı sınamalarla karşılaşabiliriz. SpaceX'in tarihin en büyük halka arzlarından birine hazırlanması ve bazı teknoloji şirketlerinde beklentilerin altında kalan bilançolar, son dönemdeki yükseliş ivmesini yavaşlatabilir.

Yurt içinde ise siyasi gelişmeler ve enflasyon görünümü risk iştahını baskılayan ana başlıklar olmaya devam ediyor. Böyle dönemlerde yatırımcıların karşısına çıkan temel soru değişmiyor: Birikimleri korurken fırsatlardan nasıl faydalanacağız?

Bu sorunun tek bir cevabı yok. Ancak portföy yönetim şirketlerinin oluşturduğu model portföyler, profesyonellerin mevcut riskleri nasıl okuduğuna dair önemli ipuçları veriyor.

Haziran ayı dağılımlarına baktığımızda dikkat çeken ilk nokta, profesyonellerin agresif risk almaktan kaçınması. Para piyasası fonları geçen aya göre azaltılsa da hemen hemen tüm portföylerde en büyük ağırlığı koruyor. Altın pozisyonları korunmaya devam ediyor. Borçlanma araçları tarafında ise özellikle uzun vadeli tahvil riskinden kaçınıldığı görülüyor. Hisse senedi tarafında ise tamamen çıkış yerine seçici bir artış tercih edilmiş durumda.

İş Portföy'ün orta riskli dağılımında özel sektör borçlanma araçları fonlarının ağırlığı %5 azaltılmış ve bu pay hisse senedi fonlarına dağıtılmış durumda. Portföyün yaklaşık %40'ı bu tarafta konumlanırken, hisse senedi ve temkinli değişken fonlar toplamda %35 seviyesinde bulunuyor. Altın ise %15 ağırlıkla korunuyor. Yabancı hissedeki ağırlık ise %10 olarak Mayıs ayıyla aynı değerlendirilmiş. Bu dağılım yüksek faiz ortamının devam edeceği beklentisini yansıtırken, hisse piyasalarındaki fırsatların da tamamen göz ardı edilmediğini gösteriyor. Ancak son dönemde bazı şirketlerin borçlanma araçlarında yaşanan temerrüt haberleri nedeniyle özel sektör tahvili içeren fonlarda seçici olmak gerektiğini düşünüyorum.

Yapı Kredi Portföy tarafında daha dengeli bir görünüm öne çıkıyor. Para piyasası fonları %40 ile en yüksek ağırlığı oluştururken altın pozisyonu %25 seviyesinde korunuyor. Yabancı hisse fonlarının ağırlığı %10’dan %15’e artırılırken emtia tarafında da %5’lik pozisyon devam ediyor. Hissede ise %15’lik pay devam ediyor. Bu dağılım, yüksek faiz getirisi ile küresel piyasalardaki fırsatlar arasında denge kurmaya çalışan bir yaklaşımın sonucu.

Oyak Portföy ise diğer kurumlara göre biraz daha fazla risk alıyor. Para piyasası fonlarının ağırlığı %40’tan %30’a azaltılırken hisse senedi ve değişken fon tarafı güçlendirilmiş durumda. Altın ve kıymetli madenlerde yaklaşık %10'luk ağırlık korunuyor. Bu yapı, yükseliş senaryosuna katılmayı hedeflerken olası dalgalanmalara karşı koruma sağlamayı amaçlıyor.Bu dağılımda yabancı hisse yerine yerli hisse senedi ve değişken fonlar tercih ediliyor.

Profesyoneller yüksek faizden vazgeçmiyor, altını tamamen bırakmıyor

Yeni ay için genel eğilime ek olarak ben de özellikle iki fon grubuna dikkat çekmek istiyorum. Birincisi hisse ağırlıklı değişken fonlar. Bu fonlar yükseliş dönemlerinde hisse piyasalarından faydalanırken, gerektiğinde hisse oranlarını azaltarak riski yönetebiliyor. İkincisi ise arbitraj fonları. Özellikle volatilitenin arttığı dönemlerde mevduat üzeri getiri üretme potansiyelleri nedeniyle dikkat çekiyorlar.

Haziran ayı dağılımlarının verdiği ortak mesaj aslında oldukça net. Profesyoneller yüksek faizden vazgeçmiyor, altını tamamen bırakmıyor, ancak hisse ve teknoloji tarafındaki fırsatları da göz ardı etmiyor. Belirsizliğin yüksek olduğu dönemlerde tek bir senaryoya yatırım yapmak yerine, farklı ihtimallere hazırlıklı bir portföy oluşturmak daha doğru bir yaklaşım gibi görünüyor.

Batı Akdeniz İhracatçılar Birliği (BAİB) Başkanı Mehmet Ali Can’ın Denizli’nin Honaz ilçesindeki üretim ve paketleme tesisleri ile bahçelerde kiraz hasadı başladı. Kiraz hasadına gazeteciler de katıldı.

İklimsel koşullar nedeniyle kiraz sezonunun 10 gün geç başladığını belirten BAİB Başkanı Can, Türkiye’de 700 bin ton kiraz üretimi yapıldığını, bunun ancak yüzde 10’luk kısmının ihraç edilebildiğini söyledi. Kiraz hasat sezonunun Ağustos ayının ilk haftasına kadar devam edeceğini belirten Can, maliyetlerin artması nedeniyle üreticinin kiraz üretiminden vazgeçtiğini, cennet hurması (Trabzon hurması) ce Bursa siyah incirine yönelmeye başladığına dikkat çekti.

Bu sezon kiraz rekoltesinin çok iyi olduğunu vurgulayan Mehmet Ali Can, Türk tarımında en büyük sorunun ölçek ve lojistik sorunu olduğunu anımsattı. Can, şöyle konuştu:

‘’Üretici ve ihracatçının maliyeti sürekli artıyor. Döviz kurları baskılanmaya devam ediyor. Lojistik sorunumuz var. Gümrük kapılarında zaman zaman uzun bekleyişler var. Almanya’ya lojistik maliyeti ortalama 6 bin 500 Euro. Pazara 5-6 günde malı ulaştırıyoruz. Sınır kapılarındaki gümrüklerde sıkıntı yaşanırsa bu süre daha çok uzuyor ve ürün bozuluyor. Sezon başlarken üretici fiyatı 300 TL idi, şu an 150 TL civarında. Avrupa’da marketlerde kiraz satışı ise 4,45-5 Euro arasında. Rakibimiz İspanya ve Yunanistan’da da rekolte iyi görünüyor. Ancak bizim hasat süremiz 8 haftayı buluyor. Bu bizim için avantaj haline geliyor. Bu iki ülkede hasat 4 hafta. Bu avantajı iyi kullanmalıyız.’’

"İhracatçı Avrupa ile Rusya arasına sıkıştı"

İhracatın artırılması için yeni pazar arayışlarını sürdürdüklerini anlatan Mehmet Ali Can, Türk yaş meyve sebze ihracatçısının Avrupa ile Rusya arasında sıkıştığını, yeni pazarlara ihtiyaç olduğunu bildirdi.

Kiraz ihracatı açısından Çin’in büyük Pazar olduğunu anlatan Can, yıllardır bu ülkeye ihracatta olumlu sonuç alınamadığını belirtti. Çin’in Türkiye’den Akdeniz Meyve Sineği hastalığına karşı gerekli önlemleri almasını istediğini, ancak bunda başarılı olunamadığını vurgulayan Can, şöyle devam etti:

‘’Çin, Güney Amerika ülkesi Şili’den yılda 3,5 milyar dolarlık 500 bin ton kiraz alımı yapıyor.  Türkiye’nin kiraz üretimi ise 700 bin ton. Eğer Çin ile kiraz alımı konusunda anlaşma olursa Türk ihracatçısı karşılayabilir. Ülkeler arası anlaşma olursa uzak doğu ülkeleri Japonya, Güney Kore ve diğer ülkelere kiraz ihracatı yapılabilir. Türkiye ile Çin Zirai Karantina konusunda anlaşmaları gerekiyor. Türkiye olarak Akdeniz meyve sineğine önlem almak için çeşitli araştırma enstitülerinde çalışmalar devam ediyor.’’

"Döviz dönüşüm desteği artırılmalı"

Can, Türkiye’nin 2024 yılında 230 milyon dolarlık kiraz ihracatı yaptığını, geçen yıl ülke genelinde yaşanan zirai don nedeniyle sıkıntı yaşandığını belirterek, ‘’Geçen yıl kiraz ihracatı bir önceki yıla göre yüzde 63 düştü. 47 milyon dolarlık ihracat yapılabildi. Bu sezon daha çok ihracat yapmayı hedefledik. Ancak, üretim ve ihracatta sorunlar derinleşiyor. Rekabet gücümüz azalıyor. Biraz soluk alabilmemiz için yüzde 3 olan döviz dönüşüm desteği en az yüzde 5 artırılmalı’’ dedi.

Çin’de her şey her kalitede üretilebilir hale geldiğinden, Çin artık ucuz ürünle değil; emsallerinden farklı, daha inovatif, daha kaliteli, daha fonksiyonel, kısaca daha fazla katma değerli ürünlerle küresel pazarda tercih edilmeyi ve güçlü kalmayı hedefliyor.

Çin'in 15’inci Beş Yıllık Planı, ülkenin üretim gücünü düşük maliyetli imalattan yüksek teknoloji ve stratejik bağımsızlığa dayalı bir ekonomik yapıya dönüştürme hedefini ortaya koymaktadır. Plan iki ana eksen üzerine kurulmuştur:

1. Stratejik yeni gelişen endüstriler (Bugün ticari olarak ölçeklenmiş sektörler):

- Yapay zekâ destekli bilgi teknolojileri

- Elektrikli araçlar ve batarya teknolojileri

- Robotik sistemler

- Yeni nesil malzemeler

- Biyoteknoloji

- İleri üretim ekipmanları

- Havacılık ve uzay

2. Geleceğin Endüstrileri (2030 sonrası dönemde küresel liderlik hedeflenen alanlar):

- Kuantum teknolojileri

- Hidrojen ekonomisi

- Nükleer füzyon

- Beyin-bilgisayar ara yüzleri

- İnsan benzeri robotlar ve fiziksel yapay zekâ (Embodied AI)

- 6G iletişim altyapıları

- Drone, eVTOL (Electric Vertical Take-Off and Landing Aircraft-Elektrikli Dikey Kalkış ve İniş Yapabilen Hava Aracı) ve düşük irtifa hava taşımacılığı ekosistemi

Çin resmi makamlarının açıklamalarına göre bu sektörlerin toplam çıktısı 2025’te 870 milyar USD seviyesine yaklaşmış ve 2030’da 1,45 trilyon USD seviyesini aşacağı öngörülmüştür. Bu rakamlar, Çin’in stratejik sektörleri artık niş teknoloji alanları değil, ekonominin yönünü belirleyen büyük ekonomik hacimler olarak tasarladığını da teyit etmektedir. Çin bu yeni planı “yüksek kaliteli kalkınma modeli” olarak da tanımlıyor. Çin, küresel dinamiklerin ve iç talebin geleceğini analiz ettiğinde; bugüne kadar oluşturduğu ölçekte (kapasite) yeterli seviyeye gelindiğini, daha fazla ölçek büyütmenin bu andan itibaren avantaj olmaktan çıkıp iç fiyat savaşına, dünya pazarında düşük kârlılığa, aşırı stoklara ve küresel ticaret gerilimlerine yol açacağını değerlendirmiş. Bu nedenle Çin, iç ve dış taleplere karşı ulaştığı kapasite yeterliliğinin de öz güveni ile artık üretmenin değil satabilmenin öne çıkacağı bir modele geçişin zorunluluğu üzerine sanayisini yeniden şekillendiriyor.

Çin, iç tüketimi de yalnızca talep yaratmak için değil, sanayinin dönüşüm yönünü belirlemek için kullanıyor. Buzdolapları, çamaşır makineleri, televizyonlar, klimalar, su ısıtıcıları ve bilgisayar gibi ev aletleri yanında tanesi 6000 RMB’yi (CNY) veya 900 USD değerini geçmeyen cep telefonu, tabletler, akıllı saatler ve akıllı bileklikler gibi dijital ürünlerde takas programları yapılmakta ve nihai fiyatların %15’ine kadar takas indirimi uygulanmakta. Bu tür tüketim ürünleri takas/yenileme politikalarıyla Çin, yeşil ve akıllı ürünlere yönelimi destekleyerek ekonomik büyümeye katkı sunmakta ve devlet tüketicinin neyi alacağını, üreticinin neyi geliştireceğini ve pazarın hangi teknolojiye yöneleceğini aynı politika seti içinde yeşil dönüşüm ve atık yönetimi ile birlikte ele almaktadır. Böylece yeşil ürün, akıllı cihaz, dijital platform, ödeme altyapısı, döngüsel ekonomi ve lojistik hızı aynı zincirinin halkaları haline gelmektedir.

Canton Fuarı, 3 farklı temada ardışık 3 haftalık bir dönemi kapsıyor ve bu şekilde yılda 2 kez icra ediliyor. 1957 yılında başlayan ve nisan ayında 139’uncusu düzenlenen Canton Fuarı’nda bu yıl önceki yıllara kıyasla; ardışık işlemleri tek gövdede yapabilen entegre robotik sistemler, hareket kabiliyeti ve eksen sayısı artırılmış yapay zeka destekli kaynak robotları, otomasyon çözümleri, farklı kullanım amaçlarına yönelik drone teknolojileri, endüstriyel teslimat çözümleri & lojistik ve depo uygulamaları, otonom sistemler ve yeni nesil (daha hassas, daha hızlı ve işletme maliyeti daha düşük, çok fonksiyonlu) metal işleme merkezleri dikkatimizi çeken konular oldu.

Çin’e gitmeden önce zamansal olarak uzun ve maddi olarak da pahalı bu ziyaretimizin hem kendimize hem ülkemize daha faydalı yansımaları olabilmesi için bir ön hazırlık süreci de planlamıştık. Bu dönemde detaylı bir şekilde incelediğimiz Çin’in güncel stratejik planlarında ve programlarında yer alan “bedenlenmiş zekâ”, “düşük irtifa ekonomisi”, “akıllı robotlar” ve “yüksek seviye ekipman” başlıklarının sahada nasıl vücut bulduğunu da bu fuarda görmüş olduk.

Ulusal planlarda yazan süslü satırların fabrika, yol, tren, havalimanı, serbest ticaret limanı, e-ticaret davranışı gibi çok farklı ortamlarda günlük hayata nasıl yansıdığını da anlatan bu fuar; Çin’in devlet olarak düne kadar desteklediği “kapasite büyütme amacı”ndan “katma değeri büyütme amacı”na evrilme niyetini de gösteren önemli bir iletişim platformu da olmuş durumda.

Başka bir ifadeyle, Canton Fuarı Çin’in güncel strateji belgeleriyle fuarda sergilenenler arasında doğrudan bir bağ kurabildiğimiz bir deneyim de oldu bizler için. Çin’de her şey her kalitede üretilebilir hale geldiğinden, Çin artık ucuz ürünle değil; emsallerinden farklı, daha inovatif, daha kaliteli, daha fonksiyonel, kısaca daha fazla katma değerli ürünlerle küresel pazarda tercih edilmeyi ve güçlü kalmayı hedefliyor. Bu politikada çok üreten değil, ürettiğini sürdürülebilir yapıda satabilen daha kıymetli hale gelecek. Uluslararası pazarda var olmak isteyen tüm oyuncular için de Çin’in bu tavrı yeni bir zorlama sınırı olacak. Çünkü; kırmızı okyanustan mavi okyanusa geçme stratejisi Çin’le rekabette olan ülkeler / firmalar için düşünülmesi gereken yeni bir mücadele alanı daha açacak.

Canton Fuarı’na 3 yıldır heyetle gitmemizin ana sebebi tam da burada yatıyor aslında. Ben, Canton Fuarı’nı yalnızca ürün aranan bir fuar olmaktan çok, Çin’in üretim vizyonunu anlama, Ar-Ge yönelimlerini okuma, trend analizi yapma ve teknolojik gelişim hızını görme için değerli bir fırsat ve gözlem alanı olarak görüyorum. Bu nedenle de farklı STK görevlerim kapsamında, farklı platformlarda Türk sanayicisine Çin’i ve bu fuarı ziyaret etmeleri ve kendi gelişim amaçlarına uygun farklı birkaç firmayı yerinde görmeleri yönünde mütevazı tavsiyelerimi iletmeye özel özen gösteriyorum.

Çin, uluslararası rekabette, güçlü kalmak ve ürettiğini satabilmek için ortaya koyduğu yeni inisiyatife uygun olarak; Canton’da önceki yıllardan farklı tedbirler de almış. Örneğin, bu fuarda ilk kez yabancılara bireysel stant kurma izni verilmemiş. Ülkelerin milli katılımlarına müsaade eden, ancak firmaların bireysel stantlarıyla kendilerini ifade etmelerine izin vermeyen bu durumu ben bir pazarlama enstrümanı ve rekabet stratejisi olarak görüyorum ve bu kararı “bana ziyaretçi olarak gelene, kendime rakip yaratmadan, ben kendi firmalarımla cevap vereceğim” şeklinde tercüme ediyorum.

Bu arada, teknoloji Çin’de sadece fuarda sergilenen bir vitrin gücü de değil. Çin’de geçen seneye kadar pasaport kontrolünde yaşanan beklemeler de otomasyon ve görüntü işleme yöntemleri ile hızlandırılmış. Fuarda ilk kayıt yaptırdığımız yıl bize verilen giriş kartı ve yine görüntü işleme teknolojili giriş kapıları ile binlerce insan yeniden kayıt yaptırmaya gerek duymadan ve dakikalar içerisinde fuar alanına giriş yapabilmekte. Çin’in teknolojiyi ve hızı şehir hayatına, ödeme sistemlerine, teslimat alışkanlıklarına, mağaza deneyimine, fabrika yönetimine, kalite kontrole ve lojistiğe yaymaya çalıştığını orada geçirdiğiniz her anınızda hissediyorsunuz. Teknolojik açılımdaki bu bütünsel bakış, iş hayatında kültür haline geldiğinden, Çin’in rekabet gücünün en kritik silahlarından birisi olmuş.

Bu fuarda en çok ilgi çekici alanlardan birisi de farklı tipte ve farklı amaçlarla üretilmiş drone çözümleri idi. Bu bağlamda “düşük irtifa ekonomisi”nin nasıl bir fırsat olabileceğini de gözlemlediğimiz bu fuarda yangın söndürme, temizlik, savunma, kargo, tarım, insan ve malzeme taşıma, şehir lojistiği gibi alanlarda drone uygulamalarını gördük. Drone teknolojisi ve muhtemel kullanım alanlarına yönelik çözümler, ulusal ve uluslararası regülasyonlardan önde ilerlediği için, öğrendiğimiz kadarıyla Çin hükümeti de bu teknolojiye uyumlu ve güvenli bir düşük irtifa mevzuatı oluşturmaya çalışıyor. Çin’deki hız kavramını yakından deneyimlediğimden, bir iki yıl içerisinde bu mevzuata uyumlu düşük irtifa araçlarını Çin alçak hava sahasında sıklıkla göreceğimizi düşünüyorum.

Çin’de nakliye ve taksi şoförleri, kurye gibi çalışanların sayısının 85-100 milyon arasında olduğu söyleniyor. Drone teknolojisinin gelişmesine ve sahada uygulamalarının artmasına bağlı olarak, kurye, şoför, depo ve saha operasyonları da yeniden şekilleneceği için, bu 100 milyona yaklaşan nüfusun görev tanımlarında da majör değişiklikler olacak, “drone kullanma sertifikası” gibi özellikler aranacak muhtemelen. Bu insanların, değişen iş niteliklerine eğitsel ve sosyal uyumlanmasının da hükümetlerin ve STK’ların düşünmesi gereken bir konu olacağı aşikar.

Çin, son zamanlarda hep ABD ile birlikte gündeme geliyor, ancak sadece ABD ile rekabet eden bir ülke değil. Çin aynı anda Avrupa, Afrika, Orta Doğu, Orta Asya, Körfez, Güney Amerika ve Türkiye hattında çok katmanlı bir ilişki mimarisi kurmakta. Canton Fuarı’nın katılımcı profiline de baktığımızda; Avrupalı ziyaretçi kadar Türkiye, Hindistan, Pakistan, Ortadoğu ülkeleri, Afrika ve Güney Amerika’dan ziyaretçi geldiğini görüyoruz. Bu durumu da Çin’in artık yalnızca Batı pazarlarına değil, gelişmekte olan pazarlara daha agresif, daha esnek ve daha kapsamlı bir satış politikası geliştirdiğinin sahadaki yansıması olarak tanımlıyorum. Canton Fuarı’nda yer alan makine-ekipman üreticilerinin stantlarında sıklıkla gördüğümüz “Küresel Distribütör Ağımıza Siz de Katılın” ilanları da bu çabaların bir yansıması olarak gözümüze ilişti.

Çin’in esnek ve hızlı uyumlanma becerisine örnek vermek niyetimle, geçen yılki yazımda Çin tarafından ABD gümrük tarife değişikliklerine verilen reaksiyonlardan bahsetmiştim. Bu yıl da, bazı Asya-Pasifik ülkelerinde meydana gelen talep daralması sonrasında, bu bölgelere tahsis ettikleri iş gücünün bir kısmını hızlıca Brezilya ve Türkiye gibi pazar potansiyeli yüksek ülkelere kaydırdıklarını bu ziyaretimizde çok firmada gözlemledik.

Çin otomobil pazarında liderlik, elektrikli araçlarda

2025’te Çin’de elektrikli otomobiller; yıllık otomobil satışlarında ilk kez yarıdan fazla pay almışlar. Elektrikli ağır kamyon satışları üç katına çıkarak 200.000 adede ulaşmış. Bu güçlü dönüşüm, aynı zamanda yoğun fiyat rekabeti ve kapasite baskısı da yaratmış. Fuarda açık hava stantlarında sergilenen elektrikli araçlar yanında kapalı alanda da duvara asılmış ilanlarla oluşturulmuş küçük stantlar vardı. Her birisi kendi içinde birbiri ile rekabet eden bu elektrikli araçlarda Çin’de 100’den fazla üretici olduğunu geçen sene de paylaşmıştım. Artık kendi aralarında fiyat rekabetine giren elektrikli araçlar önceki dönemde olduğu gibi 15’inci Beş Yıllık Plan’da öncelikli sektör olarak öne çıkarılmış değil. Bu da aslında Çin Devleti’nin kapasiteyi daha fazla büyütmeden katma değere odaklanma stratejisini gösteren bir başka saha deneyimi oldu bizler için.

Seyahat Acenteleri Yöneticileri Derneği (SAYD) Başkanı Mehmet Gem yaptığı açıklamada, Türkiye’nin, Kasım 2026’da dünya tarihinin en geniş kapsamlı çevre organizasyonlarından biri olan Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı’na (COP31) Antalya’da ev sahipliğİ yapacağını anımsattı.

Küresel iklim diplomasisinin kalbinin atacağı bu zirvenin, yalnızca çevresel hedeflerin tartışılacağı bir platform olmadığını, aynı zamanda Antalya'nın sürdürülebilir kent yönetimi ve kriz çözme kapasitesini dünya sahnesine taşıyacağı tarihi bir vitrin niteliğinde olduğunu belirten Gem, ‘’Antalya EXPO alanında ‘Mavi Alan’ ve ‘Yeşil Alan’ olarak yürütülen çalışmalar, kentin geçmiş dönem yatırımlarının küresel bir vizyonla yeniden işlevselleştirilmesi adına şüphesiz büyük bir adım’’ dedi.

Ancak COP31 gibi zaman hassasiyeti üst düzeyde olan organizasyonların başarısının, sahip olunan fiziki kapasiteden ziyade insan akışının nasıl yönetildiğiyle ilişkili olduğunu vurgulayan Gem, şunları kaydetti:

‘’Antalya, güçlü turizm altyapısıyla bu yükü kaldırabilecek deneyime fazlasıyla sahip. Fakat Kundu, Lara, Belek ve şehir merkezinden EXPO alanına yönelecek yoğun delegasyon trafiği, alıştığımız yaz turizmi hareketliliğinden çok daha farklı, dakikaların bile önemli olduğu bir dinamik gerektiriyor. Bu nedenle, bölgede yürütülen altyapı ve yol genişletme çalışmalarının; akıllı ulaşım sistemleri, alternatif güzergahlar ve entegre toplu taşıma ağlarıyla desteklenmesi, olası darboğazları baştan çözmek ve kent lojistiğinin sürdürülebilirliğini sağlamak adına hayati bir önem taşıyor. İşin operasyonel tarafı kadar, kentin küresel itibarını belirleyecek olan konaklama ve etik boyutu da büyük bir hassasiyet gerektiriyor. Antalya, sunduğu hizmet kalitesiyle dünya çapında eşsiz bir avantaja sahip. Bu gücün korunması, serbest piyasa dinamikleri ile uluslararası güvenilirlik arasındaki ince dengenin gözetilmesine bağlıdır.’’

"Fiyat dalgalanmalarına yol açmamalı"

COP31 Zirvesinin geçmiş zirvelerdeki deneyimlerin dikkate alınmasını isteyen Mehmet Gem, şöyle devam etti:

‘’Geçmiş küresel zirvelerde, örneğin Brezilya'da yaşanan konaklama krizlerinin ve öngörülemeyen fiyat dalgalanmalarının Antalya’da tekrarlanmaması son derece kritik. Sektörümüzün, uzun vadeli destinasyon güvenilirliğini kısa vadeli ticari reflekslerin önünde tutarak makul fiyat politikalarını sürdürmesi ve mevcut kontratlara sadakat göstermesi, küresel algımız açısından belirleyici bir rol üstlenecektir. Tüm bu sürecin sağlıklı yürümesi için, rezervasyon ekosisteminin de şeffaf ve kapsayıcı bir zeminde tutulması şarttır. Büyükelçiliklerin, yabancı devlet kurumlarının ve uluslararası delegasyonların kendi çözüm ortakları veya diplomatik ağları üzerinden doğrudan rezervasyon yapma eğilimleri, bilindiği üzere küresel bir standarttır.’’

COP31’in, sadece iklim krizine çözümler aranan bir toplantı değil, ev sahibi ülkenin vizyonunu, iş yapma kültürünü ve taahhütlerine olan bağlılığını tüm dünyaya gösterdiği devasa bir ayna olacağına dikkat çeken Gem, ‘’Devletlerin iklim için buluştuğu bu tarihi zirvenin, Antalya’nın operasyonel kusursuzluğu, şeffaflığı ve yüksek iş etiğiyle anılması, Türkiye’nin küresel turizm tarihindeki en güçlü başarı hikayelerinden biri olacaktır. Sektörün tüm paydaşları olarak bize düşen, bu ortak sorumluluğun bilinciyle hareket etmek ve Antalya'nın itibar mirasını bu sağlam temeller üzerine inşa etmektir’’ dedi.

Isparta Ticaret Borsası, Yıllık Üye İstişare Programlarının ilkini Yalvaç’tan başlattı. İstişare programına, Isparta Ticaret Borsası Meclis Başkanı Nevzat Demirel, Meclis Başkan Yardımcısı Ali Ak, Yönetim Kurulu Başkan Yardımcıları Abdülkadir Kurucu ve Erhan Göçerli, yönetim kurulu üyeleri Mehmet Bayındır ve Sadettin Güneş, Yalvaç Ticaret ve Sanayi Odası (YALTSO) Başkanı Yalçın Kurucu, TOBB Isparta Genç Girişimciler Kurulu icra komitesi üyesi ve Yalvaç Belediye Başkanı Mustafa Kodal, Genç Girişimciler Kurulu üyeleri ile Yalvaç bölgesinde faaliyet gösteren borsa üyeleri katıldı.

Isparta Ticaret Borsası Başkanı Hüdai Şahin, göreve geldikleri günden bu güne kadar olan süreçte üyelerinden gelen ve bölgesel sorunlar hakkında yapmış olduğu girişim ve faaliyetler hakkında bilgi verdi. Şahin, şunları kaydetti.

‘’Göreve geldiğimiz günden bu yana, bölgesel olarak üyelerimizin ihtiyaçlarını, sorunlarını ve çözüm önerilerini yakından takip ederek pek çok önemli projeye imza attık. Bu kapsamda, üyelerimizden gelen talep ve sorunları 29 kez Ankara’ya ileterek çözüme kavuşması için kararlılıkla takipçisi olduk ve olmaya da devam ediyoruz.’’

Bölgemizin tarım ve hayvancılık merkezlerinden Yalvaç’ta, hububat ve süt ürünlerinin ön plana çıktığını vurgulayan Şahin, şöyle devam etti:

‘’Bu doğrultuda, Borsamızın Yalvaç temsilciliğine modern bir süt analiz cihazı kazandırarak hem üyelerimizin hem de üreticilerimizin hizmetine sunduk. Yine bu bölgedeki hububat üreticilerimiz ve üyelerimiz için Çetince köyü mevkiinde 20 bin ton kapasiteli bir Lisanslı Depo (LİDAŞ) kurmayı hedefliyoruz. Bu büyük ve yüksek maliyetli proje. Konuyla alakalı çalışmalarımızı sürdürüyoruz.’’

"Isparta elmasının Mısır’a ihraç edilmesi için çalışıyoruz"

Bölgemizin en önemli değerlerinden Isparta elmasının ihracatı içinde çalışmalarını aralıksız sürdürdüklerini belirten Şahin, ‘’Özellikle Mısır pazarının açılması amacıyla hem bu ülke tarafında hem de Türkiye’deki bürokratik süreçleri yakından takip ediyoruz. Bakanlıklarda yaptığımız son girişimler sonucunda, iki ülke arasındaki Serbest Ticaret Anlaşması heyetlerinin en kısa sürede toplanarak çalışmalara başlayacağı bilgisini aldık’’ dedi.

Antalya Ticaret ve Sanayi Odası (ATSO) ile Akdeniz Üniversitesi arasında geçen yıl yanan Akdeniz Üniversitesi Hastanesi’nin hasarlarını gidermek ve ihtiyaçlarının karşılanması amacıyla yapılacak 50 milyon liralık bağış için iş birliği protokolü imzalandı. İş birliği protokolünü ATSO Başkanı Yusuf Hacısüleyman ile Akdeniz Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Özlenen Özkan arasında imzalandı.

Akdeniz Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Özlenen Özkan, ATSO’nun destekleri için Başkan Yusuf Hacısüleyman’a destekleri için teşekkür etti. Üniversite hastanesinin geçen yıl yaşanan yangın felaketinde en önemli bölümlerin hasar gördüğünü anımsattı. Prof. Dr. Özkan, şunları kaydetti:

‘’Bu destek sadece sağlık anlamında değil, orada asistanlar ve öğrenciler de yetişecek. Oraya giden herkes, ATSO ismini görünce kurumun ne kadar güçlü ve saygın olduğunu bir kez daha anlayacaktır. ATSO, zor zamanımızda yanımızda olarak kara gün dostu olduğunuzu gösterdi. İyi ki varsınız. Bu adım toplumda büyük bir motivasyon yarattı. ATSO’nun bağış yaptığının duyulması üzerine pek çok hayırsever bizi arayarak destek vermek istediklerini söylediler. Yardımların arkasının geleceğine inanıyorum.’’

ATSO Başkanı Yusuf Hacısüleyman da, ATSO tarihinde bugüne kadar böyle bir yardımın yapılmadığına dikkat çekerek, alınan bu kararın arkasındaki en büyük etkenin Rektör Özkan’a duyulan güven olduğunu söyledi. Bağış kararının ATSO Meclisi'nde oy birliği ve gönül birliğiyle alındığını anlatan Hacısüleyman, “Bizim için miktar hiç önemli değil, önemli olan bir farkındalık yaratmak ve kurumlar arası iş birliğini bu şekilde geliştirmektir. ATSO’nun bu  adımı Antalya’daki diğer hayırseverleri de harekete geçireceğine inanıyorum. ATSO olarak üniversiteye ve hastaneye olan katkılarımız devam edecek’’ dedi.

Türkiye'nin UNESCO Yaratıcı Şehirler Ağı'nda "Edebiyat Şehri" ünvanına sahip ilk ve tek şehri olan Kahramanmaraş, uluslararası tanıtım programıyla İstanbul'da kültür, sanat ve medya dünyasının temsilcileriyle buluşmaya hazırlanıyor. 

Belediyeden yapılan açıklamaya göre, Necip Fazıl Kısakürek'ten Cahit Zarifoğlu'na, Nuri Pakdil'den Rasim Özdenören'e kadar Türk edebiyatına yön veren pek çok önemli ismi yetiştiren Kahramanmaraş, UNESCO Yaratıcı Şehirler Ağı'na "Edebiyat Şehri" olarak kabul edilerek kültürel birikimini uluslararası ölçekte tescilledi. Yüzyıllara yayılan güçlü edebiyat geleneği, yaşayan kültür hayatı ve bu mirası geleceğe taşıma vizyonuyla dikkat çeken şehir, artık dünyanın sayılı edebiyat şehirleri arasında yer alıyor.

Kahramanmaraş'ın UNESCO Yaratıcı Şehirler Ağı Edebiyat Şehri ünvanına uzanan yolculuğu, şehrin sahip olduğu kültürel zenginlikler ve bu unvanın geleceğe dönük kazanımları, 19 Haziran 2026 tarihinde İstanbul Atatürk Kültür Merkezi'nde düzenlenecek uluslararası tanıtım toplantısında kapsamlı şekilde ele alınacak. Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy ile Kahramanmaraş Büyükşehir Belediye Başkanı Fırat Görgel'in katılımıyla gerçekleştirilecek programda, UNESCO Yaratıcı Şehirler Ağı sürecinin detaylarının yanı sıra edebiyat turizmi, kültür ekonomisi, uluslararası iş birlikleri ve Kahramanmaraş'ın kültürel vizyonu da kamuoyuyla paylaşılacak.

UNESCO'nun kazandırdığı yeni dönem masaya yatırılacak

Toplantıda, UNESCO Yaratıcı Şehirler Ağı'nın Kahramanmaraş'a sağlayacağı kültürel, sosyal ve ekonomik fırsatlar kapsamlı şekilde değerlendirilecek. Şehrin uluslararası görünürlüğünün artırılması, kültürel iş birliklerinin geliştirilmesi ve dünya edebiyat şehirleriyle kurulacak yeni bağlantılar hakkında bilgiler paylaşılacak.

UNESCO Edebiyat Şehri unvanının yalnızca bir prestij göstergesi değil, aynı zamanda kültür temelli kalkınma açısından önemli bir fırsat sunduğu vurgulanacak.

Programın önemli başlıklarından birini de Kahramanmaraş'ın edebiyat turizmi potansiyeli oluşturacak. Şehrin yetiştirdiği şairler, yazarlar ve düşünürler etrafında şekillenecek kültür rotaları, edebiyat etkinlikleri ve yeni projelerin turizme sağlayacağı katkılar değerlendirilecek.

Ayrıca yayıncılık, kültürel etkinlikler, yaratıcı endüstriler ve kültür ekonomisi alanlarında UNESCO Yaratıcı Edebiyat Şehri unvanının oluşturacağı yeni fırsatlar da toplantının gündeminde yer alacak.

Kahramanmaraş'ın edebi mirası dünyaya anlatılacak

Yüzyıllardır Türk edebiyatına yön veren isimler yetiştiren Kahramanmaraş, sahip olduğu güçlü kültürel mirası uluslararası ölçekte tanıtmayı hedefliyor. Program kapsamında şehrin edebiyat geleneği, kültürel kimliği, UNESCO Yaratıcı Şehirler Ağı  sürecine dahil olma hikâyesi ve bu ünvanın Türkiye'nin kültürel tanıtımına sağlayacağı katkılar da paylaşılacak.

Basının önde gelen temsilcileri, akademisyenler, kültür-sanat dünyasının önde gelen isimleri ve sektör paydaşlarını bir araya getirmesi beklenen programda, edebiyatın toplumları birleştiren gücü, kültürel hafızanın korunmasındaki rolü ve bu mirasın gelecek kuşaklara aktarılmasına yönelik çalışmalar da gündeme gelecek. Toplantı, Kahramanmaraş'ın UNESCO Edebiyat Şehri olarak üstleneceği yeni rolün ve dünya edebiyat şehirleri arasındaki konumunun kamuoyuna aktarılacağı önemli bir buluşma niteliği taşıyacak.

Yenişehir Belediyesi, can dostların yaşam standartlarını en üst seviyeye çıkaracak, ilçenin yıllardır hasretle beklediği dev projeyi hayata geçirdi. “Yenişehir Hayvan Bakımevi ve Doğal Yaşam Alanı” açılış töreninde konuşan Yenişehir Belediye Başkanı Ercan Özel, “Yıllarca sokaklardaki masum canların çaresizliğine şahit olmak içimizde kanayan bir yaraydı. Kendi kendime bir söz vermiştim; eğer bu şehre hizmet etme lütfuna erişirsem, ilk işimiz o masumların hakkını teslim etmek olacaktı. Bugün o büyük sözü yerine getirmenin tarifsiz mutluluğunu yaşıyoruz” dedi.

Başkan Ercan Özel, “Toplam 13 bin metrekarelik devasa bir alan üzerine kurduğumuz bu tesis, sadece Bursa’nın değil, Güney Marmara’nın en büyük, en modern hayvan bakımevlerinden biri haline geldi. Burada, tam donanımlı ameliyathane ve muayene odaları, karantina ve yoğun bakım üniteleri, röntgen ve ultrason cihazları, anne-yavru yaşam alanları, tekli konaklama alanları, operasyon sonrası müşahede bölümleri, geniş ve ferah doğal yaşam alanları bulunuyor.  Biz inanıyoruz ki; burası Bursa’nın ve bölgemizin en güçlü yaşam ve rehabilitasyon merkezi olacak” ifadelerini kullandı.

Hem hayvan hem halk sağlığı güvence altında

Tesiste görev yapacak 2 veteriner hekim, 2 tekniker ve 4 destek personeli olmak üzere toplam 8 kişilik uzman ekip, popülasyonu kontrol altına almak adına ilk etapta ayda 60 hayvanı kısırlaştırmayı hedefliyor. Düzenli olarak yapılacak çip uygulamaları, aşılamalar, iç ve dış parazit tedavileriyle hem hayvan sağlığı hem de halk sağlığı üst düzeyde korunacak. Aynı anda 200 hayvana hizmet verecek kapasitedeki tesis, ihtiyaç halinde 400 hayvana kadar genişletilebilecek. Tesisin çok kısa bir süre içinde ailelerin çocuklarıyla birlikte vakit geçirebileceği bir eğitim yuvasına dönüştürüleceğini anlatan Başkan Ercan Özel, konuşmasını şöyle tamamladı “Bir canın satın alınacak bir eşya değil, emanet olduğunu çocuklarımıza burada öğreteceğiz. Bu proje sadece belediyemizin değil; Bursa Valiliğimizin, Kaymakamlığımızın, ilgili müdürlüklerimizin, BDK Yapı firmasının ve gece gündüz sahada bizimle olan fedakar hayvanseverlerimizin ortak başarı hikayesidir.”

Seferihisar Belediye Başkanı İsmail Yetişkin, şenliğin ilçenin önemli değerlerinden biri haline geldiğini belirterek tüm vatandaşları etkinliğe davet etti.
Başkan Yetişkin, "Lavanta Hasat Şenliğimiz 11 yıldır üreticimizi, doğamızı ve kültürel değerlerimizi buluşturan özel bir etkinlik olarak büyümeye devam ediyor. Turgut Köyümüzün mor renge bürünen lavanta tarlalarında hem hasadın bereketini paylaşacak hem de birbirinden güzel etkinliklerle keyifli bir gün geçireceğiz. Tüm yurttaşlarımızı ve misafirlerimizi bu güzel coşkuya ortak olmaya davet ediyorum" dedi.

Şenliğe ring seferleri düzenlenecek

Seferihisar Belediyesi, etkinliğe katılmak isteyen vatandaşlar için ücretsiz ring seferleri de düzenleyecek. Ring araçları 13.00, 14.00 ve 15.00 saatlerinde Seferihisar Kapalı Pazar Yeri'nden hareket edecek. Dönüş seferi ise saat 19.00'da Turgut Köyü'nden gerçekleştirilecek.

Bir çiftçinin çiftliğini fareler basar. Ürünler zarar görür, düzen bozulur. Çiftçi çözüm olarak beyaz bir kedi alır.

Beyaz kedi işini çok iyi yapar. Kısa süre içinde farelerin tamamını temizler. Çiftlik yeniden güvenli ve huzurlu bir yer haline gelir. Sorun ortadan kalkmıştır.

Çiftçi düşünür:

"Artık fare yok. Bu kediye de ihtiyacım kalmadı."

Ve beyaz kediyi gönderir.

Aradan zaman geçer. Fareler yeniden ortaya çıkar. Çünkü sorun çözülmüş olsa da, onu çözebilen kişi artık orada değildir. Bu kez çiftçi kara bir kedi alır.

Kara kedi farklı davranır. Fareleri tamamen yok etmez. Her gün birkaçını yakalar, birkaçını bırakır. Sorun hiçbir zaman tam olarak bitmez ama hiçbir zaman kontrolden de çıkmaz. Böylece çiftçi sürekli kediye ihtiyaç duyar.  Kara kedi çiftlikte kalır.

Bu hikâye kedilerden çok liderlik anlayışıyla ilgilidir.

Bazı liderler, bir problemi tamamen çözen insanların değerini göremezler. Çünkü onların başarısı görünmez hale gelir. Sorun ortadan kalkınca, sanki hiçbir zaman var olmamış gibi düşünülür. Oysa ortada duran düzen, o kişinin emeğinin sonucudur. Böyle organizasyonlarda en yetenekli çalışanlar bazen ödüllendirilmek yerine göz ardı edilir. Hatta kimi zaman işten ayrılmalarına neden olacak kadar değersiz hissettirilirler. Çünkü başarılarının bedeli görünmez olmaktır.

Diğer yandan bazı insanlar vazgeçilmez görünmenin yolunun problemleri tamamen çözmek değil, onları yönetilebilir seviyede tutmak olduğunu öğrenirler. Sürekli ihtiyaç duyulan kişi olurlar. Çünkü varlıklarının gerekçesi, hiçbir zaman tamamen ortadan kaldırılmayan sorunlardır.

Gerçek liderlik ise beyaz kedileri fark edebilmektir. Bir kurumun başarısı, içeride kaç problem olduğu ile değil, kaç problemin sessizce çözüldüğü ile ölçülür. En değerli çalışanlar bazen en çok görünenler değil, sorunlar ortaya çıkmadan önce onları ortadan kaldıranlardır. Çünkü iyi liderler problemi görür. Büyük liderler ise problemi çözen insanı görür.

Ama burada önemli bir ayrım var: Kurnaz kişiler her zaman daha başarılı olmazlar; ancak kötü yönetilen kurumlarda daha kalıcı olabilirler. Ne yazık ki gerek özel sektörde gerek kamu sektöründe gerek kar amacı gütmeyen kurumlarda oldukça sık rastlanan bir durum kötü yönetim. Doğal olarak bu kurumlar uygulamalarında ve  yönetimlerinde ve adil olmuyorlar.

Bu durumda  liderler sonuçtan çok görünürlüğü, gerçek katkıdan çok algıyı ödüllendiriyor. Böyle ortamlarda problemi tamamen çözen kişi, kendi önemini de görünmez hale getiriyor. Sorun ortadan kalktığında yöneticinin gözüne çarpan şey çözüm değil, artık ihtiyaç duyulmuyor gibi görünen kişi oluyor ne yazık ki.

Buna karşılık kurnaz çalışanlar farklı bir oyun oynuyorlar.  Bilgiyi paylaşmaz, süreçleri karmaşık tutar, kendilerinden başka kimsenin çözemeyeceği bağımlılıklar yaratırlar. Hatta bazen sorunları tamamen ortadan kaldırmak yerine kontrollü biçimde sürdürürler. Böylece kurum onların varlığını sürekli hisseder.

Fakat burada trajik olan şey şudur: Kurum kısa vadede kara kediyi ödüllendirirken, uzun vadede bedelini öder. Çünkü;

• Beyaz kedi kuruma değer üretir. Kara kedi ise kuruma bağımlılık üretir.
• Beyaz kedi sistem kurar. Kara kedi sistemin eksiklerinden beslenir.
• Beyaz kedi yokken sorun geri gelir ama onun çözümü kuruma öğretilebilseydi sorun bir daha dönmezdi. Kara kedi ise sorunun hiçbir zaman tamamen bitmemesinden fayda sağlar.
• Beyaz kedi sessiz çalışır. Kara kedinin ise çalıştığını herkes duyar.

Aslında bu hikâye liderlik kalitesinin bir testidir.

Yetenekli liderler "Bu kişi ne kadar meşgul?" yerine şu soruyu sorar: "Bu kişi sayesinde hangi problemler artık yaşanmıyor?"

Yetersiz liderler ise genellikle yalnızca gördüklerini yönetirler. Yangını söndüren kişiyi alkışlarlar ama yangının çıkmasını engelleyen kişiyi fark etmezler.

Bu nedenle birçok kurumda paradoksal bir durum ortaya çıkar:

En iyi çalışanlar, işlerini o kadar iyi yaparlar ki yöneticiler onların ne kadar değer yarattığını göremez hale gelir.

En kötü çalışanlar ise sürekli görünürdür; çünkü etraflarında sürekli çözülmesi gereken problemler vardır.

Belki de hikâyenin en acı tarafı budur. Fareleri tamamen yok eden beyaz kedi gönderilirken, farelerin hiç bitmemesini sağlayan kara kedi "vazgeçilmez" ilan edilir.

Oysa sağlıklı kurumların amacı vazgeçilmez insanlar yaratmak değil, vazgeçilmez sistemler kurmaktır. Liderin görevi de kendisini veya çalışanlarını vazgeçilmez yapmak değil, başarıyı tekrar edilebilir hale getirmektir.

Bu yüzden soru "Kurnaz kişiler kurumlarda daha mı kalıcı olur?” Adil bir yönetim ya da adil bir yönetici gelene kadar evet.

Liderler, kimin kurum için değer ürettiğini, kimin ise kurumun zayıflıklarından faydalandığını ayırt edebiliyor mu?

Bir kurumun geleceğini belirleyen şey ise bu soruya verdiği cevaptır.

En iyi çalışanları neden kaybederiz?

Çünkü birçok kurumda gerçek değer değil, görünürlük ödüllendirilir.

• Sorunları çözdükleri için görünmez hale gelirler.
• Yüksek performansları zamanla normal kabul edilir.
• Bilgiyi paylaşır, sistem kurar ve bağımlılık yaratmazlar.
• Yangını önlerler; bu yüzden kahraman olarak görülmezler.
• Sonuç üretirler ama sürekli meşgul görünmezler.
• Algının performanstan daha değerli olduğu ortamlarda motivasyonlarını kaybederler.
• Daha fazla sorumluluk alır, aynı oranda takdir veya yetki görmezler.
• Değerlerinin ancak ayrıldıktan sonra anlaşılır.

İyi çalışanlar iş bulmakta zorlanan insanlar değildir. Kendi değerlerini görebildikleri anda, onları görebilen başka kurumlar da bulurlar. En iyi çalışanlar genellikle daha iyi teklifler yüzünden değil, yeterince değer görmedikleri için giderler.

Elbette bu ölçekte bir yatırımın ilk bakışta dikkat çeken tarafı üretim kapasitesi, teknoloji altyapısı ve ihracat gücüne sağlayacağı katkıdır. Ancak bana göre bu yatırımın asıl önemi, Gaziantep'in son yıllarda oluşturduğu üretim ekosistemini ve sanayi derinliğini bir kez daha ortaya koymasında yatıyor.

Bugün Şölen'in raflarda gördüğümüz bir çikolatasına baktığımızda aslında yalnızca bir gıda ürününü görmüyoruz. O ürünün arkasında Gaziantep'te faaliyet gösteren çok sayıda sektörün ortak emeği bulunuyor. Ambalaj üreticileri, plastik ve film sanayicileri, karton kutu üreticileri, makine imalatçıları, lojistik firmaları, depolama şirketleri, reklam ve tasarım ekipleri, bakım-onarım hizmetleri veren işletmeler ve daha birçok yan sektör bu büyük üretim zincirinin halkalarını oluşturuyor.

Bir fabrikanın bacası tüttüğünde yalnızca kendi çalışanlarına değil, çevresinde oluşan yüzlerce işletmeye de hayat veriyor. İşte sanayileşmenin gerçek gücü de burada ortaya çıkıyor. Gaziantep yıllardır Türkiye'nin üretim üslerinden biri olarak anılıyor. Ancak son dönemde özellikle gıda sektöründe oluşan kümelenme, şehri yalnızca bir üretim merkezi olmaktan çıkarıp bölgesel bir çekim merkezine dönüştürüyor.

Baklava, makarna, unlu mamuller, kuruyemiş, bitkisel yağlar, şekerleme ve çikolata üretiminde Türkiye'nin en güçlü merkezlerinden biri haline gelen Gaziantep, artık bu sektörlerin ihtiyaç duyduğu yan sanayileri de bünyesinde barındırıyor.

Bu durum yatırımcı açısından büyük bir avantaj sağlıyor. Çünkü üretim için gerekli birçok girdiye aynı şehir içerisinde ulaşabilmek hem maliyetleri düşürüyor hem de rekabet gücünü artırıyor. Şölen'in yeni fabrikasını yalnızca bir şirket yatırımı olarak değerlendirmek eksik olur. Bu tesis aynı zamanda Gaziantep'te yıllar içerisinde oluşan sanayi kültürünün, girişimcilik ruhunun ve üretim kabiliyetinin de bir sonucu.

Çoban Ailesi'nin 36 yıl önce başlayan girişimcilik yolculuğu bugün dünya markası seviyesine ulaşmış durumda. Ancak bu başarı hikâyesi aynı zamanda Gaziantep'in başarı hikâyesidir. Çünkü dünya pazarlarına ulaşan her ürünün arkasında bu kentin işçisi, mühendisi, sanayicisi ve tedarikçisi bulunuyor.

Gaziantep bugün tam da bunu başarıyor. Şölen'in üçüncü fabrikasıyla birlikte yükselen yalnızca yeni üretim hatları değil, aynı zamanda Gaziantep'in gıda sanayisindeki liderliği, ihracat potansiyeli ve yatırım çekme kapasitesi de yükseliyor. Belki de bu yatırımın en önemli mesajı burada saklı.

27 futbol sahası büyüklüğündeki bu tesis, aslında Gaziantep'in üretim gücünün ulaştığı ölçeği gösteren bir sembol. Ve bu sembol bize bir kez daha hatırlatıyor ki Türkiye'nin kalkınma hikâyesi, üreten şehirlerin omuzlarında yükselecek ve Gaziantep de bu hikâyenin en güçlü başrollerinden biri olmaya devam edecek gibi görünüyor.

 Tüm Mühendis Kadınlar Derneği (TÜMKAD), bu yıl 5’incisi düzenlenecek ‘23 Haziran Dünya Kadın Mühendisler Günü Konferansı’nın tanıtımı için bir basın toplantısı gerçekleştirdi.

“Mühendislik Zekâsının Yükselişi” temasıyla hazırlanan konferansın detaylarının paylaşıldığı toplantıda, kadın mühendislerin teknoloji, yapay zekâ ve dönüşüm süreçlerindeki rolü vurgulanırken, Türkiye’nin geleceğinde mühendislik zekâsının taşıdığı stratejik öneme dikkat çekildi. Toplantıda konuşan TÜMKAD Kurucu Başkanı Ülfet Öztürk, hem konferansın içeriğine hem de kadın mühendislerin Türkiye’nin geleceğindeki rolüne ilişkin önemli mesajlar verdi. Öztürk, “Cumhuriyetimizin Kurucusu Ulu Önder Mustafa Kemal Atatürk'ün 'Hayatta en hakiki mürşit ilimdir' sözünün ışığında, bugün kadın mühendisler bilimin, teknolojinin ve dönüşümün öncüleri olarak Türkiye'nin geleceğini şekillendiriyor” diyerek konuşmasına başladı. 

“Teknolojiyi geliştiren şey insandır”

Yapay zekâ, dijital dönüşüm ve mühendislikte yaşanan küresel değişime dikkat çeken Ülfet Öztürk, teknolojinin merkezinde insan faktörünün bulunduğunu vurguladı. Öztürk, “İnsanlık tarihinin en hızlı dönüşüm dönemlerinden birinin içinde yer alıyoruz. Yapay zekâ hayatımıza yön veriyor. Robotlar üretim alanlarında görev alıyor. Veri, ekonominin en stratejik kaynaklarından biri haline geliyor. Meslekler dönüşüyor. İş yapış biçimleri yeniden şekilleniyor. Ancak bütün bu dönüşüm bize çok önemli bir gerçeği yeniden hatırlatıyor: Teknolojiyi geliştiren şey teknoloji değildir. İnsandır. İşte bu nedenle bu yıl konferansımızın temasını; ‘Mühendislik Zekâsının Yükselişi’ olarak belirledik” dedi.

“Kadın mühendisler için projeler dikkat çekti”

TÜMKAD’ın yalnızca bir dernek değil, aynı zamanda bir mühendislik hareketi haline geldiğini belirten Öztürk, derneğin büyüyen yapısına dikkat çekti. Öztürk, “170’i aşkın bireysel üyemiz ve 11 kurumsal üyemizle çalışmalarımızı sürdürüyoruz. Ankara’dan Londra’ya uzanan temsilciliklerimizle ulusal ve uluslararası ölçekte büyüyoruz” dedi. Basın toplantısında TÜMKAD’ın yürüttüğü projeler de detaylı şekilde kamuoyu ile paylaşıldı. 23 Haziran’da gerçekleştirilecek konferansta 600’ün üzerinde katılımcı bekleniyor. Etkinlikte iş dünyası, akademi ve teknoloji alanından önemli isimler yer alacak. 

“Gelecek konuşularak değil, birlikte şekillenecek”

Kadınların iş gücüne katılım oranına da dikkat çeken Öztürk, mühendislik alanında kadın temsilinin artırılmasının önemine vurgu yaptı. Öztürk, “Kadın mühendislerin güçlenmesini yalnızca bir eşitlik meselesi değil, Türkiye’nin geleceğine yapılan stratejik bir yatırım olarak görüyoruz” dedi. TÜMKAD Kurucu Başkanı Ülfet Öztürk, konferansa katkı sunan tüm sponsor ve destekçilere teşekkür ederek, “Gelecek konuşularak değil, birlikte üreterek ve birlikte tasarlanarak şekillenecek” ifadeleriyle konuşmasını tamamladı.