Türkiye, COP31’de ekonomik ihtiyaçlarla iklim hedeflerini buluşturuyor. Antalya’nın fırsatı, ortak hedefleri somut adımlara dönüştürmek; sınavı ise bu adımların önündeki kilitleri açmak…

İklim müzakerelerinin sorunu, ülkelerin yön konusunda anlaşamaması değil. Yön otuz yıldır belli. Asıl anlaşmazlık, o yönde ilerlemenin faturasını kimin, ne zaman ödeyeceği konusunda.

Geçen yıl Belem'de yaşanan da buydu. Fosil yakıtlardan uzaklaşma yol haritası çok sayıda ülkenin desteğini aldı ama ortak karara giremedi. Brezilya başkanlığı çalışmayı resmi müzakerelerin dışında sürdürmeyi üstlendi. Ortak hedef korundu; uygulama üzerindeki anlaşmazlık devam etti.

Bu tablonun arkasında basit bir yapı var. İklim eyleminin maliyeti bugün ve belirli bir yerde ortaya çıkıyor; bir ülkenin bütçesinde, bir şirketin bilançosunda, bir hanenin cebinde. Faydası ise dünyaya dağılıyor ve yıllar içinde birikiyor. Bu düzende her ülkenin, başkasının daha fazlasını yapmasını beklemek için makul bir gerekçesi var. Patinajın kaynağı işte bu bekleme hesabı.

COP31'in uygulama gündemini buna karşı bir hamle olarak okumak mümkün. Hamlenin özü, iklimi bir fedakârlık sorunu olmaktan çıkarıp, ekonomik temelli bir koordinasyon konusuna çevirmek. Ekonomik çıkarlarla iklim hedeflerinin örtüştüğü alanlarda, birbirini bekleyen kararları birlikte harekete geçirmek.

Türkiye’nin enerji güvenliği, verimlilik, sanayi rekabeti ve finansmana erişimi iklim gündemiyle birleştiren yaklaşımının önemi burada, ekonomik ihtiyaçlar, iklim açısından gerekli adımların dayanağı olabilir.

Beklemekten, ilerlemeye

İklim anlaşmaları üzerine çalışan ekonomist Scott Barrett, iş birliğinin neden bazen tıkanırken bazen de hızlandığını iki farklı durum üzerinden anlatır. İlkinde ülkeler, başkalarının çabasından yararlanırken, kendi katkılarını sınırlamak ister. Başkaları daha fazla sorumluluk aldığında, kendilerinin daha azını yapabileceğini düşünürler. İkincisinde ise bir ülkenin attığı adım, diğerinin harekete geçmesini kolaylaştırır ve daha kazançlı hale getirir. İlkinde sorumluluk başkasına bırakılır. İkincisinde atılan bir adım diğerini de teşvik eder.

Elektrifikasyona bakalım. Bir sanayici üretimini elektrikle yapmak isteyebilir. Ancak şebeke yeterli değilse yatırımını erteler. Şebeke işletmecisi kapasiteyi artırmak için yeni talebin ne zaman geleceğini bilmek ister. Banka da yatırımın ve altyapının takvimini görmeden finansman sağlamaya çekinebilir. Herkes diğerinin adımını beklerken, ekonomik olarak anlamlı bir yatırım gecikir.

Burada sorun yalnız para veya teknoloji eksikliği değil, birbirine bağlı kararların uyum içinde alınamaması. Ortak bir hedef; sanayinin yatırım planını, şebekenin gelişimini ve finansmanı aynı takvimde buluşturabilirse bu bekleyişi kırabilir.

İklim gündeminin patinajdan çıkması için tarafların birbirine daha fazla güvenmesini beklemek gerekmiyor. Her birine, diğerinin de adım atacağını gösteren ve harekete geçmeyi beklemekten daha avantajlı hale getiren somut koşulları kurmak kritik.

Hamlenin ekonomik dayanağı

Türkiye bu hamleyi boşlukta yapmıyor. “35’e 35” çağrısı, elektriğin küresel nihai enerji tüketimindeki payını 2035’e kadar yüzde 35’e çıkarmayı hedefliyor. Henüz bütün ülkelerin kabul ettiği bağlayıcı bir karar değil, gönüllü katılıma açık bir küresel hedef.

Ama arkasında güçlü bir ekonomik zemin var. Uluslararası Enerji Ajansı'nın (IEA) Türkiye ve Avustralya'nın talebiyle hazırladığı analize göre, bugünkü maliyet ve teknolojilerle bile küresel pay yaklaşık yüzde 23'ten yüzde 33'e çıkabiliyor. Yani hedefin büyük bölümü, henüz icat edilmemiş teknolojilere değil, bugün alınabilecek kararlara bağlı.

Aynı rapora göre, yakıt ithalatçısı ekonomilerin 2035’teki yıllık ithalat tasarrufu, 2025 fiyatlarıyla 400 milyar doları aşıyor. Bu, elbette senaryoya bağlı bir sonuç, ancak enerji ithalatçısı ülkelerin neden elektrifikasyonu ekonomik bir öncelik olarak görmesi gerektiğini de açıklıyor.

Hedefin siyasi gücü de burada. Enerji maliyetini, dışa bağımlılığı ve rekabet gücünü etkileyen bir dönüşüm, iklim gerekçesinin yanında ekonomik bir dayanağa da sahip oluyor. Yalnızca iklim adına verilen sözler bütçe ve siyaset değiştiğinde kırılgan kalabilir; çıkarla desteklenen sözlerse daha uzun yaşar. Burada çoklu bir çıkar kümesi var.

Türkiye'nin gündemi de bu mantığa uygun. Elektrifikasyon enerji ithalatına, yeşil sanayi ihracatın geleceğine, proje hazırlığı finansmana erişime dokunuyor. BRIDGE, ülkelerin iklim ve kalkınma önceliklerini finansmana hazır proje portföylerine dönüştürmeyi amaçlıyor. SURFF ise şehirlerdeki ihtiyaçlarla finansman arasındaki bağlantıyı kurmaya çalışıyor.

Türkiye bu sorunları dışarıdan değil, bizzat yaşadığı dönüşümün içinden tanımlıyor. Gelişmekte olan ekonomilerin ihtiyaçlarını küresel masaya taşıma iddiasının inandırıcılığı da buradan geliyor.

Üç kritik eşik

Bu yaklaşımın sağlayacağı faydayı değerlendirmek için hangi alanlarda ilerlemeyi kolaylaştırdığını, hangi alanlarda ek desteğe ihtiyaç duyduğunu görmek şart. Üç nokta özellikle önemli.

- Birincisi, elektriğin kaynağı; “35’e 35” taahhüt metni Paris hedeflerine, yenilenebilir enerjiye ve temiz teknolojilere atıf yapıyor. Bununla birlikte ülkelerin kendi dönüşüm yollarını belirleme yetkisini koruyor; hedefi karşılayacak elektriğin tamamının temiz kaynaklardan üretilmesini ise açık bir koşula bağlamıyor.

Bu esneklik daha geniş katılımı kolaylaştırabilir. İklim açısından elde edilecek sonuç ise elektrik üretiminin nasıl değiştiğine bağlı olacak. Fosil yakıt kullanan bir üretim süreci elektriğe geçtiğinde, emisyonları besleyen elektriğin kaynağı önem kazanıyor. Üstelik yeni talebi karşılamak için kurulacak altyapı uzun yıllar kullanılacak. Bu nedenle elektrifikasyon ile temiz elektrik üretimi birlikte ilerlemeli. Başarı, elektriğin payındaki artışın yanında fosil yakıt tüketiminin ve toplam emisyonların ne ölçüde azaldığıyla değerlendirilmeli.

- İkincisi, ülkenin kazancı ile yatırımcının hesabı arasındaki fark; Enerji ithalatının azalması ülke genelinde fayda yaratırken; yeni ekipmanın maliyeti, bağlantı belirsizliği ve kredi geri ödemesi şirketin üzerinde kalabilir.

IEA’nın çalışması, gelişmekte olan ekonomilerde büyük ölçekli güneş yatırımlarının sermaye maliyetinin gelişmiş ekonomilerdekinden iki katın da üzerinde olduğunu gösteriyor. Yüksek başlangıç yatırımı gerektiren temiz teknolojilerde bu fark, ekonomik potansiyelin kullanılıp kullanılamayacağını doğrudan etkiliyor.

Uygulama araçlarının önemli görevlerinden biri bu farkı azaltmak. Ülkeye sağlanacak faydayı, yatırımın gerçekleşmesini kolaylaştıran finansman, altyapı ve destek koşullarıyla buluşturmak önemli. Bunun için hangi riskin kim tarafından üstlenileceği açık olmalı. Risk paylaşımı netleştiğinde, ekonomik olarak anlamlı görünen bir yatırımın hayata geçme ihtimali de mutlak olarak güçlenir.

- Üçüncüsü, ekonomik faydanın tek başına yeterli olmadığı alanlar; Ekonomik çıkarlarla iklim hedeflerinin örtüşmesi dönüşümü hızlandırabilir. Ancak her gerekli adım aynı ölçüde gelir veya tasarruf üretmez.

Verimlilik yatırımları ve bazı temiz teknolojiler ekonomik getirileri sayesinde ilerleyebilir. Buna karşılık henüz kullanım ömrünü tamamlamamış yüksek karbonlu bir tesisin erken kapatılması mali kayıp doğurabilir. Kıyıları taşkınlara karşı korumak büyük toplumsal fayda sağlasa da doğrudan gelir üretmediği için özel finansmana erişmekte zorlanabilir. Dönüşümden etkilenen çalışanların ve küçük işletmelerin desteklenmesi de ayrıca kaynak ve politika gerektirir.

Bu alanlarda koordinasyonun yanında kamu desteği, uluslararası finansman ve maliyetin adil paylaşımı önem kazanıyor. Uyum, kayıp ve zarar ile adil geçiş, uygulama gündeminin tamamlayıcı unsurları olarak ele alınmalı. Bunlarda sağlanacak ilerleme, dönüşümün toplumsal desteğini ve sürekliliğini de güçlendirecek.

Ortak karar ile uygulama arasındaki bağ

Fiji’deki hazırlık toplantısında Türkiye ve Avustralya, COP31 için başkanlık öncülüğünde bir ana karar metni hazırlayacaklarını açıkladı. Bu, teknik bir ayrıntı değil. Zirvenin farklı dosyalarının hangi ortak siyasi mesaj etrafında buluşturulacağını belirleyecek bir tercih.

COP’larda belirli gündem başlıklarına ilişkin kararların yanında, zirvenin genel yönünü ortaya koyan ana karar metinleri de hazırlanabiliyor. Müzakerecilerin “örtü kararı” dediği bu metinlerde başkanlık, ülkelerle yürüttüğü istişarelerden hareketle ortak bir çerçeve oluşturuyor. Ancak metni hazırlama yetkisi, sonucu tek başına belirleme yetkisi anlamına gelmiyor. Kabulü yine ülkelerin uzlaşmasını gerektiriyor.

Belem’de böyle bir metnin hazırlanacağı ikinci haftada netleşmişti. COP31’de ise yaklaşımın önceden duyurulması, ülkelerin sürece daha erken katkı vermesine imkân sağlayacak. Başkanlığın görevi, farklı beklentileri dinleyerek, üzerinde uzlaşılabilecek bir metnin zeminini kurmak olacak.

Böylece, Antalya’nın siyasi sonucu yalnız zirvenin son günlerindeki pazarlıklarla şekillenmeyecek. Önümüzdeki haftalarda yapılacak istişareler, hangi hedeflerin ortak metne girebileceğini ve bunların hangi destek koşullarıyla kabul görebileceğini belirlemede önemli rol oynayacak. Antalya öncesindeki bu görüşmelerin değeri, hedefle onu mümkün kılacak koşulları aynı çerçevede buluşturabilmesinde.

Asıl sınav Antalya'dan sonra

COP31, ölçülebilir hedefleri ya da ekonomik gerekçeleri iklim diplomasisine ilk kez getirmiyor. Ama bu birikimi gerçekten çalışan bir uygulama düzenine dönüştürmekle ilgili elinde bir fırsat var.

Antalya'nın başarısı açıklanan girişimlerin sayısıyla değil, sonrasında yatırım koşullarını ne kadar değiştirdiğiyle ölçülecek. Bekleyen hangi proje ilerledi? Hangi risk paylaşıldı? Hangi yatırım hızlandı? Bunlar ne kadar emisyon azaltımı ve dayanıklılık üretti?

Bu sorulara verilecek somut cevaplar, ekonomik temelli iklim koordinasyonunun gerçekten çalıştığının kanıtı olacak. Böylece iklim diplomasisi, fedakârlık diliyle patinaj yapmaktan kurtulacak. COP31 de bunu başaran zirve olarak öne çıkacak. Tekeri boşa döndürmekten çok, artık yol alınan zirve…

Ülkemiz için kalıcı kazanım da tüm bu gündemin; kendi enerji, sanayi ve şehir politikalarına yerleşmesi olacak.

Fon piyasasında 17 Eylül sonrası başlayan süreç artık yeni bir aşamaya geçti. İlk günlerde ana gündem fonların alım-satıma kapatılması, tasfiye kararları ve yatırımcıların paralarına ne zaman ulaşabileceğiydi. Şimdi ise Meclis’e sunulan kanun teklifiyle birlikte başka soruların cevabını arıyoruz: Tasfiye nasıl yürütülecek, ara ödemeler nasıl yapılacak ve yatırımcı zararlarının ne kadarı geri kazanılabilecek?

Öncelikle teklifin kapsamını doğru anlamak gerekiyor. Düzenleme, SPK’nın 17 Eylül 2026 tarihli kararlarıyla tasfiyesine karar verilen ve kanunun yayımlandığı tarihte tasfiyesi henüz tamamlanmamış fonları kapsıyor. Yani bütün fonlar için yeni ve kalıcı bir tasfiye sistemi değil, yaşanan sürece yönelik özel bir çözüm mekanizması oluşturuluyor.

Açıklamalara göre olağanüstü tasfiye kapsamındaki fonların (Tera, Pusula, Hedef ve Atlas Portföy) yatırımcılarına 1 milyon liraya kadar ara ödeme yapılması öngörülüyor. Burada önemli nokta, kamu kaynağı kullanılmayacak olması. Ödemelerin fonun mevcut malvarlığı, yapılacak iadeler ve tedbir konulan malvarlıklarından karşılanması planlanıyor.

Bence teklifin yatırımcı açısından en önemli taraflarından biri de sürecin yalnızca “fondaki varlıkları sat, borçları öde, kalanı dağıt” yaklaşımıyla sınırlı kalmaması. Zararların tespiti, olağan dışı kazançların geri alınması, sorumlulara rücu edilmesi ve sonradan sağlanabilecek geri kazanımların da yatırımcıya aktarılması öngörülüyor. Bu özellikle ciddi zarar yaşayan yatırımcı açısından önemli. Fonun bugünkü değeri, yatırımcının nihai olarak geri alabileceği tutarın son noktası olmayabilir.

Güven kaybı fonlarla sınırlı değil

Konuyu yalnızca tasfiye edilen fonların yatırımcıları açısından değerlendirmek de eksik olur. Çünkü yaşananlar yatırımcı davranışını belirgin biçimde değiştirdi.

ING Global’in değerlendirmesine göre ağustos sonundan 6 Ekim’e kadar, işlemleri durdurulan fonlar hariç tutulduğunda TL cinsi yatırım fonlarından net 625 milyar TL çıkış gerçekleşti. Dövize bağlı fon varlıklarından da 2,2 milyar dolarlık çıkış yaşandı. Buna karşılık TL mevduat ve repo bakiyelerindeki artış, çıkışın önemli bölümünün dövize değil TL içinde daha güvenli görülen alanlara yöneldiğine işaret ediyor.

MKK verilerine dayanan Şebnem Turhan’ın EKONOMİ gazetesindeki haberindeki rakamlar da dikkat çekici. Eylül ayında yatırım fonlarında portföyünü boşaltan yatırımcı sayısı 1.133 kişi artarken, hisse senetlerinde bu artış 50 bin 234 kişiye ulaştı. Fon portföy büyüklüğü de eylül sonunda 9,26 trilyon TL’ye geriledi.

Dolayısıyla bugün yalnızca “tasfiye nasıl yapılacak?” sorusunu konuşmuyoruz. Asıl mesele yatırımcı güveninin nasıl yeniden kurulacağı.

Bekleyen emirlerde yatırımcının hakkın olacak?

Teklifte benim en fazla önemsediğim konulardan biri satış emrini vermiş ancak işlemi tamamlanmamış yatırımcıların durumu. Yatırımcı işlem durdurulmadan önce satış emrini vermiş, fon payları bloke edilmiş fakat işlem tamamlanmadığı için parasını alamamış olabilir.

Benim değerlendirmem, satış emrini zamanında vermiş ve emri ilgili sisteme iletilmiş yatırımcıların haklarının uygulama esaslarında açık biçimde korunması gerektiği yönünde. Olağan tasfiye sürecindeki Pardus Portföy’ün KHA ödemelerinde gördüğümüz uygulamada satış emri veren ve emri bekleyen yatırımcılar ile emir vermemiş olan yatırımcılar arasında hak korunmuştu. Olağanüstü tasfiye sürecinde de bunun yoruma bırakılmaması önemli.

Bir diğer konu tasfiye kapsamında olmayan ancak hâlâ alım-satıma kapalı fonlar. Tasfiye kararı bulunmayan fonlarda gerekli kontroller tamamlandıktan sonra işlemlerin mümkün olduğunca hızlı başlaması gerekiyor. Belirsizlik uzadıkça yatırımcı tarafındaki endişe de büyüyor.

Ara ödemede “Son Fiyat” sorunu

Bence teklifin üzerinde en fazla düşünülmesi gereken bölümlerinden biri ise ara ödeme tutarının nasıl hesaplanacağı.

Teklifte PPF dışındaki fonlar için, ara ödeme için son hesaplanacak fiyatın dikkate alınması öngörülüyor. İlk bakışta teknik bir detay gibi görünse de portföyündeki varlıkları çok sert değer kaybeden fonlarda sonuç yatırımcı açısından oldukça farklı olabilir.

TLY bunun çarpıcı örneklerinden biri. Son varlık dağılımına göre fonun yaklaşık yüzde 75’ini oluşturan beş hissenin son bir ayda yaklaşık yüzde 85 değer kaybettiğini görüyoruz. Böyle bir tabloda daha önce 100 liralık fon payına sahip yatırımcı, son fiyat üzerinden hesaplanacak bir ara ödemede yaklaşık 15 liralık bir değere sıkışabilir.

Elbette kamu kaynağı kullanılmayacağı için mevcut ve geri kazanılabilir kaynakların üzerinde ödeme yapmak kolay bir çözüm değil. Ancak fiyatın likidite şoku, yoğun satışlar veya hukuka aykırı işlemler nedeniyle çöktüğü durumlarda yalnızca son fiyatı esas almak da yatırımcı açısından ağır sonuçlar yaratabilir.

Bu nedenle ara ödeme mekanizmasının yalnızca teknik bir fiyat hesabı olarak değil, yatırımcıya hızlı bir nefes alanı sağlayacak geçiş mekanizması olarak ele alınması gerektiğini düşünüyorum. Fon türü, portföyün likiditesi, gerçekleşen nakit ve geri kazanım potansiyeli birlikte değerlendirilerek daha dengeli bir uygulama modeli oluşturulabilir.

Özellikle para piyasası fonlarında yatırımcının nakde mümkün olduğunca hızlı ulaşması öncelikli olmalı. Hisse ağırlıklı veya likiditesi düşük varlık taşıyan fonlarda ise ilk ödeme düşük kalsa dahi, sonradan sağlanabilecek geri kazanımların yatırımcının nihai hakkına nasıl yansıyacağı açık biçimde anlatılmalı.

Takvim de en az tutar kadar önemli

Yatırımcı açısından diğer önemli soru doğal olarak “Paramı ne zaman alacağım?”

Teklif herkesin hangi tarihte ne kadar ödeme alacağını belirleyen kesin bir takvim oluşturmuyor. Sürecin önemli bölümü SPK tarafından belirlenecek. Her fonun nakit durumu, portföy yapısı ve geri kazanım potansiyeli farklı olduğu için bunu anlamak mümkün. Ancak yatırımcı açısından belirsizliği azaltacak düzenli bir bilgilendirme takvimine ihtiyaç var.

Hangi fonlarda ilk ara ödeme ne zaman yapılacak? Para piyasası fonlarında süreç nasıl ilerleyecek? PPF dışı fonlarda son fiyat nasıl uygulanacak? Geri kazanımlar oldukça yeni ödemeler hangi aralıklarla yapılacak?

Bazen yatırımcı açısından belirsizlik, zararın kendisi kadar yıpratıcı olabiliyor. Bu nedenle sadece ödeme yapmak değil, yatırımcıya önündeki süreci görebileceği bir takvim sunmak da güvenin yeniden kurulmasının parçası.

Son günlerde fonlardan çıkışların hız kaybetmesi ve para piyasası fonlarında yeniden sınırlı girişlerin görülmesi olumlu. Ancak güvenin geri dönmesi için para akışının sakinleşmesi tek başına yeterli değil. Sürecin öngörülebilir, açık ve mümkün olduğunca adil yürütülmesi gerekiyor.

Kanun teklifi bu açıdan önemli ve gerekli bir adım. Ancak bundan sonrası uygulamada şekillenecek. Bekleyen satış emirlerinde yatırımcının hakkının açık biçimde korunması, kapsam dışında kalan ancak benzer risk taşıyan fonların durumunun netleştirilmesi, ara ödemede son fiyatın yaratabileceği sorunların giderilmesi ve yatırımcıya anlaşılır bir ödeme takvimi sunulması sorunun yönetimi açısından değerli olacaktır.

Çünkü bugün mesele yalnızca yatırımcıya ne kadar ödeme yapılacağı değil. Yaşananlardan sonra fon piyasasına duyulan güvenin nasıl yeniden kurulacağı.

Bu süreç doğru yönetilirse yaşananlar, fon piyasasında kalıcı bir güven kaybına dönüşmek yerine daha şeffaf, daha adil ve yatırımcının kendisini daha güvende hissettiği yeni bir dönemin başlangıcı olabilir.

Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO) bu yıl ilk kez “Tarım-Gıda Sistemleri ve Kırsal Kalkınmada 100 Kadın Kahraman” seçimi gerçekleştirdi. Seçilen 100 kadın kahraman arasında Türkiye’den de Sevgi Kütüz yer aldı.

Birleşmiş Milletler, 2026 yılını “Uluslararası Kadın Çiftçi Yılı” ilan etmişti. “Tarım-Gıda Sistemleri ve Kırsal Kalkınmada 100 Kadın Kahraman”ın seçilmesi de bu kapsamda gerçekleştirildi. Toplamda 131 üye ülkeden 609 kadın için yapılan adaylık başvuruları değerlendirildikten sonra 100 ülkeden 100 kadın kahraman seçildi. Seçilen kadın kahramanlar 15 Ekim Dünya Çiftçiler Günü öncesinde açıklandı.

Gıda ve Tarım Örgütü (FAO)’ya göre kadınlar, dünya tarım iş gücünün önemli bir bölümünü oluşturuyor. Üretimden işlemeye, dağıtımdan ticarete kadar tarım-gıda değer zincirinin her aşamasında vazgeçilmez bir öneme sahip olan kadınlar, hane halkı gıda güvenliği ve beslenmesinde büyük rol oynuyor.

Tarım-gıda sistemlerinde çalışan kadınların oranı küresel olarak yüzde 40 seviyesinde olmasına rağmen katkıları hâlâ yeterince değer görmüyor. Çalışma koşulları genellikle daha güvencesiz; düzensiz, kayıt dışı, yarı zamanlı, düşük ücretli, emek yoğun ve son derece kırılgan. Toprak, finansman, teknoloji, eğitim, yayım hizmetlerine erişim ve her düzeyde karar alma süreçlerine katılım da dâhil olmak üzere sistemik engellerle karşılaşmaya devam ediyorlar.

Türkiye’de tarım sektöründe 5 milyon kişi çalışıyor. Bu 5 milyonun da yaklaşık 2 milyonu kadın. Fakat Çiftçi Kayıt Sistemi’ne kayıtlı kadınların oranı sadece yüzde 15. Gelirden aldıkları pay, yönetim hakkından aldıkları pay yok denecek kadar az.

Kadın kahramanlar nasıl seçildi?

FAO’ya göre seçilen kadınlar tarım-gıda değer zincirinin her aşamasından gelmekte ve çok çeşitli rol ve geçmişleri temsil etmektedir. Çalışmaları, pazar erişimini genişletmiş, gıda güvenliğini güçlendirmiş, geleneksel ve yerel bilgileri korumuş, doğal kaynakları korumuş ve kırsal topluluklar için istihdam ve eğitim fırsatları yaratmıştır. Seçilenler, hem bireysel başarıyı hem de kapsayıcı tarım-gıda sistemleri dönüşümüne yönelik ortak bir bağlılığı yansıtmaktadır.

“Kırsalda 100 Kadın Kahraman”ın seçim süreci ile ilgili FAO’dan yapılan açıklama özetle şöyle: “Seçim süreci, geniş üye katılımını, coğrafi dengeyi, şeffaflığı ve tutarlılığı sağlamak üzere tasarlandı. Başvuru çağrısı tüm FAO üyeleriyle paylaşılmış ve ayrıca her üyeye doğrudan iletilmiştir; her ülke için izin verilen maksimum başvuru sayısı nüfus büyüklüğüne göre belirlenmiştir. Toplamda 131 üye ülke 609 adaylık başvurusunda bulunmuştur.

Tüm adaylıklar öncelikle başvuru şartlarına ve her ülkeye tahsis edilen kotaya uygunluk açısından incelendi. Uygun başvurular daha sonra FAO üst yönetimi tarafından değerlendirildi ve sıralandı. Adaylar, Üst Yönetim Kurulu üyelerinden alınan en yüksek sayıda tercihe göre, seçilecek maksimum aday sayısına saygı gösterilerek kısa listeye alındı.

Seçilen adaylar daha sonra üst düzey yöneticiler tarafından iki tur görüşmeyle değerlendirildi. Bu görüşmeler, nihai grubun genel kalitesini, dengesini ve temsil edilebilirliğini sağlamak için ek bir değerlendirme düzeyi sağladı. Seçilen adayların nihai listesi daha sonra Üst Düzey Yönetim Komitesi tarafından onaylandı ve ardından başarılı adaylara seçimleri resmen bildirildi.”

Türkiye’nin kahramanı moringa üreticisi Sevgi Kütüz

Sevgi Kütüz, Gaziantep’teki Moringantep Girişimci Kadınlar Üretim ve Kalkınma Kooperatifi’nin yönetim kurulu başkanı ve kadın öncülüğünde tarımsal girişimciliğin öncü savunucularından biridir. 2017 yılında moringa (ana vatanı Hindistan olan, yapraklarından tohumuna, kabuğundan köküne kadar her bölümü tüketilebilen ve halk arasında "mucize ağaç" olarak bilinen şifalı bir bitki) yetiştiriciliğine başlamasından bu yana, Türkiye’nin ilk ticari moringa işletmesinin geliştirilmesine öncülük ederek, onu çeşitli gıda, sağlık ve kozmetik ürünleriyle ulusal çapta tanınan bir markaya dönüştürmüştür.

Üretim, işleme, markalaşma ve pazarlamayı entegre eden kadın merkezli bir model aracılığıyla, tarımsal inovasyonu ve katma değeri teşvik ederken kırsal kesimdeki kadınlar için ekonomik fırsatları genişletmiştir.

2023 depreminde ağır kayıplar yaşamasına rağmen, topluluğunu ve yerel çiftçileri desteklemeye devam ederek, direnç, dayanışma ve liderlik sergilemiştir. Çalışmaları, Moringantep’i Türkiye’de kadınların güçlendirilmesi, kırsal kalkınma ve sürdürülebilir tarım-gıda girişimciliğinin önde gelen bir örneği hâline getirmiştir.

Peru’dan tarımsal biyoçeşitliliği koruyan Rita Parcco Pumapillo

Rita Parcco Pumapillo, Peru’nun Apurímac bölgesinden kırsal bir lider ve tarımsal biyoçeşitliliğin koruyucusudur. Hayatını yerli tohumları ve geleneksel And bitkilerini korumaya adamıştır.

Paymakis Tarımsal Biyoçeşitlilik Bölgesi yönetim komitesi başkanı olarak, hem genetik çeşitliliği hem de geleneksel tarımsal bilgiyi koruyan katılımcı yönetişimi ve topluluk temelli koruma çabalarını desteklemektedir. Liderliğiyle, kırsal ve yerli kadınların tohumların, kültürel mirasın ve sürdürülebilir gıda sistemlerinin koruyucuları olarak hayati rolünü vurgulamıştır.

Çalışmaları gıda güvenliğine, iklim direncine ve tarımsal biyoçeşitliliğin korunmasına katkıda bulunarak, atalardan kalma bilginin ve yerel yeniliğin kırsal toplulukların ve tarım-gıda sistemlerinin sürdürülebilirliğini nasıl güçlendirdiğini göstermektedir.

Fransa’da kadınların örgütlenmesine öncülük eden Anne-Marie Crolais

Anne-Marie Crolais, Fransa’nın Bretonya bölgesinde hayvancılıkla uğraşan bir çiftçi ve kadınların tarım örgütlerine katılımını teşvik etmede öncü bir isimdir. Çok az kadının bu tür sorumluluk pozisyonlarında bulunduğu bir dönemde, tarım sendikaları hareketine çok erken bir aşamada dâhil oldu.

Genç Çiftçiler Birliği’nin bölüm başkanı ve daha sonra Ulusal Genç Çiftçiler Çevresi yönetim kurulu üyesi olarak, kadın çiftçilerin durumuna ilişkin farkındalığı artırmaya ve özellikle statü, haklar, mesleki tanınma ve gelir konularında seslerini yükseltmeye yardımcı oldu. Çiftliğini daha da geliştirerek tarım turizmi faaliyetleri kurdu ve tarımsal çeşitlendirmeye ve yerel istihdam yaratılmasına katkıda bulundu.

Kariyeri boyunca Anne-Marie Crolais, kadınların rolünü, tarım geleneklerinin aktarılmasını ve kırsal toplulukların canlılığını savunarak Fransız tarımını dönüştürdü ve yeni nesil kadın çiftçilerin yolunu açtı. Bugün, çiftliğini gururla kızına devrederek, aile çiftçilik mirasının yeni bir nesil tarafından devamlılığını sağladı.

İrlanda’da organik üretim yapan Blátnaid Gallagher

Blátnaid Gallagher, İrlanda’nın Galway bölgesinden organik bir çiftçi, yenilikçi ve tarımda kadınların savunucusudur. Safkan Galway koyunları, Connemara midillileri, ormancılık, biyolojik çeşitliliğin korunması, sosyal tarım, turizm ve geleneksel gıda üretimini birleştiren çeşitli ve sürdürülebilir bir tarım işletmesi geliştirmiştir.

İrlanda’nın tarımsal mirasını korumaya kendini adamış olan Gallagher, nesli tükenmekte olan Galway koyun ırkının önde gelen savunucularından biri olmuş ve yerli Galway yünü için yeni pazarlar yaratmaya ve ülke çapında 70’ten fazla safkan sürüye destek vermeye adanmış İrlanda’nın ilk kooperatifi olan Galway Yün Kooperatifi’ni kurmuştur. Kırsal girişimci, eğitimci ve Farming for Nature Ireland ve FLIARA Projesi gibi girişimlerin elçisi olarak yaptığı çalışmalarla sürdürülebilir tarımı, kadın liderliğini, kırsal yeniliği ve biyolojik çeşitliliğin korunmasını teşvik etmektedir.

Çiftliği Murray Meadows, aynı zamanda eğitim, kapsayıcılık ve çevre yönetimi merkezi olarak hizmet vererek, çeşitlendirilmiş tarımın kırsal toplulukları nasıl güçlendirebileceğini ve doğal ve kültürel mirası nasıl koruyabileceğini göstermektedir.

Cristina Stribacu, Yunanistan’ın yerel zeytin çeşitlerini koruyor

Cristina Stribacu, Yunanistan’ın Mora Yarımadası’ndaki LIÁ Zeytinyağı ve LIÁ Zeytinyağı Merkezi’nin kurucusu ve tarımsal biyoçeşitlilik, kadınların güçlendirilmesi ve sürdürülebilir kırsal kalkınmanın önde gelen savunucularından biridir.

Son 15 yıldır, Yunanistan’ın yerel zeytin çeşitlerini korumak, sürdürülebilir zeytin üretimini teşvik etmek ve nüfus azalması ve ekonomik zorluklarla karşı karşıya kalan kırsal toplulukları güçlendirmek için çalışmaktadır. Kadınların liderliğini, mesleki gelişimini ve zeytinyağı değer zincirinin tamamında katılımını destekleyen uluslararası ağlarda aktif rol alırken, LIÁ Zeytinyağı Merkezi kırsal kadınlar ve genç çiftçiler için eğitim, ağ oluşturma ve inovasyon merkezi olarak hizmet vermektedir.

Yunanistan’ın ilk kapsamlı tarımsal sürdürülebilirlik programı olan REOLIVE gibi girişimler aracılığıyla, biyoçeşitlilik korumasının, kadınların güçlendirilmesinin ve sürdürülebilir girişimciliğin nasıl dayanıklı tarım-gıda sistemlerine ve gelişen kırsal topluluklara katkıda bulunabileceğini göstermiştir.

Alba Pettengill, Paraguay’da et endüstrisindeki yenilikleri ile biliniyor

Alba Pettengill, yaklaşık kırk yıllık çalışmalarıyla ülkenin et endüstrisini modernize etmeye ve tarımsal kalkınmayı güçlendirmeye yardımcı olmuş, seçkin bir Paraguaylı tarım işletmecisidir.

Psikoloji, insan kaynakları ve işletme yönetimi alanlarında eğitim almış olan Pettengill, uluslararası kalite ve gıda güvenliği standartlarının getirilmesinde, önemli ihracat pazarlarına erişimin yeniden açılmasında ve vakumlu paketlenmiş soğutulmuş sığır eti ihracatı ve Paraguay’ın ilk endüstriyel hamburger üretim tesisi gibi yeniliklerin hayata geçirilmesinde öncü rol oynamıştır.

Büyük tarım-gıda şirketlerinde üst düzey liderlik pozisyonlarında bulunmasının yanı sıra, verimlilik, inovasyon ve çevresel sorumluluğa odaklanan sürdürülebilir tarım ve hayvancılık işletmelerini başarıyla yönetmiştir. Paraguay Et Odası’nın kurucusu ve eski başkanı olan Pettengill, tarım kurumlarında saygın bir lider olarak Paraguay’ın tarım-gıda sektörünün rekabet gücüne, sürdürülebilirliğine ve uluslararası tanınırlığına kalıcı bir katkı sağlamıştır.

Nepal’in ödüllü tarım girişimcisi Tsering Dhoka Gurung

Tsering Dhoka Gurung, Nepal’in Mustang bölgesinden ödüllü bir tarım girişimcisi ve kırsal liderdir. Yenilikçilik, çeşitlendirme ve topluluk liderliği yoluyla yüksek rakımlı tarımı dönüştürmüştür.

Ngawang Hisi Tarım ve Hayvancılık Organik Çiftliği’nin kurucusu olarak, bölgesinde yüksek yoğunluklu elma yetiştiriciliğine öncülük etmiş, binlerce ağaçtan oluşan gelişen bir meyve bahçesi geliştirmiş ve Himalaya koşullarına uyarlanmış modern bahçe yönetimi uygulamalarını tanıtmıştır. İşletmesini ticari dağ keçisi üretimiyle başarılı bir şekilde çeşitlendirmiş, kırsal aileler için önemli gelir, istihdam ve fırsatlar yaratan dayanıklı bir tarım işletmesi oluşturmuştur.

Tarım girişimciliği için bir mentor ve savunucu olarak, gençleri yurt dışına göç etmek yerine kendi topluluklarında geçim kaynakları oluşturmaya teşvik ederek, kadın liderliğinin, yenilikçiliğinin ve kararlılığının gıda güvenliğini, kırsal ekonomileri ve sürdürülebilir tarım-gıda sistemlerini nasıl güçlendirebileceğini göstermektedir.

Çekya’nın en etkili tarım liderlerinden Monika Nebeská

Monika Nebeská, Çek Cumhuriyeti’nin en etkili tarım liderlerinden biridir; uygulamalı çiftlik yönetimini, ulusal ve Avrupa düzeyinde tarım politikası ve sektör geliştirme alanındaki liderlikle birleştirmiştir.

2.500 hektardan fazla alanda tarım yapan büyük bir tarım kooperatifinin başkanı ve Bohemya ve Moravya Sebze Yetiştiricileri Birliği başkanı olarak, sürdürülebilir gıda üretimi, inovasyon, su ve enerji dayanıklılığı ve modern teknolojilerin tarıma entegrasyonunu savunmuştur. Geleneksel olarak erkek egemen bir sektörde öncü bir kadın olarak, Çek Cumhuriyeti’nde türünün ilk örneği olan bir tarım kooperatifini yöneten ilk kadın olmuş ve tarımda kadınların ve genç profesyonellerin ilerlemesini aktif olarak desteklemiştir.

Tarım, eğitim, araştırma ve kamu politikası alanlarındaki liderliğiyle, sektörde daha fazla cinsiyet eşitliğini teşvik ederken, daha dayanıklı, rekabetçi ve sürdürülebilir tarım-gıda sistemlerinin güçlendirilmesine yardımcı olmuştur.

Vangelina Parmachka Kuzey Makedonya’da koyunculuk yapıyor

Vangelina Parmachka, Kuzey Makedonya’nın Budinarci dağ köyünden deneyimli bir koyun çiftçisidir. Ailesiyle birlikte yaklaşık 600 koyundan oluşan bir sürüyü yönetmekte ve hayvan bakımı, işleme ve pazarlamaya kadar tüm değer zincirini denetleyerek geleneksel koyun peyniri üretmektedir.

Çiftçilik çalışmalarının yanı sıra, Ulusal Çiftçiler Federasyonu bünyesindeki Kadın Çiftçiler Ağı’nın koordinatörü olarak görev yapmakta ve kırsal kesimdeki kadınlar için daha fazla tanınma, daha güçlü haklar ve daha iyi destek için savunuculuk yapmaktadır. Ağ, kolektif eylem yoluyla kadın çiftçiler için özel bir yatırım destek önleminin getirilmesine ve kayıtlı kadın çiftçiler için doğum izninin yolunu açan politika değişikliklerine katkıda bulunmuştur.

Uygulamalı çiftçilik, girişimcilik ve savunuculuğu birleştirerek, geleneksel bilgiyi korumaya, kırsal geçim kaynaklarını güçlendirmeye ve kadınları ve gençleri tarımda aktif rol almaya teşvik etmeye yardımcı olmaktadır.

María Cantalicia Torres, Venezuela’nın yerel çeşitlerine sahip çıkıyor

María Cantalicia Torres de Torres, Venezuela’nın And bölgesinden kırsal bir lider, tohum koruyucusu ve tarımsal biyoçeşitlilik savunucusudur. Hayatını yerel patates çeşitlerini korumaya ve geleneksel tarım bilgisini muhafaza etmeye adamıştır. Ayrıca geleneksel yün dokuma ve koyun yetiştirme uygulamalarını da koruyarak bu becerileri topluluğundaki çocuklarla ve gençlerle paylaşmıştır.

Vertientes de Agua Viva Kooperatifi’nin kurucusu olarak, su kaynaklarının korunmasını ve ticari tarımın genişlemesiyle tehdit altında olan yerel patates tohumlarının kurtarılmasını desteklemiştir. Kooperatif aracılığıyla mikro su havzalarının korunmasına da katkıda bulunmuştur.

Aile temelli çiftçilik, topluluk araştırmaları ve Bilim İnsanı-Çiftçi İttifakı da dâhil olmak üzere bilimsel kurumlarla iş birliği yoluyla, şu anda ulusal genetik kaynak koleksiyonlarında koruma altına alınmış benzersiz yerel patates çeşitlerinin tanımlanmasına, kurtarılmasına ve korunmasına katkıda bulunmuştur. Tarımsal ekoloji uygulamaları konusundaki engin bilgisi ve nesiller arası bilgi aktarımına olan bağlılığıyla tanınan kendisi, And dağlık bölgelerinde biyolojik çeşitliliğin korunması, gıda egemenliği ve sürdürülebilir kırsal kalkınmanın saygın bir savunucusu hâline gelmiştir.

10 kadın kahramanın çalışmalarını gençlere ve kadınlara ilham olması dileği ile paylaşıyorum. “Tarım-Gıda Sistemleri ve Kırsal Kalkınmada 100 Kadın Kahraman”ın hikâyelerini/çalışmalarını FAO’nun “https://www.fao.org/100-women-heroes/en” sayfasından okuyabilirsiniz. Dünyadaki tüm kadınların 15 Ekim Dünya Çiftçi Kadınlar Günü’nü kutlar, mücadelelerinde başarılar dilerim.

Bilmek istiyorum. Zengini fonuna kadar, fakiri donuna kadar soyanlar kim? Bunu nasıl yapıyorlar? Ne kadar soydular? Hangi yöntemleri kullanıyor, hangi görevleri suistimal ediyor ve hangi siyasi güçlerden destek alıyorlar? Belki de hayati soru şu olmalı; Bunu neden yapıyorlar, koruyucuları kim?

Fon yağmasının sadece ekonomik değil, siyasi sonuçları da olacağı kesin. Her ne kadar eski bir kadın bakanı feda edip yırtacaklarını zannetseler, gündem değiştirmeye kalksalar da bu patlayan lağımın kokusunu gizleyemiyorlar. Sadece finans piyasaları değil, tüm ülkede genel güvensizlik dalgası var.

MASUMİYET KARİNESİ TAMAM DA MAĞDURİYET KARİNESİ NE OLACAK?

Soruyoruz; “bizi kim soyuyor?” diye ve adlarını bildiklerini söylüyor ama “masumiyet karinesi” sebebiyle isimleri “lekelenmesin” gerekçesiyle ilan etmiyorlar. Ben de “suçu sabitlenene dek herkes masumdur” ilkesine inanan biriyim ancak “mağduriyet karinesi” ne olacak? Faili meçhul müyüz yine?

Açıklamalara bakıyoruz, “bir tür parti için hesaplaşma” gibi ilerliyor süreç. Sanki “benim hırsız, senin hırsız” mücadelesine dönüşmüş soygun. Satranç tahtası pisliğe batmışsa vezir fedasıyla sıyrılamazsın. Fona adı karışanlar; hiç biriniz işlemediğiniz(!) günahın masumu değilsiniz. Hele ki günahkârsanız…

İKİ SORU İKİ CEVAP / Fon yağmasına dair…

Soyanlar neden açıklanmıyor?

Eski bakanı feda edip diğer failleri saklama gayreti var. Ucu nereye varacaksa varsın irade beyanına rağmen, fondaş zinciri başat halkaları bir yerde kesiliyor. Zira yağmayı yapanlar bilinsin istenmiyor.

Fon soygunu fakirleştiriyor mu?

Türkiye, yağmalanmakta olan bir ülke ve yağmalanan bir ülkeye fakir demek, hırsızı aklamaktır. Fondaş çetelerin ortaya çıkarılması bu yüzden hayatidir ve ülkeye temizlenme şansı doğurabilir.

NOT

FİNANSIN SUSURLUK’U

Tam 30 yıl önce Susurluk’taki bir kaza, devlete sızmış kötülerin açığa çıkmasına vesile olmuştu. Şu anda ülke, fondaşların yandaşların yağması sürecinde… Fon yangını, finans dünyasının Susurluk’u sayılabilir. Başarılı yönetilirse sistemin çürük yanları düzelir, soygunların önü alınır, tedbirler gelişir.

FON SOYGUNU LÛGATI

Fondaş; Finans sistemine çöreklenmiş hırsızlar güruhu. Köpek havlamadıysa hırsız tanıdıktır genelde

Yandaş: Siyaset kartını kullanıp fonlara bankalara, teşviklere, kaynaklara çöken partili kalabalıklar

Troller: Sosyal medyada yönetimin muhalifleri linç etmek için kullandığı klavye pusucuları

Mağdur: Kimi mecburiyetten kimi de aşırı kazanç hırsından dolayı sistemin tuzağına düşen kişiler

Bu yılın ağustosunda da cari dengede 4,1 milyar dolar fazla oluştu. Benzer durum geçen yıl da söz konusu olmuş ve cari denge 2025’in ağustosunda 4,6 milyar dolar fazla vermişti.

Cari dengede yılın ilk sekiz ayında 31,5 milyar dolar, ağustos itibarıyla son bir yılda ise 42,1 milyar dolar açık verildi. 2027-2029 orta vadeli programına göre bu yılın tümünde beklenen cari açık 47,5 milyar dolar. Bu makul bir tutar.

Yılın tümünde açığın 47,5 milyar dolar olması, haliyle son dört ayda 16 milyar dolar açık verileceği ya da öngörülenin bu olduğu anlamına geliyor.

İlk sekiz aydaki açık yaklaşık 32 milyar, son dört ayda öngörülen 16 milyar. Zaten çok büyük dalgalanmaların yaşanmadığı yıllarda genel denge de böyle; yani son dört ayda, ilk sekiz aydaki tutarın yarısı kadar açık veriliyor.

Yılın tümü için 47,5 milyar dolar olarak öngörülen açık savaşın ve dolayısıyla petrol fiyatlarının seyrine göre bir miktar fazla oluşabilir. Ama öyle görünüyor ki 50 milyar doların üstüne kolay kolay çıkılmaz.

Dış ticaret ve turizmde korkulan olmadı 

Savaşın patlak vermesiyle birlikte cari işlemler dengesi kapsamındaki iki göstergenin çok kötü gideceği yönünde belirgin bir kaygı oluşmuştu.

Bunlardan biri dış ticaretti. Enerji faturası çok kabaracak, buna bağlı olarak ithalat tırmanıp gidecek, diğer yandan pazar daralması yüzünden ihracat belirgin bir şekilde azalacak ve tüm bunların sonucunda da dış ticaret açığı çok artacak. Bundan kaygı duyuluyordu. Dış ticaret açığı arttı artmaya ama öyle “Eyvah” dedirtecek boyutta değil. Açık, ödemeler dengesindeki tanımla sekiz aylık dönemler itibarıyla 44 milyardan 53 milyara çıktı. Son bir yıldaki açık da 62 milyardan 78 milyara yükseldi.

Savaşın en çok etkileyeceği kaygısı yaşanan alan turizmdi. Hatta turizmdeki olumsuz gidişin dış ticaretten bile daha fazla olabileceği düşünülüyordu. Oysa bu kaygının tümüyle yersiz olduğu anlaşıldı. Turizm ya da ödemeler dengesindeki adıyla seyahat geliri ilk sekiz ayda net olarak (gelir- gider) yaklaşık 32 milyar dolar oldu ve geçen yılla hemen hemen aynı düzeyde gerçekleşti. Son bir yıldaki net gelir ise azalmak bir yana bir miktar arttı. Geçen yıl ağustosta 49,3 milyar dolar olan net gelir, bu yıl 50,8 milyar dolara çıktı.

Şu enerji ithalatı olmasaydı!

Türkiye ağustos ayında cari denge fazlasında bir rekor kırdı. Görünür fazla 4,1 milyar dolar ve rekor tabii ki bu tutarla ilgili değil.

Rekor, “enerji hariç cari denge” tutarında… Ağustosta enerji ihracatı 1,5 milyar, ithalatı ise 6,5 milyar dolar oldu. Böylece net enerji ithalatı 5 milyar dolar olarak gerçekleşti.

Cari işlemler dengesindeki fazla 4 milyar dolar… Şu durumda 5 milyar dolarlık net enerji ithalatı olmasaydı cari fazla 9 milyar doları bulacaktı. İşte bu tutar, şimdiye kadar oluşan “net enerji ithalatı hariç” en yüksek tutarlı cari fazlaya işaret ediyor.

Altında beş yıl sonra bir ilk

2021’in aralık ayı… Altın ihracatı, ithalattan daha fazla gerçekleşmişti. Aradan yaklaşık beş yıl geçti ve bir kez daha bu durum yaşandı. Ağustosta 1,1 milyar dolardan fazla ihracat yapıldı. Buna karşılık ithalat 323 milyon dolarda kaldı ve net altın ihracatı 826 milyon dolar oldu.

Ayrıca ağustostaki 826 milyon dolarlık net ihracat, şimdiye kadarki aylık en yüksek altıncı ihracat tutarı olarak kayıtlara girdi. 

Geçen yılki ilk organizasyonda Avrupa’dan bakan düzeyinde katılım olmazken, bu yılki toplantının açılışında Belçika Başbakan Yardımcısı ve Dışişleri Bakanı Maxime Prevot var.

Türkiye, 30 yıllık Gümrük Birliği anlaşmasının modernizasyonu ve son dönemlerde karşısına çıkan “Made in Europe” sorununu aşmaya çalışırken, Belçika Başbakan Yardımcısı Maxime Prevot, moralleri düzelten mesajlar verdi:

-          Avrupalı şirketler tedarik zincirlerini yeniden yapılandırırken yakın coğrafyalarda güvenilir ortaklar arıyor. Türkiye, üretim kapasitesi, sanayi birikimi ve bölgesel bağlantılarıyla Avrupa için stratejik bir ortak.

Prevot, Türkiye ile ilgili bu yaklaşımını daha da güçlendirdi:

-          Türkiye yalnızca Avrupa’nın sanayi ortağı değil, çevre pazarlara açılan üretim ve ticaret merkezi olarak da önemli bir rol üstlenebilir.

Prevot, küresel rekabetin, jeopolitik gelişmelerin ve tedarik zincirlerinde yaşanan kırılmaların Avrupa’yı ekonomik ilişkilerini yeniden değerlendirmeye yönelttiğini vurguladı:

-          Avrupa, kritik teknolojilere erişimini güvence altına almak, sanayisini güçlendirmek ve uzak tedarikçilere bağımlılığını azaltmak zorunda. Bu süreçte Türkiye’nin önemi artıyor.

Şu noktanın altını çizdi:

-          Türkiye, Avrupa’nın tedarik zincirlerini daha dayanıklı hale getirebilecek üretim kapasitesine, sanayi uzmanlığına ve komşu pazarlara erişim imkanına sahip.

Türkiye’nin NATO müttefiki ve AB tam üyeliğine aday ülke olduğunu anımsattı:

-          Türkiye, Avrupa, Asya ve Ortadoğu arasında bağlantı sağlayan büyük bir sanayi ekonomisi. Ekonomik ilişkilerin bu stratejik gerçekliği daha güçlü biçimde yansıtması gerekiyor.

Ardından ekledi:

-          Avrupa’nın stratejik bağımlılıklarını azaltmaya çalıştığı sektörlerde Türkiye yalnızca üretim ortağı değil, daha geniş bölgesel pazarlara açılan bir merkez olarak değerlendirilmeli.

Prevot, Gümrük Birliği’nin modernizasyonu üzerinde de durdu:

-          30 yıldır yürürlükte olan mevcut yapının değişen ekonomik koşullara uyarlanması gerekiyor.

AB’nin dünyanın uzak bölgelerindeki ülkelerle yeni ekonomik anlaşmalar müzakere ettiğine dikkat çekti:

-          AB’nin doğrudan komşusu ve tam üyelik adayı Türkiye ile benzer bir yaklaşım sergilememesinin açıklanması güç. Modernizasyon süreci mevcut yükümlülüklere saygı, adil rekabet içinde ve çözüm bekleyen konularda ilerleme gerekiyor.

Türkiye ile Avrupa arasındaki ekonomik ilişkilerin yalnızca mal alım satımıyla sınırlı kalmaması gerektiğine vurgu yaptı:

-          İlişkiler savunma, inovasyon, temiz enerji ve dijital teknolojilerde ortak geliştirme ve yatırım modelleri yaygınlaştırılmalı.

Prevot, Belçika’nın geçen mayıs ayında İstanbul ve Ankara’ya 400’den fazla katılımcıyla ekonomik heyet gönderdiğini irdeledi:

-          Ziyaret kapsamında Belçikalı ve Türk şirketler arasında savunma, havacılık, enerji ve teknoloji alanlarını da içeren 33 anlaşma imzalandı.

Türkiye ile Belçika arasındaki siyasi diyaloğun da devam ettiğini bildirdi:

-          Gelecek hafta Brüksel’deki Egmont Sarayı’nda Dışişleri, Adalet ve İçişleri alanlarında üçlü görüşmeler gerçekleştirilecek.

Prevot, konuşmasını görüş ayrılıklarıyla noktaladı:

-          Temel haklar, hukukun üstünlüğü ve Türkiye’nin AB üyesi ülkelere yönelik yükümlülükleri konusundaki görüş ayrılıkları sürüyor. Bu konuların açık diyalogla ele alınması gerekiyor.

Prevot’un verdiği mesajlar, bırakın AB’ye tam üyelik konusunda yol almayı, Gümrük Birliği’nin güncellenmesinin de “siyasi yaklaşımla” ağırdan alındığını ortaya koyuyor…

30 yıllık Gümrük Birliği modeli artık yeterli değil

AVRUPA Sanayicileri Yuvarlak Masası (ERT) Genel Sekreteri Anthony Gooch Galvez, “II. EU-Türkiye Business Summit”te katıldığı panelde Türkiye ile AB arasındaki 30 yıllık Gümrük Birliği modelinin günümüz ekonomik koşullarına yanıt vermediğinin altını çizdi:

-          Hizmet ticareti, kamu alımları ve savunma sanayinde yeni işbirliği mekanizmaları oluşturulmalı.

Avrupa’nın küresel rekabet gücünü artırmak için iç pazar entegrasyonunu tamamlaması gerektiğini belirtti:

-          ERT, Avrupa’nın önde gelen 60 sanayi ve teknoloji şirketinin üst düzey yöneticilerini bir araya getiriyor. Türkiye, Avrupa ekonomik sisteminin önemli bir parçası.

Gümrük Birliği konusunda jeopolitik ve jeoekonomik gelişmeler karşısında daha pragmatik çözümlere ihtiyaç duyulduğunun altını çizdi:

-          Türkiye, mal ticaretinde Avrupa’nın 5’inci büyük ortağı. İkili mal ticareti 220 milyar Euro’yu aşıyor. Hizmet ticareti yalnızca 42 milyar Euro düzeyinde bulunuyor. Bu durum önemli bir ekonomik fırsat kaybıdır. Hizmetler ve kamu alımlarında yeni düzenlemeler gerekiyor.

Savunma ve güvenlik sektörlerinin yeni işbirliği alanları olarak öne çıktığını vurguladı:

-          Türkiye ile Avrupa’nın coğrafi ve ekonomik yakınlığı, mevcut ticari ilişkilerde daha güçlü biçimde değerlendirilmeli.

‘Made in Europe’ yerine ‘Made with Europe’ olsun

DIŞ Ekonomik İlişkiler Kurulu (DEİK) Başkanı Nail Olpak, zirvenin açılışında Türkiye ile AB arasındaki ekonomik ortaklığın üç temel öncelik üzerinden geliştirilmesi gerektiğini belirtip sıraladı:

-          Gümrük Birliği’nin modernizasyonu, Avrupa sanayi ekosisteminde Türkiye’nin konumunun güçlendirilmesi ve bağlantısallık.

Gümrük Birliği’nin hizmetler, e-ticaret, kamu alımları ve tarımı kapsayacak şekilde genişletilmesinin her iki taraf için de yeni ekonomik fırsatlar yaratacağının altını çizdi:

-          Avrupa’nın sanayi politikalarında gündeme gelen “Made in Europe” yaklaşımının Türkiye’yi dışlamaması gerekiyor. Bunun yerine “Made with Europe”, yani “Avrupa ile birlikte üretildi” anlayışı benimsenmeli.

Avrupa, tarihsel dönüm noktasında

DEİK/Avrupa İş Konseyleri Koordinatör Başkanı Mehmet Ali Yalçındağ, Avrupa’nın tarihsel bir dönüm noktasında olduğunu belirtti:

-          Güvenlik, teknoloji, enerji ve küresel rekabet alanlarındaki gelişmeler Türkiye-AB ilişkilerinin yeniden ele alınmasını zorunlu kılıyor. Türkiye-Avrupa ekonomik entegrasyonu karşılıklı çıkarların ötesinde, kıtanın gelecekteki rekabet gücü için de stratejik önem taşıyor.

Yapay zeka, yarı iletkenler, temiz enerji ve savunma teknolojilerinin küresel güç dengelerini yeniden şekillendirdiğine işaret etti:

-          Avrupa, bu alanlarda ölçek büyütmek ve rekabet gücünü korumak için daha geniş ortaklıklara ihtiyaç duyuyor. Türkiye, yetişmiş insan kaynağı, teknoloji şirketleri ve girişimcilik ekosistemiyle bu dönüşüme önemli katkılar sağlayabilir.

Şu noktanın altını çizdi:

-          Türk ve Avrupalı şirketler halihazırda ortak değer zincirleri içerisinde yatırım yapıyor, üretim gerçekleştiriyor, inovasyon geliştiriyor ve ihracat yapıyor. Siyasi çerçevenin de bu ekonomik gerçekliğe uyum sağlaması gerekiyor.

Avrupa’da 1.5 milyar dolar yatırım yaptık

TRENDYOL Grup Başkanı Çağlayan Çetin, “II. EU-Türkiye Business Summit”te katıldığı panelde Türkiye ile Avrupa arasında e-ticaretin geliştirilmesi için Gümrük Birliği’nin modernizasyonunun önemini vurgulayıp şu verileri aktardı:

-          Her gün 25’ten fazla Avrupa ülkesine 100 bini aşkın sipariş gönderiyoruz. Avrupa’da 10 milyondan fazla aktif müşterimiz var. Son 2 yılda Avrupa’da 6 ofis ile Romanya ve Polonya’da iki büyük depo kurduk.

Türkiye’den 100 bini aşkın satıcının Trendyol üzerinden Avrupa’ya ihracat yapabildiğini kaydetti:

-          20 bin Avrupalı satıcı da Türkiye ve diğer pazarlara bizim platform üzerinden ulaşabiliyor. Bu ticaret ağı, “Dijital İpekyolu” gibi.

Avrupa’daki müşteri sayılarını önümüzdeki birkaç yıl içinde üçe katlamayı hedeflediklerini bildirip yatırıma işaret etti:

-          Avrupa’da son yıllarda 1.5 milyar doların üzerinde yatırım gerçekleştirdik. Ayrıca Avrupalı bir şirketle büyük ölçekli ortak girişim üzerinde çalışıyoruz. Anlaşmayı bu ay sonuna kadar duyurmamız söz konusu olabilir.

Avrupa’da 13 fabrikamız var, sadece bizim ticaretimiz 26 milyar dolar

KOÇ Holding CEO’su Levent Çakıroğlu, AB’ye “Made in EU” yerine “Made with EU” çağrısı yaparken grubun Avrupa ile ilişkilerine dönük şu verileri ortaya koydu:

• Türkiye ile AB arasındaki ekonomik entegrasyon 30 yılda önemli kazanımlar sağladı. Ancak, yeni sanayi politikaları bu yapıyı riske atabilir.
• Koç Topluluğu şirketlerin AB ülkelerinde 13 fabrikası var. 5’i İtalya’da, 4’ü Romanya, 3’ü Polonya ve biri Slovenya’da.
• Koç Topluluğu olarak AB ile ticaret hacmimiz 26 milyar dolar düzeyinde bulunuyor. Bunun 16 milyar doları ihracat, 10 milyar doları da ithalat.

Borsa İstanbul yatırım fonu krizinin getirdiği kayıplarla baş etmeye devam ediyor. Haftanın ilk işlem günü BİST100 endeksinde işlem hacmi 81.4 milyar liraya kadar geriledi ve bu rakam bu yıl görülen en düşük ikinci seviyeye işaret ediyor. İşlem adetlerinde de aynı seyir gözleniyor. 3.8 milyarlık işlem adedi yılın en düşük üçüncü işlem adedi. Uzmanlar yatırım fon kriziyle yaşanan kayıpların yatırımcıların önemli bir kısmını normalleşme sağlanana kadar bekle gör pozisyonuna soktuğunu vurgulayarak 2027’de kenara çekilen yatırımcının dönüşünün olabileceğine dikkat çekti.

Borsa İstanbul’da tasfiyesi süren fonların portföyünde yer alan hisselerin taban serisi durmuyor, bazı hisseler 20’nci tabanını gördü 15 Eylül’den bu yana kesintisiz olarak. Bunun yanı sıra yüksek petrol fiyatları yurtiçinde fon krizinin yarattığı belirsizlik ve yabancı yatırımcının ilgisizliği hem endekslerdeki kayıpları hızlandırıyor hem de işlem hacim ile adetlerinde düşük seviyelere yol açıyor.

Satışlar yüksek hacimle gerçekleşti 

EKONOMİ’nin hesaplamalarına göre 16 Eylül’de likidite krizi zirveye ulaşan yatırım fonu krizinin ardından en düşük işlem hacmi BİST100 endeksinde pazartesi günü yaşandı. Satışların çok sert gerçekleştiği 16 Eylül günü işlem hacmi 262 milyar 401,9 milyon lira idi, 17 Eylül günü de satışlar sürdü ve 266 miyar 478,5 milyon liralık işlem hacmi gerçekleşti. Bu haftanın ilk işlem günü ise sadece 81 milyar 459,3 milyon liralık işlem hacmi yakalandı. Bu rakam 16 Eylül'de satışların yoğun olduğu güne göre yüzde 69 daha az bir işlem hacmi yaşandığını gösteriyor. 16 ve 17 Eylül'ü takip eden günlerde zaten işlem hacmi 200 milyar liranın hemen altına geriledi, 25 Eylül'de 100 milyar liranın da altı görüldü.

Kriz öncesine göre yüzde 54 daha az 

Geçen hafta ortalama 100 milyar liranın üzerinde işlem hacimleri gözlenirken bu hafta oldukça düşük hacimle başladı. Kriz öncesine göre yani 15 Eylül'e göre de işlem hacmi yüzde 54 daha düşük gerçekleşti bu haftanın ilk işlem gününde. Bu yıl 19 Mart'ın ardından en düşük işlem hacmi pazartesi günü gerçekleşti ve tarihsel ortalama olan 100- 180 milyar liranın oldukça altında kaldı. BİST100’in bu yılın 15 bin 204,92 puanla zirvesini gördüğü 11 Mayıs’ta işlem hacmi 245 milyar 971 milyon lira, işlem adedi ise 16 milyar 605,6 milyon idi.

İşlem adetleri yılın en düşüklerinde

BİST100'de işlem hacmi kadar işlem adetlerinde de zayıf seyir yaşanıyor. Pazartesi gündü 3 milyar 810,7 milyon işlem adedi yine 16-17 Eylül'e göre oldukça düşük. 16 Eylül'de 15 milyar 313,9 milyon, 17 Eylül'de ise 16 milyar 484,4 milyon işlem adedi gerçekleşti. Bu pazartesi günü yüzde 75,1 daha az işlem adedi olduğunu gösteriyor. 15 Eylül'e yani yatırım fonu krizinin zirveye ulaşmadığı güne göre de işlem adedindeki azalma yüzde 69 seviyesini buluyor. Tarihsel ortalama ise 7-8 milyar adetlik işlemlere işaret ediyor. BİST100'de. Pazartesi günkü işlem adedi tarihsel ortalamaların da oldukça gerisinde. Bu yıl da 19 Mart ve 26 Mayıs sonrası en düşük işlem adedi pazartesi günü yaşandı.

BİST100 endeksi kadar tüm hisselerin işlem gördüğü BİSTTÜM endeksinde de düşük hacimler pazartesi öne çıktı. BİSTTUM endeksinde hafta 127 milyar 955,9 milyon liralık işlem hacmiyle başlarken bu rakam satışların çok sert olduğu 16 Eylül'e göre yüzde 60 daha düşük. Kriz öncesi olan 15 Eylül'e göre ise yüzde 47,2 daha az gerçekleşti. İşlem adedi de 16 Eylül'e göre yüzde 50,3, 15 Eylül'e göre ise yüzde 41,7 daha düşük bu haftanın ilk işlem gününde.

2027 dönüşe imkan sağlayabilir 

EKONOMİ’ye konuşan uzmanlar işlem hacimlerindeki azalışı mevcut fiyatlama koşulları ile okunduğunda normal karşılamak gerektiğine dikkat çekerken, son 1 ay içerisinde takip edilen haber akışının, doğal olarak çok daha az işlem aktivitesini de beraberinde getirdiğini söyledi.

Endeks ve hisse senetlerinde yaşanan değer kayıplarının, yatırımcıların önemli bir kısmını normalleşme sağlanana dek bekle-gör pozisyona ittiğine işaret eden uzman, bu gibi yüksek volatilite ortamını takip eden süreçlerde aktivitenin her zaman yavaşladığını vurguladı. Uzmana göre yeni bir fiyatlama katalizörü devreye girip yatırımcıları ikna edene dek benzer eğilim sürebilir. Yaklaşan üçüncü çeyrek finansalları ve şirketlere ait haber akışı/ beklentilerin kısmen aktivitede artış yaratabileceğini söyleyen uzman, “Bunun yanında aralık ayında yavaş yavaş şekillenmeye başlayacak 2027 beklentileri de kenara çekilen yatırımcıların yeniden dönüş yapmasına imkan tanıyabilir” diye konuştu.

Büyük ölçekli hisselere dönüş

Gedik Yatırım ekonomistleri hazırladıkları strateji raporunda en büyük ve en likit 10 banka dışı hisse ile bankacılık endeksinin eşit ağırlıklandırılmasıyla oluşturdukları bileşik sepetin, MSCI Gelişmekte Olan Piyasalar Endeksi’nin gerisinde kaldığını vurgulayarak, bu aşırı göreli değerleme farkının giderek sürdürülemez hale geldiğini ve ortalamaya dönüş eğiliminin Türk büyük ölçekli şirketlerine yeniden yönelimi desteklemesini beklediklerini vurguladı. Rapora göre yılbaşından bu yana BIST-100 Endeksi TL bazında yüzde 9 yükselirken, ABD doları bazında yaklaşık yüzde 5 geriledi. Aynı dönemde MSCI Gelişmekte Olan Piyasalar Endeksi yüzde 21 değer kazanarak BIST-100’den 26 yüzde puan daha iyi performans gösterdi. Göreli getiri bazında değerlendirildiğinde, MSCI Gelişmekte Olan Piyasalar Endeksi BIST-100’ü dikkat çekici bir şekilde yaklaşık yüzde 28 oranında geride bıraktı.

BİST100’de yüzde 58 getiri potansiyeli

Orta Doğu’da devam eden çatışmalar, küresel enflasyonist baskıların yeniden güçlenmesi ve ABD 10 yıllık tahvil faizlerinin yüksek seyretmesi nedeniyle yılın geri kalanında karlılık ortamının zorlu kalmasını bekleyen Gedik Yatırım ekonomistleri politika faizinin yılsonunda yüzde 35’e gerilemesini, 2027’nin ilk yarısında ise 5–6 yüzde puanlık ilave faiz indirimi yapılmasını öngördü. Yurt içindeki parasal gevşeme süreci ilerledikçe bankaların ve holdinglerin kademeli olarak daha cazip hale gelebileceği tahmin edilen raporda takipleri kapsamındaki şirketler için 2026 yılı reel FAVÖK büyüme tahminlerinin yüzde 6,4’ten yüzde 3,5’e, reel net kar büyüme tahminlerinin ise yüzde 5,4’ten yüzde 4,8’e düşürüldüğü yer aldı. Bankacılık sektörü için, reel net karın yüzde 2,9 daralması bekleniyor. 2027’de takip kapsamındaki şirketlerde yüzde 7,8 reel FAVÖK ve yüzde 21,2 reel net kar, bankacılık sektörü için yüzde 30,1 reel net kar büyümesi tahmin edildi. BIST-100 endeksi için hedef yüzde 58 getiri potansiyeliyle 19.380 puan olarak belirlendi.

Avrupa Birliği'nin (AB) Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması'nda (SKDM) 2026 itibarıyla mali yükümlülük dönemine geçilmesinin ardından, düzenlemenin kapsamını genişletecek yeni bir aşamaya gelindi. Avrupa Komisyonu'nun Aralık 2025'te açıkladığı yaklaşık 180 ürünlük teklif, AB kurumlarının değerlendirmeleriyle daha geniş bir boyut kazandı. Avrupa Parlamentosu, 15 Eylül 2026'da kabul ettiği pozisyonla ürün listesinin 457'ye çıkarılmasını öngören yaklaşımı desteklerken, AB Konseyi de 12 Haziran'da kapsam genişlemesine yönelik pozisyonunu kabul etti. Böylece 2028'den itibaren makine, metal mamuller ve bazı ev aletlerinin de karbon düzenlemesine dahil edilmesini öngören süreçte kurumlar arası müzakere aşamasına geçildi.

180 ürünlük teklif 457'ye kadar genişledi 

Avrupa Komisyonu'nun ilk teklifinde SKDM kapsamına 180 yeni ürünün eklenmesi öngörülüyordu. Avrupa Parlamentosu Araştırma Servisi'nin Eylül 2026 değerlendirmesine göre Parlamento'nun ilgili komitesi bu sayının 457'ye çıkarılmasını önerdi. Parlamento Genel Kurulu da 15 Eylül'de 464 kabul, 50 ret ve 159 çekimser oyla kapsamı genişleten değişiklikleri kabul etti. Nihai ürün sayısı ve uygulama koşulları, Parlamento ile Konsey arasındaki müzakerelerin ardından kesinleşecek.

Mevcut SKDM; demir-çelik, alüminyum, çimento, gübre, elektrik ve hidrojen sektörlerindeki belirli ürünleri kapsıyor. Yeni düzenlemeyle karbon maliyetinin bu hammaddeleri kullanan nihai ürünlere taşınması hedefleniyor. Komisyonun ilk teklifindeki ürünlerin yaklaşık yüzde 94'ünü ağır makine ve özel ekipmanlarda kullanılan sanayi girdileri oluştururken, kalan bölümde çamaşır makinesi gibi ev aletleri bulunuyor.

Türkiye, Çin'in ardından ikinci sırada 

Avrupa Komisyonu'nun etki analizine göre Türkiye, Çin'in ardından kapsam genişlemesinden en fazla etkilenmesi beklenen ikinci ülke konumunda. Ticaret Bakanlığı'nın aktardığı verilere göre Komisyonun ilk teklifine esas alınan senaryoda, yeni kapsama girebilecek ürünlerde Türkiye'nin AB'ye yıllık ihracatı yaklaşık 8 milyar euro olarak hesaplanıyor. Ancak Parlamento ve Konseyin daha geniş ürün listelerine ilişkin Türkiye özelinde güncellenmiş bir ihracat büyüklüğü henüz açıklanmadı.

Türkiye, mevcut SKDM kapsamındaki ürünlerde de AB'nin önemli tedarikçileri arasında bulunuyor. Ticaret Bakanlığı'nın aktardığı Avrupa Komisyonu verilerine göre Ekim 2023-Haziran 2025 döneminde AB'nin üçüncü ülkelerden gerçekleştirdiği yaklaşık 156 milyon tonluk SKDM ürünü ithalatının 18,34 milyon tonu Türkiye'den karşılandı. Türkiye bu miktarla Ukrayna'nın ardından ikinci sırada yer alırken, çimento ve alüminyumda AB'nin en büyük tedarikçisi oldu. Türkiye'den yapılan SKDM kapsamındaki ihracatın gömülü emisyonu ise yaklaşık 42 milyon ton karbondioksit eşdeğeri olarak hesaplandı.

Karbon maliyeti tedarik zincirine yayılacak 

Avrupa Komisyonu'nun kapsamı genişletme girişiminin temel gerekçelerinden biri, karbon maliyetinden kaçınmak amacıyla üretimin AB dışına kaydırılmasını önlemek. Mevcut sistemde doğrudan ihraç edilen belirli çelik ve alüminyum ürünleri SKDM kapsamına girerken, bu hammaddelerin üçüncü ülkelerde nihai ürüne dönüştürülmesi halinde bazı ürünler düzenleme dışında kalabiliyor. Komisyon, bu farklılığı azaltmayı amaçlıyor.

Yeni düzenleme, Türk sanayicileri açısından düşük karbonlu hammaddeye erişimi ve tedarik zincirindeki emisyonların izlenmesini daha önemli hale getirecek. Makine ve beyaz eşya üreticilerinin rekabet gücünde yalnızca ürün fiyatı ve teknolojik özellikler değil, kullanılan hammaddelerin karbon yoğunluğu da etkili olabilecek.

Makine ve beyaz eşyada karbon hesabı değişiyor 

SKDM'nin ikinci dalgasından etkilenebilecek sektörlerin başında makine sanayisi geliyor. Çelik, döküm ve alüminyum gibi girdileri yoğun kullanan üreticiler, bugün doğrudan düzenleme kapsamında bulunmayan bazı ürünlerde de karbon maliyetiyle karşılaşabilecek. Komisyonun teklifinde bağlantı elemanları, metal parçalar, endüstriyel ekipmanlar ve çeşitli makine bileşenleri öne çıkıyor.

Benzer bir süreç beyaz eşya ve dayanıklı tüketim sektörleri için de söz konusu. Komisyonun ilk teklifinde çamaşır makinelerinin örnek gösterilmesi, karbon maliyetinin nihai tüketici ürünlerine kadar uzanabileceğine işaret ediyor. Düzenlemenin yürürlüğe girmesi halinde çelik sac ve alüminyum gibi girdilerin emisyon yoğunluğu daha fazla önem kazanacak. İhracatçıların kendi üretim süreçlerinin yanı sıra tedarikçilerinden aldıkları hammaddelerin karbon verilerini de izlemeleri gerekecek.

Otomotiv ve kimyada yeni genişleme ihtimali 

SKDM'nin kapsamı ilerleyen yıllarda daha fazla sektöre genişleyebilir. Avrupa Komisyonu'nun Aralık 2025'te yayımladığı gözden geçirme raporuna göre 2027'de kimya gibi ilave sektörlerin, daha fazla nihai ürünün ve bazı dolaylı emisyonların kapsama alınması değerlendirilecek. Bu gelişmeler, Türkiye'nin AB'ye ihracatında önemli yer tutan otomotiv, kimya ve plastik sektörleri açısından da önem taşıyor. Ancak mevcut süreç, otomobillerin veya kimya, plastik ve cam sektörlerinin tamamının SKDM kapsamına alınacağı anlamına gelmiyor.

2028 öncesi hazırlık dönemi 

Avrupa Komisyonu'nun teklifinde yeni ürünlerin 1 Ocak 2028'den itibaren SKDM kapsamına alınması öngörülüyor. Nihai ürün listesi ve uygulama koşulları AB kurumları arasındaki müzakerelerin ardından belirlenecek. AB Emisyon Ticaret Sistemi'nde üreticilere sağlanan ücretsiz tahsislerin 2026- 2034 döneminde kademeli kaldırılması da karbon maliyetlerinin etkisini artıracak. Türkiye açısından düşük karbonlu hammadde tedariki, ürün bazında emisyon hesaplaması ve tedarik zincirinde veri izlenebilirliği, Avrupa pazarındaki rekabetin önemli unsurları arasında yer alacak.

Sosyal medya paylaşımında, sözleşmeli üretim modeliyle çiftçiye alım güvencesi sunan şeker pancarı tarımının, üreticinin geleceği kadar ülkenin stratejik üretim gücü açısından da büyük önem taşıdığı belirtilerek, "Tarladan fabrikaya uzanan bu güçlü zincir, şeker sanayimizi ikinci asrına taşıyacak en önemli dayanaktır. Ülkemizde şeker üretiminin ham maddesi olan şeker pancarının 2026-2027 üretim yılı alım fiyatı, ton başına kota tamamlama primi dahil 3 bin 720 lira olarak belirlenmiştir. Tarım ve Orman Bakanlığı olarak, alınan bu kararın şeker pancarı üreticilerimiz başta olmak üzere ülkemize ve milletimize hayırlı ve bereketli olmasını temenni ediyoruz." ifadeleri kullanıldı. 

Yapılan açıklamaya göre, SACE'nin yüzde 95 garantisi altında, ING Almanya'dan sağlanan 10 yıl vadeli 200 milyon avro tutarında kaynakla İtalya ile dış ticaret işlemi yapan müşterilerin finansman ihtiyaçlarının karşılanması hedefleniyor.

Söz konusu işlemle, dış ticaret finansmanına erişim desteklenirken Türkiye ile İtalya arasındaki ticaret hacmine de katkı sağlanması planlanıyor.

Konuyla ilgili değerlendirmelerde bulunan VakıfBank Genel Müdürü Osman Arslan, yılın başından bu yana Avusturya'nın resmi ihracat kredi kuruluşu OeKB, Dünya Bankası Grubu üyelerinden IBRD ve MIGA gibi çeşitli uluslararası kuruluşların garantörlüğü kapsamında toplam 2 milyar dolar tutarında yeni kaynak temin ettiklerini belirtti.

Arslan, bu defa da İtalya'nın resmi ihracat kredi kuruluşu SACE garantörlüğü altında, önde gelen muhabir bankalarından ING Almanya tarafından sağlanan 200 milyon avro tutarında 10 yıl vadeli finansmanı başarıyla tamamladıklarını aktararak, şunları kaydetti:

"2026 yılı içerisinde yurt dışından sağladığımız yeni kaynakların toplam tutarı 9 milyar dolara ulaştı. Kalkınma Odaklı Değer Bankacılığı vizyonumuz doğrultusunda uluslararası fonlama stratejimizi yalnızca yeni kaynak temini üzerine değil, ülkemizin üretim, istihdam, yatırım ve dış ticaret kapasitesini destekleyecek, değer üreten alanlara finansman sağlama anlayışı üzerine inşa ediyoruz. Bu kapsamda farklı uluslararası kuruluşlarla geliştirdiğimiz güçlü işbirlikleri ve farklı finansman yapıları aracılığıyla reel sektörümüzün ihtiyaçlarına uygun çözümler sunuyoruz."

"İki ülke arasında ticaret ve işbirliğine yönelik yeni fırsatlar oluşturuyoruz"

Proje garantörü SACE adına açıklamalarda bulunan Afrika, Türkiye ve Orta Doğu Bölge Direktörü Ciro Aquino da bu işlemin, SACE'nin İtalyan şirketlerinin uluslararası pazarlarda büyümesini destekleme, rekabet güçlerini artırma ve stratejik pazarlarda yeni iş fırsatları oluşturma konusundaki kararlılığının somut bir örneği olduğunu ifade etti.

Aquino, bu işlemle başta KOBİ'ler ve orta ölçekli işletmeler olmak üzere 100'ün üzerinde İtalyan şirketinin ihracatını desteklerken, İtalyan ihracatı açısından önemli bir pazar olan Türkiye'de çok sayıda ihracatçının da varlığını genişletmesinin önünü açtıklarını vurgulayarak, şu değerlendirmelerde bulundu:

"İtalya'nın ihracat kredi kuruluşu olarak VakıfBank ve ING ile, Türkiye'deki ithalatçıların orta ve uzun vadeli finansmana erişimini kolaylaştırıyor, İtalyan ihracatçılarla yerel iş ortakları arasındaki ticari bağları güçlendiriyor ve iki ülke arasında ticaret ve işbirliğine yönelik yeni fırsatlar oluşturuyoruz."

Proje kreditörü olan ING Almanya Yapılandırılmış Finansman Direktörü Tiziano Tallarida da VakıfBank'ın uzun vadeli finansman ihtiyaçlarına uygun şekilde yapılandırılan ve aynı zamanda kullandırım sürecindeki dokümantasyon gerekliliklerini önemli ölçüde sadeleştiren, ihracat kredi kuruluşu garantili bir başka başarılı finansman işleminde VakıfBank'a destek vermekten büyük memnuniyet duyduklarını aktardı.

SACE garantisi kapsamında gerçekleştirilen işlemin, ING ve VakıfBank'ın 2023'te başarıyla tamamladığı ilk SACE garantili finansmanın devamı niteliğini taşıdığını belirten Tallarida, "VakıfBank ile uzun yıllara dayanan güçlü işbirliğimiz çerçevesinde ING olarak, ihracat finansmanı piyasasında etkin rolümüzü sürdürürken, müşterilerimizin ihtiyaçlarına özel olarak yapılandırılmış yenilikçi ve uzun vadeli finansman çözümleri sunmaya devam ediyoruz." ifadelerini kullandı.

Hasadın başlamasıyla, piyasaların yakından izlendiğine işaret edilen açıklamada, piyasalarda istikrarın sağlanması ve üreticilerin korunması amacıyla TMO'nun alım fiyatlarının açıklanmasına ihtiyaç duyulduğu belirtildi.

Açıklamada, bu yıl uygulanacak TMO çeltik alım fiyatlarına ilişkin bilgi verilerek, "Baldo grubu çeltikler ton başına 45 bin lira (55 randıman), cammeo grubu çeltikler 43 bin lira (58 randıman), Toros grubu çeltikler 41 bin lira (58 randıman), Osmancık grubu çeltikler 38 bin lira (60 randıman), Ronaldo grubu çeltikler 35 bin lira (60 randıman), diğer uzun çeşit çeltikler 32 bin lira (65 randıman) fiyatla satın alınacaktır." ifadesine yer verildi.

TMO'nun, Türkiye genelindeki işyerlerinde ve protokol imzaladığı lisanslı depolarda çeltik alımı yapacağına işaret edilen açıklamada, protokol imzalanan lisanslı depoculuk şirketlerinin, "www.tmo.gov.tr" internet adresinde yayımlanacağı, üreticilerin bu depolara teslim ettiği ürününü Elektronik Ürün Senedi (ELÜS) olarak TMO'ya satabileceği aktarıldı.

Alım 15 Ekim'de başlayacak

Açıklamada, ⁠Tarım ve Orman Bakanlığına bağlı Tohumluk Tescil ve Sertifikasyon Merkez Müdürlüğü tarafından üretim izni verilen veya tescil edilmiş çeşitlerin satın alınacağına dikkati çekilerek, şu ifadelere yer verildi:

"Kayıtlı olmayan çeşitler kesinlikle satın alınmayacaktır. ⁠TMO, üreticilerimizin işyerleri önünde uzun süre beklemelerini önlemek amacıyla uyguladığı randevulu alım sistemine anlaşmalı lisanslı depolar da dahil olmak üzere tüm alım noktalarında devam edecektir. Randevular, 'https://randevu.tmo.gov.tr' internet adresinden, e-Devlet uygulaması (Randevu Sistemi-Toprak Mahsulleri Ofisi) üzerinden alınabileceği gibi başmüdürlük ve şube müdürlükleri ile ajans amirliklerinden de alınabilecektir. Randevular 13 Ekim'den itibaren alınabilecek olup alımlara ise 15 Ekim'den itibaren başlanacaktır. Ürün bedeli ödemeleri, teslimata müteakip 21'inci günden itibaren üreticilerin banka hesaplarına aktarılacaktır. Bakanlığımızca üreticilerimize ilave olarak temel destek ve sertifikalı tohum kullanım desteği ödenecektir."

TMO'ya ürün teslim edecek üreticilerin, alım noktalarında herhangi bir zorlukla karşılaşmamaları için dikkat edecekleri hususlara ilişkin de bilgi verilen açıklamada, şunlar kaydedildi:

"Üreticilerimizin ⁠Çiftçi Kayıt Sistemi bilgilerini güncellemeleri, randevularını mutlaka almaları ve ürünlerini randevu alınan günde getirmeleri, lisanslı depolar üzerinden kurumumuza ürün satmak isteyen üreticilerin bankadan ELÜS işlem emrine izin veren yatırım hesabı açmaları ve en yakın Ürün Piyasası Aracı Kurumları (ÜPAK) acentesi olan ticaret borsalarına kimlik belgesi, yatırım hesabı ve ikamet adresi bilgileri ile birlikte başvurarak ÜPAK'a üye olmaları gerekmektedir. Ürünün, iş yerlerimize ve lisanslı depolara ürün sahibi tarafından veya vekalet verilerek getirilmesi önem taşımaktadır."

Şirket açıklamasına göre alaşım tasarımından ham madde kullanımına, haddeleme hızından bakım süreçlerine uzanan çalışmalar, üretim altyapısının daha etkin kullanılmasına ve plansız duruşların azaltılmasına katkıda bulunuyor.

Açıklamada, "Erdemir ve İsdemir'de operasyonel mükemmellik çalışmaları yıl boyunca üretim verimliliğini, maliyet optimizasyonunu ve süreç güvenilirliğini destekleyen sonuçlar ortaya koydu. Üretim süreçlerinde gerçekleştirilen iyileştirme projeleriyle yaklaşık 36 milyon dolar, çalışanların katkısıyla hayata geçirilen bireysel öneri ve Kaizen çalışmalarıyla ise yaklaşık 3,7 milyon dolar yıllık finansal etki sağlandı. Böylece yıl başından bu yana hayata geçirilen çalışmaların toplam yıllık finansal etkisi yaklaşık 39,7 milyon dolara ulaştı. Erdemir ve İsdemir, çalışanlarının bilgi ve deneyiminden güç alan sürekli iyileştirme yaklaşımıyla operasyonel mükemmellik kültürünü yaygınlaştırarak verimliliğini ve rekabet gücünü artırmaya devam ediyor." denildi. 

"Sanayi şirketlerimizin üretim gücünü, verimlilik ve teknolojiyle ileri taşıyoruz"

Konu hakkında değerlendirmelerde bulunan OYAK Genel Müdürü Murat Yalçıntaş, 2030 vizyonu doğrultusunda, sanayi şirketlerinin üretim gücünü, verimlilik ve teknolojiyle ileri taşıdıklarını belirtti.

Önceliklerinin, kaynakları daha etkin kullanarak yüksek katma değer yaratmak ve bunu sürdürülebilir kılmak olduğunu aktaran Yalçıntaş, "Erdemir ve İsdemir'de yıl başından bugüne kadar tamamladığımız operasyonel mükemmellik çalışmalarının yıllık 39,7 milyon dolara ulaşan finansal etkisi, bu yaklaşımın somut sonucudur. Devam eden çalışmaların yıl sonuna kadar tamamlanmasıyla birlikte 61,6 milyon dolarlık yıllık getiri hedefimize ulaşmayı amaçlıyoruz." ifadelerini kullandı.

Yalçıntaş, insanı, bilgiyi ve teknolojiyi merkeze alan sanayi anlayışlarının temelinde çalışma arkadaşlarının emek ve yetkinliği bulunduğuna dikkati çekerek, "Hayata geçirilen 14 bini aşkın öneri ve tamamlanan 742 sürekli iyileştirme takım çalışması, çalışanlarımızın katkısının operasyonel performansa doğrudan yansıdığını gösteriyor. Her öneriyle kurumsal bilgi birikimimizi, her iyileştirmeyle çalışma kültürümüzü daha ileriye taşıyoruz." değerlendirmesini yaptı.

Erdemir ve İsdemir'in, Türkiye'nin sanayi üretiminin sürekliliği ve stratejik ihtiyaçlarının yerli imkanlarla karşılanması açısından önemli sorumluluk üstlendiğini vurgulayan Yalçıntaş, söz konusu doğrultuda maliyet yapılarını güçlendirdiklerini, ürün kalitelerini geliştirdiklerini ve veriye dayalı yetkinliklerini artırdıklarını kaydetti.

Yalçıntaş, elde ettikleri kazanımları, Türkiye ve OYAK üyeleri için kalıcı faydaya dönüştürerek geleceğin sanayisini bugünden inşa ettiklerini belirtti.

Türkiye’nin önemli mobilya üretim merkezlerinden İnegöl’de düzenlenen 55. MODEF Uluslararası İnegöl Mobilya Fuarı kapılarını açtı. 140 firmanın katıldığı organizasyonda sektörün üretim kapasitesi ve ihracat potansiyeli öne çıkarken, son dönemde yaşanan ihracat kaybı, iç pazardaki talep daralması, finansman sıkıntısı ve uluslararası rekabet baskısı gündemin başlıklarını oluşturdu. Açılışta yapılan konuşmalarda İnegöl mobilyasının küresel pazarlardaki konumunu güçlendirmesi için yeni yatırımların, pazarlama faaliyetlerinin ve sektörel desteklerin önemine dikkat çekildi.

“MODEF’ten yılda iki fuar ve uluslararası pazar hamlesi”

MODEF Yönetim Kurulu Başkanı Yavuz Uğurdağ, İnegöl’ün kesintisiz 55 fuara ulaşmasının sektörün ortak emeğinin sonucu olduğunu belirtti. MODEF bünyesinde her yıl iki fuar düzenlendiğini ifade eden Uğurdağ, nisan ayında iç pazara, ekim ayında ise ihracata yönelik organizasyon gerçekleştirildiğini söyledi. Bu yılki MODEF EXPO’ya 140 firmanın katıldığını belirten Uğurdağ, fuarcılık faaliyetlerinin yalnızca sergi organizasyonuyla sınırlı kalmadığını, uluslararası ikili iş görüşmeleri ve yurt dışındaki fuar organizasyonlarıyla desteklendiğini kaydetti. Hindistan’dan Güney Afrika’ya, Fas’tan Almanya’ya ve Amerika kıtasına uzanan faaliyetlerle İnegöl mobilyasının yeni pazarlara taşınmasının hedeflendiğini ifade etti. Uğurdağ, İTSO’nun desteklediği ihracat odaklı şirketin ikinci yılında önemli sonuçlar elde ettiğini de belirterek, ilk yıl yaşanan yatırım ve işletme güçlüklerinin ardından bir yıl içinde 100 milyon liranın üzerinde ihracat gerçekleştirildiğini açıkladı.

“OSB bütçesi 3 milyar lirayı aştı”

İnegöl’ün sanayi altyapısındaki gelişime de değinen Uğurdağ, görev aldıkları organize sanayi bölgesinde bütçenin 136 milyon liradan 3 milyar liranın üzerine çıktığını söyledi. Son beş yılda sanayi bölgesindeki yatırımların planlanması ve altyapı çalışmalarına ağırlık verildiğini belirten Uğurdağ, asfalt çalışmalarının başladığını ve projelerin büyük bölümünün tamamlandığını ifade etti. İnegöl mobilyasının marka değerini korumak ve geliştirmek amacıyla yürütülen çalışmalara da değinen Uğurdağ, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından 120 milyon lira destek sağlanan projeye dikkat çekti. Sektörün gelişiminin sürdürülebilirliği açısından üretim altyapısı, kalite standartları ve kurumsal iş birliğinin önem taşıdığını vurguladı.

“Zorluklara rağmen üretim ve ihracat sürecek”

AK Parti Bursa Milletvekili Ayhan Salman, küresel ekonomik ve siyasi gelişmelerin hedef pazarlarda belirsizlik yarattığını belirterek üretim, ihracat ve istihdamın sürdürülmesinin önemine dikkat çekti. Mobilya sektörünün emek yoğun yapısıyla istihdama ve yerli tedarik zincirine önemli katkı sağladığını ifade eden Salman, sektörün yaşadığı sorunların aşılması için hükümetin ve sanayicilerin birlikte çalışması gerektiğini söyledi. Bursa Büyükşehir Belediyesi Başkan Vekili Şahin Biba da İnegöl mobilyasının kalite, estetik ve yenilikçilik alanlarında uluslararası pazarlarda öne çıktığını belirtti. MODEF EXPO’nun bu yıl Amerika’dan Balkanlar’a uzanan geniş bir coğrafyadan 40 ülkeden ziyaretçiyi ağırlamasının beklendiğini, 140 stantta sergilenecek ürünlerin yaklaşık 25 bin ziyaretçiyle buluşmasının hedeflendiğini kaydetti. Bursa Valisi Erol Ayyıldız ise fuarın İnegöl ve Bursa ekonomisine, istihdama ve mobilya ticaretine katkı sağladığını belirterek organizasyonun sektörün geleceğini şekillendiren uluslararası bir platform olma niteliğini sürdürdüğünü ifade etti. Fuarın yalnızca yurt içinden değil, yurt dışından gelen sektör temsilcilerini de ağırladığını kaydeden Ayyıldız, organizasyonun kent ekonomisine katkısına dikkat çekti. Ayyıldız, “Bursa’mızın ve ülkemizin ticaret potansiyelini yansıtan bu organizasyon, kentimizdeki istihdama ve Bursa ekonomisine büyük katkı sağlıyor. İnegöl mobilyasının hem ihracatına hem de iç pazardaki ticaretine önemli bir ivme kazandırıyor” ifadelerini kullandı.

“Mobilya ihracatındaki düşüş gündemde”

İYİ Parti Bursa Milletvekili Hasan Toktaş, İnegöl’ün ihracat rakamlarındaki gerilemeye dikkat çekerek sektörün rekabet gücünün yeniden ele alınması gerektiğini söyledi. Toktaş’ın paylaştığı verilere göre, İnegöl’ün toplam ihracatı 2024’te 1 milyar 250 milyon dolar seviyesindeyken 2025’te 1 milyar 36 milyon dolara geriledi. Mobilya ihracatı ise aynı dönemde 640 milyon dolardan 520 milyon dolara düştü. Mobilya ihracatında 120 milyon dolarlık gerileme yaşandığını belirten Toktaş, toplam ihracattaki düşüşün mobilya sektöründeki kayıpla örtüştüğünü vurguladı. Çinli üreticilerin Irak gibi yakın pazarlarda dahi fiyat avantajı sağlayabildiğine işaret eden Toktaş, İnegöllü üreticilerin maliyet ve rekabet koşullarının iyileştirilmesi gerektiğini ifade etti.

“En büyük dert talep daralması”

Türkiye İhracatçılar Meclisi Başkan Vekili Ahmet Güleç de mobilya sektörünün yalnızca kendi üretim alanıyla sınırlı olmayan, çok sayıda alt sektörü besleyen bir yapıya sahip olduğunu belirtti. Sektörün ölçek büyütme, verimlilik artışı ve dünya ticaretinden daha fazla pay alma konularında önemli sınamalarla karşı karşıya olduğunu ifade eden Güleç, imalat sanayisindeki yavaşlama ve sanayisizleşme tartışmalarının mobilya sektörünü de etkilediğini söyledi. Güleç, sektörün en önemli sorunlarından birinin iç pazardaki talep daralması olduğunu vurgulayarak enflasyonla mücadele sürecinin mobilya sektöründeki faaliyetleri baskıladığına dikkat çekti. İmalat sanayisinin müşterisi konumundaki mobilya sektörünün üretim ve istihdam açısından taşıdığı önemin göz ardı edilmemesi gerektiğini belirtti.

“Yeni fuar alanı için ortak akıl çağrısı”

İnegöl Ticaret ve Sanayi Odası (İTSO) Başkanı Nedim İncebay, mevcut fuar alanının 25 bin metrekare olduğunu belirterek İnegöl’ün büyüyen üretim kapasitesinin yeni bir fuar alanını gerekli kıldığını söyledi. İnegöl’ün üretim gücünü daha fazla alıcıyla buluşturmayı hedeflediklerini kaydeden İncebay, mobilyanın yanı sıra diğer sektörlerin de organizasyon düzenleyebileceği, üreticilerin ürünlerini daha geniş alanlarda sergileyebileceği yeni bir fuar alanı oluşturmak istediklerini ifade etti. Projenin odalar, dernekler ve iş insanlarıyla birlikte değerlendirilmesi gerektiğini belirten İncebay, ortak akılla hareket etmeye hazır olduklarını dile getirdi. İnegöl Belediye Başkanı Alper Taban ise kentin yalnızca fuar dönemlerinde değil, yıl boyunca üretim ve showroom kapasitesiyle mobilya sektörünün merkezlerinden biri olduğunu söyledi. İnegöl’ün tasarım ve trend belirleme gücüne dikkat çeken Taban, küresel pazarlarda daha fazla pay alınabilmesi için şehirlerin ve ülkelerin rekabet stratejilerini sürekli geliştirmesi gerektiğini kaydetti.

Paylaşımında, ağustosta 4,1 milyar dolar cari fazla verildiğini, yıllıklandırılmış cari açığın 42,1 milyar dolar olarak gerçekleştiğini belirten Şimşek, şunları kaydetti:

"Mal ihracatındaki artış ve hizmet gelirlerindeki dirençli görünümün katkısıyla cari açığın yönetilebilir seviyelerde kalmasını öngörüyoruz. Küresel enerji arzına yönelik risklerin arttığı bu dönemde, çeşitlendirilmiş tedarik kaynaklarımız ve güçlü altyapımız enerji arz güvenliğimizi destekliyor. Son 26 yılda enerji ithalatına ödenen 1,1 trilyon dolar, aynı dönemdeki toplam cari açığın 1,6 katına, mevcut brüt dış borç stokunun 2 katına karşılık gelmektedir. Bu tablo, yeşil dönüşümün ülkemiz için stratejik önemini ortaya koymaktadır. Enerjide dışa bağımlılığı azaltacak adımların, orta ve uzun vadede küresel fiyat şoklarına karşı dayanıklılığımızı artırmasını ve cari dengeye katkı sağlamasını bekliyoruz. Serbest ticaret anlaşmalarıyla pazar erişimimizi genişletmeye; sağlık turizmi, müteahhitlik, yazılım, eğitim, mühendislik ve tasarım gibi hizmet ihracatı alanlarında rekabet gücümüzü daha da artırmaya ve ihracatta katma değeri yükseltmeye yönelik politikalarımızı sürdürüyoruz."

Ağustos ayında 4,1 milyar dolar cari fazla verdik; yıllıklandırılmış cari açık 42,1 milyar dolar gerçekleşti. Mal ihracatındaki artış ve hizmet gelirlerindeki dirençli görünümün katkısıyla cari açığın yönetilebilir seviyelerde kalmasını öngörüyoruz. Küresel enerji arzına yönelik risklerin arttığı bu dönemde, çeşitlendirilmiş tedarik kaynaklarımız ve güçlü altyapımız enerji arz güvenliğimizi destekliyor. Son 26 yılda enerji ithalatına ödenen 1,1 trilyon dolar, aynı dönemdeki toplam cari açığın 1,6 katına, mevcut brüt dış borç stokunun 2 katına karşılık gelmektedir. Bu tablo, yeşil dönüşümün ülkemiz için stratejik önemini ortaya koymaktadır. Enerjide dışa bağımlılığı azaltacak adımların, orta ve uzun vadede küresel fiyat şoklarına karşı dayanıklılığımızı artırmasını ve cari dengeye katkı sağlamasını bekliyoruz. Serbest ticaret anlaşmalarıyla pazar erişimimizi genişletmeye; sağlık turizmi, müteahhitlik, yazılım, eğitim, mühendislik ve tasarım gibi hizmet ihracatı alanlarında rekabet gücümüzü daha da artırmaya ve ihracatta katma değeri yükseltmeye yönelik politikalarımızı sürdürüyoruz.

— Mehmet Simsek (@memetsimsek) October 13, 2026

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın liderliğinde yürütülen ticaret programı sayesinde cari dengedeki olumlu seyrin sürdüğüne işaret eden Bolat, bu doğrultuda ağustosta cari işlemler hesabının 4,1 milyar dolar fazla verdiğini aktardı.

Bolat, yılın 8 ayında cari işlemler açığının 31,5 milyar dolar, yıllıklandırılmış cari işlemler açığının da 42,1 milyar dolar olduğunu belirterek, yıllıklandırılmış altın ve enerji hariç cari işlemler hesabında da 26 milyar dolar fazla verildiğini ifade etti.

Yıllıklandırılmış hizmet ihracatının ağustosta geçen yılın aynı ayına göre yüzde 2,9 artışla 125,1 milyar dolara ulaştığına dikkati çeken Bolat, şu değerlendirmede bulundu:

"Yıllıklandırılmış bazda seyahat gelirlerimiz ağustosta 60,1 milyar dolar, taşımacılık gelirlerimiz 44,3 milyar dolar olarak gerçekleşmiştir. Yıllıklandırılmış bazda ağustos ayı itibarıyla mal ve hizmet ihracatı toplamı, geçen yıla göre yüzde 3,8 yükselişle 405,3 milyar dolara çıktı. Eylülde dış ticaret açığı geçen yılın aynı ayına göre yüzde 24,8 azalışla 5,2 milyar dolar olarak gerçekleşmiştir. Bu kapsamda ağustos ayının ardından eylül ayında da cari işlemler hesabında fazla verilmesi beklenmektedir. Küresel ölçekte enerji ve diğer emtia fiyatlarındaki yüksek seyir ve artan oynaklık, cari işlemler dengesi üzerinde yukarı yönlü risk oluşturmaya devam etmektedir. Bununla birlikte, yılın kalanında ihracatımızdaki dayanıklı görünümün cari işlemler dengesini desteklemeyi sürdürmesi ve cari işlemler açığının millî gelire oranının tarihsel ortalamaların altında seyretmesi öngörülmektedir."

"Ticarette daha güçlü bir Türkiye inşa etmeyi hedefliyoruz"

Bolat, Orta Vadeli Program (OVP) kapsamında mal ihracatındaki artışın devam etmesi ve turizm başta olmak üzere hizmet gelirlerindeki yükselişin sürmesinin beklendiğine işaret ederek, program dönemi sonunda mal ve hizmet ihracatı toplamının 450 milyar dolara ulaşmasının hedeflendiğini aktardı.

Mal ve hizmet ihracatında öngörülen bu performansın cari işlemler dengesindeki iyileşmeyi desteklemesinin ve cari açığın GSYH'ye oranının 2029'da yüzde 1,6'ya gerilemesinin öngörüldüğünü belirten Bolat, şunları kaydetti:

"Küresel konjonktürde artan risk ve belirsizliklere rağmen cari işlemler açığı tarihsel ortalamaların altında seyretmeye devam etmiş, 2025'te milli gelire oranı yüzde 1,9 olarak gerçekleşmiştir. 2026'nın ikinci çeyreğinde ise yıllıklandırılmış bazda yüzde 2,3 ile tarihsel ortalamanın altındaki performansın devam ettiği görülmektedir. Bakanlık olarak ihracat destekleri, ticaret diplomasisi, pazar ve ürün çeşitlendirmesi ile ihracatı güçlendirmeye yönelik çalışmalarımızı kararlılıkla sürdürüyoruz. Mal ve hizmet ihracatındaki kazanımların kalıcı hale getirilmesi ve dış ticaret dengesinin cari işlemler dengesine sürdürülebilir katkı sağlaması temel önceliğimiz olmaya devam edecektir."

Ege Bölgesi Sanayi Odası’nın (EBSO) yeni yönetim kurulu başkanı, tek aday olarak girdiği seçimlerde geçerli 105 geçerli oyun 94’ünü alan Mustafa Karabağlı oldu.

EBSO’nun yönetim kurulu başkanı, meclis başkanı, yönetim kurulu üyeleri, disiplin kurulu üyeleri ve Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği genel kurul delegeleri odanın İzmir Atatürk OSB’deki hizmet binasında gerçekleştirilen seçimlerinde belirlendi. Ender Yorgancılar’ın yeniden talip olmadığı ve tek liste ile gidilen yönetim kurulu seçimlerinde 107 meclis üyesi oy kullandı. Mustafa Karabağlı başkanlığında hazırlanan yönetim kurulu listesi geçerli 105 oyun 94’ünü almayı başardı. Mustafa Karabağlı’nın listesinde şu isimler yer aldı: Şeyma Başterzi, Murat Bora Dülger, Fuat Eroğlu, Fesih Demirer, Atınç Abay, Hüseyin Ömeroğlu, Tevfik Önder Karalp, Mustafa Ertan Soydan, Cem İnam, Mehmet Şahin Çakan.

Seçim sonrasında yaptığı konuşmada meclis üyelerinin tercihinin sanayicilerin ortaya koydukları vizyona, dönüşüme ne kadar çok istekli olduğunu ortaya koyduğunu dile getiren Mustafa Karabağlı, “Sanayicilerimizin büyük çoğunluğunun yanımızda olduğunu hissediyorum. Bu bize büyük bir güç veriyor. Ama tabi bir o kadar da sorumluluk yüklüyor. İnşallah ne vaat ettiysek bunların hepsini gerçekleştireceğiz. Sanayicimiz geleceğe umutla baksın. Yolumuz açık olsun” diye konuştu.

Buna göre ihracat birim değer endeksi, ağustosta geçen yılın aynı ayına kıyasla yüzde 8,5 yükseldi.

Endeks, Ağustos 2025'e göre gıda, içecek ve tütünde yüzde 7,4, ham maddelerde (yakıt hariç) yüzde 10,9, yakıtlarda yüzde 47,1 ve imalat sanayisinde (gıda, içecek, tütün hariç) yüzde 5,1 arttı.

İthalat birim değer endeksi de ağustosta yıllık bazda yüzde 13,7 artış kaydetti.

Endeks geçen yılın aynı ayına göre gıda, içecek ve tütünde yüzde 4,2 azalırken yakıtlarda yüzde 35,9, ham maddelerde (yakıt hariç) yüzde 12,5 ve imalat sanayisinde (gıda, içecek, tütün hariç) yüzde 7,5 artış gösterdi.

Miktar endeksleri

İhracat miktar endeksi, ağustosta geçen yılın aynı ayına kıyasla yüzde 0,4 azaldı. Endeks bu dönemde gıda, içecek ve tütünde yüzde 1,9, ham maddelerde (yakıt hariç) yüzde 19,3 artarken yakıtlarda yüzde 20 ve imalat sanayisinde (gıda, içecek, tütün hariç) yüzde 4,5 azaldı.

İthalat miktar endeksi ağustosta yıllık bazda yüzde 2,8 geriledi. Endeks, geçen yılın aynı ayına göre gıda, içecek ve tütünde yüzde 36,2, ham maddelerde (yakıt hariç) yüzde 8,3 artarken yakıtlarda yüzde 1,6 ve imalat sanayisinde (gıda, içecek, tütün hariç) yüzde 0,5 azalış kaydetti.

Mevsim ve takvim etkisinden arındırılmış veriler

Mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış seriye göre ihracat miktar endeksi, temmuzda 143,6 iken ağustosta yüzde 1 artarak 145 oldu. Takvim etkilerinden arındırılmış seriye göre ise endeks, Ağustos 2025'te 141,1 iken Ağustos 2026'da yüzde 0,4 azalışla 140,5 olarak gerçekleşti.

Mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış seriye göre ithalat miktar endeksi, temmuzda 114,6 iken ağustosta yüzde 2,5 azalışla 111,7 olarak kayıtlara geçti. Takvim etkilerinden arındırılmış seriye göre endeks, geçen yıl ağustosta 109,6 iken bu yılın aynı ayında yüzde 2,8 azalışla 106,5 oldu.

İhracat birim değer endeksinin ithalat birim değer endeksine bölünmesiyle hesaplanan ve Ağustos 2025'te 94,3 olarak elde edilen dış ticaret haddi, 4,3 puan azalışla Ağustos 2026'da 90 olarak kaydedildi.

Kocaeli Sanayi Odası’nda (KSO), geçtiğimiz hafta gerçekleştirilen organ seçimlerinin ardından yönetim kurulu başkanı ve üyeleri, disiplin kurulu üyeleri ile Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği (TOBB) delegeleri belirlendi. Seçim sürecinde ayrıca meclis başkanı, başkan vekilleri, katip üye ve hesapları inceleme komisyonu üyeleri için de oylama yapıldı.

KSO hizmet binasında gerçekleştirilen seçimli toplantı, 38 meslek grubundan meclise giren üyelerin meclis başkanı, başkan vekilleri ve katip üyeyi belirlemek üzere oy kullanmasıyla başladı. Toplantıyı, meclisin en kıdemli üyesi Hayrettin Çaycı ile en genç üyesi Mert Ayhan yönetti. Toplam 77 meclis üyesinden 72’sinin katıldığı toplantının açılışını yapan Çaycı, KSO Yönetim Kurulu Başkanı Dr. Ayhan Zeytinoğlu tarafından sunulan yeni meclis divanına ilişkin önergeyi üyelerin bilgisine sundu.

Meclise sunulan tek önergede, meclis başkanlığına Hasan Tahsin Tuğrul, başkan vekilliklerine Mehmet Başol ve Birol Bozkurt, katip üyeliğine ise Beril Özdeşlik’in isimleri yer aldı. Kapalı oy ve açık tasnif usulüyle gerçekleştirilen seçimde, önergedeki isimler 72 meclis üyesinin oyuyla KSO’nun 10. dönem meclis divanını oluşturdu. Dört dönemdir meclis başkanlığı görevini yürüten Hasan Tahsin Tuğrul, böylece beşinci kez bu göreve seçildi. Seçimlerde Hesapları İnceleme Komisyonu başkanlığına Oktay Erişken getirilirken komisyon üyeliklerine Emre Açıldı, Korkut Öz, Orhun Turfanda ve Serhan Kasım seçildi.

Meclis divanı seçimlerinin ardından yönetim kurulu başkanı ve üyeleri, disiplin kurulu üyeleri ile Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği (TOBB) delegelerinin belirlenmesi için oylamaya geçildi. İzmit Seçim Kurulu gözetiminde, tek sandıkta ve tek liste üzerinden gerçekleştirilen seçimlerde 73 meclis üyesi oy kullandı. Dört dönemdir KSO Yönetim Kurulu Başkanlığı görevini yürüten Dr. Ayhan Zeytinoğlu, seçim sonucunda beşinci kez başkanlığa seçildi.

Zeytinoğlu, “Yeni dönem hepimize hayırlı olsun. Seçim ekip işidir. Ben hepinize teşekkür ediyorum. KSO’nun Meclis Divanı ve Yönetim Kurulu’nda kadın üyelerimizin yer almasından büyük memnuniyet duyuyorum. Kadın sanayicilerimizin gücü ve üretkenliğiyle Odamıza çok değerli katkılar sunacağına yürekten inanıyorum” dedi.

Pek çok insanın tıkanıp kalmasının nedenlerinden biri, liderliğe dair eskimiş bir tanımı kullanıyor olması. . Bu eski versiyonu "kahramanca liderlik" olarak adlandıralım. Bu anlayış filmlerimize, kitaplarımıza, siyasi ve kurumsal söylemlerimize işlemiş. Şunu savunur: Engelleri aşarak, yok ederek ve fethederek değerini kanıtla. Pek çok insan için göreceli başarı asla yeterli değildir; her zaman daha fazlasına sahip olan veya daha fazlasını başarmış birileri vardır. Kahramanca liderlik tarzını benimseyenler genellikle tükenmişlik yaşar ya da kişisel gelişimlerinde bir tıkanma noktasına gelirler. Dahası, bu zihniyet yapısı kaotik bir dünyada giderek etkisini yitirir. Önümüzdeki birkaç yılı ya kahramanca liderlerin başarısızlığını pasif bir şekilde izleyerek geçirebiliriz ya da özgün liderlik yolunu aktif bir şekilde izleyebiliriz.

Bilinç düzeyiniz arttıkça, kahramanca liderliğin doğasında var olan beyhudeliği ve onun enerjiyi tüketen "sıfır toplamlı oyunlarını" daha iyi fark edersiniz. Bir sonraki adım, "kazan-kazan" senaryoları ve size yeniden hayat verecek "sonsuz oyunlar" aramaya başlamak olabilir. Özgün liderlik, değeri kanıtlamaya değil, değer yaratmaya odaklanır. Bu yaklaşım; korkuyla savaşmak yerine açıklık, savunmasızlık ve korkuya yer açma temelleri üzerine kuruludur.

Önceki raporlarımızda piyasalarda gördüğümüz alışıldık olmadığımız çapraz varlık sınıflarındaki çelişkilere dikkat çekmiştik. Geçen hafta pazartesi günü yayınladığımız raporda da hata marjı azalıyor şeklinde uyarmıştık.

ABD hisse senedi işlemleri, Brent petrolünün 105 doların üzerinde seyretmesinden sonra hala güçlü ancak bu rahatlama ne kadar uzun süreli soru işareti. Zira Hürmüz ve Suudi Arabistan altyapı projeleri hâlâ risk oluşturuyor.

Petrol hâlâ faiz oranlarındaki artışı destekliyor ve 10 yıllık tahvil faizinin yüzde 5,4'e yaklaşmasıyla birlikte, Tüketici Fiyat Endeksi (TÜFE) artık daha fazla ağırlık taşıyor.

Hisse senetleri, kazanç beklentilerinin güçlü kalması nedeniyle daha yüksek faizleri absorbe etmeye devam ediyor. Ancak piyasa yükü taşımak için giderek aynı dar kazananlar grubuna güveniyor.

S&P 500 şaşırtıcı derecede iyi bir direnç gösteriyor. Ancak endeks üzerinde baskı oluşturan faktörleri artık göz ardı edilebilir birer "arka plan gürültüsü" olarak nitelendirmemek gerekiyor. Zira ABD Hazine tahvili getirileri son yılların en yüksek seviyelerine yakın seyrediyor, petrol fiyatları yeniden 100 doların üzerine tırmanmış durumda, mali ve jeopolitik riskler gündemdeki yerini koruyor ve FED, hisse senedi yatırımcılarının alışkın olduğu türden bir parasal destek sağlamak yerine sıkılaşma eğilimini sürdürüyor. Bütün bunların yanında kredi piyasalarında da çatlaklar oluşmaya başladı ki bunların hisse senetleri ile korelasyonuna baktığımızda temkinli olmak için bir neden daha ortaya çıkıyor.

Yüksek Hazine tahvil getirileri, Fransa’da hızla artan faizlerin bulaşma riski, 100 dolarlık petrol ve daha güçlü dolar, hisse senedi değerlemeleri ve şirket kazançları için daha riskli bir ortam yaratıyor.

Yapay zekâ yatırım patlaması güçlü kalmaya devam ediyor. Ancak devasa sermaye harcamaları ve artan borç bağımlılığı finansman modeli hakkında soru işaretleri yaratabilir.

Kredi piyasalarında stres belirtileri ve çatlaklar ortaya çıkmaya başlıyor. IG ve HYG (LQD ve HYG ETF’leri) düşüş eğiliminde görünüyor. Daha riskli segmentlerde stres belirtileri ise daha fazla, örneğin CCC spread’lerinin 1.000 baz puan civarında olduğunu takip ediyoruz.

Gerçek risk, yükselen reel faizlerinin kötüleşen kredi koşulları olumlu giden kazançlara çok az az hata marjı bırakıyor olması şeklinde karşımıza çıkıyor. Endeksi ayakta tutan şirketlerin bizzat kendileri giderek ağırlaşan bir sermaye maliyetiyle karşı karşıyayken, S&P 500 finansal yerçekimine meydan okumaya devam edebilir mi?

Geçen Çarşamba günkü güçlü 10 yıllık Hazine tahvil ihalesi, yatırımcılara alıcıların nihayet ortaya çıktığına dair kısa süreli bir umut verdi. Ancak bu rahatlama, getiriler ihale öncesi seviyelere doğru geri döndü.      

Daha da ilginç olanı, yapay zekâ altında yatan gelişmeler. Yatırımcılar bir sonraki aşamaya kimin katılacağı konusunda daha seçici davranmaya başladı. Hesaplama gücüne olan talep olağanüstü düzeyde devam ediyor. Samsung ve TSMC, normalde coşturacak büyüme rakamları sundu. Ancak piyasayı etkilemek giderek zorlaşıyor. Samsung rekor düzeyde faaliyet kârı açıkladı ancak hisseleri yüzde1,3 değer kaybetti. TSMC eylül ayı için rekor rakamlar açıkladı ancak hisseleri günü yatay kapattı.

Sorun talep değil, talebi karşılamanın artan maliyeti. Yapay zekâ altyapı harcamaları, serbest nakit akışını müthiş bir hızla tüketiyor ve daha fazla yatırımın borç finansmanına yönelmesine neden oluyor. Nakit zengini devler hala risk almayı göze alabilir. Ancak teknoloji kredi merdiveninin daha alt kademelerinde finansman baskısı kendini göstermeye başlıyor. Bir zamanlar geniş çaplı, yapay zekâ etiketli her şeyi satın alma eğilimi olan bir yatırımcı kitlesi daha seçici davranmaya başladı.

Bu arada, jeopolitik gelişmeler, pahalı enerji, artan nakliye maliyetleri ve tedarik zincirlerinin bir gecede zarar görebileceği bir dünyada ortaya çıkan daha geniş lojistik sorunlar nedeniyle enflasyon ateşini canlı tutuyor. Nötr faiz oranlarının nihayetinde nerede sabitleneceğine dair artan tahminleri de eklediğinizde, yapısal olarak daha pahalı para ile giderek daha fazla borç sermayesine bağımlı hale gelen yapay zekâ yatırım patlaması arasında garip bir çatışma ortaya çıkıyor.

Piyasa henüz çıkışa doğru koşmuyor ancak rekor seviyelere yakın seyreden bir endeksle normalde ilişkilendirilecek türden geniş bir coşku da sergilemiyor. Bunun yerine, azalan sayıda büyük hisse senedinden giderek daha büyük bir finansal yük taşıması istenirken, kredi piyasası yavaş yavaş sessizce hesaplamaları sorgulamaya başlıyor.

Bu S&P 500'ün hemen çökmesi gerektiği anlamına gelmiyor. Hisseler hala kar büyümeleri beklentileri ile güçlü dururken fakat işin perde arkasında makro piyasa, özellikle de kredi piyasaları, bu durumun sonsuza dek sürdürülemeyeceğine dair giderek daha ikna edici argümanlar ortaya koyuyor

Bu arada S&P, yüzde1'lik bir düşüş yaşamadan 49 günü geride bıraktı; bu, altı yılı aşkın süredir görülen en uzun üçüncü seri. Yakın zamandaki seriler şunlardı:

1 Ağustos 2023'te zirve yapan 47 günlük seri; bunu S&P'de 3 ay süren yüzde 10'luk bir geri çekilme izledi ve VIX 23 seviyesine çıktı.

16 Temmuz 2024'te zirve yapan 52 günlük seri; bunu S&P'de 2 hafta süren yüzde 9'luk bir geri çekilme izledi ve VIX 66 seviyesine fırladı ve carry trade işlemleri çöktü.

9 Ekim 2025'te zirve yapan 48 günlük seri; S&P bir günlüğüne geriledi ve birkaç gün sonra VIX 29 seviyesine çıktı. Üç hafta sonra NDX/Teknoloji/Yüksek Beta hisseleri zirve yaptı (29 Ekim 2025). Geniş piyasa, eşit ağırlıklı endeksler, küçük ölçekli şirketler, konjonktürel hisseler ve faiz oranlarına duyarlı sektörlerin hepsinin sert bir yükseliş yaşadığı, aylarca süren büyük bir piyasa rotasyonu yani sektör değişimi etkili oldu.

Bu arada VIX, ABD 10 yıllıklar ve MOVE arasındaki kopukluk da devam ediyor.

Bu kesinlikle bir "her şeyi sat" durumu değil. Ancak piyasada oluşan çatlakları görmemezlikten gelmemek lazım. Zirvelerde olan global piyasalar için risk getiri dengesi artık eskisi kadar cazip değil. Global piyasalar için biraz daha temkinli olma zamanı bizce geldi.

Türkiye’de ise son açıklanan veriler rezerv durumunun güçlü olmaya devam ettiğini, dolarizasyon eğiliminin olmadığı, talep koşullarının zayıf seyrettiğini ve bütçe durumunun da beklenen yönde ilerlediğini gösteriyor. Ekim ayı PPK’sında 100 baz puan indirim beklemeye devam ediyoruz.

Örneğin TÜİK 2026 Ağustos ayı sanayi üretimi rakamını açıkladı.

Sanayi Üretimi 2026 Ağustos ayında takvim etkisinden arındırılmış olarak yıllık bazda yüzde 1,9 azalış gösterdi. Temmuz ayında bu oran yüzde eksi 0,2 ve Ağustos 2025’te ise yüzde 7,1’di.

Diğer yandan takvim ve mevsim etkisinden arındırılmış üretim ise 2026 Ağustos ayında yüzde1 azalış gösterdi. Temmuz ayında bu oran yüzde eksi 0,9 ve geçen seneki ağustos ayında ise yüzde 0,4’tü.

Sanayi üretiminde detaylara bakıldığında ağustos ayında aylık bazda enerji hariç bütün alt kalemlerin düşüş gösterdiği görülüyor. Ara malı, dayanıklı tüketim malı, dayanıksız tüketim malı, enerji ve sermaye malı üretiminde sırasıyla yüzde eksi 0,9 yüzde eksi 2,9 yüzde eksi 0,7 yüzde 3,4, yüzde eksi 3,3 değişim gerçekleşti. Temmuz ayında yüzde eksi 0,3, yüzde 3,3, yüzde eksi 2, yüzde eksi 1,5 ve yüzde eksi 1,6’dı. Ara malı, dayanıklı tüketim malı, dayanıksız tüketim malı, enerji ve sermaye malı üretimi aylık artışa sırasıyla eksi 0,3 puan, eksi 0,1 puan, eksi 0,2 puan, 0,4 puan katkı ve eksi 0,7 puan katkı sağladı.

Yıllık bazda bakıldığında ise ağustos ayında enerji üretimi haricinde bütün alt kalemlerin düşüş sergilediği görülüyor. Ara malı, dayanıklı tüketim malı, dayanıksız tüketim malı, enerji ve sermaye malı üretiminde sırasıyla yüzde eksi 0,8, yüzde eksi 1,5, yüzde eksi 4,1, yüzde4,4 ve yüzde eksi 5,1 değişim gerçekleşti. Temmuz 202’da: yüzde 1,2, yüzde 0,9, yüzde 0,3, yüzde eksi 1,6 ve yüzde 2,6 olarak açıklandı.  Ara malı, dayanıklı tüketim malı, dayanıksız tüketim malı, enerji ve sermaye malı üretimi yıllık artışa sırasıyla eksi 0,3 puan, eksi 0,1 puan, eksi 1 puan, 0,5 puan ve eksi 1 puan katkı sağladı.

Alt sektörler bazında bakıldığında, 2026 yılı Ağustos ayında madencilik ve taş ocakçılığı sektörü endeksi bir önceki aya göre yüzde 4,1 artış 0,2 puan katkı oldu. İmalat sanayi sektörü endeksi yüzde 1,6 düşüş (eksi 1,4 puan katkı), elektrik, gaz, buhar ve iklimlendirme üretimi ve dağıtımı sektörü endeksinin ise yüzde 3,3 artış (0,2 puan katkı) gösterdiğini görüyoruz. Yıllık bazda ise madencilik ve taş ocakçılığı sektörü endeksi bir önceki yılın aynı ayına göre yüzde 1,7 artış (0,1 puan katkı), imalat sanayi sektörü endeksi yüzde 2,5 düşüş (eksi 2,1 puan katkı) ve elektrik, gaz, buhar ve iklimlendirme üretimi ve dağıtımı sektörü endeksi ise yüzde 1,3 artış (0,2 puan katkı) gösterdi.

Bursa Büyükşehir Belediyesi, kentin afetlere karşı hazırlık kapasitesini artırmak ve riskleri önceden azaltmak amacıyla hazırladığı ‘Bursa Afet ve Kentsel Dirençlilik Beyannamesi’ni kamuoyuna açıkladı.

Büyükşehir Belediye Başkan Vekili Şahin Biba tarafından ‘Bursa’nın Afet Anayasası’ olarak nitelendirilen beyanname, 13 Ekim Dünya Afet Risklerinin Azaltılması Günü’nde Merinos Atatürk Kongre ve Kültür Merkezi’nde düzenlenen törenle imzalandı. Kamu kurumları, üniversiteler, ilçe belediyeleri, meslek odaları ve sivil toplum kuruluşlarının temsilcilerinin katıldığı törende konuşan Şahin Biba, beyannamenin yalnızca afet anında müdahaleyi değil, afet öncesinde risklerin bilimsel yöntemlerle belirlenmesini ve gerekli önlemlerin alınmasını esas aldığını söyledi.

“Riskleri ortaya çıkmadan azaltmayı hedefliyoruz”

Bursa’nın geleceğini güvence altına almak için bütüncül bir afet yönetimi anlayışı benimsediklerini belirten Biba, “Gerçek afet yönetimi, felaket yaşandıktan sonra sahada olmaktan ibaret değildir. Nitelikli belediyecilik ve kamu yönetimi, muhtemel tehlikeleri önceden bilimsel verilerle tespit edip koruyucu tedbirleri vakit kaybetmeksizin devreye sokabilmektir” dedi. Beyannamenin Büyükşehir Belediyesi'nin tüm birimleri ve iştirakleri için ortak bir yol haritası niteliği taşıdığını ifade eden Biba, şehir planlamasından kentsel dönüşüme, altyapıdan ulaşıma, çevreden sosyal hizmetlere kadar bütün çalışmaların afet dirençliliği yaklaşımıyla ele alınacağını vurguladı. Biba, “Yerine getirilmesi mümkün olmayan vaatler yerine uygulanabilir, ölçülebilir ve sürdürülebilir hedefler belirledik. Beyannamemiz, belediyemizin görev ve yetkileri çerçevesinde mali açıdan gerçekçi taahhütlerden oluşuyor” diye konuştu.

JICA çalışmaları yatırımlara yön verecek

Japonya Uluslararası İşbirliği Ajansı (JICA) ile yürütülen çalışmalar kapsamında Bursa’nın teknik, fiziksel ve sosyal açıdan hassas noktalarının bilimsel yöntemlerle değerlendirildiğini belirten Biba, elde edilen verilerin somut uygulamalara dönüştürüleceğini söyledi. JICA çalışmalarının kentin afet risklerini ortaya koyan bilimsel bir altyapı oluşturduğunu ifade eden Biba, “Elimizde artık sadece haritalar, raporlar ve teknik veriler yok. Bursa’nın geleceğine ilişkin önemli bir yol haritasına sahibiz. Beyannamemiz, bu bilgiler doğrultusunda hangi adımları atacağımızı, önceliklerimizi nasıl belirleyeceğimizi ve çalışmalarımızı hangi anlayışla yürüteceğimizi ortaya koyuyor” ifadelerini kullandı.

Yol, köprü ve kamu binalarında afet kriteri

Yeni dönemde belediyenin yatırım kararlarında afet güvenliğinin temel değerlendirme kriterlerinden biri olacağını açıklayan Biba, ulaşım, altyapı ve üstyapı yatırımlarının yalnızca günlük ihtiyaçlara göre planlanmayacağını belirtti. Biba, “Yeni bir yol yaparken sadece güzergâhına veya maliyetine bakmayacağız. O yolun afet anında ulaşım sürekliliğine nasıl katkı sağlayacağını da değerlendireceğiz. Köprülerde afet sonrasında ulaşımın devamlılığını, kamu binalarında hizmetlerin kesintisiz sürdürülebilmesini dikkate alacağız” dedi. Park ve yeşil alanların afet anında toplanma, geçici barınma ve lojistik ihtiyaçlara cevap verebilecek şekilde değerlendirilmesinin önemine işaret eden Biba, imar ve planlama kararlarında zemin özellikleri ile afet risklerinin de belirleyici olacağını kaydetti. Altyapı yatırımlarında ise sistemlerin yalnızca normal koşullarda çalışmasının yeterli olmayacağını vurgulayan Biba, afet sonrasında hizmetlerin ne kadar sürede yeniden devreye alınabileceğinin de hesaplanacağını söyledi.

Kentsel dönüşümden yapı denetimine kapsamlı taahhütler

Bursa Büyükşehir Belediyesi Afet İşleri ve Risk Yönetimi Dairesi Başkanlığı tarafından hazırlanan beyannamede, kentin afetlere karşı güçlendirilmesine yönelik kapsamlı taahhütler yer aldı. Beyannamenin temel başlıklarını afet dirençli kentsel planlama, deprem dirençli yapı zorunluluğu, köprü ve ulaşım güvenliği, altyapı güvenliği, yapı denetiminde şeffaflık ve teknik güvence oluşturdu. Ayrıca akıllı şehir ve kent bilgi sistemlerinin geliştirilmesi, iklim değişikliği ve çoklu afet risklerinin birlikte değerlendirilmesi, afet eğitimleri ve tatbikatların yaygınlaştırılması ile özel gereksinimli ve kırılgan grupların afetlere hazırlığına yönelik çalışmalar da taahhütler arasında yer aldı.

“Bursa’nın 17 ilçesiyle birlikte güçlenmesi gerekiyor”

Afetlerle mücadelenin yalnızca Büyükşehir Belediyesi'nin sorumluluğunda olmadığını vurgulayan Biba, kamu kurumları, üniversiteler, meslek odaları, sanayi kuruluşları, özel sektör ve sivil toplumun sürece katkısının önemine dikkat çekti. Bursa’nın 17 ilçesiyle birlikte afetlere karşı dirençli hale gelmesi gerektiğini belirten Biba, “Afetle mücadele siyasi farklılıkların ve görüş ayrılıklarının üzerindedir. Bursa’nın geleceğini tesadüflere bırakmadan bilimin ve ortak aklın rehberliğinde çalışmaya kararlıyız. Afetlere hazırlığı belediyemizin belirli birimlerinin sorumluluğundan çıkarıp bütün kurumsal yapımızın ortak çalışma anlayışına dönüştürmek istiyoruz” dedi.

“Afet güvenliği kalıcı bir yönetim standardı olmalı”

Beyannamenin Türkiye’deki diğer yerel yönetimlere de örnek olacağına inandığını dile getiren Biba, asıl hedeflerinin afetlere karşı hazırlık anlayışını kalıcı bir kurumsal kültüre dönüştürmek olduğunu söyledi. Biba, “Bizim için asıl başarı, bu belgenin bir ilk olmasından ziyade, Bursa’da nesiller boyu devam edecek kalıcı bir kurumsal kültüre dönüşmesidir. Bu beyanname bir bitiş çizgisi değil, köklü ve kesintisiz bir dirençlilik kültürünün başlangıcıdır. Yönetimler, isimler ve dönemler değişebilir ancak bu şehrin afet güvenliği yaklaşımı asla geriye gidemez, taviz verilemez bir yönetim standardı olarak kalmalıdır” ifadelerini kullandı.

Buna göre ağustosta 237 bin 749 ton tavuk eti üretildi. Üretim, geçen yılın aynı ayına kıyasla yüzde 3,7 artarken bir önceki aya göre yüzde 5,6 azaldı.

Tavuk yumurtası üretimi, ağustosta aylık bazda yüzde 7,1, yıllık bazda yüzde 21,4 yükseldi. Bu dönemde 2 milyar 40 milyon 54 bin tavuk yumurtası üretildi.

Ağustosta kesilen tavuk sayısı yıllık yüzde 1,6 yükselişle 128 milyon 675 bin olarak kayıtlara geçti.

Ocak-ağustos döneminde de geçen yılın aynı dönemine kıyasla tavuk yumurtası üretimi yüzde 18,8, kesilen tavuk sayısı yüzde 1,4, tavuk eti üretimi yüzde 1,4 arttı.

Buna göre, Türkiye'nin cari işlemler hesabında ağustos ayında 4 milyar 53 milyon dolar fazla verildi. Altın ve enerji hariç cari işlemler hesabında da 8 milyar 205 milyon dolarlık fazla gerçekleşti.

Ödemeler dengesi tanımlı dış ticaret açığı ise 3 milyar 746 milyon dolar oldu.

Yıllıklandırılmış verilere göre, ağustos ayında cari açık yaklaşık 42,1 milyar dolar olurken ödemeler dengesi tanımlı dış ticaret dengesi de 78,4 milyar dolar açık verdi.

Aynı dönemde hizmetler dengesi 63,9 milyar dolar fazla verirken birincil gelir dengesi 25,6 milyar dolar, ikincil gelir dengesi 1,9 milyar dolar açık kaydetti.

Hizmetler dengesi kaynaklı net girişler ağustos ayında 9 milyar 711 milyon dolar seviyesinde gerçekleşti.

Bu kalem altında taşımacılık hizmetlerinden kaynaklanan net gelirler 3 milyar 265 milyon dolar ve seyahat kaleminden kaynaklanan net gelirler 7 milyar 285 milyon dolar oldu.

Net portföy yatırımları 5,5 milyar dolar

Yıllıklandırılmış cari açığın finansmanına net portföy yatırımları 5,5 milyar dolar, krediler 47,1 milyar dolar ve ticari krediler 500 milyon dolar katkı verirken, finansal türevler 4,8 milyar dolar, net doğrudan yatırımlar 900 milyon dolar ile net efektif ve mevduatlar 17,7 milyar dolar negatif yönlü etki etti.

Merkez Bankası döviz cinsinden net rezerv azalışı 30,1 milyar dolar oldu.

Ağustos ayında doğrudan yatırımlar kaynaklı net girişler 141 milyon dolar olarak kaydedildi. Yurt dışı yerleşiklerin Türkiye'ye toplam doğrudan yatırımları 719 milyon dolar, yurt içi yerleşiklerin yurt dışındaki doğrudan yatırımları 578 milyon dolar arttı.

Gayrimenkul yatırımları incelendiğinde, yurt içi yerleşiklerin yurt dışında 142 milyon dolar gayrimenkul alımı ve yurt dışı yerleşiklerin ise Türkiye'de 244 milyon dolar net gayrimenkul alımı yaptığı görüldü.

Portföy yatırımları ağustos ayında 1 milyar 34 milyon dolar tutarında net çıkış kaydetti. Yurt dışı yerleşiklerin hisse senedi ve yatırım fonu piyasasında 1 milyar 50 milyon dolar ve DİBS piyasasında 77 milyon dolar net alış yaptığı görüldü.

Yurt dışındaki tahvil ihraçlarıyla ilgili olarak yurt dışı yerleşiklerin diğer sektörler ihraçlarında 34 milyon dolar net alış, bankaların ve Genel Hükümet ihraçlarında sırasıyla 122 milyon dolar ve 201 milyon dolar net satış yaptığı gözlendi.

Yurt dışından kredi kullanımlarında bu ay bankalar ve diğer sektörler sırasıyla 2 milyar 186 milyon dolar ve 1 milyar 230 milyon dolar net kullanım gerçekleştirirken, Genel Hükümet 82 milyon dolar net geri ödeme yaptı.

Diğer yatırımlar altında, yurt dışı bankaların yurt içindeki mevduatları, Türk lirası cinsinden 872 milyon dolar net azalış ve yabancı para cinsinden 889 milyon dolar net artış olmak üzere toplam 17 milyon dolar net artış kaydetti.

Resmi rezervlerde bu ay 7 milyar 138 milyon dolar net artış oldu.

Raporda, küresel ekonominin dayanıklılığını yeniden ortaya koyduğu ancak bu dayanıklılığın ülkeler arasında eşit dağılmadığı ve kısa vadede ekonomilerin uyum sağlama imkanlarının hızla daraldığı belirtildi.

Orta Doğu'da uzayan savaş ve ticaret gerilimlerinden kaynaklanan süregelen baskılara rağmen 2026'nın ilk yarısındaki ekonomik faaliyetin beklenenden daha iyi seyrettiği aktarılan raporda, yapay zekaya yönelik güçlü yatırımların yön verdiği teknoloji döngüsünün talebi destekleyen bir ivme yarattığı kaydedildi.

Raporda, dünya ekonomisinin bu yıl yüzde 3,1 ve gelecek yıl yüzde 3,4 büyümesinin beklendiği bildirildi.

IMF, son olarak temmuz ayındaki tahminlerinde küresel ekonominin 2026'da yüzde 3 ve 2027'de yüzde 3,4 büyümesini öngörmüştü. Fon, nisan ayındaki tahminlerinde ise küresel ekonomik büyüme öngörüsünü bu yıl için yüzde 3,1 ve gelecek yıl için yüzde 3,2 olarak açıklamıştı.

Raporda, küresel manşet enflasyonun büyük ölçüde enerji ve gıda fiyatlarından kaynaklanan geçici artışın etkisiyle 2026'da yüzde 4,7'ye yükselmesinin, ardından 2027'de yüzde 4,1'e gerilemesinin beklendiği belirtildi.

Küresel ticaret hacmindeki büyümenin 2026'da yavaşlamasının, 2027'de ise istikrar kazanmasının beklendiğine işaret edilen raporda, bu görünümde tarifelerin olumsuz etkisi, üretim zincirlerindeki uyum süreci ve teknolojiyle bağlantılı ticaretin güçlü seyrini sürdürmesinin etkili olduğu ifade edildi.

Raporda, küresel dengesizliklerin orta vadede yalnızca ılımlı ölçüde azalmasının beklendiği, orta vadeli büyüme görünümünün ise tarihsel standartlara kıyasla zayıf kalmaya ve ülkeler arasında farklılaşmaya devam ettiği aktarıldı.

Risklerin aşağı yönlü eğilimi olduğuna işaret edilen raporda, Orta Doğu'da uzun süreli bir çıkmazın devam etmesinin veya gerilimin daha da tırmanmasının enerji ve gıda fiyatlarının yüksek ve oynak kalmasına, enflasyonist baskıların yeniden güçlenmesine, mali ve dış dengelerin bozulmasına ve büyümeyi baskılamasına yol açabileceği uyarısında bulunuldu.

ABD'nin bu yılki büyüme tahmini değişmedi, Avro Bölgesi'nin yukarı yönlü revize edildi

Ülkelerin ekonomik büyüme tahminlerinin de paylaşıldığı raporda, gelişmiş ekonomiler grubunda yer alan ABD ekonomisine ilişkin büyüme beklentisinin bu yıl için yüzde 2,3'te korunduğu, gelecek yıl için yüzde 2,2'den yüzde 2,3'e yükseltildiği aktarıldı.

Avro Bölgesi ekonomisine ilişkin büyüme tahmininin bu yıl için yüzde 0,9'dan yüzde 1,1'e yükseltildiği belirtilen raporda, bölge ekonomisinin gelecek yıla ilişkin büyüme tahmininin yüzde 1,2'de sabit tutulduğu kaydedildi.

Raporda, Almanya'nın büyüme tahmininin bu yıl için yüzde 0,7'den yüzde 1,3'e, gelecek yıl için yüzde 1'den yüzde 1,1'e çıkarıldığı, Fransa ekonomisine ilişkin büyüme beklentisinin ise bu yıl için yüzde 0,6'dan yüzde 0,4'e, gelecek yıl için yüzde 0,9'dan yüzde 0,7'ye indirildiği bildirildi.

İtalya ekonomisine ilişkin büyüme tahmininin bu yıl için yüzde 0,5'ten yüzde 0,8'e, gelecek yıl için yüzde 0,5'ten yüzde 0,6'ya yükseltildiği kaydedilen raporda, İspanya ekonomisine dair büyüme tahmininin bu yıl için yüzde 2,1'den yüzde 2,5'e çıkarıldığı, gelecek yıl için yüzde 1,8'de korunduğu aktarıldı.

Raporda, İngiltere ekonomisinin büyüme beklentisinin bu yıl için yüzde 1'den yüzde 1,3'e çıkarıldığı, gelecek yıl için yüzde 1,3'ten yüzde 1,2'ye düşürüldüğü, Kanada ekonomisinin büyüme tahminlerinin bu yıl için yüzde 1,1, gelecek yıl için yüzde 1,7'de korunduğu, Japonya ekonomisinin büyüme tahmininin ise bu yıl için yüzde 0,6'dan yüzde 0,7'ye yükseltildiği, gelecek yıl için yüzde 0,7'de sabit tutulduğu kaydedildi.

Çin'in büyüme tahminleri düşürüldü

IMF'nin raporunda, yükselen piyasalar ve gelişmekte olan ekonomiler grubunda Çin ekonomisine ilişkin büyüme beklentisinin bu yıl için yüzde 4,6'dan yüzde 4,5'e, gelecek yıl için yüzde 4,1'den yüzde 4'e düşürüldüğü bildirildi.

Hindistan ekonomisinin bu yıla ilişkin büyüme tahmininin yüzde 6,4'ten yüzde 7'ye, gelecek yıla ilişkin tahminin de yüzde 6,7'den yüzde 7'ye çıkarıldığı kaydedilen raporda, Rusya ekonomisine dair büyüme beklentisinin ise bu yıl ve gelecek yıl için yüzde 1,1'den yüzde 0,9'a düşürüldüğü aktarıldı.

Türkiye ekonomisinin bu yıl yüzde 2,7 büyümesi bekleniyor

Raporda, Türkiye ekonomisinin bu yıl yüzde 2,7, gelecek yıl yüzde 3,6 büyümesinin beklendiği belirtildi.

IMF, temmuz ayındaki tahminlerinde Türkiye ekonomisinin 2026'da yüzde 2,9, 2027'de yüzde 3,6 büyümesini öngörmüştü.

Türkiye'nin 2026 yıl sonu enflasyon tahmininin yüzde 31,2 ve 2027 yıl sonu tahmininin yüzde 26,5 olmasının beklendiği kaydedildi.

(AA)

Buna göre, toplanan inek sütü miktarı, ağustosta yıllık bazda yüzde 9,5 yükselerek 1 milyon 21 bin 399 tona ulaştı. Ocak-ağustos döneminde de 2025'in aynı dönemine göre yüzde 2,8 artışla 7 milyon 862 bin 534 ton oldu.

İçme sütü üretimi ağustosta yıllık bazda yüzde 4,8 artarak 138 bin 885 ton olarak hesaplandı. Bu yılın 8 ayında da içme sütü üretimi yıllık bazda yüzde 8,2 yükselişle 1 milyon 181 bin 93 tona çıktı.

Yoğurt üretimi ağustosta 2025'in aynı ayına kıyasla yüzde 0,9 azalışla 134 bin 781 tona düşerken ocak-ağustos döneminde de yıllık bazda yüzde 7 artışla 997 bin 795 tona ulaştı.

İnek peyniri üretimi ağustosta yıllık bazda yüzde 3,4 artışla 71 bin 334 tona çıktı, ocak-ağustos döneminde yüzde 3,6 yükselişle 572 bin 956 ton oldu.

Söz konusu ayda ayran ve kefir üretimi yıllık bazda yüzde 0,8 artışla 99 bin 433 tona yükseldi. Tereyağı ve sade yağ üretimi de yüzde 7,5 artışla 8 bin 966 ton olarak belirlendi.

Ocak-ağustos döneminde ayran ve kefir üretimi yüzde 7,6 artarak 735 bin 42 tona çıkarken, tereyağı ve sade yağ üretimi yüzde 1,1 azalışla 74 bin 605 tona geriledi.

Temmuzda 987 bin 644 ton olan ticari süt işletmelerince toplanan inek sütü miktarı, ağustos ayında yüzde 3,4 arttı.

Aynı dönemde 130 bin 610 ton olan içme sütü üretimi, ağustosta yüzde 6,3 yükseliş gösterdi.

Buna göre, paylaşımlı elektrikli skuter işletmeciliği ve yetki belgesi yükümlülüklerine ilişkin genel hususlara aykırı davrananlara 8 bin 687 lira, yetkisiz, izinsiz ve yetki belgesi sınırları dışında elektrikli skuter işletmeciliği yapanlara 86 bin 900 lira idari para cezası uygulanacak.

Yetki belgesi sahiplerinin faaliyet gösterdikleri il için aldıkları toplam elektrikli skuter izin sayısını ilk aştıklarında 8 bin 687 lira, ikincisinde 86 bin 900 lira, üçüncüsünde 170 bin lira ceza kesilecek ve faaliyetleri 6 ay durdurulacak.

Çağrı merkezi kurma şartını ihlal edenlere de 43 bin 447 lira idari para cezası verilecek.

Denetim yetkililerine inceleme için gereken bilgi veya belgeleri ibraz etmeyen işletmecilere de 50 bin lira ceza kesilecek.

Birden fazla kusurun bir arada işlenmesi durumunda her bir kabahat için ayrı idari para cezası karar tutanağı tanzim edilecek.

Türkiye’de hazır giyim ve çorap sanayisinin rekabet koşulları ağırlaşırken, üretim yatırımlarının Mısır’a yönelmesi sektörün gündemindeki yerini koruyor.

Çorap Sanayicileri Derneği (ÇSD) Başkanı Ender Doğan, Türkiye’de hazır giyim sektörünün ihracat ve maliyet baskısıyla karşı karşıya olduğunu, Mısır’ın ise yeni yatırımlarla üretim kapasitesini büyüttüğünü söyledi. Türk üreticilerin de Mısır’a yöneldiğine dikkat çeken Doğan, “Şu anda bütün dünya üretim gücüyle orada konuşlanıyor” diye konuştu.

Mısır’ın hazır giyim ihracatı 2022’deki 2,5 milyar dolar seviyesinden 2025’te 3,4 milyar dolara yükseldi. Bu yıl 4 milyar dolara ulaşılmasının beklendiğini aktaran Doğan, yeni fabrikaların devreye girmesiyle önümüzdeki dönemde büyümenin hızlanabileceğini söyledi. Mısır’daki sektör temsilcilerinin ihracatta 13 milyar dolara ulaşma ve Türkiye’yi geçme hedeflerini dile getirdiklerini belirtti. İstanbul Ticaret Odası’nın ekim ayı meclis toplantısında sektörün durumunu değerlendiren ÇSD Başkanı Ender Doğan, ihracattaki gerileme, artan işçilik maliyetleri ve ithalat baskısının üreticileri zorladığını söyledi. Doğan, mevcut üretim modelinin geleceğinin tartışılması ve dönüşümün bir plan dahilinde yönetilmesi gerektiğini vurguladı.

Hedefleri Türkiye’yi geçmek 

Konuşmasından üç hafta önce gerçekleştirdiği Mısır ziyaretindeki gözlemlerini paylaşan Doğan, ikisi çorap, dördü konfeksiyon alanında faaliyet gösteren altı fabrikayı gezdiğini belirtti. Bu işletmelerin dördünün Türklere, ikisinin Hindistan’a ait olduğunu aktaran Doğan, ülkede devlet desteğinin ve yeni yatırımların dikkat çekici boyuta ulaştığını ifade etti. Doğan, “Şu anda bütün dünya üretim gücüyle orada konuşlanıyor” diye konuştu. Doğan’ın paylaştığı rakamlara göre Mısır’ın hazır giyim ihracatı 2022’deki 2,5 milyar dolar seviyesinden 2025’te 3,4 milyar dolara yükseldi. Bu yıl 4 milyar dolara ulaşılmasının beklendiğini aktaran Doğan, yeni fabrikaların devreye girmesiyle önümüzdeki dönemde büyümenin hızlanabileceğini söyledi. Mısır’daki sektör temsilcilerinin ihracatta 13 milyar dolara ulaşma ve Türkiye’yi geçme hedeflerini dile getirdiklerini belirtti.

İsrail’den yüzde 10,5’lik alım şartı 

Mısır’ın ABD pazarına erişimde yararlandığı ticari avantajlara da değinen Doğan, Nitelikli Sanayi Bölgeleri (QIZ) düzenlemesi kapsamındaki İsrail girdisi şartına dikkat çekti. Firmaların yüzde 10,5’lik İsrail girdisi koşulunu karşılamak için etiket, koli, ambalaj ve düğme gibi ürünleri bu ülkeden tedarik ettiğini anlatan Doğan, Türkiye’deki boykot yaklaşımıyla Mısır üzerinden oluşan tedarik ilişkileri arasındaki çelişkiyi eleştirdi. Türk tekstilcilerinin yeterli planlama ve öngörü olmadan yurt dışında üretim arayışına girdiğini savundu. Doğan, Türkiye’de ise ihracatın gerilediğini belirterek, hazır giyim ihracatının 2022’deki 21,2 milyar dolar seviyesinden 16,8 milyar dolara, çorap ihracatının da 1,32 milyar dolardan 1,15 milyar dolara düştüğünü aktardı. Çorabın hazır giyim ihracatından aldığı payın yüzde 6,1’den yüzde 6,9’a yükseldiğini söyleyen Doğan, sektördeki teknolojik yatırımların, daha az iş gücüyle üretim yapılabilmesinin ve mevcut kapasitenin kayıpları sınırladığını ifade etti. Ancak bu görece dayanıklılığın sektörün karşı karşıya olduğu sorunları ortadan kaldırmadığını vurguladı.

İthaller, yerlinin yerini alıyor 

İhracattaki kayba ithalat artışının da eşlik ettiğini belirten Doğan, hazır giyim ithalatının 2,9 milyar dolardan 5 milyar dolar seviyesine çıktığını söyledi. İç pazarda ithal ürünlerin yerli üretimin yerini almasının sektör üzerindeki baskıyı artırdığını dile getirdi. Maliyetler içinde işçiliğin payının yükseldiğine dikkat çeken Doğan, 2022’de yüzde 40 olan bu oranın bu yıl yüzde 55’e ulaştığını, rakip ülkelerde ise yüzde 30 düzeyinde bulunduğunu ifade etti. Orta Vadeli Program’daki öngörülerin gerçekleşmesi halinde işçiliğin maliyet içindeki payının yüzde 60’a çıkabileceğini savunan Doğan, “Türkiye’nin hazır giyim sektörü genel anlamda iyiye gitmiyor ve mevcut şartlarda gitmesi de mümkün gözükmüyor” diye konuştu.

Fason üretime bağlı modelin sonuna gelindi

Sektörün yalnızca bugünkü maliyetlerle değil, gelecekteki iş gücü koşullarıyla da değerlendirilmesi gerektiğini belirten Doğan, nüfusun yaşlanmasının emek yoğun üretim açısından stratejik bir sorun oluşturacağını söyledi. Türkiye’nin hangi koşullarda, hangi ürünleri ve nasıl üreteceğine ilişkin uzun vadeli kararlar alması gerektiğini vurguladı. Bu çerçevede Güney Kore ziyaretinden örnekler paylaşan Doğan, fuarda görüştüğü hazır giyim firmalarının üretimlerini iş gücünün daha yoğun olduğu komşu ülkelere taşıdığını anlattı. Güney Kore’nin otomotiv, savunma ve ağır sanayinin yanı sıra kozmetik, sinema ve müzik gibi alanlarda da küresel ölçekte güç kazandığını belirterek, dönüşümün farklı sektörleri kapsayan bir planlamayla ele alınması gerektiğine işaret etti. Türkiye’nin güçlü bir ekonomi için üretim ve ticaret yetkinliklerini birlikte geliştirmesi gerektiğini söyleyen Doğan, yalnızca fason üretime dayalı modelin sınırlarına gelindiğini ifade etti. Sanayicinin daha düşük maliyetle, daha kısa sürede ve daha az enerjiyle üretim yapmaya çalıştığını; ticaretin ise ürünü daha yüksek değerle pazara sunmaya odaklandığını belirten Doğan, küresel pazarları doğru okumanın önemini vurguladı.

Burkay’ın hakkını teslim etmek gerek

Seçim artık geride kaldı. İbrahim Burkay, 13 yıllık başkanlığı boyunca Bursa’ya değer katan çok sayıda projeyi hayata geçirdi. Yönetim tarzı, karar alma biçimi ve oda yönetimindeki yaklaşımı elbette eleştirilebilir. Ancak yapılanları görmezden gelmek de doğru olmaz. Hakkını teslim etmek gerekir. Şimdi gözler Özer Matlı ve ekibinde. BTSO, bugüne kadar oluşturduğu kurumsal yapıyla mı yoluna devam edecek, yoksa Matlı’nın ilk toplantıda dile getirdiği gibi “fabrika ayarlarına” mı dönecek?

TEKNOSAB başta olmak üzere odanın iştiraklerinde ve bağlı kuruluşlarında nasıl bir yönetim değişikliği yaşanacağı merak konusu. Seçim döneminde en çok tartışılan başlıklardan biri olan TEKNOSAB’daki yatırımlar ve tahsislerle ilgili 34 maddelik soruların yanıtları kamuoyuyla paylaşılacak mı? Uludağ’daki Bursa Business School ve Swissôtel’in geleceği nasıl şekillenecek? GUHEM’de ne gibi değişiklikler yapılacak? Bunlar, yeni yönetimin önündeki önemli konular.

Ticaret ve sanayi odaları ayrılacak mı?

Belki de en önemli soru bu. Özer Matlı, uzun yıllar sonra ticaret kökenli bir isim olarak BTSO başkanlığına seçildi. Seçim döneminde gündeme getirdiği ticaret ve sanayi odalarının ayrılması meselesi şimdi yeniden tartışmaya açılabilir. Bursa’da ayrı bir sanayi odası kurulması yönünde somut bir adım atılacak mı?

Burkay neden kaybetti?

Özer Matlı’nın seçim başarısını takdir ederken, İbrahim Burkay’ın neden kaybettiğini de irdelemek gerekir. Seçim sürecinde Burkay sahada oldukça aktifti. Ancak komite sonuçları, güçlü sanayi sektörlerinde beklenen desteğin sandığa aynı ölçüde yansımadığını gösterdi. Burkay kendi komitesinden seçilerek çıkarken, bugüne kadar kendisini ayakta tutan büyük sanayi kollarının temsil edildiği komitelerde yaşanan kayıplar seçimin sonucuna etki etti. 
Seçim sonucunda ekonomik koşulların da belirleyici olduğunu düşünüyorum. Son yıllarda yaşanan daralma nedeniyle büyük firmaların çok sayıda tedarikçisiyle yollarını ayırması, iş dünyasındaki dengeleri değiştirdi. Büyük üreticilerle ticari bağları zayıflayan ya da tamamen kopan tedarikçi firmaların sandıkta farklı bir tercih yapmasına şaşırmamak gerekir. Dolayısıyla seçim, yalnızca iki adayın projelerinin yarıştığı bir süreç değildi. Aynı zamanda ekonomik sıkıntıların, tedarik zincirindeki kırılmaların ve birikmiş tepkilerin sandığa yansıdığı bir tablo ortaya çıktı.

Şimdi söz değil, icraat zamanı

Gerilimlerin yükseldiği anlar yaşansa da seçim, büyük ölçüde olgunluk içinde tamamlandı. Kazanan Özer Matlı ve ekibi oldu. Kaybeden tarafın da Bursa iş dünyasının bir parçası olduğu unutulmamalı. Matlı, seçim sürecinde ortaya koyduğu projeleri hayata geçirebilecek mi? BTSO üyeleri karar süreçlerinde daha fazla söz sahibi olabilecek mi? Odanın kaynakları ve iştirakleri konusunda beklenen şeffaflık sağlanacak mı? Bursa’nın sanayi ve ticaret potansiyelini büyütecek yeni bir vizyon ortaya konulabilecek mi?
Bursa iş dünyası, seçim meydanlarında verilen sözlerin hayata geçirilmesini bekliyor. Özer Matlı, seçim zaferiyle önemli bir sorumluluk üstlendi. Şimdi kendisini destekleyenlerin yanı sıra kendisine mesafeli duranlara da güven verme zamanı. Çünkü seçim kazanmak başka, Bursa ekonomisini ileri taşımak başka…

Matlı için asıl sınav şimdi başlıyor.

Bakan Şimşek’in “dezenflasyon programı” başladıktan (Haziran 2023) bu yana enflasyon 6,7 puan düşmüş. Yüzde 38,21’le başlamıştı, Ağustos 2026 itibariyle yüzde 31,51. Fakat, ilginçtir, aynı dönem itibariyle kredi faizleri (ihtiyaç, konut, taşıt, ticari, tüketici) bütün kredi türlerinde programın başladığı dönemin çok çok üzerinde… Düşmek yerine 20, 30, hatta 40 puan artmış!

TCMB’nin akım verilerinde: 

▶İhtiyaç kredisi faizi, program başladığında yüzde 40,14 düzeyinde iken, yaklaşık üç yıl sonra halen yüzde 64,14 düzeyinde. Yani başlangıç seviyesinin 24 puan üstünde. 
▶ KMH (kredili mevduat hesapları) dahil ihtiyaç kredisi faizleri program başladığında yüzde 26,25 düzeyindeydi. Şimdi 63,81 düzeyinde. Enflasyonun 6,7 puan düştüğü aynı süreçte 37,5 puan artmış. 
▶Taşıt kredisi faizi program başladığında, 2 Haziran 2023 itibariyle yüzde 30,88’di. Şimdi (11.09.2026) yüzde 40,53 düzeyinde. Başlangıç değerinin 9,65 puan üzerinde. 
▶ Konut kredisi faizleri program başladığında yüzde 18,05 düzeyinde idi. Şimdi, 3 yıl sonra, enflasyon da düşmüş iken 23,88 puan yukarıda, yüzde 41,93 seviyesinde.

Mayıs 2024’te faizler de enflasyon da zirvedeydi Enflasyon son yükseliş dalgasında en yüksek seviyeyi yüzde 85,51 ile 2022 yılı Ekim ayında gördü. Sonra inişe geçti. Program başladığında Haziran 2023’te yüzde 38,21 düzeyindeydi. Program sonrası yükselerek en yüksek seviyeyi yüzde 75,45’le Mayıs 2024’te gördükten sonra inişe geçti. Bu tarih itibariyle kredi faizleri de (taşıt hariç) zirvedeydi. Program döneminde enflasyonun zirve yaptığı tarihi baz alırsak Ağustos 2026’ya kadar 43,94 puanlık düşüş var. Ancak bu büyük düşüş kredi faizlerine yansımış görünmüyor. 

Mayıs 2024’ten bu yana;

▶ Enflasyonda 43,94 puanlık düşüşe karşın; 
▶ İhtiyaç kredisindeki düşüş 11,79 puan, 
▶ KMH dahil ihtiyaç kredisinde 11,87 puan, 
▶ Taşıt kredisinde 2 puan, 
▶Konut kredisi faizinde 3,05 puan, 
▶Ticari kredi faizinde 10,61 puan, 
▶ Tüketici kredisinde 9,68 puan düşüş olmuş.

Puan olarak bakıldığında durum böyle. Değişim oranı olarak bakıldığında da durum farklı değil. Zirve seviyeye göre son enflasyon verisi yüzde 58,2 düşüş gösteriyor. Ama faizlerdeki düşüş, yüzde olarak bur rakamdan çok çok uzakta. En yüksek düşüş, oransal olarak ticari kredide, o da yüzde 16,5 düzeyinde. Faiz – enflasyon linkinin kopuşunu ifade eden bu tablonun başlıca nedeni dezenflasyon programının talebi baskılamayı esas alması. Ancak fark ve değişim oranlarının çok çok uzak kalması aşırı sayılabilecek bir tablo ortaya koyuyor. 

Yönetmelikle, sektördeki yükümlülüklerin yerine getirilmesi ve denetim etkinliğinin artırılması amacıyla mevzuat ihlallerine yönelik idari yaptırımlar güncellendi.

Buna göre yönetmelikte belirtilen faaliyet şartları, kurallar ve sorumluluklara aykırı hareket edenlere, ihlalin türü ve ağırlığına göre 3 bin 187 lira ile 50 bin lira arasında değişen tutarlarda idari para cezası kesilecek.

Belirlenen idari para cezaları, her takvim yılı başından itibaren geçerli olmak üzere Vergi Usul Kanunu hükümleri uyarınca tespit ve ilan edilen yeniden değerleme oranında artırılarak uygulanacak.

Geçenlerde kolokasyon konusunu konuşurken bu soru aklıma takıldı.

Kolokasyon, işlem yapan kurumların sunucularını Borsa İstanbul’un işlem sistemlerine yakın bir noktaya yerleştirmesi. Amaç belli: Emir borsaya ne kadar hızlı ulaşırsa, algoritmik işlemlerde o kadar avantaj sağlanıyor.

Borsa İstanbul’un 2026 tarifesinde kolokasyon için yüz binlerce liralık ücretler ödeniyor. İşe yarayan, sunucuyu işlem sistemine yaklaştırmak.

Burada kimse kural dışı bir iş yapmıyor. Hizmet açık, ücret belli, teknik şartlar belli.

Bilgisayarınızdan emri gönderdiğinizde, başka bir sistem aynı fiyat değişimini algılayıp emrini sizden çok daha önce borsaya ulaştırabiliyor. İkisi de aynı piyasada. İkisi de aynı fiyatlara bakıyor. Ama yarışın hızı aynı değil.

Bu sadece Borsa İstanbul’un meselesi de değil. Nasdaq, New York Stock Exchange ve Avrupa’daki büyük piyasalarda da işlemciler borsanın veri merkezlerine yakın konumlanmak için para ödüyor.

Kapitalizmin tuhaflığı da burada galiba. Kural herkes için aynı. Fakat kullanılabilecek imkânlar aynı değil.

Paranız varsa daha hızlı bilgisayar, daha iyi veri akışı satın alabiliyorsunuz. Sunucunuzu borsanın işlem motoruna yaklaştırabiliyorsunuz. Daha hızlı çalışan algoritmalar geliştirebiliyorsunuz.

Bireysel yatırımcı ise fiyatı gördükten sonra düğmeye basıyor.

Elbette borsa bir sosyal eşitlik kurumu değil. Sermayenin ve teknolojinin farklı olması piyasanın doğasında var.

Ama “herkes aynı piyasada işlem yapıyor” ile “herkes aynı şartlarda yarışıyor” aynı şey değil.

Sonra hep birlikte “piyasa herkese açık” diyoruz. Sermaye piyasamızın yaralarını elbirliğiyle sarmaya ve mıntıka temizliğini tamamlamaya çalıştığımız şu günlerde hiç olmazsa kısa süreliğine de olsa bu eşitsizliği ortadan kaldıralım.

Belki de borsada adalet, herkesin aynı hızda işlem yapması değil. En azından hangi avantajın parayla satın alınabildiğinin ve bunun fiyat oluşumunu nasıl etkilediğinin açıkça bilinmesi.

Çünkü bazı işlemlerde kazananı hisseyi doğru seçen değil, emri borsaya önce ulaştıran belirleyebiliyor.

Ve işte o noktada küçük yatırımcıya “piyasaya hoş geldin” demek biraz ironik kalıyor.

Darıca Afet İşleri Müdürlüğü ve Darıca Arama ve Kurtarma Derneği (DARKDER) iş birliğinde, 13 Ekim Dünya Afet Azaltma Günü kapsamında Büyük Anadolu Hastanesi ev sahipliğinde deprem farkındalık eğitimi düzenlendi. Programa Darıca Belediye Başkan Yardımcısı İsmail Ramazanoğlu, Darıca Afet İşleri Müdürü Sinan Taşören, sağlık kuruluşlarının temsilcileri, sivil toplum kuruluşlarının yöneticileri ve davetliler katıldı. Eğitimde, afetlere karşı toplumsal bilincin artırılması, afet öncesi hazırlık çalışmalarının güçlendirilmesi ve kurumlar arası iş birliğinin geliştirilmesi amaçlandı.

Büyük Anadolu Hastanesi Başhekimi Şenol Ergüney, programın açılış konuşmasında sağlık kuruluşlarının afetlere hazırlık sürecindeki önemine dikkat çekti. Afetlere karşı hazırlıklı olmanın ve kurumlar arasındaki koordinasyonun güçlendirilmesinin önemini vurgulayan Ergüney, “Sağlık kuruluşlarının afetlere hazırlık sürecinde önemli sorumlulukları bulunuyor. Olası afetlerde etkin müdahale için kurumlar arasındaki iş birliğinin ve koordinasyonun güçlendirilmesi büyük önem taşıyor” dedi.

Darıca’da afet eğitimleri yaygınlaştırılacak

Darıca Belediye Başkan Yardımcısı İsmail Ramazanoğlu da konuşmasında, ilçede afetlere hazırlık ve farkındalık çalışmalarının önemine dikkat çekti. Afetlere karşı bilinçli bir toplum oluşturmanın eğitim faaliyetlerinin yaygınlaştırılmasıyla mümkün olacağını belirten Ramazanoğlu, “Afetlere hazırlık sürecinde toplumsal bilincin artırılması ve eğitim çalışmalarının yaygınlaştırılması büyük önem taşıyor. Kurumlar arasındaki iş birliğini güçlendirerek Darıca’yı olası afetlere karşı daha hazırlıklı hale getirmek için çalışmalarımızı sürdürüyoruz” ifadelerini kullandı.

Darıca Afet İşleri Müdürü Sinan Taşören afet farkındalık eğitimi vererek, hazırlık çalışmaları ve toplumun afetlere karşı bilinçlendirilmesine yönelik yürütülen faaliyetler hakkında değerlendirmelerde bulundu.

Darıca’nın 14 mahallesinde gönüllü afet ekipleri kurulacak

Dernek olarak temel hedeflerinin afet sonrasında müdahale etmenin yanı sıra afet öncesinde hazırlık çalışmalarını yaygınlaştırmak olduğunu belirten DARKDER Başkanı Abdulhamit Subaşı, “Amacımız, Darıca’nın 14 mahallesinin tamamında eğitimli gönüllü afet ekipleri oluşturmak. Uzun vadede bu ekiplerin ihtiyaç duyacakları ekipmanlara erişebilecekleri uygun alanları da hayata geçirerek ilçemizin afetlere hazırlık kapasitesini güçlendirmek istiyoruz” dedi.

Subaşı, sağlık kuruluşlarının da afet hazırlık sürecine dahil edilmesinin önemine değinerek, “Afetlere hazırlık yalnızca tek bir kurumun sorumluluğunda değil. Kamu kurumları, yerel yönetimler, sağlık kuruluşları ve sivil toplum kuruluşlarının ortak hareket etmesi, koordinasyon içinde çalışması afetlere karşı daha güçlü bir hazırlık süreci yürütülmesini sağlayacaktır” ifadelerini kullandı.

Yönetmelikle, demir yolu taşımacılığında güvenliğin artırılması amacıyla denetim usulleri ve ihlaller karşısında uygulanacak idari yaptırımlar güncellendi.

Buna göre tehlikeli madde güvenlik danışmanı istihdam etmeyen veya danışmanlık hizmeti almayan işletmelere 170 bin 903 lira ceza kesilecek. Yetkili mercilerden "Faaliyet Belgesi" almadan taşımacılık faaliyetinde bulunan gerçek veya tüzel kişilere 17 bin 932 lira idari para cezası verilecek.

Yetkilendirilmiş kuruluşlarca test, muayene ve sertifikalandırılması yapılmamış yük taşıma birimlerinin kullanıldığının tespiti durumunda, her bir birim için gönderene, doldurana ve taşımacıya ayrı ayrı 85 bin 437 lira ceza uygulanacak.

Demir yoluyla taşınması yasaklanmış maddeleri sevk eden veya kabul ederek taşıyana, gönderene ve taşımacıya 854 bin 588 lira para cezası kesilecek. Tehlikeli madde taşıyan trenlerin seyir emniyeti, manevra şartları, hız kısıtları, vagon dizilim kuralları gibi operasyonel bentleri ihlal eden demir yolu tren işletmecisine ihlal edilen her bir bent için 21 bin 570 lira ceza uygulanacak.

Vagon ve tren üzerindeki işaretleme eksiklikleri sebebiyle sorumlu personele her bir yük taşıma birimi için 1661 lira ceza verilecek. Taşımacılık ve güvenlik kurallarının en ağır ihlallerinde ise gönderen ve taşımacıya 4 milyon 263 bin 586 liraya varan idari para cezası kesilecek.

Öte yandan, söz konusu eksiklik ve aykırılıklar giderilinceye kadar vagon veya tren güvenli bir alanda bekletilecek ve sefere devam etmesine izin verilmeyecek.

Rusya-Ukrayna savaşının enerji altyapısı üzerindeki etkileri, Orta Doğu’daki çatışmalar ve deniz taşımacılığındaki aksamalar küresel dizel piyasasını sıkıştırırken, Washington’dan gelen yeni hamleler fiyatlara nefes aldırdı. Ancak açıklamaların sahada uygulanıp uygulanmayacağı ve yeni arzın ne kadar hızlı piyasaya ulaşacağı belirsizliğini koruyor.

Piyasanın umudu Rus dizeli 

ABD Başkanı Donald Trump’ın Rusya’dan ek dizel tedarikini duyurması ve iki ülke arasında enerji ateşkesi ilan etmesine piyasanın tepkisi hızlı oldu. Avrupa’da dizel fiyatları dün sabah yüzde 3 düşerek ton başına yaklaşık 1.437 dolara gerilerken Brent petrol yüzde 0,7 kayıpla varil başına 104 dolar seviyesine indi. Nymex’de vadeli işlem gören ultra düşük kükürtlü dizelin fiyatı varil başına 6,45 dolar düşüşle 96,80 dolara geriledi.

Orta Doğu riski fiyatları tutuyor 

Rusya’dan ek tedarik beklentisi fiyatları baskılarken Orta Doğu’daki gelişmeler piyasadaki risk primini koruyor. Riyad havaalanına yönelik ölümcül saldırılara rağmen petrol fiyatlarının gerilemesi, yatırımcıların o sırada enerji arzına doğrudan bir darbe gelmemesini ve Rus dizelinin geri dönüş ihtimalini öne çıkardığını gösteriyor. ING Think’e göre Basra Körfezi’nden petrol akışının güçlü seyretmesi de fiyatları aşağı çeken unsurlardan biri. Buna karşılık Hürmüz Boğazı çevresindeki riskler ve petrolün bölgeden taşınmasında yaşanan verimsizlik, tanker navlunlarını yükselterek rafine ürünlerin maliyetini artırıyor.

Analistlerin ortak değerlendirmesi, açıklanan hacimlerin küresel arz açığını tek başına kapatamayacağı yönünde. Dizelde kalıcı fiyat düşüşü için Rusya’dan teslimatların gerçekleşmesi, rafineri üretiminin toparlanması ve Orta Doğu’daki sevkiyat akışının normale dönmesi gerekiyor.

Rusya 4.8 milyon ton vadetti

Trump’ın açıkladığı plana göre Rusya, küresel piyasalara hemen 300 bin ton, kasım ayında 500 bin ton ve aralıkta 1 milyon ton dizel tedarik edecek. Rafinerilerin durumuna bağlı olarak 3 milyon tonluk ek teslimat da gündemde. Böylece potansiyel toplam miktar 4,8 milyon tona ulaşabilecek. Ancak Rusya, Trump’ın açıkladığı miktarları ve teslimat takvimini henüz doğrulamadı.

S&P Global verilerine göre Ukrayna’nın saldırıları, eylül sonu itibarıyla Rusya’nın günlük 3,1 milyon varillik rafineri kapasitesini devre dışı bıraktı. Rusya’nın deniz yoluyla dizel ve gazyağı ihracatı da yılın ilk yarısındaki yaklaşık 1 milyon varil/gün seviyesinden temmuz sonrasında ortalama 550 bin varil/güne geriledi.

Fiyatlarda kalıcı düşüş için üç koşul

Rus arzının gerçekleşmesi: Trump’ın açıkladığı 4,8 milyon tonluk potansiyel dizel tedarikinin ne kadarının ve hangi takvimle piyasaya ulaşacağı belirleyici olacak. Teslimatların gecikmesi veya miktarın beklentilerin altında kalması, fiyatlardaki düşüşü sınırlayabilir.

Rafinerilerin toparlanması: Ukrayna’nın saldırıları nedeniyle Rusya’da devre dışı kalan rafineri kapasitesinin yeniden çalışması, dizel ihracatındaki daralmayı hafifletebilir. Ancak üretimin kısa sürede kriz öncesi seviyelere dönmesi beklenmiyor.

Orta Doğu’da normalleşme: Hürmüz Boğazı çevresindeki güvenlik risklerinin azalması ve tanker taşımacılığının normale dönmesi, navlun ve teslim maliyetlerini aşağı çekebilir. Bu gelişmeler yaşanmadan Rusya’dan gelecek ek arzın dizel fiyatlarında kalıcı bir düşüş sağlaması zor görünüyor.

Bir önceki hafta BIST 30 kapsamındaki 20 hissede satış yapan yabancı, geçtiğimiz hafta frene basarak sattığı hisse sayısını 13’e düşürdü. Borsada fiyatlar taban ararken, yabancı fonların seçici hamleleri öne çıktı. TR Anadolu Metal’in %6,6 ve Türk Altın’ın %1,29 yükseldiği haftada bu hisselerdeki kârın bir kısmını nakde çevirdiler. Petkim ve Anadolu Efes’te payları fiyatla uyumlu biçimde yükselirken, Astor Enerji’nin %7 gerilediği haftada en belirgin alımı gerçekleştirdiler. Yabancının takası, yönelimi göstermesi açısından göz önünde bulundurulsa da asıl önemli olanın şirketin büyümesi olduğu unutulmamalı.

Kârı nakde döndürdüler

Yabancı fonlar geçtiğimiz haftanın en yoğun satışını Türk Altın hissesinde gerçekleştirdiler. Paylarını 4,20 puan azaltıp %28,72’ye çektiler. Hissenin fiyatı iki aya yakın süredir düşen bir eğilim sergilese de son günlerde yukarı yönlü bir hareketi söz konusu. 7 Ekim günü piyasadan 3 milyon hisse geri alan şirket, sermayedeki payını %4,74’e çıkarırken desteğini sürdürdü. Ekimde BIST 30 kapsamına alınan TR Anadolu Metal, yabancıların satış tarafında yer aldığı bir diğer hisse oldu. Son hafta fiyatı yükselirken yabancılar paylarını 1,8 puan düşürüp %37,56 seviyesine çekti. Halihazırda 71 fonun hissede pozisyonu bulunuyor. Fonların portföyündeki hisse miktarı %31,76 artarak 12,7 milyon lota yükseldi.

Düşüşte aldılar

Astor Enerji’nin fiyatı geçtiğimiz hafta %7 geriledi, yabancılarsa 2,87 puanlık alım gerçekleştirdi. Tasfiyeye tabi fonlardan üçünde toplam 376,6 milyon TL yatırımı olması, hissenin fiyatındaki düşüşü desteklemiş görünüyor. Şirketin ABD pazarına yönelik kurduğu güçlü iş bağlantısı ise çalışmaya devam ediyor. Son olarak 90 milyon dolarlık yeni sipariş aldı.

ZEYNEP'E SOR

PD/ESAS FAALİYET KÂRI MI, PD/SATIŞ MI?

PD/Esas Faaliyet Kârı; ana iş odağı, finansman yalıtımı, performans, kıyaslama, sürdürülebilirlik. Borç körlüğü, vergi yükü ihmali, yatırım baskısı. PD/Satış; basitlik, satış odağı, istikrar, pazar payı göstergesi, piyasa ilgisi, trend takibi. Kâr körlüğü, maliyet ihmali, marj farklılığı, hacim tuzağı.

Yıl sonunda şirket tarihinde ilk defa 5 milyar doları aşan ciroya ulaşılması bekleniyor

Aselsan hakkındaki son gelişmeleri öğrenebilir miyim? ● Cem Kurt

Cem; Aselsan, sadece ekimin ilk yarısında yaklaşık 3,96 milyar euro ve 352,9 milyon dolarlık iş aldı. Yılbaşından bu yana açıkladığı yeni siparişlerin toplamı ise yaklaşık 541,4 milyar TL seviyesinde bulunurken yıllık gelirinin %255’ini aştı. Aselsan, artarak gelen siparişleri karşılayabilmek adına aynı zamanda üretim kapasitesini artırıyor. Eylülde 56 milyon dolarlık 17.865m2 kapalı alana sahip Güdüm Sistemleri Üretim Merkezi devreye alındı. Tesis otomasyonu güçlendirip teslimat hızını artıracak. Firma, yıl sonunda 5 milyar dolar ciro bekliyor.

Aldığı askeri elektronik teçhizatı siparişi gelirini desteklemesi açısından önemli

Karel’in temmuzda aldığı sipariş kâra döndürür mü? ● Hüseyin Parlak

Hüseyin, geçtiğimiz temmuzda Karel Elektronik yerli bir müşterisiyle savunma sanayisine yönelik askeri teçhizat üretimi için 5,86 milyon dolar tutarında sözleşme imzaladı. Alınan iş geliri desteklemesi açısından önemli. Şirket, yılın ilk yarısında da satışlarını %10 artırarak 10,4 milyar TL’ye çıkardı. Ancak yüksek giderler esas faaliyetlerden zarara yol açıyor. Zarar dönem sonunda 169,1 milyon TL’ye çıktı. Alınan sipariş, şirketin savunma alanındaki gelirini desteklemesi açısından önemli olup, kârlılığa geçişini sağlamaya imkan tanıyabilir.

YATIRIM FONLARI

ZP6 fonu katılım ilkeleriyle döviz cinsi borçlanma araçlarından %21 kazandırdı

Ziraat Portföy’ün yönetimindeki Sedef Katılım Serbest (Döviz-ABD Doları) Fon (ZP6), düzenli bir yükseliş kaydediyor. Dolardaki iniş ve çıkıştan etkilenen fon, ağustostan itibaren küçülen hacmi daha belirgin şekilde gözlendi. Büyüklüğü ekimin ikinci haftasında 5,09 milyar TL seviyesinde olup önceki aydan bir miktar aşağıda kaldı. Mayıstan bu yana düzenli para çıkışının yaşandığı enstrümandan ekimde çıkan tutar 105,7 milyon TL düzeyinde. Kademeli azalan yatırımcısı şimdilerde 48 kişiye inerek zayıf eğilimini devam ettirdiğini gösteriyor. Temel stratejisi, varlıklarını katılım esasına uygun döviz cinsi borçlanma araçlarında değerlendirmek üzerine kurulu. Portföyünün %72,12’si kamu yurt dışı ve %24,53’ü kamu yut içi kira sertifikasından oluşuyor. ZP6, son bir yılda %21,20 getiri ile borsayı geçti.

TAHVİL

Turkcell, piyasadan %42,46 bileşik faizle 500 milyon lira borçlandı

Turkcell İletişim, 09.10.2026 tarihinde finansman bonosu ihracını tamamladı. Toplam tutarı 500.000.000 TL olan bononun yıllık basit faizi %37, bileşik faizi %42,46 olarak belirlendi. 91 gün vadeli ve tek kupon ödemeli bono, 08.01.2027 tarihinde itfa edilecek. Kupona isabet eden faiz oranı %9,2 düzeyinde. 9 Ekim itibarıyla TLREF %36,92 seviyesinde bulunuyor. Buna göre Turkcell’in verdiği %37 basit faiz, TLREF’in yaklaşık 0,08 puan üzerinde yer alıyor. Şirketin belirlediği oran, piyasa koşullarıyla kıyaslandığında yatırımcı açısından kabul edilebilir bir getiri seviyesi olarak değerlendirilebilir. Bunun yanı sıra ihraç, şirketin kısa vadeli finansman ihtiyacını destekleyecek. Bono, piyasada TRFTCEL12717 kodu ile işlem görecek.

ŞİRKET PANOSU

Şirket haberlerinde bugün önemli ne var?

AKFEN GAYRİMENKUL

Lojistik deposunun kiralanması için e-ticaret firmasıyla protokol imzaladı

Akfen GYO, Kocaeli Gebze’de geliştirmeyi planladığı lojistik depo projesinin kiralanması amacıyla küresel bir e-ticaret şirketinin Türkiye iştirakiyle münhasırlık sözleşmesi ve ticari şartlar protokolü imzaladı. Temel prensiplerin belirlendiği protokolün ardından, taraflar arasında teknik ve hukuki detayları içeren nihai kira sözleşmesinin görüşüleceği belirtildi. E-ticaret pazarındaki lojistik depo ihtiyacının büyük bir markayla uzun vadeli sözleşmeye dönüştürmesi, portföy karlılığını ve gelecekteki düzenli nakit akışını güçlendirmesi açısından önemli.

SANİFOAM ENDÜSTRİ

Sakarya’daki yeni üretim tesisinin iskanını aldı ve ocakta tam kapasiteye geçiyor

Sanifoam Endüstri, Hendek OSB’de 28 bin metrekare arsa üzerinde inşasını tamamladığı yeni üretim tesisinin yapı kullanım izin belgesini aldı. Toplam 13 bin metrekare kapalı alana sahip yeni üretim tesisin makine kurulumları kademeli olarak artırılacak ve Ocak 2027’de tam kapasite üretime geçilecek. Tesisin tam kapasite devreye alınması, şirketin özellikle otomotiv sektöründe non-woven (dokumasız kumaş) üretim kapasitesini ciddi oranda artırarak operasyonel verimliliğini üst düzeye taşıyacak. Dikey entegrasyonu güçlendiren yatırım ciro potansiyelini güçlendirecek.

EMLAK KONUT

Yurt dışı açılımı kapsamında Umman İskan Bakanlığı ile iyi niyet anlaşmasına gitti

Emlak Konut, Suudi Arabistan ile başlattığı Körfez bölgesine açılma stratejisini Umman Sultanlığı ile devam ettiriyor. Şirket, Umman İskan ve Şehir Planlama Bakanlığı ile sürdürülebilir kentsel gelişim, gelir paylaşımı modelleri ve gayrimenkul projeleri üzerine ortak çalışma fırsatlarını araştırmak üzere Maskat’ta bir iyi niyet anlaşması (MoU) imzaladı. Şimdilik bağlayıcılığı olmayan protokol, şirketin Türkiye’deki proje geliştirme tecrübesini uluslararası platformlara taşıması ve döviz bazlı yeni yatırım sahaları yaratması açısından son derece önemli bir adım.

HİSSEDEKİ FON PAYLARI

Aksu Enerji temmuza kadar güçlü yükseliş kaydederken sonrasında hızla geriledi

Aksu Enerji’de fonlar alım ağırlıklı işlemler yapıyor. Portföylerindeki miktar %27,16 ile toplamda 31,7 bin lot artarak 148,4 bine çıktı. Hisseyi bulunduran fon sayısı ise 4’ten 3’e geriledi. KVT fonu 57,6 bin lot ile en fazla alımı yaparken, GNS 25,7 bin lot ile en çok satışı gerçekleştirdi. Aksu Enerji için 2026 yılı içinde öneride bulunan herhangi bir kurum bulunmuyor. Hissede alım yapan Ak Portföy’e ait KVT fonun portföyündeki hisse miktarı 102,6 bin lot olurken, Azimut Portföy’ün BIY fonu payını sıfırladı.

AK Parti, yurt dışında yaşayan vatandaşlar için iki ayrı yasal düzenleme hazırlığına başladı. Yurt dışında yaşadıkları ülkelerde askerlik yapan ve çifte vatandaş olan kişilerin askerliklerinin Türkiye’de tanınmasının ve yabancı plakalı araçlarını Türkiye’de uzun süre kullanmalarının önü açılıyor.

Düzenlemelerden biri olan ve yurt dışında yaşayan çifte vatandaşların uzun süredir beklediği askerlik yükümlülüğüne ilişkin kritik düzenlemede taslak çalışma tamamlandı. Yurt dışında yaşadıkları ülkelerde askerlik yapan ve çifte vatandaş olan kişilerin askerliklerinin Türkiye’de tanınması, mükerrer askerlik hizmetini ortadan kal dırmayı amaçlıyor. Hazırlanacak kanun teklifi kapsamında, ikamet ettikleri ve vatandaşı oldukları ülkede zorunlu askerlik hizmetini tamamlamış olan çifte vatandaşlar, Türkiye’de yeniden askerlik yapmakla yükümlü tutulmayacak. Düzenleme, yurt dışındaki Türk vatandaşlarının aynı yükümlülük için iki farklı ülkede tekrar askerlik yapma zorunluluğunu tamamen ortadan kaldıracak.

Söz konusu düzenlemenin önümüzdeki günlerde Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) Başkanlığı’na sunulması bekleniyor.

Gurbetçilere yönelik ikinci düzenleme ise yabancı plakalı araçlarını Türkiye’de uzun süre kullanmalarının önünü açacak. Türk vatandaşlarının geçici ithalat kapsamında yabancı plakalı araçlarını Türkiye’de 2 yıldan fazla kullanabilmelerine yönelik düzenlemeler masaya yatırıldı.

Düzenlemeyle, 2 yıllık sürenin sona ermesinin ardından araçlarını Türkiye’de kullanmaya devam etmek isteyen vatandaşların her ilave yıl için belirlenen vergiyi ödeyerek ek süreye ulaşabilmeleri imkânı getiriliyor. Taslak üzerinde çalışmalar devam ediyor. Tamamlandıktan sonra düzenleme Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz başkanlığında değerlendirilip Cumhurbaşkanı Erdoğan’a sunulacak.

Gurbetçilere yönelik iki ayrı düzenleme, geçen hafta AK Parti Merkez Yürütme Kurulu’nda (MYK) gündeme geldi. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’a sunulan taslak metnin önümüzdeki günlerde tamamlanması planlanıyor.

Hayata geçirilmesi planlanan bu yasal düzenlemeler, daha önce 14 Mayıs 2023 genel seçimleri öncesinde açıklanan seçim vaatleri arasında yer alıyordu.

Küresel moda markalarının tedarik zincirlerinde çalışan işçilere geçim ücreti sağlama konusunda verdiği sözler, uygulamaya aynı ölçüde yansımadı. Temiz Giysiler Kampanyası’nın (Clean Clothes Campaign–CCC) ücret ve şeffaflık izleme projesi Fashion Checker’ın 23 Eylül’de yayımlanan yedinci değerlendirmesi, 110 markanın yalnızca yüzde 4’ünün geçim ücreti konusunda somut ilerleme bildirdiğini ortaya koydu. Kamuya açık taahhütte bulunan markaların oranı ise yüzde 32 oldu. 2026 güncellemesinde markaların geçim ücreti ve tedarik zinciri şeffaflığı puanlarının yanı sıra sektör girişimlerine katılımları, durum tespiti düzenlemeleri ve işçilerin başvurabileceği şikayet mekanizmaları değerlendirildi. Çalışma, markaların kamuya açık açıklamalarını işçi araştırmalarından elde edilen ücret verileri ve çalışanların anlatımlarıyla birlikte ele aldı.

Türkiye’de araştırmaya katılan işçilerin ücretinde yüzde 66 açık 

Çalışmanın Türkiye’yi de kapsayan bölümü, hazır giyim üretiminde çalışanların kazançları ile temel ihtiyaçları karşılamak için gerekli görülen geçim ücreti arasındaki farkı ortaya koydu. CCC ağındaki kuruluşların 2023–2025 döneminde yürüttüğü araştırmalara göre, Türkiye’de ankete katılan işçilerin kazancı hesaplanan geçim ücretinin yüzde 66 altında kaldı. Bu oran, katılımcıların ücretlerinin belirlenen geçim ücreti düzeyinin yaklaşık yüzde 34’ünü karşıladığını gösteriyor. Aynı araştırmalarda ücret açığı Pakistan’da yüzde 74, Bangladeş’te yüzde 73 ve Sırbistan’da yüzde 63 olarak belirlendi. Veriler, araştırmaya katılan çalışanların durumunu yansıtıyor; Türkiye’deki bütün hazır giyim işçilerinin ulusal ücret ortalamasını veya 2026 yılındaki güncel ücret düzeyini ifade etmiyor.

Geçim ücreti de yasal asgari ücretten farklı olarak, çalışanların ve ailelerinin temel ihtiyaçlarını karşılayabilecek gelir düzeyini esas alıyor. 

Tedarikçi açıklanıyor, ücret açıklanmıyor 

Değerlendirme, tedarik zinciri şeffaflığındaki ilerlemenin ücret bilgilerine sınırlı ölçüde yansıdığını gösterdi. İncelenen markaların yüzde 41’i tedarik zincirindeki tesislere ilişkin verileri kamuya açıklarken, bu tesislerdeki ücret seviyelerini paylaşanların oranı yalnızca yüzde 3 oldu. Böylece üretimin nerede yapıldığı konusunda daha fazla bilgi sunulmasına rağmen, çalışanların ne kadar kazandığını izlemek güç olmaya devam etti. CCC’nin açıklamasında Benetton, Levi’s, Adidas, Uniqlo ve H&M, geçim ücreti değerlendirmesinde en düşük puanı alan markalar arasında sıralandı. Bu sonuç, söz konusu markaların geçim ücreti alanındaki performansına ilişkin değerlendirmeyi ifade ediyor.

4 markadan 1'inde şikayet kanalı yok 

İşçilerin sorunlarını bildirebileceği mekanizmalar da çalışmanın başlıkları arasında yer aldı. İncelenen markaların yüzde 25’inde, çalışanların ücret ihlalleri dahil işyerindeki sorunları güvenli biçimde iletebileceği kamuya açık bir şikâyet mekanizması bulunmadığı belirtildi. Fashion Checker Koordinatörü Aileen Robinson, markaların taahhütlerini ücret artışlarına yönelik somut adımlarla desteklemesi gerektiğini vurguladı. CCC, üretim ülkelerinde sendikaların ücret artışı taleplerinin ve ücret müzakerelerinin desteklenmesi çağrısında bulundu. Türkiye dahil farklı üretim merkezlerinden gelen işçi verileri ise moda sektöründe ücret politikalarının, satın alma kararları ve tedarik zinciri sorumluluğuyla birlikte ele alınması gerektiğini ortaya koydu.

2026 yılının ilk sekiz ayında işsizlik sigortasına başvuranların sayısının , geçen yılın aynı dönemine göre 24 bin 491 kişi artarak 1 milyon 361 bin 18’e yükseldiğini aktaran Kanko, bu başvuruların yalnızca 645 bin 331’i işsizlik ödeneği almaya hak kazandığını belirtti.

Kanko verileri şu şekilde aktardı: “Yani işini kaybettiği için işsizlik sigortasına başvuran her 100 vatandaşımızdan yalnızca 47’sine ödenek bağlandı. Geçen yıl 49 olan bu oran daha da geriledi. Başvuru sayısı artarken işsizlik ödeneği bağlananların sayısı 11 bin 540 kişi azaldı” diyen Kanko, “resmî işsiz sayısı 2 milyon 740 bin olarak açıklanırken geniş tanımlı işsiz sayısı 12 milyon 340 bine ulaşmış durumda. Buna karşılık eylül ayında işsizlik ödeneği alanların sayısı yalnızca 484 bin 949 kişi.”

Süreç yasasından 2 bin 800 örgüt üyesi yararlanacak

Gözler, Kasım ayında toplanacak Milli Güvenlik Kurulu (MGK) toplantısına çevrilmişken, Terörsüz Türkiye sürecinde çıkarılan çerçeve yasadan yararlanacak terör örgütü üyesine ilişken sayı ilk kez açıklandı. Duyuru, MHP Genel Başkan Yardımcısı ve İstanbul Milletvekili Feti Yıldız’dan geldi. Yıldız, Milli Güvenlik Kurulu toplantısına işaret ederek, “Kasım sonuna kadar sonuç alınır. Sonra da cezaevinde bulunan terör suçluları için işlemler başlar. Yaklaşık 2 bin 800 kişi yasadan yararlanacak” dedi. MHP’li Feti Yıldız, "Herkesin şunu bilmesi şart. Türkiye’yi yıllarca rahatsız eden terör olayı, emperyalizmin senaryosu. Bizi birbirimize düşürme oyunu” derken şöyle devam etti:

“Meclis’te süreç ile ilgili yasaya verilen 467 kabul oyu, çok önemli bir olay. Milli iradenin çözüm azminin göstergesi. Anayasamızın ilk dört maddesi değiştirilemez, hatta değiştirilmesi teklif bile edilemez.

Kasım sonuna kadar sonuç alınır. Sonra da cezaevinde bulunan terör suçluları için işlemler başlar. Yaklaşık 2 bin 800 kişi yasadan yararlanacak. Ama şunu da herkes bilsin ki terör örgütünün kurucu kadrosu, 1984’ten bugüne kadar, sözde örgütün üst düzey yöneticileri ki sayıları 230 civarında, kanundan faydalanmazlar.”

"Kırmızı çizgilerimiz var" 

AK Parti Genel Başkan Yardımcısı Hüseyin Yayman da, süreçle ilgili “Bu işler konuşarak yapılan işler değil. Susarak yapılan işler. Kırmızı çizgilerimiz var. Bu bir devlet politikası ve millet politikası. Silahlar bir an önce bırakılsın, mağaralar bir an önce boşaltılsın. Eylül ayında yapılan kamuoyu araştırmalarında, sürece verilen destek yüzde 73.4. Terörsüz Türkiye çerçeve yasasının Meclis’te 467 oy ile kabul edilmesi, sürecin sigortasıdır” diye konuştu.

Bankada çalıştığım dönemdeydi. Bir cuma günü Tahsili Gecikmiş Alacaklar Bölümü’nde bir toplantıya davet edildim. İnsan kaynakları ile ilgili bir sorunda yardım isteyecekler sandım. Ama olay bir kredi olayı idi. Banka, eğitim malzemesi üreten bir şirkete kredi vermişti. Şirket, kredi borcunu ödeyememişti; elindeki İngilizce eğitim kasetlerini borcu karşılığı bankaya satmak istiyordu. Peki, benim o toplantıda ne işim vardı? Çünkü bankanın eğitim müdürlüğü bana bağlı idi.  “Kaset örneklerini alalım, inceleyelim. Görüşümüzü önümüzdeki hafta size bildirelim“ dedim. Kasetleri bana teslim ederken firma sahibinin bir sözünü hiç unutmadım. “Uğur Bey, lütfen çabuk inceleyin. Çünkü borcumuzun faizi çalışıyor. Bankadan çıkıp eve gideceksiniz. Faiz yine durmayacak, hafta sonu bile çalışacak“.

Bir örnek olay

Bir vakıf üniversitesinin İngilizce bölümünde çalışan bir öğrencim var. Üniversitede çalışırken MBA sınıfımda idi. Görev anlayışı yüksek, çalışkan bir öğrenci idi. Önceki çalıştığı üniversitede işten çıkarıldı ve mahkemelik oldu. “Ne oldu senin mahkeme işi?“ diye sordum kendisine. Olayı baştan anlattı.

COVID salgını, sorunların başlangıcı olmuş. Üniversite uzaktan eğitime geçmiş ve kendisine ve bazı çalışanlara ayda beş günlük ücretsiz izne çıkarıldıkları bildirilmiş. Beş günlük ücretsiz izin denmiş ama onun iş yükünde bir değişiklik olmamış; o aynı iş yükü ile çalışmış. Çünkü bir öğretim üyesi, örneğin, bir tekstil işçisi gibi değildir. Tekstil İşçisinin işi, çalıştığı fabrikadan çıktığı an biter. Ama bir öğretim üyesinin bulunduğu her yer, “Bize her yer Trabzon“ örneği, çalışma yeridir. Ve de işine düşkün öğretim üyesinin zihni,  yukarda aktardığım anıdaki patronun belirttiği faiz gibidir, durmaz çalışır. Ücretsiz izin bildirimi de boşuna yapılmamış; öğrencimin çalışması eksilmemiş, ama maaşı eksilmiş.

COVID salgını ve aşılar ile birçok kişi sağlık sorunu yaşadı. Ama üniversitedeki yöneticilere faydalı olmuş, zihinlerini açmış, eksik ödeme konusunda ilham vermiş. Salgın bitmiş, ama eksik ödeme bitmemiş. Benim öğrenci dahil, bazı çalışanlara eksik ödeme için ücretsiz izin uygulamasını sürdürmüşler. Ancak salgın bittiği için eksiz ücret için kısa çalışmaya dayanak bulunamamış. Bu kez söz konusu çalışanlardan “Özel sebeplerden dolayı ayda beş gün ücretsiz izin istiyorum” dilekçesi almışlar. Şimdi diyeceksiniz ki:  “Özel sektör bu. İşveren bir maaş teklif eder, bunu kabul eden de bu ücrete çalışır. Böyle hülleye ne gerek var?“.

Neden böyle bir hülleye gerek duymuşlar? Çünkü 15-04-2020 tarihinde Devlet bir kanun çıkarmış. Daha doğrusu mevcut olan 2447 sayılı Yüksek Öğretim Kanunu’nun Ek 8. maddesine bir fıkra (Ek fıkra: 15/4/2020-7243/11 md.) eklenmiş. O da şöyle: “Vakıf yükseköğretim kurumlarında çalışan öğretim elemanlarına, unvanlarına göre Devlet yükseköğretim kurumlarında ödenen ücret tutarından az ücret verilemez“. Bunun üzerine söz konusu vakıf üniversitesi yöneticileri yasaya aldırmayıp hülleye devam kararı almışlar.

Karar almışlar ama şikâyet ihtimaline karşı da köylü kurnazlığı mantığı ile oyalamayı, ümitlendirmeyi de ihmal etmemişler. Ücretsiz izne ilişkin uygulamanın son bulacağını ve ücretlerin devletteki emsal öğretim görevlisi maaşlarının brütleri ile eşitleneceği bilgisini vermişler. Söz konusu çalışanlardan bir süre daha ücretsiz izin dilekçesi yazılmasını istemişler. Öğrencim de fiilen tam ay çalışıyor olmasına rağmen, işverenin baskısıyla ücretsiz izin dilekçesini imzalamış ve eksik gün üzerinden maaş almaya devam etmiş.

Bir noktada öğrencimin maaşına iyileştirme yapılmış, ancak birkaç ay sonrasında yeniden izinde gibi gösterilmeye başlanmış ve maaşı yine eksik gün üzerinden yatmış. Öğrencim yine baskı ile imzalatılmaya çalışılan ücretsiz izin dilekçesini imzalamayı bu kez reddetmiş. Yöneticisi “Bunun sonuçları olacak“ demiş. Ve de olmuş. Öğrencimi 2023 yılında işten çıkarmışlar.

Öğrencim de 2024 yılında kurumu mahkemeye vermiş. Yargı süreci hala sonuçlanmamış

Bir yorum

Size bir öğrencimin başına gelmiş bir olayı aktardım. Görülen o ki, bu tür bir olayda öğrencim ve çalıştığı üniversite tek değilmiş. Bu tip olaylara başka vakıf yükseköğretim kurumlarında da rastlanmış. YÖK’ün 20.07.2022 yılında yaptığı bir açıklamaya göre dokuz vakıf yükseköğretim kurumuna Yükseköğretim Denetleme Kurulu Başkanlığı tarafından inceleme başlatılmış. Açıklamada “Söz konusu tespitler çerçevesinde Kurulumuzun yetki ve sorumlulukları çerçevesinde gerekli işlemler yapılmaktadır“ denmiş. Öğrencimin durumundan çıkardığım sonuca göre de sanırım işlemler pek işlememiş.

Elimizdeki bu olay, ülkemizdeki çok boyutlu üzücü tabloyu ortaya koymaktadır. Şimdi bu tabloda gördüğüm önemli noktalara bakalım.

Bu olayda gördüğümüz önemli noktalardan biri, kurum olayıdır. Yükseköğretim “kurumu“  olarak adlandırılan söz konusu üniversitenin aslında kurum olmayı başaramadığını görüyoruz. Sivrisinekten yağ çıkarırcasına bazı çalışanlarının maaşlarından kırpmaya çalışması bir kuruma yakışmaz. Üstelik bir de vakıf üniversitelerinin kâr etme amaçları yoktur. Demek bir de kâr amaçları olsaydı, maaş da vermeyeceklerdi.

Bir kurumu kurum yapan, çalışanlarıdır. Bu nedenle kurumlar nitelikli kişilerle çalışır. Bunun sonucu,  kurumlar çalışanlarına değer verir. Peki, o zaman bir kısım çalışanlarına devlette çalışanlardan daha az ücret vermeye kalkışma açgözlülüğü nedendir?

Kurum deyince akla, sözünde duran, tutarlı, güvenilir bir kişilik gelir. Ücretsiz izne ilişkin uygulamanın son bulacağını söyleyip sonra tekrar tekrar ücretsiz izin dilekçesi imzalamasını istemek tutarlı bir davranış değildir. Yasa dışı bir uygulama için hülle yapmak ve buna yanaşmayan 15 yıldan fazla kıdemi olan bir elemanı işten çıkarmak diğer çalışanların da kuruma olan güven duygusunu zedeler.

Kurum sandığımız, ama kurumlaşamamış kuruluşlar ya da kurumken yozlaşmış kurumlar, ne yazık ki, sadece bu örnekte sözünü ettiğimiz vakıf üniversiteleri değildir. Bu olgu daha yaygındır. Son yaşadığımız fon krizi, finansal bazı kurumlardaki çürümenin bir sonudur.

Bir diğer nokta bu üniversitelerdeki bazı akademisyen yöneticilerin kraldan çok kralcı davranışlarıdır. Bir yöneticinin iki şapkası olmalıdır. Bir şapkası ile çalışanın, bir şapkası ile yönetimin temsilcisidir.  Genelde vakıf üniversitelerindeki bazı yöneticiler çalışan taraftarı şapkalarını giymekten geri durmaktadır. Vakıf üniversitelerinin kurucuları genelde akademik yaşama yabancıdır. Onları bu konuda ortama alıştıracak, gerekirse eğitecek olan, kurumdaki yöneticilerdir. Yöneticiler, koltuklarını riske atmamak için bunu yapmaktan geri durmaktadır. Bu nedenle yukarda anlattığım tatsız durumlar ortaya çıkmaktadır.

Bu konuda değineceğim diğer bir önemli nokta da yasalar konusunda sergilenen tavırdır. Bir zamanlar bu ülkede yanlış yapılan işler içi devletten korkulurdu. Eskiden “Devlet bu, şakası olmaz; yanlış yaparsak canımıza okur„ diye bir inanış vardı. Bir vakıf üniversitesi açıkça yasanın hükmünü uygulamamaktan ve buna kılıf hazırlamaktan çekinmemiştir. Üstelik her şey ayan beyan ortada iken... Kampüse kart basılarak girilmekte ve çıkılmaktadır. İzinli olduğu iddia edilen kişinin çalıştığı resmen ispat edilebilir. Buna rağmen üniversitenin sergilediği bu tavır hem şaşırtıcı, hem de memleketin genel havasını yansıtması bakımından ürkütücüdür.

Son söz

Vakıf üniversitelerinde az maaş verilse de bir çalışma barışı vardı. Yüksek Öğretim Kanunu’na o ek fıkra eklenmesi ile çalışma barışı bozuldu ve bu sorunlar yaşandı. Bu yasayı koyan Devlet, bunun uygulanmasını da sağlamalıydı; ama sağlayamadı. Bu olayların bazıları yargıya taşındı. Ülkemizde de yargının hızı ortada. Bakın öğrencim iki yıldır hakkını alamamış durumda.

Bu tür olayların yaşanmamasının yolu, çalışanların örgütlenmesinden,  güçlü sendikalara sahip olmasından geçer.

TBMM’de ilgili komisyondan geçen ve Genel Kurul gündemine gelmesi beklenen düzenlemeye ilişkin Türkiye Seyahat Acentaları Birliği (TÜRSAB), yabancı platformların yerli acentalarla aynı yükümlülüklere tabi tutulmasını istiyor.

“EŞİTSİZLİĞE KARŞIYIZ” 

■ TÜRSAB Yönetim Kurulu Başkan Yardımcısı Davut Günaydın, düzenlemenin bu haliyle "Dijital Kapitülasyon" niteliğinde olduğunu söyleyerek, eşit rekabet koşullarının önemini vurguladı. “Bizim onlarla rekabet edecek gücümüz var. Yabancı platformların Türkiye pazarında faaliyet göstermesine karşı değiliz. Ama eşit şartlarda rekabet etmek istiyoruz” dedi. Günaydın, “Avrupa bu yabancı portallara engel koymaya çalışırken biz önlerine kırmızı halı seriyoruz. Globalleşmeye karşı değiliz. Sadece eşitsizliğe karşıyız” ifadelerini kullandı. TÜRSAB Yönetim Kurulu Başkan Yardımcısı Hasan Eker de haziran ayından bu yana ilgili bakanlıklar ve TBMM komisyon üyeleriyle görüşmeler gerçekleştirdiklerini belirterek, tüketicinin ve sektörün korunmasının öncelikleri olduğunu söyledi.

“VERGİLENDİRMEDE EŞİTSİZLİK VAR” 

■ Jolly Tur YKB Mete Vardar: Kanun teklifi ile vergilendirme konusunda eşitsizlikler gündeme gelecek. Neden yabancı portallar yüzde 2,5 vergi ödesin? Biz ne kadar vergi ödüyorsak yabancı onlar da o vergiyi ödesin. 18 bin seyahat acentası olarak ülke turizmi için çalışıyoruz. Türk tur operatörlerinin sadece iç pazarda değil, uluslararası pazarda da var olması önemli. Bu yabancı şirketler herhangi bir kriz ortamında ülkemizi terk edecekler.”

“EN ÇOK TÜKETİCİ KAYBEDER” 

■ Setur Turizm Ürün Yönetimi Direktörü Serhat Günay: “Ben bu yasa düzenlemesine otelcilerin gösterdiği desteğe çok şaşkınım. Avrupa’daki otelciler online seyahat portallarına karşı ayağa kalkmış durumdalar. Açılan birçok dava var. Çünkü bu portallar baskı oluşturup piyasayı domine ediyorlar. Ülkemizde de bu portallar belirleyici olursa en çok tüketici kaybeder. Boğaz hattındaki otellerin, Taksim’deki veya tarihi yarımadadaki otellerin fiyatlarını otel sahipleri değil, portallar belirler.”

“TURİZMDE VERİ DIŞARI ÇIKABİLİR” 

■ Prontotour YKB Ali Onaran: “Yasadaki paket tur konusu sıkıntılı. Yasa bize diyor ki, müşteri otel + uçak hizmeti isterse bu paket tur yönetmeliğine girer. Yasada yabancılara bu kural geçerli değil. Bir diğer sıkıntı, biz KVKK’yı uygulamak durumundayız. Ama bu yasayla turizmde bütün veri dışarı çıkabiliyor. Biz otel+uçak satarken sigorta yapmamız gerekiyor. Ama online portallar bunu yapmak zorunda değil. Eşit şartlarda biz onlarla rekabet ederiz” dedi.

“DENETİME TABİ OLMAMALARI SIKINTI” 

■ Turna.com Şirket Müdürü Arzu Işik: “Denetime tabi olmayacaklar, bu çok ciddi sıkıntı yaratır. Tüketici sorun yaşadığında karşısında kimseyi bulamayacak. Bu da tüm sektör adına büyük sorun. Yabancı bir portalda otel alıp kapıda kaldığınızda tüketicinin hesap soracağı bir yer yok. Yabancı portallar yüzde 2,5 vergi verirken bölge acentaları yüzde 25 vergi vermesi büyük haksızlık”

“GELİR VE İSTİHDAMDA KAYIP OLACAK” 

■ Bookingagora.com Kurucusu Aziz Ciğa:“ Birçok ülke sağlık, eğitim ve ulaşım konularını koruma altına almış. Kabotaj Kanunu gibi korunuyor. Avrupa’da yabancı bir şirketseniz lisans almanız çok zor. Şu an bu firmaların birçoğu ülkemizde çalışıyor, faaliyetleri zaten yasak değil. Ama Türkiye’de faaliyet göstermek için yasalara uymak zorundalar. Bizde en küçük seyahat acentası yüzde 25’ler varan vergi öderken onların beyan üzerinden yüzde 2,5 ödemeleri olmaz.”

Yapay zekâ denildiğinde aklımıza ChatGPT, büyük dil modelleri veya insansı robotlar geliyor. Oysa bu teknolojik dönüşümün belki de en büyük ekonomik fırsatlarından biri, pek konuşulmayan bir alanda, inşaat sektöründe ortaya çıkıyor. Dünyanın dört bir yanında milyarlarca dolarlık veri merkezleri yükseliyor. Üstelik bunlar bildiğimiz anlamda teknoloji binaları değil; elektrik santrallerini, ileri mühendisliği ve dijital altyapıyı bir araya getiren yeni nesil endüstriyel tesisler.

Yapay zekâ ekonomisini beş katmanlı bir yapı olarak düşünmek mümkün... Sırası ile enerji ve iletişim altyapısı, veri merkezleri, onun üzerinde çipler ve hesaplama donanımları, ardından temel yapay zekâ modelleri ve en üstte son kullanıcıya ulaşan uygulamalar yer alıyor. Bugün yatırımcıların ve medyanın ilgisi daha çok üst katmanlarda ancak, bu piramidin tamamı, en alttaki fiziksel altyapının kapasitesine bağlı…

Geleneksel veri merkezleri ağırlıklı olarak veri depolamak, internet hizmetlerini çalıştırmak ve kurumsal uygulamaları barındırmak için tasarlanıyordu. Yapay zekâ ise çok daha yoğun hesaplama kapasitesi gerektiriyor. Binlerce GPU'nun aynı anda çalıştığı sistemlerde elektrik tüketimi ve ortaya çıkan ısı, bina tasarımını kökten değiştiriyor.

Artık bir veri merkezi projesinde arsanın büyüklüğünden önce elektrik şebekesine erişim konuşuluyor ve geleneksel hava soğutmanın yerini giderek sıvı soğutma sistemleri alıyor. Yedek enerji altyapısı, kesintisiz güç sistemleri, yangın güvenliği ve enerji verimliliği projenin merkezine yerleşiyor. Bazı tesisler yüzlerce megavat kapasiteyle planlanıyor. Bu ölçekte bir yatırım, sıradan bir bina projesinden çok büyük bir endüstrüyel tesis niteliğinde.

Uluslararası Enerji Ajansı'na göre veri merkezlerinin 2024 yılında yaklaşık 415 teravatsaat olan küresel elektrik tüketiminin 2030'da 945 teravatsaate ulaşması bekleniyor. Bu rakam, Japonya'nın bugünkü yıllık elektrik tüketiminden bile fazla. Yapay zekânın büyümesi artık yalnızca algoritmaların değil, enerji altyapısının da meselesi.

Mordor Intelligence'ın 2026 tahminine göre küresel veri merkezi inşaat pazarı yaklaşık 300 milyar dolar büyüklüğünde. Pazarın 2031'de 431 milyar dolara ulaşması öngörülüyor. Üstelik bu rakam sunucu ve çip alımlarını değil, esas olarak tesislerin inşaatını, elektrik ve mekanik altyapısını kapsıyor.

Kuzey Amerika bugün pazarın yaklaşık yüzde 41'ini oluşturuyor. ABD'de Virginia, Texas ve Ohio gibi bölgeler büyük yatırımları çekiyor. Avrupa'da Frankfurt, Londra, Paris, Amsterdam ve Dublin öne çıkarken enerji erişimi nedeniyle yeni lokasyonlar da gündeme geliyor. Asya-Pasifik ise en hızlı büyümesi beklenen bölge... Hindistan, Malezya, Endonezya ve Tayland önemli yatırım alanlarına dönüşüyor. Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri de yapay zekâ yatırımlarıyla veri merkezi kapasitesini büyütmeye çalışıyor.

Bu pazarın talep tarafında Microsoft, Amazon, Google ve Meta gibi teknoloji devleri bulunuyor. Equinix, Digital Realty ve NTT gibi şirketler veri merkezi geliştirme ve işletmeciliğinde önemli oyuncular. İnşaat tarafında ise Turner Construction, DPR Construction, HITT Contracting, Mercury Engineering ve Winthrop Technologies gibi uzmanlaşmış firmalar dikkat çekiyor. Alman HOCHTIEF grubunun Turner ve Dornan üzerinden yürüttüğü yatırımlar, geleneksel müteahhitlik ile ileri teknoloji altyapısının nasıl birleştiğini gösteriyor.

Türk müteahhitleri için yeni bir ihracat alanı

Türkiye, uluslararası müteahhitlikte ciddi bir birikime sahip. Türk şirketleri Orta Doğu'dan Afrika'ya, Orta Asya'dan Avrupa'ya kadar havalimanları, hastaneler, enerji tesisleri ve büyük altyapı projeleri gerçekleştirdi. Veri merkezi inşaatı, bu tecrübenin değerlendirilebileceği yüksek katma değerli bir pazar.

Ancak burada alışılmış müteahhitlik yetkinliklerinin yanında, yüksek yoğunluklu güç dağıtımı, sıvı soğutma, yedekli sistemler ve kritik tesis tasarımı konusunda yetkinliklerin geliştirilmesi gerekiyor. Uptime Institute standartları, TIA-942, enerji verimliliği ve uluslararası test-devreye alma süreçleri şirketlerimizin gündemine girmeli.

İkinci konu, proje teslim modeli… Veri merkezi yatırımcıları yalnızca binanın zamanında tamamlanmasını değil, bütün sistemlerin birlikte ve kesintisiz çalışacağının kanıtlanmasını istiyor. Bu nedenle entegre tasarım, BIM, dijital ikiz, modüler inşaat ve ileri düzey devreye alma yetkinlikleri belirleyici hale geliyor.

Üçüncü konu ise ortaklıklar. Türk müteahhitlerinin uluslararası veri merkezi tasarım firmaları, elektrik-mekanik uzmanları ve ekipman üreticileriyle konsorsiyumlar kurması, pazara giriş süresini kısaltabilir. Özellikle Körfez ülkeleri, Orta Asya ve Doğu Avrupa, mevcut ticari ilişkilerimiz nedeniyle uygun başlangıç pazarları olabilir.

Önümüzdeki yıllarda dünyanın en büyük teknoloji yatırımlarının önemli bir bölümü şantiyelerde gerçekleşecek. Türk inşaat sektörü bu dönüşümü yalnızca yeni bir bina türü olarak görürse fırsatın küçük bir kısmıyla yetinir. Elektrik, mekanik, enerji ve dijital mühendisliği bir araya getirebilirse çok daha büyük bir pazara erişebilir.

Mesela ünlü Rus düşünür Berdyaev Dekabr isyanı (1825) sonrası çarlığın muhaliflere nasıl davranacağını pek bilemediğini yazmıştı. Çarlık her zaman çarlıktı ama muhatabın kim olduğuna, zamana, hatta çarın kişiliğine göre çok şey değişebiliyordu. Soylu, eğitimli, yazar, şair muhalifler çarlığın alıştığı bir tür değildi. Çoğunluğu Rusya’nın ve Rusluğun o günkü halinden nefret ediyor olabilirdi. Örneğin Pecherin Katolik olup Roma’ya gitmiş, hatta rahip olmuştu. Yurtdışında, uzun süre İrlanda’da, yaşarken yine de Rusların gelecekte büyük işler yapacaklarını anlatıyordu. Bunu neye dayanarak söyleyebiliyordu? Nedeni bilinmiyor; “Rus ruhu” uzmanları cevap verebilir. Ancak bir tema var: Bugün (gerçeklik)/Gelecek (potansiyel) ayrımı. 1840 Rusya’sı –ve Ruslar- felaketti ama potansiyel büyüktü. Çok az coğrafya böyle düşünen insanlar yaratır.

Benzer bir tema farklı biçimde Moskova üniversitesinin bir araştırmacısının 2012 tarihli makalesinde var. Buna göre Rusya ayrı, Doğu Avrupa ayrı: Batı Avrupa zaten bambaşkaydı. Tarihe ve topluma sistem teorisiyle bakmayı deneyen bu çalışmada bir boyut Rusların tek tek zayıf olmalarının kolektif olarak potansiyelin büyük olmasına engel olmamasıdır. İkinci tema şu: Zayıf (hatta kötü özellikleri olan) bireyler/Güçlü (iyi, adil) kolektif ruh. Makroekonominin –ve makro sosyolojinin- mikro temelleri meselesine gönderiyor. Bunlar varken Putin –ve Dugin, öncesinde Gumilev- Rusya’nın Batı dünyasına yabancı bir etno-siyasi varlık olduğunu, Anglo-Sakson deniz imparatorluğunun karşısında bir kara imparatorluğu olduğunu düşünüyorsa şaşırtıcı olur mu? Bir ekol Rusya’yı bambaşka bir dünya olarak resmediyor ve bu 19. Yüzyıldan bu yana böyle düşünülüyor. Tabii bu tezin aksini savunanlar da oldu.

Belki kapitalizme de böyle, daha incelikli bakılabilir. Kapitalizmi becerikli bireyler mi yarattı? Çok örnek verebilirim ama bir tane olsun. Walter Chrysler ve Billy Durant. Ford’un Amerika’nın bozuk yollarında giden ve adeta tekel oluşturan meşhur arabası Tin Lizzie’yi tahtından indiren şık arabaları tasarladılar. Amerikan Rüyası 101. Yani “iki anahtar”, ev ve araba –ve bunları satmak için krediler. 1921-23 arası başladı ve 1929 depresyonunda ilk kredi dalgası berhava oldu. Güzel ama 1917 tarihli yol yasası olmasaydı, yani devlet asfalt yollar yapıp eyaletleri birbirine bağlamasaydı bu arabalar nerede kullanılacaktı? Yol olmasaydı Tin Lizzie 15 yıl daha tahtından indirilemeyebilirdi. Büyük Depresyonda insanlar evlerini, işlerini kaybetti ve yollara koyulup mevsimlik işler aradılar. Neredeyse on yıl sürdü. Ama sonra yenilenmiş bir kredi sistemiyle geri dönüldü ve bu sefer başarılı oldu. 1950-1975 ABD için altın çağ idi. Nasıl oldu? Devlet mi? Ya da sadece devlet mi?

Çok soyut olarak Aumann (1964)’e bakabiliriz. Klasik bir makaledir. Rekabetçi (küçük) firmalar integrandı değiştirmeyen infinitezimaller olarak modellenirler. Bunlara göre türev alamazsınız yani. Zayıf ve önemsizdirler. Ama diyelim ki Cournot-Walras modellerinde bunların binlercesi bir araya gelince piyasanın yapısını rekabetçi yaparlar ve iddiaya göre optimaliteye ulaştırırlar. Büyük şirketler bir yandayken aynı sektörde binlerce küçük üretici varsa bu model dengenin tam rekabete yakınsayacağını bildirir. Matematiksel olarak çok küçük varlıklar toplu halde mühim bir sonuç veriyorlar gibi. Bu doğru mudur? Bu modele benzeyen bir gerçek piyasa var olmuş mudur? Yoksa teknolojik ilerlemenin büyük, yarı-tekel konumundaki eksik rekabet firmalarından geldiği gibi asıl çözümler –ve belki sorunlar- piyasa kapitalizminin şahikası denen durumlarda bile devletten mi gelir, ondan mı kaynaklanır? Deirdre McCloskey sanayi devriminin küçük sermayeler, küçük borçlar ve küçük girişimcilerin marifeti olduğunu yazmıştı. “Burjuva onuru”. Belki ama ya öncesi ve sonrası? Adam Ferguson, Bernard Mandeville, Adam Smith ve asri zamanlara da teğet geçmek gerekiyorsa, son olarak Aydınlanma değerlerinin “burjuva” değerler” olduğunu savunan Deirdre McCloskey’i yapıtaşları arasına alabiliriz.

Başka temalar da var. Coğrafya ve devrim teması mühimdi –ki aynı zamanda coğrafya ve imparatorluk diyebiliriz- çünkü hem fiziki coğrafya hem de yeni doğan coğrafya bilimi olarak ikili anlamda coğrafya ulus-imparatorlukların kurgulanmasında önemli rol oynamıştı. Mesela Rusya: Temeldeki problem, arazinin genişliğine ve tarımsal ürün/maden çeşitliliğine rağmen ki SSCB dev bir coğrafyaydı, talebin arzı aşmasıydı. Rusya’nın dış sömürgeleri olmadığı için arzulanan sanayileşme hızını yakalayacak yatırımların yapılmasını sağlayacak ve nüfusu aynı anda tümüyle besleyecek kaynaklar yoktu. Ayrıca bu yatırımlar yapılırken teknik seçiminin işgücüne etkisi, işgücünün dönüştürülmesi/eğitilmesi gibi önemli sorunlar da gündemdeydi. İlk karar köylülüğün tasfiyesi oldu. Bu kadar hız ve şiddetle yapılan kalkınma hamlesi, bilinçli tasarımla/planlamayla hedeflenen ‘geç sanayi devrimi’ çoğunluğu köylü olan toplumu darmadağın edecekti ve etti de.

Yani Rusya farklıydı. 1920’lerin sanayileşme tartışması esas olarak fazla köylü nüfusa ne yapılacağı tartışmasıdır çünkü Rusya kırlarının geçimlik mal ve hafif sanayi malı tüketici talebine tam olarak cevap verip aynı anda şehirleri beslemek imkânsızdı. Bu tez ana hatlarıyla doğru görünüyor. Açıkçası kanımızca Rusya’nın köylü sorunu sistemden bağımsız olarak bir toprak/işgücü oranı sorunuydu. İkinci Serfliğe bu oranın yüksekliği yol açmıştı. Araziler genişti ve toprak bol faktördü. İşgücü kıt idi. Bu durumda tarımda reel ücretlerin yükselmesi ve toprak sahibi soyluların arazilerinde çalışacak köylü bulabilmek için birbirleriyle yarışmaları kaçınılmazdı. Çözüm olarak Çarlık toprak sahibi aristokrasiyle el ele 200 yıla yayılan bir sürede –1500-1700 arası- çeşitli kararnamelerle Rus köylüsünü serfleştirdi. Üç asırdan fazla bir süre geçtikten sonra tam tersine işgücünün toprağa göre fazla bol olması sorun olmuştu. Serfliğin 1861’de sona erdirilmesi toprak/işgücü oranındaki eğilimi tersine çevirmeye yetmedi. Stolypin’in başarısız reformu tarımı piyasaya açarak büyük kapitalist çiftlikler yaratıp hem ölçek sorununu hem de fazla nüfus sorununu çözmeye yöneliktir.

Veya mühendislere bakılabilir. Almanya’da mühendis mesleğinin oluşumu Ingenieur teriminin yapılan işin mahiyetine referans verdiği, mezun olunan okula ise gönderme yapmadığı bir bağlamda gerçekleşmiştir. 1850 civarında mühendis doğrudan doğruya sanayide çalışan teknik eleman anlamına geliyordu ve Fransa’nın aksine devlet mühendisliğiyle ilgisi yoktu. Üstelik mühendisin yol, köprü, kanal ve suyolu yapımı ve askerlik ile de ilgisi yoktu. Alman mühendisi özel mülkiyet ve özel ellerde biriken sanayi sermayesinin içine doğmuştu. İngiltere uzun süre dünyada lider ülke, “üzerinde güneş batmayan imparatorluk” olduğu halde Britanya’da mühendislerin konumu ve eğitimi sürekli tartışma konusu olmuştur. Bu durumun bir nedeni İngiliz kapitalizminin uzun süre gelişmelere ancak kıyıda köşede kalan zoraki bir uyum sağlaması, küçük işletmelere ve aile işletmeleri biçiminin tekelci kapitalizm ve managerial (yönetsel) kapitalizm çağında bile yaygın olmalarıdır. Bunun sonucunda mühendislerin firma yönetimleri için kenarda kalan bir unsur olarak görülmeleri süregelmiş, mühendisler asla bir teknokratik elit kimliğine kavuşamamıştır. Britanya’da sanayinin erken gelişimine rağmen küçük ölçekli endüstriyel işletmelerin yaygınlığı nedeniyle İngiliz mühendislerinin adeta bir “yan sanayi mühendisi” kimliğinden çıkamamaları olgusu başlı başına ilginç sayılabilir. İngiliz mühendisleri bu nedenlerden dolayı beyaz yakalı olsalar bile daima daha geniş tanımlı teknik elemanlar/teknik işçiler kategorisinin içinde veya ona yakın olarak algılanmışlardır. Bu durum İngiltere’de mühendislerin kendilerini işçilere yakın, neredeyse mavi yakalı olarak görmelerine yol açmış olabilir.

Coğrafya farklı, kültür farklı, iş yapma becerisi farklı, siyaset farklı, ekonomik kaynaklar farklı, mühendislik bile farklı iken genel geçer tanımların yararına inanmak güç görünüyor. Bu farklar kapitalizm (veya sosyalizm) etiketi ne derse desin çok önemli sonuçlar doğurmuştur.

AYŞEGÜL ÇELİK - Ankara Sanayi Odası Genel Sekreter Danışmanı

Türkiye’de ihracat 2026’nın ikinci yarısında güçlü seyrini sürdürürken imalatın temel göstergeleri aynı ölçüde olumlu bir tablo çizmiyor. Ağustos itibarıyla yıllıklandırılmış mal ihracatı 280,3 milyar dolarla tarihî zirveye ulaştı. Buna karşılık sanayi üretimi temmuzda yıllık yüzde 0,3 gerilerken, İSO Türkiye İmalat PMI ağustosta 48,1 ile 50 eşik değerinin altında kaldı. Bu tablo sanayicinin sıkça dile getirdiği ‘İhracat yapıyoruz, peki neden kasada para kalmıyor?’ sorusunu yeniden gündeme getiriyor.

İmalat sanayisinin millî gelir içindeki payı 2021’de yüzde 22,2 iken 2025’te yüzde 15,6’ya geriledi. İmalatın ekonomideki ağırlığının azaldığı açık. Fakat buradan doğrudan “Türkiye sanayi gücünü kaybediyor” sonucuna varmak kolay değil.

Çünkü bir ülke sanayisizleşirken zenginleşebilir de yoksullaşabilir de. Gelişmiş ekonomilerde yazılım, mühendislik, tasarım, Ar-Ge, test, lojistik ve bakım gibi faaliyetler uzman şirketlere taşındıkça istatistiklerde hizmetlerin payı büyüdü. Fabrika istihdamı azalırken üretim sistemi daha bilgi yoğun hale gelebildi.

ABD aynı ülke içinde bu iki farklı sonucu gösteriyor. Detroit’te otomotiv sanayiinin gerilemesi fabrika kapanışları, nüfus kaybı ve uzun süreli ekonomik aşınma yarattı. Buna karşılık Boston, Seattle ve San Francisco Körfez Bölgesi gibi merkezlerde biyoteknoloji, havacılık, yazılım, mühendislik ve Ar-Ge yeni bir ekonomik güç oluşturdu.

Türkiye açısından kritik soru da burada başlıyor. Sanayide kaybedilen üretim ve istihdam nereye gidiyor? Perakende, konaklama ve düşük verimlilikli hizmetlere mi, yoksa yazılım, mühendislik, tasarım, test ve teknoloji gibi üretimi daha verimli hale getiren alanlara mı?

Dolayısıyla mesele yalnız imalatın payının düşmesi değil. Üretim gücü nerede birikiyor, kim kontrol ediyor ve oluşan bilgi ekonominin geri kalanına nasıl yayılıyor? Bu yazı dizisinde üç sorunun peşinden gideceğim. Türkiye’nin sanayi gücü hangi işlevlerde birikiyor? Ürünü, teknolojiyi, standardı ve pazarı kim kontrol ediyor? Oluşan bilgi geniş üretici tabanına ne kadar yayılıyor?

Bu soruların ilk karşılığını Türkiye’nin son yirmi yılda değişen ihracat yapısında görmek mümkün. Türkiye’nin toplam mal ihracatı 2002’de 36,1 milyar dolardan 2025’te 273,4 milyar dolara çıktı. Otomotiv 2025’te 41,5 milyar dolar, kimya 31,9 milyar dolar, elektrik-elektronik 17,7 milyar dolar, hazır giyim 16,8 milyar dolar ihracata ulaştı. Makine ihracatı MAİB’in geniş tanımıyla 28,7 milyar dolara, savunma-havacılık ise 10,05 milyar dolara çıktı.

Rakamlar ihracat kapasitesinin büyüdüğünü gösteriyor. Fakat hacmin büyümesi ile teknoloji, tasarım ve karar gücünün içeride birikmesi aynı şey değil.

Savunma-havacılık bu açıdan farklı bir örnek. Sektörün ihracatı 2002’den 2025’e yaklaşık 40 kat artarken proje sayısı 62’den 1.400’ün üzerine çıktı. İhale süreci devam eden projeler de dahil edildiğinde proje hacmi 100 milyar doların üzerine ulaştı. Özgün tasarım, yerlileştirme, Ar-Ge ve kritik teknolojiler uzun yıllardır politika hedeflerinin parçası. Bu nedenle savunmadaki büyüme yalnız daha fazla ihracat değil, tasarım, teknoloji geliştirme ve sistem entegrasyonunda birikmiş bir kapasiteye de işaret ediyor.

Asıl ayrım, hangi sektörlerde yalnız üretim ölçeğini büyüttüğümüz, hangilerinde ürünü geliştirme ve yönlendirme kapasitesini de içeride biriktirdiğimiz.

Bu sorunun Türkiye’deki en ilginç örneklerinden biri Ankara. Temmuz 2026’da Ankara Sanayi Odası tarafından yayımlanan Sanayisizleşme Bağlamında Ankara Paradoksu çalışmamda geliştirdiğim “Ankara Paradoksu” kavramı bu farklılaşmayı anlatıyor. Ankara, Bursa veya Kocaeli kadar yoğun bir klasik imalat merkezi değil. Buna karşılık savunma-havacılık, elektronik, yazılım, mühendislik, test-doğrulama ve sistem entegrasyonu gibi bilgi yoğun üretim işlevlerinde ayrışıyor. Çalışmanın bulguları, Ankara’nın imalat ağırlığının zaman içinde Türkiye ortalamasına yaklaştığını ve özellikle 2018 sonrasında kentin kendi rekabet dinamiklerinin güçlendiğini gösteriyor.

Fakat Ankara Paradoksu’nun asıl sorusu ileri teknoloji kapasitesinin var olup olmadığı değil, bu kapasitenin ne kadar yayıldığı. Ana yüklenicilerde, teknoloji firmalarında ve üretim kümelerinde biriken mühendislik ve Ar-Ge bilgisi daha geniş KOBİ tabanının yaptığı işi değiştiriyor mu? Bir tedarikçi yalnız daha fazla parça mı üretiyor, yoksa zaman içinde tasarım, test ve ürün geliştirme sorumluluğu da üstlenebiliyor mu?

Hangi sektör neyi biriktirdi?

Türkiye son otuz yılda güçlü ve esnek bir üretim altyapısı kurdu. Ancak verilen şartnameye göre üretim yapmakla ürünün tasarımına katılmak, kendi çözümünü geliştirmek ya da test-doğrulama sorumluluğu üstlenmek aynı şey değil. Tasarım ve sistem mimarisi ana firmada kaldığında yerli tedarikçinin karar gücü sınırlı kalabiliyor.

Sektörler de aynı hikâyeyi anlatmıyor. Hazır giyim maliyet baskısıyla gerileyen geleneksel modeli, otomotiv ölçek ve küresel zincirlere entegrasyonu, kimya yüksek hacme rağmen süren girdi bağımlılığını, elektrik-elektronik teknolojiye geçişi, makine mühendislik ve sermaye malı kapasitesini, savunma-havacılık ise tasarım ve sistem entegrasyonunun daha fazla içeride tutulabildiği bir modeli gösteriyor.

Tablo sektörleri “başarılı” ve “başarısız” diye ayırmıyor. Otomotivde ölçek ve tedarik gücü, makinede mühendislik, hazır giyimde hız ve esneklik, savunmada ise tasarım ve sistem entegrasyonu öne çıkıyor. Dolayısıyla üretim üzerindeki hareket alanımızı yalnız ne ürettiğimiz değil, kime sattığımız da belirliyor.

Savunma sanayii kalkınmanın motoru olabilir mi?

Savunma sanayiindeki birikimin kalkınma açısından asıl önemi, ekonominin geri kalanına ne ölçüde yayıldığında ortaya çıkıyor. Bir ana yükleniciyle çalışan KOBİ yalnız daha fazla sipariş mi alıyor, yoksa tasarım ve mühendislik yeteneği de kazanıyor mu? Savunmada gelişen yazılım, elektronik, sensör ve ileri malzeme bilgisi otomotive, makineye, sağlık teknolojilerine ve enerjiye taşınabiliyor mu?

Bu nedenle savunma sanayiindeki birikimi değerlendirirken yalnız ihracata ve proje büyüklüğüne değil, başka firmaların yaptığı işi ne ölçüde değiştirdiğine de bakmak gerekiyor.

Bir sonraki yazıda sorunun istihdam tarafına geçeceğim: Üretim sistemi dönüşürken Türkiye’de hangi işler kalıyor, çalışanların yaptığı iş ne kadar değişiyor ve sanayide azalan istihdamın yerine hangi tür faaliyetler geliyor?

Editöre kaynak notu

Yazıda kullanılan güncel makro göstergeler ve sektörel veriler resmî kurumlar ile ilgili ihracatçı birliklerinin yayımladığı son verilerden derlenmiştir.

• Ticaret Bakanlığı, Ağustos 2026 Dış Ticaret Verileri: Ağustos 2026 itibarıyla yıllıklandırılmış mal ihracatı 280,3 milyar dolar ile tarihî yüksek seviyeye ulaştı.
• TÜİK, Sanayi Üretim Endeksi, Temmuz 2026: Sanayi üretimi yıllık yüzde 0,3 azaldı.
• İstanbul Sanayi Odası, Türkiye İmalat PMI, Ağustos 2026: Manşet PMI 48,1 olarak gerçekleşti ve 50 eşik değerinin altında kaldı.
• TİM, 2025 İhracat Sonuçları: Türkiye’nin 2025 mal ihracatı 273,4 milyar dolar. Otomotiv 41,5 milyar dolar, kimya 31,9 milyar dolar, elektrik-elektronik 17,7 milyar dolar ihracat gerçekleştirdi.
• OİB, Otomotiv Endüstrisi 2025: Otomotiv ihracatı 41,5 milyar dolar. AB ülkelerinin sektör ihracatındaki payı yüzde 72,5.
• İHKİB, 2025 Hazır Giyim ve Konfeksiyon Verileri: Sektör 2025’i yaklaşık 16,8 milyar dolar ihracatla tamamladı.
• MAİB, Makine Sektörü 2025: MAİB’in geniş/konsolide sektör tanımıyla makine ihracatı 2025’te 28,7 milyar dolar. Sektör ihracatının yüzde 60’tan fazlası Avrupa ve ABD’ye yapılıyor. Bu veri, TİM’in daha dar “Makine ve Aksamları” sınıflamasıyla bire bir karşılaştırılmamalıdır.
• SSB, Sayılarla Türk Savunma Sanayii: Savunma ve havacılık ihracatı 2002’de 248 milyon dolardan 2025’te 10,054 milyar dolara yükseldi. Savunma proje sayısı 62’den 1.400’ün üzerine çıktı. İhale süreci devam eden projeler dahil edildiğinde proje hacmi 100 milyar doların üzerinde.
• Ankara Sanayi Odası: Ayşegül Çelik, Sanayisizleşme Bağlamında Ankara Paradoksu: Düşük Yoğunlukta Yüksek Katma Değer, Fonksiyonel Derinleşme ve Bölgesel Rekabet Dinamikleri, Temmuz 2026.
• OECD, Regions in Industrial Transition 2023: ABD Rust Belt örneği ve sanayi gerilemesinin bölgesel istihdam, verimlilik ve refah üzerindeki farklılaşan etkileri için kullanılmıştır.
• OECD, Services in Global Value Chains: İmalat ile hizmetlerin giderek iç içe geçtiği, Ar-Ge, mühendislik, lojistik, yazılım, pazarlama ve benzeri hizmet işlevlerinin imalat üretiminde önemli pay taşıdığı yaklaşımının kaynağıdır. OECD’nin 2026 çalışması da imalat ihracatında tasarım, yazılım, Ar-Ge, lojistik ve diğer iş hizmetlerinin artan rolünü doğrulamaktadır.

Not: “Güçlü taraf”, “eksik kontrol gücü” ve “risk” başlıkları doğrudan resmî istatistik kategorileri değildir. Bunlar yukarıdaki sektörel veriler, pazar yapısı ve değer zinciri ilişkileri üzerinden yazar tarafından yapılan analitik sınıflandırmadır.

Tüm bunlar, global cephedeki fiyatlama hikayesinin özeti ve bir kenarından mutlaka bize yansıması olacak başlıklar.

Geride kalan haftada ABD tahvil faizlerinde sınırlı sakinleme ve bir miktar petrol fiyatlamalarının $105 bölgesi üzerine gitmekte imtina ettiği tablo takip edildi. ABD’de endeksler, teknoloji temasının etrafındaki salınımını devam ettirirken, yaklaşan bilanço dönemi işlemleri ve Fed’in ardından yeniden şekillenen beklentiler yatırımcılar açısından odak noktaları olarak karşımıza çıkıyor. Ara seçimler öncesi Başkan Trump’ın akaryakıt maliyetlerini aşağı çekme çabası, Rusya’dan dizel ihracatına geri dönüş ve Ukrayna ile sınırlı enerji barışı şeklinde yansımalara imkân tanıyor. Yeni haftanın başlangıcında bir miktar vadeli petrol kontratlarında fiyat seviyeleri gerilemiş durumda. Yakından izlenen dizel ve benzin marjları ise Eylül ortasındaki zirvelerinden $20 civarı çekilmiş vaziyette. Sınırlı iyimserliği gölgelen tek şey ise, Orta Doğu’daki gerginliğin Suudi Arabistan’a yayılma ihtimali üzerine emarelerin oluşması ve Husilerin havalimanlarına saldırıları. Traderlar ‘şimdilik’ gün sonunda Hürmüz’den toplam petrol akışına ve bunun arz-talep dengesini nasıl yönlendireceğine odaklanmış durumdalar.

Dışarısı için konuştuklarımız kuşkusuz temkin gerektiren koşullar. Yüksek ABD faizleri dünyanın geri kalanı için benchmark özelliği taşıdığından gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerde risk primleri ve faiz hadlerinin de yeniden ayarlanmasına yönelik mecburiyet doğuruyor. Bu da ülkelerin kendilerine has hikayelerinden dış koşulların zorunluluğu kaynaklı ayrışmasını getiriyor. O nedenle, kısa-orta vadeli beklenti ve planlamaları yaparken bir miktar iskonto eklemekte fayda var.

İçeride ise üst kısımdaki başlıklardan ayrışmış bir akış içerisinde ilerliyoruz. Fon krizinin yansımaları; BIST için azalan işlem hacmi, daha temkinli yatırımcı yaklaşımı, tahvil faizlerinde dışarının da etkisiyle bir miktar yükseliş, farklı varlık sınıflarında yabancı çıkışı ve TCMB’ye yönelik faiz indirim beklentilerinin likidite desteği ve ek sıkılaşma oluşan finansal koşulları gevşetme ihtiyacı düşüncesiyle yeniden belirmesi olarak şekilleniyor. Yakın zaman içerisinde başlayacak 3Ç finansallarına yönelik şirketlerle yaptığımız görüşmelere her zamanki gibi bankacılık sektörü ile başladık. İlk izlenimlerimiz, BDDK aylık verilerinin işaret ettiği tabloya paralel bir görüntü. Bankalar, marj genişlemesinde kendi içlerinde ayrışacak gibi görünüyor. Mevduat ve kredi tarafı ise çoğunlukla paralel. Elbette farklılaşma var. Henüz sanayi kesimine bu yazının kaleme alındığı Pazartesi günü itibarıyla çok fazla temas edemedik. Ancak, kendimizde oluşturduğumuz ön düşünceler, iç tüketimde 3Ç ve 4Ç finansallarında ivme kaybı görebileceğimiz. Bunu, makroda oluşan farklı veriler eşliğinde oluşturduğumuzu belirtelim. Haber akışının sakinlemesi, fon tarafındaki ödemelerin genişlemesi, bilanço beklentileri ile biraz daha finansalları ve temel analizi sınırlı da olsa konuşmaya başlayacak olmamız gibi durumlar, sınırlı iyimserlik ve ana hikâyeye dönüş ihtimalini desteklediğinden gelinen fiyat seviyeleri de dikkate alındığında kısmen fırsat pencerelerinin dikkate alınması fikrini öne çıkarıyor.

Bu da tek bir cevabı olmayan bir sorudur dersem, pek yanlış olmaz.

Bu soruyu soran pek çok muhatabıma cevap vermeden önce sorduğum soru da genellikle aynıdır.

“Siz sağlığınızı korumaya çalışırsınız değil mi?”

Bu soruya “hayır” cevabı verene hiç rastlamadım.

İşletmenin sağlığı ile insan sağlığı arasında benzetmeler yaparak cevap vermeye çalışayım.

İnsan sağlığı için değişik besinler almak gerekir ki sağlıklı ve dayanıklı bir bünyemiz olabilsin.

İnsan bedeni için, protein, vitamin, mineral diye başlayıp bir hayli uzatabileceğimiz bir ihtiyaç listesi yapabiliriz. İnsan bedeni, akıl almaz bir düzen içerisinde kendi kendini yönetiyor.

Ancak bünyesini tartıp, onun ihtiyaçlarına göre beslenen kişiler ile gelişi güzel beslenenlerin sağlıkları arasındaki fark tartışılmaz biçimde kendisini belli eder.

Hele bir de dengeli beslenmenin üzerine, yaşına ve bedenine uygun spor yapanların farkını hemen görürüz.

İşletme için ise tüm ihtiyaçları düşünen, kaynakları temin eden ve bunları gereken noktalara tahsis eden bir yönetici gerekiyor.

İşletme için gereken besinler ise, finansman ve fiziksel kaynaklar, insan kaynakları, bilgi ve beceri bilgisi (know-how) ile çevre ve çevre ile kurulan ilişkilerdir.

Paranızı kullanarak, üretim birimi kuruyorsunuz, üretimi gerçekleştirecek insan kaynaklarını temin ediyorsunuz, gereken bilgi ve beceri bilgisini (Know-How) kullanıp, mal veya hizmet üretiyorsunuz. Sonunda da ürününüzü pazarlamaya çıkıyorsunuz ve ihracat bu son noktada, ürününüzü pazarlamak için gereken, çevre yaratmak ve çevre ile ilişki kurmak bölümünde devreye giriyor.

Gelelim sağlıklı bir kişi ile benzetmeye.

Gereken kaynakları, içerisinde bulunduğu şartlara en uygun bir biçimde temin eden yönetici, bünyesini tartıp, onun ihtiyaçlarına göre beslenen kişilere benzer.

Her ikisi de sağlıklı sonuçlar elde etmeye çalışan kişilerdir.

İhracata kalkışan yönetici ise spor yapan kişiye benzer.

Nasıl sağlıklı beslenme kişiyi güçlü kılıp, spor buna katkıda bulunuyorsa, ihracat yapılması da işletmelerin daha sağlıklı olmasına yol açar.

Unutulmaması gereken ise, spor yapmak düz yaşamaktan farklıdır.

Beslenmenizde spor için gerekenleri unutmayıp, ona dikkat etmek gerekir.

Spor yapan, yani ihracat yapan işletmenin yöneticisi de, işletmenin geneli için gereken kaynaklardan ihracata pay ayıracaktır.

Bu kaynak tahsisinde gözetilecek denge de, başarıyı doğrudan etkileyecektir.

Açık söylemek gerekirse, ihracat yapabilmek için para ayırmanız gerekecektir.

İhracatınızla ilgilenip onu yönetecek, kendisine ihracatla ilgili her konuda hesap verilecek ve sonunda kendisinden ihracatın hesabı sorulacak bir yönetici gereklidir.

Sadece ihracata bakması gerekmez, başka işleri de olabilir.

Ancak sadece ihracata bakmak için gereken zamanı mutlaka ayırması gerekecektir.

Bu kişinin ihracat için gereken bilgi ile donatılmış olması gerektiği kuşkusuzdur.

Bu niteliklere sahip değilse yetiştirilebilir.

Ancak onun yetiştirilebilmesi için gereken zaman size ne kadar engel olacaktır.

İhracat için gereken çevreyi oluşturmak ise zamanınız alacaktır.

Tüm bunların etkin ve etkili bir biçimde yapılabilmesi için gereken de bir iş planı yapmak, her şeyi yazıya dökmek, başarılabilir ve hayali olmayan hedefler belirlemek, başarıyı veya başarısızlığı ölçebilecek kıstaslar koymaktır.

Hepsini yapabilmek için de ihtiyacınız olan tek şey ise “sabır” ile çalışmak.

Not: Hafta sonu bir sohbette sözünü ettiğim 2009 tarihli eski bir yazımı yeniden yayınlamak istedim…

Vahap Munyar hiç durmadan ülkeyi ve dünyayı gezen, fabrikaları adımlayan, toplantıları izleyen, iş insanlarıyla aynı masaya oturup onların hikâyelerini dinleyen bir gazeteci. Türkiye ekonomisini yalnızca rakamlardan, büyüme oranlarından ve enflasyon verilerinden okumuyor; üretim bantlarından, yatırım kararlarından, girişimcilerin hayallerinden ve çalışanların gündelik hayatından da anlamaya çalışıyor. Bence bu tarzıyla türünün tek örneği…

CNBC-e'de Vahap Munyar ile başladığımız “İşler nasıl?” podcast serisinin çıkış noktası da buydu. Vahap'ın yazılarına yansıyan şirketleri, girişimcileri ve insan hikâyelerini konuşuyor; ekonominin gerçek durumunu sahadan gelen gözlemlerle anlamaya çalışıyoruz.

İkinci bölüm için hazırlık yaparken haftanın yazılarını yan yana koyduğumuzda ilginç bir tabloyla karşılaştık. Bir tarafta alım gücündeki gerileme, azalan tüketim ve maliyet baskısı var. Diğer tarafta Türkiye'ye gelen uluslararası markalar, şube sayısını artıran restoran zincirleri, üretim kapasitesini büyüten şirketler ve yüz milyonlarca dolarlık yatırım planları…

Peki, gerçekten de işler nasıl? Ekonomi zorlanırken şirketler neden hala yatırım yapıyor?

Kriz herkesi aynı şekilde etkilemiyor

Restoran sektörü, bu çelişkiyi en iyi gösteren alanlardan biri… Tüketicinin dışarıda yemek yeme sıklığının azaldığı, harcamalarını daha dikkatli yaptığı bir dönemde YKT Global, Londra merkezli Burger & Lobster markasını Türkiye'ye getiriyor. Canlı ıstakoz ithalatından izin süreçlerine kadar uzanan zahmetli bir hazırlık, bu yatırımın arkasındaki girişimcilik hikâyesinin yalnızca bir parçası…

Yine Vahap'tan öğrendim; "Dürümle" markasıyla da büyüme alanını genişleten Tavuk Dünyası 500'ü aşkın restoranı, 25,5 milyar liralık cirosu ve 58 milyon müşterisiyle ölçeğini büyütmeye devam ediyor. Şirketin hikâyesinde yalnızca restoran açmak yok. Gebze'deki 20,5 milyon dolarlık fabrika yatırımı; üretim, lojistik ve tedarik zincirinin rekabet gücü açısından önemini gösteriyor.

Bu noktada mesele, tüketicinin ne kadar harcayabildiği kadar şirketlerin bu koşullarda nasıl verimli çalışabildiği... Franchise sistemi, merkezi üretim, soğuk zincir ve operasyonel verimlilik, büyümenin görünmeyen altyapısını oluşturuyor.

Artuk Yakut'un yatırımcı ve girişimci arasındaki duygusal yaklaşım farkına ilişkin değerlendirmesi de bu hikâyenin başka bir boyutunu ortaya koyuyor. Yatırım kararı hesap kitap gerektirirken girişimciliğin arkasında çoğu zaman inanç, heyecan ve risk alma isteği bulunuyor.

Yatırımın sırrı yalnızca sermaye değil

Türkiye'deki yatırım iştahını anlamak için şirketlerin büyüme rakamlarının arkasına da bakmak gerekiyor. Vahap'ın verdiği İstanbul Holding örneği, bu açıdan dikkat çekici. Yaklaşık 100 iş insanının bir araya gelmesiyle başlayan yapı, bugün 250'den fazla şirketi ve 15 bini aşkın çalışanı kapsayan bir ağa dönüşmüş durumda. Holdingin jeotermal sera yatırımı planı, sermayenin bir araya getirildiğinde nasıl yeni yatırım alanları yaratabileceğini gösteriyor.

Hedeflenen 1 milyon metrekarelik üretim alanı ve 500 milyon dolara kadar ulaşabilecek yatırım büyüklüğü, tarımın da artık geleneksel yöntemlerin ötesinde, teknoloji ve ölçek ekonomisiyle ele alındığını ortaya koyuyor.

Bu modelin önemi, finansmana erişimin zorlaştığı bir dönemde daha da artıyor. Her şirketin tek başına üstlenmekte zorlanabileceği yatırımlar, ortak sermaye ve iş birliğiyle mümkün hale gelebiliyor.

Şirketlerin insan kaynağına yaklaşımı da benzer biçimde değişiyor. Tavuk Dünyası'nın haftada iki gün izin uygulamasının çalışan devir hızını düşürdüğüne ilişkin açıklaması, iş gücü maliyetlerinin yükseldiği bir dönemde çalışma koşullarının da rekabet avantajına dönüşebileceğini gösteriyor. Ücret kadar çalışanı elde tutmak, verimliliği artırmak ve kurumsal bağlılık yaratmak da önem kazanıyor.

Türkiye'nin yatırım hikâyesi değişiyor

Yatırım gündemi yalnızca yerli şirketlerle sınırlı değil.

Nordex'in Türkiye'deki üretim yapılanması ve Aliağa için açıkladığı 70 milyon Euro’luk yatırım, ülkenin küresel üretim zincirindeki potansiyelini hatırlatıyor. Menemen'deki kanat ve kule üretimi, Türkiye'nin yalnızca bir pazar değil, uluslararası şirketler için bir üretim üssü olabileceğini gösteren örneklerden biri.

Yine Vahap'ın köşesinde yer alan Citi Türkiye Genel Müdürü Emre Karter'in New York'taki Türkiye Yatırım Konferansı'ndaki değerlendirmeleri de bu tartışmayla örtüşüyor. Türkiye'nin coğrafi konumunu üretim, lojistik ve bölgesel etki gücüyle birleştirmesi gerekiyor. Ancak yatırımcıların ilgisini kalıcı sermayeye dönüştürmek için öngörülebilirlik, finansmana erişim ve rekabetçi maliyetler de belirleyici.

Uber'in Türkiye'ye 500 milyon dolara kadar yatırım planı açıklaması ise teknoloji boyutunu öne çıkarıyor. Trendyol Go ve GetirYemek satın almalarının ardından şirketin teknoloji merkezi, mühendislik kapasitesi ve organik büyüme hedefleri, Türkiye'nin yalnızca tüketici pazarı olarak görülmediğine işaret ediyor.

Batu Aksoy'un ABD'deki gayrimenkul yatırımlarını büyütmesi, Türk Telekom ile ASELSAN'ın Malatya'da yerli telefon projesi üzerinde çalışması da sermayenin ve girişimciliğin farklı yönlere uzandığını gösteriyor.

Turizmde büyümenin ötesine geçmek

İş dünyasının hikâyeleri yalnızca yeni yatırımlardan ibaret değil. Bir süre önce kaybettiğimiz Naile Göçen Çukurova'nın Kuşadası'ndaki eski tabakhaneleri restore ederek müze, sanat galerisi ve yaşam alanlarına dönüştürmesi, turizmde değer yaratmanın başka bir yolunu anlatıyor. Eğitim ve sanata verdiği destekle de hatırlanan Çukurova'nın yaklaşımı, turizmin yalnızca otel, oda sayısı ve doluluk oranından ibaret olmadığını ortaya koyuyor.

Hilal Suerdem'in uzun yıllara dayanan perakende deneyiminin ardından Pastofino ile hızlı makarna alanına girmesi ve iki yılda 300 franchise hedefine yönelmesi de girişimciliğin farklı dönemlerde yeni fırsatlar aramaya devam ettiğini gösteriyor.

İşler gerçekten nasıl?

Vahap Munyar ile CNBC-e'deki “İşler nasıl?” podcastinde bütün bu örnekleri tek tek şirket haberleri olarak ele almak yerine aralarındaki ortak eğilimleri anlamaya çalışıyoruz. Kim, hangi koşullarda yatırım yapıyor? Şirketler tüketimdeki daralmaya nasıl uyum sağlıyor? Türkiye hangi alanlarda küresel üretim ve teknoloji merkezi olma fırsatına sahip? Girişimcileri zor dönemlerde harekete geçiren ne?

Bu soruların kolay ve tek cümlelik yanıtları yok. Çünkü ekonomi, aynı anda hem küçülen bir tüketim bütçesini hem büyümeye çalışan şirketleri hem finansman sıkıntısını hem yeni yatırım planlarını barındırabiliyor.

Önemli olan, bu tabloyu tek bir başlık altında düzleştirmemek... Yatırım iştahının sürmesi, ekonomideki sorunların ortadan kalktığı anlamına gelmiyor. Ancak doğru alana odaklanan, ölçek yaratabilen, teknolojiye yatırım yapan ve değişen tüketici davranışlarını okuyabilen şirketlerin zor dönemde de büyüme fırsatları bulabildiğini gösteriyor.

“İşler nasıl?” sorusunun yanıtını da burada, yani fabrikaların içinde, yatırımcıların masasında, girişimcilerin hayallerinde ve çalışanların deneyimlerinde arıyoruz.

Önümüzdeki bölümlerde de Vahap Munyar'ın sahadan taşıdığı başka hikâyeleri “İşler nasıl?”da konuşmaya devam edeceğiz. Çünkü bazen Türkiye ekonomisinin nereye gittiğini anlamak için yalnızca göstergelere değil, henüz manşetlere tam olarak yansımamış gelişmelere de bakmak gerekiyor.

Merkez Bankası’nın TÜİK ile birlikte hazırladığı sektör bilançoları verileri üzerinden reel sektörün son iki yılda bilanço ve gelir tablosu cephelerinde nasıl bir performans gösterdiğini incelemeye devam ediyoruz. Bu kez ekonominin motor sektörü olan imalat sanayiindeki gelişmeler üzerine odaklanacağız.

- İmalat sanayii, 2025 yılı verileriyle reel sektörde firma sayısı bakımından yüzde 16.17, çalışan sayısı açısından yüzde 29,07 paya sahip. Reel sektörün toplam aktif büyüklüğünün yüzde 26,66’sı, toplam duran varlıkların yüzde 23,90’ı, toplam özkaynakların yüzde 27,19’u imalat sanayiinde yer alıyor. İmalat sanayii reel sektörün toplam net satışlarında yüzde 26,36, faaliyet kârında yüzde 40,25, net kâda ise yüzde 39,06 paya sahip. Bu haliyle imalat sanayii, reel sektördeki gelişme ve eğilimlerde belirleyici bir role sahip.

- 2025 yılı itibarıyla imalat sanayiinde bilanço esasına göre defter tutan firma sayısı 185 bin 933, bu firmalarda çalışanların sayısı ise 4 milyon 182 bin 241 kişi oldu. Sektörde firma başına ortalama istihdam 22,5 kişi ile 12,2 olan tüm reel sektör ortalamasının 1,8 katı oldu.

- İmalat sanayiinde firma başına ortalama çalışan sayısı büyük işletmelerde 548 kişi orta boy işletmelerde 69,2 kişi, küçük işletmelerde 12,8 kişi, mikro işletmelerde ise 2,2 kişi oldu.

- Sektörde 2023-2025 arasındaki iki yıllık sürede istihdam, firma sayısındaki artışa göre çok daha yavaş arttı. İki yıllık toplam firma sayısı artışı yüzde 9,99’u bulurken, istihdam artışı yüzde 1,16 ile sınırlı kaldı. Buna bağlı olarak firma başına ortalama istihdam yüzde 8,03 oranında azaldı.

- Sektörde faaliyet gösteren büyük ölçekli firma sayısı iki yıl öncesine göre yüzde 7,31 azaldı. Bu işletmelerdeki çalışan sayısı da yüzde 1,97 daraldı. Buna karşın orta boy işletme sayısı iki yılda yüzde 39,27, küçük işletme sayısı yüzde 24,33 arttı. Mikro işletme sayısı ise yüzde 0,63’lük minik bir artışla yerinde saydı.

- Sektörde istihdamın arttığı tek grup orta boy işletmeler oldu. Orta boy işletmelerde çalışan sayısı iki yıllık dönemde yüzde 14,83 artarken istihdam küçük işletmelerde yüzde 5,71, mikro işletmelerde yüzde 14,42 azaldı.

- İki yıllık sürede firma başına ortalama istihdam büyük işletmelerde yüzde 5,76 artarken, orta boy işletmelerde yüzde 17,55, küçük işletmelerde yüzde 24,16 ve mikro işletmelerde yüzde 14,95 gibi ciddi bir düşüş kaydetti.

- İmalat sanayiinde son iki yılda hatırı sayılır bir bilanço erimesi yaşandı. Sektörün aktifleri iki yıl öncesine göre TÜİK’in yılsonu TÜFE değerlerine göre reel olarak yüzde 6.57, duran varlıkları yüzde 13.68, özkaynakları ise yüzde 17,58 küçüldü. Buna karşın sektörün toplam borçları reel olarak yüzde 5,79 büyüdü.

- Firma ölçeklerine göre aktif varlıkları reel olarak büyüyen tek kesim orta boy işletmeler oldu. Orta boy işletmelerin toplam aktifleri, iki yılda reel olarak yüzde 17,66 gibi ciddi bir büyüme kaydetti. Ama bu büyüme esas olarak firma sayısındaki artışa bağlı olarak gerçekleşti. Çünkü orta büyüklükteki işletmelerde de firma başına ortalama aktif büyüklüğü yüzde 15,52 gibi ciddi bir küçülme kaydetti.

- Sektördeki büyük işletmelerin toplam aktifleri reel olarak yüzde 9,80, küçük işletmelerin aktifleri yüzde 17,52 ve mikro işletmelerin aktifleri de yüzde 18.51 eridi. Firma başına ortalama aktiflerdeki reel küçülme büyük işletmelerde yüzde 2.68, küçük işletmelerde yüzde 33,66 ve mikro işletmelerde yüzde 19,02 oldu.

- Tüm ölçeklerde borçların toplam kaynaklar içindeki payı, iki yıl öncesine göre hatırı sayılır ölçüde arttı. Sektör toplamında 2023’te borçların toplam kaynaklar içindeki payı yüzde 47,10 iken 202’te yüzde 50 sınırını aşarak yüzde 53,33’e çıktı. Borçların toplam kaynaklar içindeki payı büyük işletmelerde yüzde 46,72’den yüzde 52,74’e, orta boy işletmelerde yüzde 48,48’den yüzde 54,91’e, küçük işletmelerde yüzde 54.20’den yüzde 61.50’ye ve mikro işletmelerde de yüzde 35,36’dan yüzde 40.43’e çıktı.

- Son iki yılda bilanço ile birlikte sektörün gelir ve kâr performansı da bozuldu. 12 aylık ortalama TÜFE ile hesaplanan reel değişime göre son iki yılda imalat sanayii firmalarının net satışları reel olarak yüzde 11,74 düştü. Kârlardaki düşüş çok daha sert oldu ve sektörün toplam faaliyet kârındaki düşüş yüzde 40,22’yi, net kârındaki düşüş ise yüzde 63,5’ü buldu.

- Firma başına ortalama gelir ve kârdaki düşüş oranları, bunların da üzerine çıktı. Firma başına ortalama net satış gelirleri, iki yılda reel olarak yüzde 19,76, faaliyet kârı yüzde 45,65 ve net kâr yüzde 66,81 düştü.

- Sektördeki büyük işletmelerin net satışları reel olarak yüzde 14,16, faaliyet kârı yüzde 46,28, net kârı yüzde 68,25 küçüldü. Firma başına ortalamalara göre reel düşüş net satış gelirlerinde yüzde 7,39, faaliyet kârında yüzde 42.05 ve net kârda yüzde 65.75 oldu.

- Orta işletmelerde net satış gelirleri reel olarak iki yılda yüzde 10,10 artmış olmasına rağmen faaliyet kârı yüzde 3,92, net kârlar yüzde 34,75 azaldı. Firma başına ortalamalara göre ise net satışlar da dahil olmak üzere reel olarak erime yaşandı. Firma başına ortalama net satışlar, reel olarak yüzde 20.94, faaliyet kârı yüzde 31.01 ve net kâr yüzde 58.74 düştü.

- Küçük işletmelerin net satış gelirleri iki yıl öncesine göre reel olarak yüzde 25,80, faaliyet kârı yüzde 25,85, net kâr ise yüzde 34,91 düştü. Firma başına ortalama net satışlar yüzde 40,32, faaliyet kârı yüzde 40,36 ve net kâr yüzde 51.64 eridi.

- Mikro işletmelerin net satış gelirleri iki yılda yüzde 39,5, faaliyet kârı yüzde 87,31, net kârı ise yüzde 56.12 düştü. Firma başına ortalama net satış gelirlerindeki reel düşüş yüzde 39.88, faaliyet kârındaki düşüş yüzde 87,39 ve net kârdaki düşüş yüzde 63,68 oldu.

- Sektörün toplam finansman giderleri, borçluluk oranındaki artışa rağmen iki yılda reel olarak yüzde 7,68 azaldı. Ancak bu azalma büyük işletmelerin finansman giderlerinde yüzde 17,08’i bulan reel düşüşten kaynaklandı. Oysa orta boy işletmelerin finansman gideri reel olarak yüzde 71,28’lik bir sıçrama gösterirken, küçük işletmelerin finansman gideri reel olarak yüzde 13,43, mikro işletmelerin finansman gideri de yüzde 16,99 arttı.

- Buna bağlı olarak finansman giderlerinin faaliyet kârına oranı iki yılda ciddi ölçüde yükseldi. Sektör genelinde 2023 yılında yüzde 44,77 olan bu oran, 2025’te yüzde 69,13’e çıktı. Finansman giderlerinin faaliyet kârına oranı büyük işletmelerde yüzde 47,46’dan yüzde 73,27’ye, orta işletmelerde yüzde 33,74’ten yüzde 60,14’e, küçük işletmelerde yüzde 28,86’dan yüzde 44,15’e fırladı. Mikro işletmelerdeki finansman maliyeti artışı çok daha dramatik oldu. 2023’te faaliyet kârlarının yüzde 41,48’ini faiz giderleri için harcayan mikro işletmeler, 2025 yılında faaliyet kârlarının 3,86 katı kadar faiz ödemesi yapmak zorunda kaldılar.

Veriler son iki yılda imalat sanayii firmalarının bilanço ve gelir tablolarının ciddi yaralar aldığına gösteriyor. Üstelik sektörün bilanço ve gelir performansındaki bu bozulma TÜİK”in hesabına göre imalat sanayiinin söz konusu iki yılda toplam yüzde 3,40 büyümüş olmasına rağmen gerçekleşti.

Zeytin hasadı başladı. Hasatla birlikte üretim bölgeleri de hareketlendi. Bir yanda zeytin ve zeytinyağı ile ilgili etkinlikler, şenlikler, hasat törenleri yapılıyor, diğer yanda üretici eylemleri var.

Üretici, gübre, mazot, ilaçlama, budama ve işçilik giderleri artarken zeytin ve zeytinyağı alım fiyatının düştüğünü belirterek firmaların açıkladığı alım fiyatına tepki gösteriyor. Manisa’nın Akhisar ilçesi Zeytinliova’da bir araya gelen üreticiler 1 hafta süreyle zeytin toplamama(hasat etmeme) eylemi başlattı. Üreticiler, Akhisar’da kalitesine göre 1 kilo zeytinin en yüksek 60 liradan, en düşük fiyatın verildiği yağlık zeytin ise 10 liradan alınıyor. Sadece Akhisar’da değil, zeytin üretim bölgelerinin hepsinde alım fiyatlarına büyük tepki var.

Rekolte henüz belli değil

Zeytinde hasat başladı ancak, bu sezon ne kadar zeytin üretileceği henüz belli değil. Rekolte tespiti yapıldıysa da veriler açıklanmadı. Bilinen tek veri, Türkiye İstatistik Kurumu’nun (TÜİK) açıkladığı, 2026 yılı Bitkisel Üretim 1. Tahmini. Bu tahmine göre, zeytin üretiminde 2025 yılına göre yüzde 55,7 artış olacak. Geçen yıl 2 milyon 450 bin ton olan zeytin üretiminin 2026’da, 3 milyon 814 bin ton olması bekleniyor. TÜİK’in açıkladığı bu ilk tahmin gerçekleşirse zeytin üretiminde rekor kırılacak.

Zeytin hasat tekniği, iklim ve zeytin ağaçlarının çeşidine bağlı olarak üretim bir yıl yüksek olduğunda ertesi yıl daha düşük olur. Üretici, ihracatçı üretimin çok olduğu yılı “var yılı”, üretimin az olduğu yılı ise “yok yılı” olarak adlandırıyor. Bu tanımlamaya göre 2026, zeytinde var yılı. Ama ne kadar var bilmiyoruz.

Son 5 yıllık üretim verilerine bakıldığında, üretimdeki dalgalanma görülüyor. Türkiye İstatistik Kurumu verilerine göre, 2022 yılında zeytin üretimi 2 milyon 976 bin ton olarak gerçekleşirken, 2023 yılında 1 milyon 520 bin ton oldu. 2024 yılında üretim 3 milyon 750 bin tona yükseldi. 2025 yılında 2 milyon 450 bin ton olan üretim, bu yıl yapılan ilk tahmine göre 3 milyon 814 bin ton olacağı öngörülüyor. Ancak bunun ilk tahmin olduğunu belirtmekte yarar var.

Sadece ağaç sayısına odaklanınca tüketim ve ihracat unutuldu

Yazılarımı okuyanlar mutlaka hatırlayacaktır. Daha önce defalarca yazdım. Eski Tarım Bakanı Mehdi Eker’in döneminde, 2009 yılında zeytincilikte 5 yıllık bir strateji belirlendi. Bu stratejiye göre; Türkiye, 5 yıl içinde yani 2014 yılına kadar zeytin dikim alanını 1 milyon hektara, zeytin ağacı sayısını 180 milyona, sofralık zeytin üretimini 650 bin tona, yağlık zeytin üretimini 2,5 - 3 milyon tona, zeytinyağı üretimini 750 bin tona, kişi başına zeytinyağı tüketimini 5 litreye çıkaracaktı.

Bu hedefler gerçekleştiğinde, Türkiye, sofralık zeytinde dünyada birinci, zeytinyağında İspanya’dan sonra ikinci büyük üretici olacaktı. Belirlenen bu hedeflere 5 yılda değil ama 11-12 yılda ulaşıldı. Zeytin ağacı sayısı 2025 yılı itibariyle 210 milyon 608 bine ulaştı. Zeytin üretimi 2024’te 3,7 milyon ton oldu. TÜİK’in tahmini tutarsa bu yıl 3,8 milyon tona çıkacak. Sofralık zeytinde Türkiye ilk sıraya yükseldi. Zeytinyağı üretiminde İspanya’dan sonra ikinci ülke olma hedefi de gerçekleşti. Kişi başına zeytinyağı tüketimi 5 litre yerine hala 2 litre civarında.

Bakanlık bu hedefleri belirlediğinde kendi adımıza gerekli uyarıları yaptık. Üretimi artırmak çok önemli ama üretilen zeytin ve zeytinyağını kime yedireceğiz? İç tüketim ve ihracata yönelik tanıtım çalışmaları yapılması gerektiğini defalarca yazdık, anlattık.

Artan zeytin ve zeytinyağı üretimini doğru değerlendiremezsek bunun başa bela olacağını, üreticiye de ülkeye de zarar vereceğini söyledik. Bunu da kâhin olduğumuz için söylemedik. Geçmişte arz fazlası üretimin nasıl sorun yarattığını gördük yaşadık. Yanlış hatırlamıyorsam 1980’lerin sonu 1990’lı yılların başında zeytinyağı stokları şişmiş, askere mi yedirelim, devlet kurumlarına mı satalım tartışması yapılıyordu.

Türkiye, zeytin ve zeytinyağında dışa bağımlı, ithalatçı bir ülke değil. Dolayısıyla ürettiğiniz ürünü ya içerde tüketeceksiniz ya da ihraç edeceksiniz. İçerde tüketmek için tanıtım, pazarlama çalışmaları yapılmalı, fiyatı uygun olmalı. Bunların hiçbiri yapılmadı. Hep ağaç varlığını artırmakla övünüldü.

Destekler kaldırıldı, ihracat yasaklandı

Düşünebiliyor musunuz, kendinize zeytinyağında İspanya’dan sonra dünya ikinciliği hedefi koymuşsunuz ve bu hedefi de gerçekleştirmişsiniz. Elinizde ciddi miktarda zeytinyağı var. İçerde fiyatlar arttı bahanesi ile ihracatı yasaklıyorsunuz. Geçmişte verilen ihracat desteklerini büyük ölçüde kaldırıyorsunuz. İhracatta ortalama 100 bin ton rakamları yakalanmış ve daha da artırılabilecekken bir yandan Dahilde İşleme Rejimi (DİR) kapsamında ithalat yapılması tartışıldı. Suriye’den yağ getirildi. 2021-2023 döneminde tam 4 kez ihracata yasak, kısıtlama, fon, kota gibi engelleyici uygulamalar getirildi. Şimdi elimizdeki yağı ne yapacağız diye karar kara düşünüyoruz.

Tarım Bakanlığı’nın görüşünü alarak ihracatta yasak kararlarını uygulayan Ticaret Bakanlığı’nın 2026 yılı “Zeytin ve Zeytinyağı Raporu”nda ihracattaki dramatik düşüş şöyle ifade ediliyor:

“Türkiye’nin zeytinyağı ihracat verileri incelendiğinde, 2023–2025 döneminde ihracat miktarı ve değerinde dalgalı bir seyir izlendiği görülmektedir. 2023 yılında yaklaşık 152,4 bin ton zeytinyağı ihracatı karşılığında 733 milyon dolar döviz girdisi elde edilirken, 2024 yılında ihracat miktarı yaklaşık olarak 100,8 bin tona, ihracat değeri ise 649 milyon dolara gerilemiştir. 2025 yılı verileri itibarıyla ise ihracatın 45,4 bin ton seviyesinde gerçekleştiği ve yaklaşık 219 milyon dolarlık gelir sağlandığı görülmektedir. Bu durum, son yıllarda küresel arz-talep dengesi, üretim maliyetleri ve uluslararası fiyat hareketlerinin sektör üzerindeki etkisini ortaya koymaktadır.”

Ticaret Bakanlığı’na göre, 2023-2025 döneminde zeytinyağı ihracatı 733 milyon dolardan 219 milyon dolara düştü. Güncel veriler yani 2025-2026 sezonu hesaba katılınca durumun daha da vahim olduğu görülüyor. İhracat geliri 105 milyon dolara düştü.

Zeytinyağı ihracatı yasaklarla yüzde 60 azaldı

Zeytinde ihracat sezonu 1 Ekim’de, zeytinyağında 1 Kasım’da başlıyor. Ege Zeytin ve Zeytinyağı İhracatçıları Birliği verilerine göre, sofralık zeytinde 1 Ekim 2024-30 Eylül 2025 tarihlerini kapsayan 2024-2025 sezonunda 100 bin 746 ton ihracat yapılırken, 1 Ekim 2025-30 Eylül 2026 dönemini kapsayan 2025-2026 sezonunda ihracat 89 bin 544 tona düştü. Aynı dönemde ihracat geliri ise 255 milyon 15 bin dolardan, 241 milyon 156 bin dolara geriledi.

2024-2025 sezonunda zeytinin kilosu ortalama 2,53 dolardan ihraç edilirken, 2025-2026 sezonunda ortalama fiyat kilo başına 2,69 dolar oldu.

Zeytinyağı ihracatında ise miktar olarak yüzde 60, değer olarak yüzde 57 düşüş kaydedildi. 1 Kasım 2024- 30 Eylül 2025 döneminde Türkiye’nin toplam zeytinyağı ihracatı 49 bin 159 ton olurken, 1 Kasım 2025-30 Eylül 2026 tarihleri arasında bu ihracat yüzde 60 azalarak 19 bin 707 tona geriledi. 2024-2025 sezonunda ilk 11 ayda 243 milyon 870 bin dolar değerinde zeytinyağı ihracatı yapılırken 2025-2026 sezonunda ilk 11 ayda ihracat tutarı 105 milyon 685 bin dolara düştü. 2024-2025 sezonunda zeytinyağının kilosu ortalama 4,96 dolara ihraç edilirken, 2025-2026 sezonunda ortalama fiyat 5,36 dolar oldu. Kim ne derse desin ihracatın bu kadar düşmesinin iki temel nedeni var birincisi ihracat yasakları, ikincisi desteklerin kaldırılması veya azaltılması.

Yanlış politikaların faturası çok ağır

Üretim arttı, tüketim aynı oranda artmadı. İhracat yasaklarla ve desteklerin kesilmesi ile geriledi. Bu arada zeytin ve zeytinyağına verilen fark ödemesi desteği, prim desteği kaldırıldı. Tüketimin artırılması için hiçbir çalışma yapılmadı. Zeytinyağı adı altında tağşişli ürünler piyasayı sardı. Tarım ve Orman Bakanlığı tağşişli(sahte) ürünleri teşhir ediyor. Listede en çok yer alan ürünlerden birisi zeytinyağı. Bakanlık tağşişli ürünleri teşhir etmekle yetiniyor. Zeytinyağında tağşiş önlense tüketim artar.

Bütün bu yanlış politikaların sonucunda bugün üretici, artan maliyetler karşısında zeytin ve zeytinyağı fiyatının düşük olmasına tepkili. Tüketici, zeytin ve zeytinyağı fiyatının yüksek olması nedeniyle alamamaktan şikâyetçi... Sanayici, artan enerji ve finansman maliyetlerinden şikâyetçi... İhracatçı, yasaklar nedeniyle kaybettiği pazarlarda rekabet edememekten şikâyetçi.

AB’den kota alamazken, Amerika’dan ek vergi cezası

Bütün bunlar yaşanırken, Türkiye’nin güçlü bir lobisi olmadığı için Avrupa Birliği’nden gümrüksüz ihracat kotası alamıyor. Avrupa Birliği'nin (AB) Türkiye'ye verdiği gümrüksüz zeytinyağı ihracat kotası sadece 100 ton iken, Tunus'a verdiği kota 56 bin 700 ton. Kota neden önemli? Kota kapsamında ihracat yaptığınızda ton başına 1245 Euro vergi vermiyorsunuz. Tunus 56 bin 700 ton zeytinyağını bizden 1245 Euro daha ucuza satıyor. Nasıl rekabet edeceksiniz?

Türkiye’nin en büyük ihracat pazarı Amerika Birleşik Devletleri bundan iki ay önce Türkiye’den zeytin ve zeytinyağı ihracatına yüzde 12,5 oranında ek vergi uygulamaya başladı. Tunus bu vergiden muaf…

İhracatçı uyardı, dinleyen olmadı

Ege Zeytin ve Zeytinyağı İhracatçıları Birliği Başkanı Emre Uygun, geçtiğimiz Nisan ayında birliğin yapılan genel kurul toplantısı sonrasında göreve başlayan yeni yönetim kurulu ile düzenlediği basın toplantısında özetle şu uyarıları yapmıştı:

- “Türkiye, zeytin ve zeytinyağında tarihinin en büyük rekoltelerinden birine hazırlanıyor. Sahadan ve üretim bölgelerinden aldığımız ilk veriler, önümüzdeki sezonda tarihin en güçlü ve en yüksek rekoltelerinden birine şahitlik edeceğimizi net bir şekilde ortaya koymaktadır. Ağaçlarımızdaki verimlilik ve doğa, bizlere muazzam bir ürün bolluğunun müjdesini vermektedir.

Fiyat krizi çıkabilir

- Bu ürün bolluğu, doğru politikalarla yönetilmediği takdirde üretici için bir fiyat krizine, ihracatçı için ise stok yüküne dönüşebilir. Bu devasa rekolteyi katma değere dönüştürebilmemiz için dökme, varilli veya ambalajlı ayrımı yapılmaksızın tüm ihracat kanallarının açık kalması sektörümüzün geleceği için çok önemlidir. İhracatçının önünü görebilmesi ve uluslararası alıcılarla uzun vadeli büyük tonajlı kontratlar imzalayabilmesi için bu güvence hayati önemdedir.

Desteklerin artırılması kritik öneme sahip

- Bolluk döneminde iç piyasada üretici fiyatlarının maliyetlerin altına düşmesini engelleyecek, aynı zamanda dış pazarlarda rekabetçi fiyatlarla agresif bir pazarlama yapmamızı sağlayacak esnek mekanizmalar devreye alınmalıdır. Bununla birlikte, tarlada zorlu şartlar altında üretim yapan çiftçimizin korunması adına zeytin ve zeytinyağına yönelik üretici desteklerinin acilen artırılması da bu sürecin en kritik parçasını oluşturmaktadır.

- Çok güçlü bir rekolteye doğru ilerlerken, göğüslemek zorunda kaldığımız maliyet artışlarını da göz ardı edemeyiz. Enerji, işçilik, sulama, hasat, ambalaj, lojistik ve finansman giderlerindeki durdurulamaz yükseliş; üreticilerimiz, sanayicilerimiz ve ihracatçılarımız üzerinde ağır bir maliyet baskısı oluşturmaktadır. Bu maliyet artışlarının döviz kuru gelişmeleriyle dengelenemediği dönemlerde, ihracatçılarımızın uluslararası pazarlarda rekabetçi fiyat sunabilmesi imkânsız hale gelmektedir.

Öngörülebilir kur politikası şart

- Özellikle önümüzdeki büyük rekolteyi dünyaya pazarlarken rakiplerimizle fiyat savaşına girebilmemiz için öngörülebilir bir kur politikası şarttır. İhracatçının mevcut pazarlarını koruyabilmesi ve yeni rekolteye pazar bulabilmesi için maliyet-kur dengesinin sektörün ihtiyaçları gözetilerek acilen yeniden değerlendirilmesi gerekmektedir.

Can suyu kredisine ihtiyaç var

Üyelerimizden ve sahadan bizlere ulaşan en acil, en yoğun talep finansmana erişimin kolaylaştırılması yönündedir. Üretim ve ihracat süreçlerinde yüksek maliyetlerle karşı karşıya kalan firmalarımızın finansman yükünü hafifletecek, rekabet güçlerini korumalarını sağlayacak destek mekanizmalarının güçlendirilmesi ve döviz dönüşüm desteği gibi can suyu olan uygulamaların artarak devam etmesi en temel beklentimizdir. İhracatçımıza nefes aldıracak bu enstrümanların esnetilmesi ve sektörel ihtiyaçlara göre optimize edilmesi, hem üretim gücümüzün korunmasına hem de ülkemizin döviz arzına çok güçlü bir katkı sağlayacaktır.”

Neler yapılmalı?

Birçok tarım ürününde olduğu gibi zeytin ve zeytinyağında da sorunlar da çözümler de belli. Kısa vadede ve acil olarak atılacak adımlar var, orta ve uzun vadede yapılması gerekenler var. Hasattan çok önce yapılan uyarılar dikkate alınsa bugün fiyat krizi yaşanmayabilirdi.

Artan maliyet karşısında üreticiye zarar ettirmeyecek, para kazandıracak bir fiyat ve alım politikası uygulanmalı.

2024 yılı itibariyle kaldırılan fark ödemesi, prim sistemi etkin bir şekilde uygulanmalı. Hatırlatmakta yarar var, zeytinyağında 1998’de benzer bir kriz yaşandığında ilk kez zeytinyağında litre başına 40 sent prim desteği verilmişti.

İhracattaki kaybı telafi edecek, Türkiye’nin rekabet gücünü artıracak yasaksız, ihracatı desteklerle teşvik edecek dış ticaret politikası uygulanmalı.

Zeytinyağı tüketiminin artması için tüketiciyi koruyacak önlemlerin alınması gerekir.

Üreticinin örgütü olan kooperatif birlikleri Marmarabirlik ve Tariş Zeytin ve Zeytinyağı Birliği bir an önce alım fiyatlarını açıklamalı. Bu birliklere uygun şartlarda finansman desteği sağlanmalı.

Özetle, zeytin ve zeytinyağında üretimi artırmak için belli hedefler konulurken artan üretimin nasıl değerlendirileceği ile ilgili çalışma yapmak bir yana, destekler azaltılarak, ihracat yasaklanarak büyük bir kriz yaratıldı. Bu krizi atlatmak için acil önlemlere ihtiyaç var. Bu önlemler alınırsa zeytin ve zeytinyağında Türkiye yoluna devam eder. Önlemler alınmazsa korkarım memlekette en büyük zeytin kıyımı olur.

Ukrayna’daki savaş beşinci yılını tamamladı. İnsanların bu savaş ne zaman son erecek demeleri artık normal karşılanmakla beraber, maalesef o cepheden iyi bir haber vermek mümkün gözükmüyor. Putin ne kadar sürerse sürsün, savaştan mutlaka galip ayrılmak istiyor. Bu tavrını anlamak mümkün çünkü kendisi tüm vaktini, enerjisini ve hatta geleceğini Ukrayna’yı işgale bağlamış bulunuyor. Sanıyorum hatırlamakta zorluk çekmeyeceksiniz, başlangıçtaki hedefleri daha da kapsamlıydı. Bütün Ukrayna’yı ele geçirecek ve böylece Rusya’nın nüfuz bölgesini de genişletmiş olacaktı. Bu hedefe uygun olarak Ukrayna diye bir ülkenin var olduğu fikrini bile reddediyor, böyle ayrı bir ülke olduğunu benimsemiyordu. Ona göre Ukraynaca diye bir dil de yoktu, bir kısım insan Rusçayı yerel aksanla konuşuyorlardı. Şimdilerde bu fikirler üzerinde durmuyor, Rusya’ya sınırdaş bölgelerde yaşayanların Rus kökenli olduğunu ve bu toprakların Rusya’ya ait olmasının tabii olduğunu ileri sürüyor. Bu hususun özellikle Luhansk bölgesi için geçerli olduğunu savunuyor. Nitekim Rusya’nın işgal ettiği bölgelerde hemen Rus yönetimi tesis etti ve halkın Rusya’da yapılan seçimlere iştirakini bile sağladı. Özetlemek gerekirse, bu yaklaşım aynı soydan insanların aynı yönetim altında, aynı toprakları paylaşması gerektiğini ileri süren demode bir anlayışı temsil ediyor, Almanya’nın İkinci Dünya Savaşı öncesi Sudetenland ve Avusturya ile ilgili olarak ileri sürdüğü iddiaları çağrıştırıyor.

Putin Ukrayna’dan toprak elde etmek harekâtını Luhansk’a saldırarak başlatmadı. Belirttiğimiz gibi, daha önceki bir tarihte, 2014 yılında, Kırım’ı işgal etmiş ve Batı dünyasından ciddi bir tepki almamıştı. Kırım’ın Rusya için önemli olduğunu herkes kabul ediyordu. Rus donanması Sivastopol’da üslenmişti. Her ne kadar Kırım Bölgesi Ukrayna’ya ait olsa bile, kiralama yoluyla Ruslar özellikle Sivastopol’da hakim konumda bulunuyorlardı. Kendilerini Sovyetlerin devamı olarak gördüklerinden, onların yerleştiği bölgelerde hak iddia edebiliyorlardı. İkinci bir husus vardı. Kırım Rusya’ya ait olmakla birlikte, 1953 gibi yakın bir tarihte Ukrayna’ya armağan edilmişti. Kırım’ın Rusya’ya ait olduğu tezi ileri sürülebilirdi.

Tabii, bütün bu iddiaların ötesinde bir gerçek daha var. Kırım’ın yerleşik nüfusu aslında Tatarlardan oluşmaktadır. Kırım Tatarlarının yarımadaya egemenlikleri Osmanlı dönemine kadar uzanmakta ve Karadeniz’in bir Osmanlı gölü olmasında Kırım Tatarlarının büyük katkısı olduğu bilinmektedir. Bu ahalinin Ruslarla yakınlaşması Osmanlı egemenliğini kırmak isteyen bölge yöneticisi Girayların gayretleriyle olmuş ancak bilahare Rusya Kırım’a tamamen hakim olmuştur. Bununla beraber, Çarlık Rusya’sının yarımadadaki Tatar egemenliğine karşı hoşgörü ile yaklaştığı, Bahçesaray’ın merkez olarak kabul edilmesinde görülmektedir.

Sovyet döneminde Tatarlar, Stalin tarafından güvenilmez bulunmuşlar ve İkinci Dünya Savaşı esnasında Orta Asya’ya sürülmüşlerdir. Bunda şaşılacak bir husus bulunmadığını da ekleyelim. Sovyet ordusundan kaçan Tatar kökenli subay ve erlerin ülkelerini özgürlüğe kavuşturmak için Hitler’in yanında savaştıklarını hatırlayalım. Tatar nüfus Stalin’in ölümünden sonra ülkelerine geri dönmeye başlamış, ancak geri döndüklerinde ülkelerinin artık Ukrayna toprağı olduğunu görmüşlerdir. Rus olmadıkları için Ukrayna onları benimsemiş, parlamentoda temsil edilmelerine olumlu yaklaşmış ve kamu yönetiminde de önemli görevlere getirmiştir. Bu dönemde Türkiye de Ukrayna’ya destek vermiş, Orta Asya’dan dönenlerin yerleşmesi için evler yapmakta yardımcı olmuş, ayrıca bir eğitim okulu açarak bölgedeki öğretmen ihtiyacını karşılamak maksadıyla katkıda bulunmuştur.  

Kırım’a el koymasının tepki görmemesi sanıyorum Putin’in Ukrayna’yı ele geçirme girişimine kalkışmasında etkili olmuştur. Gerçekten de Kırım’ı işgal ettiği zaman Batı sesini pek çıkarmamıştı, şimdi niye çıkarsındı. Böylece Putin Kırım’ın işgali konusunda Batı’nın sessiz kalmasını da doğru yorumlayamamış, eylemini ise Rus halkına Ukrayna yönetimindeki faşistleri temizlemek diye açıklamıştır. Buna ek olarak, NATO mensubu ülkelerin çok iyi anlamaları gereken bir gerekçe de sunmuştu. Sovyetler dağılırken, NATO Ruslara Sovyet egemenliği altında kalmış ülkelerin üye yapılmayacağını ifade etmişti. Bu vaadin ihlal edilmesi bir yana, Ukrayna ve Gürcistan gibi sınırdaş ülkelere dahi üye olabilecekleri söylenerek eskiden verilen sözlerin hiçbir anlam taşımadığı adeta ilan edilmiş oldu. Bu kendisini Birleşik Amerika ile aynı seviyede gören ve Avrupa’nın geleceğinde söz sahibi olduğunu düşünen Rusya için kabul edilmesi mümkün olmayan bir davranıştı. Olaya böyle bakılınca, Putin’in kızgınlığı ve Rus kamuoyunu Ukrayna’ya karşı harekete geçirmesi daha kolay anlaşılır hale geliyor. Rus kamuoyu işin başlangıcında Putin’i tamamen desteklemiş, ancak pahalı bir savaşa girildiği ve Rusya’nın sanıldığı kadar güçlü olmadığı anlaşılınca bu destek azalama yoluna girmiştir.

Bay Putin bölgedeki hakim gücün Rusya olduğunu kabul ettirmek için Ukrayna’da mutlaka bir zafer kazanmak zorunda olduğunu düşünüyor. Dolayısıyla, izlediği siyaseti değiştirmesi ve savaşa son vererek bir barışa yanaşması şu an için imkânsız gözüküyor. Şayet şu an bir barışa yanaşacak olursa, bu kamuoyu tarafından bir yenilgi olarak yorumlanacak ve kendisinin, en iyimser yorumla, siyasetten çekilmesi gerekecektir ki şu an için kendisinin böyle bir düşüncenin sahibi olduğu söylenemez. Bu nedenle kabul edilebilir bulduğu bir zafere kadar savaşmaya devam etmesini bekleyebiliriz. Acaba rüya peşinde mi koşuyor der siniz? Ne de olsa, Ukrayna Rus saldırılarına karşı koyuyor ve saldırıları cevapsız bırakmıyor. Buna karşılık, Ukrayna’nın yavaş yavaş tükenmekte olduğunu da görmezden gelemeyeceğimizi bilmemiz gerekiyor. Özellikle, jet motorlu yeni füzelere karşı Ukrayna hava savunması çaresiz kalmaktadır. Ellerinde bu saldırılarla mücadele edecek hava savunma silahları olmadığı bir yana, genel olarak hava savunma imkânları da neredeyse tükenmiştir. Birçok İHA Kiev’e engelsiz ulaşabiliyor

Bu koşullar altında karşımıza çıkan soru Birleşik Devletler’in Ukrayna savunmasına destek olup olmayacağıdır. Sizlerin de bildiği gibi, daha önceki dönemlerde Başkan Trump Rusya’ya Avrupalı ülkelere kıyasla daha anlayışlı yaklaşmak taraftarıydı. Şu sıralarda fikrini değiştirmiş görünüyor. Bir ihtimal, damadı Jared Kushner ve emlak kralı Steve Wittkopf’un Moskova’dan eli boş dönmüş olmaları tutumunu etkilemiş olabilir. Eğer Ukrayna, Avrupa yanında Amerikan desteğini de almayı başarırsa, Rus saldırılarına karşı koymak için yeterli kaynak edinmiş olacağını söyleyebiliriz. O zaman Bay Putin kararını gözden geçirmek, hatta görevinden ayrılmak mecburiyetinde kalabilir. Demokrasilerden farklı olarak, diktatör konumunda olanları, onun sayesinde mevki sahibi olanlar kolayca bırakmadığı gibi, diktatörlerin kendileri de uzun süren ve onları ezmeyi öngören bir hesap sorma döneminin başlamasından endişe ederler. Dolayısıyla görevlerinden kendi istekleriyle ayrılmaları pek alışılmış değil. Bakalım ne olacak!

“Nerede bizim paramız” diyen de var, “yatırmasaydın paranı öyle fonlara” diyende…

“Şirkette ödeme yapamadık, bu gidişle yapamayacağız” diyen de var, “biz tedbirliydik bize bir şey olmadı” diyende…

“Ben faiz konusunda hassasım, o yüzden şirket parasını arkadaşlar fona yatırmış” diyen de var, “e baktık, bildik arkadaşlar bizde yatırım yaptık” diyen de..

“Biz de mağduruz” diyen parti yöneticisi de var, “para mühim değil, rencide oldum. Kandırıldık” diyen bakan yardımcısı da…

“Bütün isimleri açıklayacağım” deyip kulağının üstüne yatan muhalefet lideri de var, açıkladığı isim yanlış çıkan milletvekili de…

Yorumculara göre iktidar partisi iki cepheye ayrılmış…

Hemen bütün partililer “Bu mesele bize çok zarar verdi. Daha önceki krizlerden farklı olarak en büyük zararı verdi” diyorlarmış.

Ama izlenecek yol konusunda farklı düşünüyorlarmış. Yöneticiler, “Biz bu krizi zamana yayarak çözebiliriz. Bir anda herkes deşifre olup herkes hesap verecekten ziyade, peyderpey bileti zaman içinde keseriz” diyorlarmış.

Milletvekilleri, il, ilçe yöneticileri, sokakla teması olanlar ise bunun tam tersini söylüyormuş: “Hayır, bu kriz hızla çözülmeli. Rahatsızlık çok büyük... Bunu yavaş yavaş çözelim derseniz vatandaşı tatmin edemezsiniz.”

Başka yorumculara göreyse partinin iki kanadından gelen tepkiler tahmin edilemez de değilmiş, zira onlar "ya çözemezsek sonuçları ne olacak" diye düşünmezler, “nasılsa bir şekilde çözeriz” diye düşünürlermiş.

Fakat asıl mesele, ister hızlı, ister zamana yayarak olsun, bu krizin çözülemez olmasıymış. Çünkü bu krizin asıl niteliği “olabilmiş olması gerçekliği” imiş…

İşte bu karmaşanın ortasında Cumhurbaşkanı Erdoğan (X) hesabından bir paylaşım yaptı:

“Siz önce soyup soğana çevirdiğiniz belediyelerin hesabını vereceksiniz.

Hem şehir şehir, meydan meydan dolaşıp milletin malını çalanlara sahip çıkacaksınız hem bize siyasi etik dersi vermeye kalkacaksınız.

Biz buna müsaade etmeyiz, biz bu rezil siyasete prim vermeyiz.”

Ben bu satırları yazarken paylaşımı açtığımda 3,6 milyon görüntülenme, 17 bin beğeni, 7,4 bin yorum vardı. 10 milyon üyesi olan partide, böyle bir kriz anında yüksek bir destek çıkmıyor olmalıydı ki beğeni sayısı 17 binde kalmıştı. 7,4 bin yorum altında ise (ki neredeyse hepsi olumsuz yorumlardı) 17 binin çok üzerinde beğeni vardı.

Acaba parti kanatlarından “bu kriz hızla çözülmeli. Rahatsızlık çok büyük… Bunu yavaş yavaş çözelim derseniz vatandaşı tatmin edemezsiniz.” diyenler haklı mıydı? Yoksa bizzat bu krizin “olabilmiş olması” her şeyi yerle yeksan mı etmişti? Yahut her iki durum da aynı anda aynı şekilde geçerli miydi?

Bilmiyorum.

Sadece önceki gün yapılan İstanbul 2. Baro seçimlerinin bir işaret olup olmayacağını düşünüyorum.

Malum, İstanbul 2. Baro seçimlerini, TBMM eski Başkanı Mustafa Şentop’un, AK Parti İstanbul İl Başkanı Abdullah Özdemir’in ve MHP’lilerin desteklediği, Akın Gürlek’in avukatı Abdullah Adır’ın da listesinde yer aldığı Ali Kasım Tuna kaybetti.

Milli Görüş kökenli avukatların desteklediği Rıza Saka ise seçimi kazandı.

Ali Kasım Tuna 1016 oy aldı.

Bağımsız İslami grupların ve Milli Görüş kökenli avukatların desteklediği Rıza Saka 1022 oyla baro başkanı seçildi.

Acaba düne kadar AK Parti’yi destekleyen kitleler, örgütler, cemaatler arasında bir kopuş mu yaşanıyor? Bu kopuş, toplumun muhafazakâr kesiminin önemli bir bölümünde karşılık buluyor mu? Yeni arayışlar artık daha mı net? Tahammül eşiği mi aşılmış? Eğer böyleyse AK Parti’nin alternatifi diğer İslami oluşumlar mı? Tıpkı baro seçimindeki gibi DEVA Partisi, Yeniden Refah Partisi ve Saadet Partisi’nin Abdullah Gül’ün akıl hocalığında çıkaracakları bir ortak aday seçimlerin yeni çekim merkezi mi olur? İktidardan kaçan dini bütün vatandaş, çareyi bu yeni ittifakta mı bulur?

Tam iki ay olmuş. 13 Ağustos Perşembe günü yayımlanan yazımı “yeşil dönüşüm yüklü yatırım harcaması ve dolayısıyla bir ‘yatırım hamlesi’ gerektiriyor… Dönüp dolaşıp Birleşmiş Milletler Raporu’nda altı çizilen noktaya geliyoruz: Uygun koşullarda ve miktarda finansman nasıl sağlanacak? Devam edeceğim” diye bitirmişim. İki ay olduğuna göre pek de ‘devam etmiş’ sayılmam; ama hazır Antalya’da yapılacak COP31 Konferansı’nın eli kulağında iken, devam faslından kabul edin lütfen bu yazıyı.

Finansman açısından bakıldığında Türkiye’nin en büyük sorunu ne? Büyürken cari işlemler açığı veren bir ülke olduğu için dış borçlanmaya bağımlılığı. İklim değişikliği çerçevesinde yapılacaklar için finansmanla ilgili iki temel sorun var. Birincisi, yeşil dönüşüm sermaye yoğun bir süreç. Ek ithalat demek; dış kaynak (borçlanma) gerektiriyor. Yeşil dönüşümü ne kadar hızlı yapmaya kalkarsanız dış borcunuz kısa sürede o kadar hızlı artacak demek oluyor.

İkinci sorun, ihracat yaptığımız ülkelerin iklim değişikliği uygulamaları ile ilgili. Mesela, ihracatımızın yaklaşık yarıya yakınını Avrupa’ya yapıyoruz. Onların ‘Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (SKDM)’ olarak adlandırılan bir uygulamaları var. Ne anlama geliyor? Yeşil dönüşümü ne kadar yavaş yaparsanız SKDM sistemi nedeniyle ihracatınız o kadar olumsuz etkilenecek demek oluyor. Zira karbon ağırlıklı üretimin maliyetini artıran bir uygulama SKDM.

ODTÜ’de yapılmakta olan bir doktora tezinin ‘eş danışmanıyım’. Tezin bir bölümü için doktora adayı ile sözünü ettiğim olguyu merkezine alan bir model üzerinde çalışıyoruz. Bitmesine az kaldı. Değindiğim karşılıklı etkileşim ilginç bir olgu. Zira yeşil dönüşüm süreci, kendisinin yoluna taş koyacak bir dinamiği de içinde barındırıyor. Ekonomik kırılganlıkları artırıyor. ‘Taş’, süreci engellemiyor ama yavaşlatma potansiyeli var. Az da değil.

Peki, bazı çalışmalarda görülen ve vaktiyle ekranlarda yer alan bir yarışma programında sıkça duyulan “bir yardım etseniz Mehmet Bey” sendromuna kapılmadan bu finansman sorunu nasıl hafifletilebilir? Sendrom şu: “Falanca uluslararası kurum bize ucuz ya da sıfır maliyetli kredi versin, başımız derde girince de borç ödemelerimizi ertelesin”. Eleştirel yaklaştım ama özellikle SKDM konusunda tarafların koordinasyon eksikliği dikkate alındığında, bu önerilerin (hafifletilmiş biçimlerinin) en azından müzakere başlangıcı için kullanılabileceklerini belirtmekte yarar var. Daha önemlisi ise ‘el eline bakmadan’ bir finansman aracı tasarlama olanaklarını araştırmak.      

Cehalet giderilebilirdir… Öğretirsin; geçer. Ama cehlinden dahi habersiz hadsiz için dur durak yoktur. Hiperenflasyonun çürüttüğü iş ahlakı içinde böylelerinin hem sayısı hem cüreti artıyor ne yazık ki… Tanrı had bilmez yöneticilerden, ortaklardan, bakanından, bakmayanından, foncusundan korusun…

Krizleri bahane edip imkânı olduğu halde borcunu ödemeyen veya taahhüdünü yerine getirmeyenlere dair şikâyetler çoğalıyor. Piyasa şartlarını bahane edip anlaşmalarını çiğnemek, verdiği krediyi geri çağırmak veya benzeri “ahlak ve etik dışı” davranışlar, bindiği dalı kesmektir.

ENFLASYON HADSİZLİĞİ KÖRÜKLÜYOR

Fakat temel sorun, iş etiğinin “yavaşlattığı”, etik olmayan rakipler karşısında “rekabet dezavantajı” oluşturduğu ve “masraflı” olduğu yargısıdır. Öyle ya bir yandan vergini ödeyecek, çalışanını soymayacak ve müşterini kazılmayacaksın. Para sahibi olman edebini terk etmeyi gerektirmez.

Hele bakın ki enflasyonun bu düzeyi ve piyasaların gergin olduğu ortamda, iş etiği ve “vicdanın” sözü edilmeyecek “zor zamanlar” içinde olduğumuz iddiasında olanlarımızın sayısı artıyor. Serbest piyasa, kural tanımazlık boyutuyla kriz doğurur, vahşileşir, çözdüğünden daha fazla sorun çıkarır bizlere…

İKİ SORU İKİ CEVAP / Hadsizliğe dair…

Had bilmeze haddi bildirilmeli mi?

Evet… Böylelerine haddini bildirmek, erdemli cesaret gerektirir. Zira hadsiz, nerede duracağını bilmediği gibi onu uyarana düşmanlık besler. Haddini bilmeyene hiç değilse susarak cevap ver.

Hadsizliğin belirtileri nelerdir?

Hadsiz, sizin özelinize girebilir. Telefonla dilediği saatte sizi arayabilir zira buna hakkı olduğunu düşünür. Ret etseniz dahi ısrar eder hatta tehdit eder. Mesajlarıyla sizi bunaltır. Uyarırsın anlamaz.

NOT

İŞ AHLAKINDAKİ ÇÜRÜME HADSİZLİĞİ KÖRÜKLEDİ

Mevlana’ya sormuşlar; “o kadar okursun, yazarsın, söylersin de ne bilirsin?” Mevlana’nın cevabı, 800 yıl sonrasında hala gündeme ışık tutar; “Haddimi bilirim.” Kısaca her şeyi bilmene gerek yok, haddini bil, yeter diyor. Sadi Şirazi de ekliyor; “ne kadar bilirsen bil, bilmediğin haddinse, hiçsin…”

ENFLASYON LÛGATI

Hiperenflasyon: İki haneden başlayarak sürekli yüksek düzeyde seyreden enflasyon

Kamuflasyon: Kamunun zam yaparak enflasyonu indireceği saplantısı, TÜİK’in de kamuflesi

Shiringflasyon: Etiketi değiştirmeyip malın miktarını azaltarak alıcıyı kandırma

Stakflasyon: Yüksek enflasyon ortamında durgunluğun sürmesi hali

Sanayi üretimi uzun dönemdir pek iyi gitmiyordu. Ancak ağustosta daha olumsuz bir durum ortaya çıktı. Ağustosta ocak ayıyla birlikte yılın en yüksek üretim düşüşü görüldü.

Sanayi üretiminin ağır aksak da olsa ilerlemesini sağlayan zaten yüksek teknolojili ürünler üretimi ve bu çerçevede “diğer ulaşım araçları” başlığında yer alan hava araçları, ağırlıkla İHA ve SİHA gibi kalemlerdi. Bu kalemlerdeki üretim ağustosta çok yüksek oranda gerileyince toplam orana etki de büyük oldu.

Ağustosta toplam sanayi üretimi geçen yılın yüzde 1,9 altında kaldı ama imalat sanayindeki gerileme yüzde 2,5’i buldu. İmalat sanayindeki üretim gerilemesini böylesine büyüten en önemli etken “diğer ulaşım araçları” imalatındaki yüzde 26’lık düşüş. Bu üretim düşüşü, imalat sanayindeki yüzde 2,5’lik gerilemeye 1,1 puanlık etkide bulundu.

Küçük ve büyük fotoğraflar…

Hemen hemen her veride olduğu gibi sanayi üretiminde de aylık veriler eğilim için çok anlamlı olmayabilir. Önemli olan uzun vadeli değerlendirme yapıldığında ortaya çıkan durum.

En iyisi sanayi üretimini kısa vadeliden başlayarak uzun vadeliye doğru değerlendirmek:

-Kısa dönemli değerlendirme: Ağustos ayındaki üretim, takvim etkisinden arındırılmış hesaplamayla biraz önce de belirttiğim gibi geçen yıla göre yüzde 1,9 geriledi. Takvim ve mevsim etkisinden arındırılmış hesaplamaya göre ise bir önceki aya kıyasla yüzde 1 oranında bir düşüş kaydedildi.

-Orta vadeli değerlendirme: Sanayi üretimi geçen yıla göre yalnızca ağustos ayında gerilese iyi… Üretim son dört aydır düşüyor. Sanayi üretimi mayıs, haziran ve temmuzda da sırasıyla yüzde 0,1, yüzde 1,3 ve yüzde 0,2 gerilemişti. Zaten sanayide bu yıl geçen yıla göre yalnızca şubat ve nisanda yüzde 2,2 ve yüzde 6,1’lik artış kaydedilmişti.

-Uzun vadeli değerlendirme-1: Üretim artıyor, azalıyor; tamam da ne kadar üretim yapılıyor, üretimin düzeyi ne, bu da en az değişim oranı kadar, belki çok daha önemli. TÜİK sanayi üretim endeksini 2021 yılını 100 kabul ederek oluşturuyor. 2021 ortalamasında 100 olan üretim düzeyi ya da üretim miktarı bu yılın ağustosunda ancak 105,5 olmuş. Bir başka ifadeyle üretimde beş yılda yaklaşık yüzde 5,5 artış sağlanabilmiş, hepsi hepsi o kadar. Yaklaşık dememin nedeni şu, ağustos ayında 105,5 düzeyinde bulunan endeks 2026’nın ortalamasını göstermiyor çünkü.

-Uzun vadeli değerlendirme-2: Üretim son beş yıldır nasıl seyrediyor, ona da bakmalı. Aynı dönemleri kıyaslayabilmek adına her yılın ilk sekiz ayındaki ortalama üretim düzeyini esas almak, bunun için de sekiz aylık ortalama endeks üzerinden gitmek gerek. Buna göre 2022’nin ilk sekiz ayının ortalamasında 102 olan endeks, bu yıl 106,9 düzeyinde. Endeksin geçen yılın ilk sekiz ayındaki ortalaması da 106,7 idi. Yani geçen yıldan bu yıla üretim düzeyinde neredeyse hiç değişiklik yok. Bir başka ifadeyle sanayi üretimi yerinde sayıyor.

-Uzun vadeli değerlendirme-3: Sanayi üretim endeksinde 2021 yılı ortalamasının 100 olduğunu biliyoruz. Peki 2022 yılı başından bu yılın ağustos ayına kadar olan dönemdeki ortalama endeks kaç olmuş, 106,7. Bir başka ifadeyle 2021’in tümünde 100 birim üretim yapılırken sonraki dönemin ortalama üretimi 106,7 düzeyine ancak çıkmış.

-Uzun vadeli değerlendirme-4: Türkiye 2021 yılında 100 birim üretim yapıyordu, bu yılın ortalaması da ilk sekiz ayda 106,9. Üretimin son aylarda çok arttığını dikkate alarak endeksin 2026 ortalamasında 110 olduğunu varsayalım. 2021’de 100, 2026’da 110. Beş yıl toplamında yüzde 10’luk üretim artışı, yıllık ortalama yüzde 1,9 artış demek. Yüzde 2 bile değil, yalnızca yüzde 1,9. Yılda yüzde 2’yi bile bulmayan bir sanayi üretimi büyümesi Türkiye’ye yeter mi?

Son dört ayın önemi büyük

Üretim ilk sekiz ayın yalnızca ikisinde geçen yılın üstünde gerçekleşmiş. Şimdi eylülle birlikte başka bir olumsuzluk ortaya çıktı. İlk bakışta “Ne ilgisi var” denilebilir ama şu fon vurgunu herkesin bir anda adeta kabuğuna çekilmesine, herkesin parayı daha az harcama eğilimine girmesine, şirketlerin daha temkinli hareket etmesine yol açtı.

Kaldı ki önümüzdeki dönemde çok daha belirgin hale geleceğine dönük işaretlerin alındığı, en azından algının o yönde pekiştiği bir özel sektör tahvil sorunu var.

Yetmezmiş gibi bazı işletmelerin kısa vadede para kazanmak uğruna paralarını söz konusu fonlara yatırdıkları da biliniyor. Şimdi o işletmeler ödeme güçlüğü içine girdikleri takdirde bu durum dalga dalga yayılan bir olumsuzluğa dönüşebilir.

Dolayısıyla sanayi üretiminin yılın son dört ayında öyle çok daha iyi gideceğine ilişkin bir emare ne yazık ki yok.

Mehmet Ali Yalçındağ, 21 Mayıs 2026 günü DEİK Başkanı Nail Olpak’la birlikte düzenledikleri toplantıda gündeme getirdiği çalışmanın ana konusunu paylaşmıştı:

-          Türkiye-Avrupa İş Konseyleri olarak bizim en kısa sürede Avrupa Birliği’ne (AB) tam üyeliği sağlama hedefi ve inancıyla bir yol haritası çizmemiz lazım.

Yalçındağ, yeni yol hazırlıkları çerçevesinde önce bazı verileri ortaya koymuştu:

• 2025 yılı itibariyle AB ile ikili ticaretimiz 233 milyar dolarla tüm zamanların rekorunu kırdı. AB ile ticaretimizde ihracatın ithalatı karşılama oranı yüzde 100 olarak gerçekleşti.
• Türkiye, AB için stratejik ortaktır. Derin bir üretim entegrasyonu söz konusu. 2024 yılı verilerine göre, Türkiye’deki AB ülkeleri yatırım stoku 122.3 milyar dolar.
• Türkiye’den AB ülkelerine giden yatırımlar da 34.2 milyar dolar.
• Gümrük Birliği’nin 30’uncu yılında AB, ülkemizin tartışmasız en büyük ticaret ortağı, AB’nin dünya genelindeki en büyük 5’inci ticaret ortağıyız.
• Avrupa yollarındaki her 10 ticari araçtan 8’inin parçası veya aracın üretimi Türk sanayisinin imzasını taşıyor.

Mehmet Ali Yalçındağ, o gün AB’ye şöyle seslenmişti:

-          Yeni dünya düzeni oluşurken, AB ile masayı yeniden birlikte kurmak istiyoruz.

Sonra DEİK’in kurumsal ilişkiler ekibinin bu yılki toplantıyla ilgili ön bilgi notlarını okudum. DEİK Başkanı Nail Olpak, “II. EU-Türkiye Business Summit” öncesi şu mesajları verdi:

• Türkiye ve AB, onlarca yılda oluşan ekonomik bağlara, yüksek düzeyde entegre üretim ve değer zincirlerine, karşılıklı yatırımlara sahip iki önemli ortak.
• Dünyada ticaretin, üretimin ve yatırım kararlarının yeniden şekillendiği, rekabetçiliğin, ekonomik güvenliğin ve tedarik zincirlerinin giderek daha fazla önem kazandığı bir dönemden geçiyoruz.
• Bugün mevcut ilişkiyi korumakla yetinemeyiz. Yeni dönemde Türkiye-AB ekonomik ortaklığını daha iddialı, daha kapsayıcı ve geleceğe dönük bir zemine taşımalıyız.
• 30 yıllık Gümrük Birliği, Türkiye ile AB arasındaki ekonomik entegrasyonun en önemli kazanımlarından biri. Ancak, bugünün ekonomisi 30 yıl öncesinin ekonomisi değil.
• Hizmetler, dijital ticaret, yeşil dönüşüm, sürdürülebilirlik ve yeni nesil değer zincirleri artık küresel ticaretin temel unsurları.
• Dolayısıyla Gümrük Birliği’nin güncellenmesini yalnızca mevcut sorunların çözümü olarak değil, Türkiye ve Avrupa’nın küresel rekabet gücünü birlikte artıracak stratejik bir adım olarak görüyoruz.
• Türkiye’nin güçlü sanayi altyapısı, gelişmiş üretim kabiliyeti, yenilenebilir enerji potansiyeli, lojistik bağlantıları, girişimci özel sektörü ve Avrupa değer zincirleriyle mevcut entegrasyonu bu süreç açısından önemli fırsatlar sunuyor.
• Yeşil ve dijital dönüşümü de yalnızca bir uyum süreci olarak değil, yeni yatırımları, teknoloji ortaklıklarının ve ortak üretim modellerinin geliştirilebileceği bir rekabetçilik alanı görüyoruz.
• Bütün bunları konuşurken iş dünyamızın hâlâ vize süreçlerinde yaşadığı sorunları gündeme getirmek zorunda kalmamız, ekonomik ortaklığımızın ulaştığı seviye ve hedeflediğimiz gelecek ile örtüşmüyor.

Türkiye-Avrupa İş Konseyleri Koordinatör Başkanı Mehmet Ali Yalçındağ, Türkiye ve AB’nin birlikte oluşturacağı yapının küresel ölçekte güçlü bir çekim merkezi yaratabileceğini vurgulayıp şu noktaların altını çizdi:

• İhtiyacımız mevcut ilişkiyi korumak değil, değişen koşullara göre daha ileri bir noktaya taşımak. Doğru adımlar atabilirsek Türkiye ve Avrupa birlikte küresel ölçekte çok daha güçlü bir ekonomik ve stratejik hikaye yazabilir.
• Türkiye, AB için daha fazlasını yapmaya hazır. Avrupa’nın rekabet gücünü, enerji güvenliğini, üretim kapasitesini ve stratejik dayanıklılığını güçlendirecek bir Türkiye-AB ortaklığı her iki taraf için de önemli kazanımlar yaratacaktır.

DEİK/Türkiye-Avrupa İş Konseyleri, Brüksel’de bugün “II. EU-Türkiye Business Summit”i, “AB-Türkiye Ekonomik Ortaklığının Potansiyelini Ortaya Çıkarmak” gündemiyle düzenliyor…

Asıl hedef AB’ye tam üyelik olsa da, Gümrük Birliği’nin güncellenmesi ve Türkiye’nin “Made in EU” kapsamına AB üyesi ülkelerle eşit düzeyde girmesi ilk sırada yer alıyor…

AB-Türkiye Ekonomik Ortaklığının potansiyelini ortaya çıkarmak

DEİK/Türkiye-Avrupa İş Konseyleri’nin European Business Summit (EBS) işbirliği ile düzenlediği “II. EU-Türkiye Business Summit”in bu yılki ana başlığı şöyle belirlendi:

• AB-Türkiye Ekonomik Ortaklığının Potansiyelini Ortaya Çıkarmak…

Bugün Brüksel’deki Egmont Sarayı’nda gerçekleşecek zirveye Ticaret Bakanı Prof. Ömer Bolat, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Alparslan Bayraktar, AB Ticaret ve Ekonomik Güvenlikten Sorumlu Komiseri Maros Sefcovic, Ticaret Bakan Yardımcısı Mustafa Tuzcu, Türkiye’nin AB Nezdindeki Daimi Temsilcisi Büyükelçi Yaprak Balkan, Türkiye’nin Belçika Büyükelçisi Barış Tantekin katılacak.

İş ve çalışma hayatında kadın-erkek eşitliği mümkün, gelin değişimi hızlandıralım

AYDIN Doğan Vakfı Başkanı Arzuhan Doğan Yalçındağ, Avrupa Birliği (AB) desteğiyle hayata geçirdikleri “Güçlü Kızlar, Güçlü Yarınlar” projesi kapsamındaki “Dünya Kız Çocukları Günü Konferansı”nda, Dünya Ekonomik Forumu’nun 2026 raporuna dikkat çekti:

-          Dünya Ekonomik Forumu 2026 raporu, mevcut hızla kadın-erkek tam eşitliğine ulaşmanın 120 yıl süreceğini ortaya koyuyor. 120 yıl beklemek zorunda mıyız? Bizim cevabımız net: Hayır. Değişim mümkündür. Şimdi onu hızlandırma zamanı.

Arzuhan Doğan Yalçındağ, ardından ekledi:

-          Kız çocuklarımızı yalnızca geleceğin liderleri değil, bugünün değişim aktörleri olarak görme zamanıdır.

ABD’de Beyaz Saray’da geçtiğimiz günlerde çekilen fotoğraf üzerinde durdu:

-          Fotoğrafta yapay zeka endüstrisinin 1.3 trilyon dolarlık varlığı temsil eden liderleri vardı. Aralarında hiç kadın yoktu. İleri teknoloji şirketlerinin iş gücünde kadın oranı yüzde 28-29 düzeyinde seyrederken üst düzey yöneticilerde bu oran yüzde 12-14’e düşüyor.

Türkiye’de son 25 yılda kadınların eğitime katılımında tarihi kazanımlar elde edildiğini anımsattı:

-          Bir kız çocuğunun eğitim alması hikayenin sonu değil başlangıcıdır. Çünkü, asıl soru, bu kız çocuğunun istihdama katılıp katılmayacağı, ekonomik bağımsızlığını kazanıp kazanamayacağı ve ülkenin karar masalarında yer alıp alamayacağıdır.

Ülkemizde 15-24 yaş arasındaki her üç genç kadından birinin ne eğitimde ne de istihdamda yer aldığını vurguladı:

-          Kadınların istihdama katılımı ise yalnızca yüzde 32.1 seviyesinde.

Aydın Doğan Vakfı’nın yürüttüğü “İhtiyaç Analizi”nden veri paylaştı:

-          Genç kadınların yüzde 91.4’ü ekonomik zorlukları, yüzde 76.7’si ise toplumsal cinsiyet normlarını liderlik yolundaki en büyük engeller arasında görüyor. AB destekli projeyle 7 bin 632 genç kadının yüzde 99’u liderlik ve fırsatlara erişim farkındalığı kazandı.

Konferansta gençlerle bir araya gelen V Vakfı Kurucusu ve Başkanı Vuslat Doğan, medya liderliğinden sanat yolculuğuna uzanan deneyimlerini ve “cömert dinleme” kavramını anlatıp, şu mesajı verdi:

-          Genç kadınlar, belirsizlikler ve toplumsal baskılar karşısında kendi sınırlarınızı kaldırın.

Hayat yolculuğunun en temel kılavuzunun merakı olduğunu belirtti:

-          Yolculuk değişirken insan yolda dönüştüğü için bunu önceden tanımlamak güç. Ancak, bir pusulanızın olması çok kıymetli. Benim pusulam her zaman merakım oldu. İnsan kendini dinlemeye başladığında zihninde önce bir sürü olumsuz ses ve engeller beliriyor.

Zamanla o seslerin sessizliğe büründüğünü kaydetti:

-          Asıl yaratım sürecim de o zaman başlıyor. Ben de ancak kendi üzerime koyduğum sınırları ve olmaz kapılarını kaldırdığımda adımlarımı cesaretle atabildim.

Genç bir kadının bu hayatta kendisine emanet etmesi gereken en değerli şeyin “kendi iç sesi”, “merakı” ve “gitmek istediği yer” olduğunun altını çizdi:

-          Bütün kaousun ve belirsizliklerin içinde kimsenin bunu elinizden almasına izin vermeyin. Bu emanete sıkı sıkıya sahip çıkın. En büyük sorumluluğunuz, kendinize duyduğunuz sorumluluktur. Ne istediğinizi bildiğinizde o pusula sizi mutlaka doğru yere götürecektir.

Yatırım fonu krizinin borsaya etkileri sürerken fon portföylerinde ağırlıklı bulunan hisselerin yer aldığı halka arz endeksi çok sert kayıp yaşadı. 15 Eylül’den dün sabah açılışa kadar halka arz endeksindeki düşüş yüzde 56,30 oldu. Halka arz endeksi 441 bin 947.3 puandan 193 bin 333 puana geriledi. En yüksek ağırlık halka arz endeksinde Destek Finans Faktoring’de ve 15 Eylül’den bu yana hisse taban serisinde. 57 şirketin bulunduğu endekste 15 Eylül'den dün sabah açılışa sadece 5 hisse pozitif kalabildi.

Taban serileri olumsuz etkiledi 

Tasfiyedeki fonlara ilişkin ara ödeme ile kanun teklifi süreci devam ediyor. 16 Eylül’de likidite kriziyle zirveye çıkan yatırım fonu krizi borsadaki hisse ve endekslere de ağır hasar verdi. Tasfiyeye alınan fonların portföylerinde ağırlıklı olarak yer alan şirket hisse senetlerinin bazısında taban serisi sürüyor. Fon portföylerinde ağırlıklı yer alan hisselerin büyük bir çoğunluğu halka arz endeksi hisselerinden oluşuyor. Halka arz endeksinde 57 hisse bulunuyor. Bu hisseler arasında endeks ağırlığının en yüksek olduğu yüzde 10,69 ile Destek Finans Faktoring hissesi. Aynı hisse tasfiye sürecindeki yatırım fonlarında da yüksek ağırlıkla yer alıyor. Hisse taban taban hareketini sürdürürken 15 Eylül'den bugüne düşüşü yüzde 86,42'yi buldu. Halka arz endeksinde ağırlığı en yüksek ikinci şirket ise Gülermak, endekste yüzde 8,05 oranda etkili. Gülermak 15 Eylül'den bu yana yüzde 16,2 düştü, iki tasfiye fonunda bulunsa da yer aldığı yatırım fonu sayısı oldukça çeşitli ve fazla. Yüzde 5,24 ile Akfen İnşaat geliyor halka arz endeksinde yüksek ağırlıklı şirketler arasında. Akfen İnşaat 15 Eylül'den düne kadar yüzde 20,08 yükselişiyle endeksin daha da sert düşmesine engel olan şirketlerden. Akfen İnşaat hissesi işleme kapatılan üç fonun portföyünde yer alsa da pozitif kaldı.

Çiçeği burnunda şirketlerde düşüş 

Kardemir Çelik henüz 31 Temmuz'da borsada işlem görmeye başladı, yeni halka arz şirketlerinden. Halka arz fiyatı 35 lira olan şirketin hisse fiyatı 15 Eylül'den bugüne yüzde 75,26 düştü. Hissenin halka arz endeksindeki ağırlığı yüzde 4,57. Yeni halka arz şirketi olsa da tasfiye sürecindeki fonların portföyünde yer alan bir hisse Kardemir Çelik. Balsu Gıda yüzde 4 ağırlığıyla halka arz endeksinde ve 15 Eylül'den bu yana yüzde 10,73 yükselişle pozitifte kalabilen hisselerden. Armada Gıda ise yüzde 3,82 ağırlığı olan bir hisse ve 15 Eylül'den bu yana kaybı yüzde 24,8 seviyesinde. Yeni halka arz şirketi 18 Ağustos'tan bu yana borsada işlem gören Çitlekçi Mağazacılık ise yüzde 3 ağırlığıyla endekse yer alıyor. Bu hissenin 15 Eylül'den bu yana düşüşü yüzde 25,47 seviyesinde. Bu şirket de yeni de olsa fonlarda yer alıyordu ve halka arz eden Tera Yatırım idi.

Pasifik Holding yüzde 2,88 ağırlığa sahip halka arz endeksinde ve 15 Eylül'den bu yana düşüşü yüzde 19,38 seviyesinde. Orzak yine yeni şirketlerden, henüz 7 Temmuz'da borsada işlem görmeye başladı. İnfo Yatırım halka arz etmişti şirketi. 15 Eylül'den bu yana gerilemesi yüzde 8,21 seviyesinde bulunuyor. Netcad Yazılım bu yıl 5 Şubat'ta işlem görmeye başladı borsada, 15 Eylül'den bu yana düşüş yüzde 19,59 seviyesinde. İnfo Yatırım'ın halka arz ettiği Netcad Yazılım, tasfiye sürecindeki fonlarda yer alsa da çeşitli portföy yönetim şirketlerinin fonlarında da bulunuyor.

Halka arz fiyatının altına düştü 

Pasifik Holding yüzde 2,88 ağırlığa sahip halka arz endeksinde ve 15 Eylül'den bu yana düşüşü yüzde 19,38 seviyesinde. Orzak yine yeni şirketlerden, henüz 7 Temmuz'da borsada işlem görmeye başladı. İnfo Yatırım halka arz etmişti şirketi. 15 Eylül'den bu yana gerilemesi yüzde 8,21 seviyesinde bulunuyor. Netcad Yazılım bu yıl 5 Şubat'ta işlem görmeye başladı borsada, 15 Eylül'den bu yana düşüş yüzde 19,59 seviyesinde. İnfo Yatırım'ın halka arz ettiği Netcad Yazılım, tasfiye sürecindeki fonlarda yer alsa da çeşitli portföy yönetim şirketlerinin fonlarında da bulunuyor.

Şara Enerji 17 Temmuz'da borsada işlem görmeye başladı, Tera Yatırım halka arz etti. Halka arz fiyatı 70 lira olan şirket 40 lira seviyesinden işlem görüyor. Şara Enerji hisselerinin 15 Eylül'den bu yana düşüşü yüzde 48,13 ve halka arz endeksindeki ağırlığı da yüzde 2,5. Tasfiye fonlarda yer alıyordu Şara Enerji hisseleri. En fazla düşüş gösteren şirketlerden biri ise Birleşim Grup Enerji, yüzde 86,42 kayıp var taban serisi yaşayan hisselerden. Tasfiyedeki fonların portföyünde bulunan Birleşim Grup Enerji'nin halka arz endeksindeki ağırlığı ise yüzde 2,48. Yüzde 2,46 ağırlığı olan Beta Enerji ise 1 Temmuz'da borsaya girdi. 15 Eylül'den bu yana düşüşü yüzde 25,43, çeşitli yatırım fonları portföyünde bulunuyor şirket.

Düşük ağırlığı olsa da kayıp yüksek 

Dof Robotik ise yüzde 23,5 düştü, ağırlığı yüzde 2,36 seviyesinde endekste. Hissenin yer aldığı fonlar da çeşitli. Masfen Enerji 15 Eylül'den bu yana pozitif kalabilen hisselerden, bir çok farklı portföy yönetim şirketinin fon portföyünde yer alıyor hisse. Yine Ekim Turizm 9 Temmuz'da borsada işlem görmeye başladı ve endeksteki ağırlığı yüzde 2,15 seviyesinde. Şirket hissesi 15 Eylül'den bu yana yüzde 4,44 yukarıda bulunuyor. Ve 5 pozitif hisseden biri. Ecogreen Enerji yüzde 1,77 ağırlıklı ve yüzde 36,11 düştü 15 Eylül'den bu yana.

Ağırlığı yüzde 0,63 ile görece düşük olsa da Savur GMYO 6 Mart'ta borsada işlem görmeye başladı. Tera Yatırım'ın halka arz ettiği şirketlerden olan Savur GMYO 15 Eylül'den bu yana yüzde 79,16 geriledi. Endekste yüzde 0,55 ağırlığı olan Bin Ulaşım Teknolojileri yüzde 71,3 geriledi 15 Eylül'den bu yana. Yüzde 1,13 endeks ağırlığı olan Teknika Plastik Tera Yatırım tarafından halka arz edilmişti. 15 Eylül'den bu yana düşüşü yüzde 67,82 seviyesinde. Tasfiye sürecindeki fon portföylerinde de yer alıyor. Yüzde 0,67 ağırlığı olan Bulls GSYO yüzde 51,68 geriledi, yüzde 1,21 ağırlıklı Ata Turizm bu yıl 19 Şubat'ta işlem görmeye başladı ve 15 Eylül'den bu yana düşüşü yüzde 51,18 seviyesinde. Bu şirketi de Tera Yatırım halka arz etmişti ve tasfiye sürecindeki fonların bir kısmının portföyünde bulunuyor. 

Türk plastik sanayisinin köklü kuruluşlarından Esen Plastik'in, üretimde 50’nci yılını geride bırakırken finansal yapısıyla da öne çıktığı belirtildi.

Şirketten yapılan açıklamaya göre, Japan Credit Rating Avrasya Derecelendirme AŞ (JCR-ER) tarafından yapılan değerlendirmede şirketin uzun vadeli ulusal kurum kredi notu “AA” olarak belirlendi.

Esen Plastik Yönetim Kurulu Başkanı Salih Esen, yüksek girdi maliyetleri ve finansmana erişimde yaşanan sorunlara dikkat çekerek, üretim kapasitesini artırmanın yanı sıra mali yapıyı sağlıklı yönetmenin kalıcı başarı açısından önem taşıdığını vurguladı.

Türk imalat sanayisinin yüksek girdi maliyetleri, yüksek enflasyon ve finansman kaynaklarına erişimde yaşanan sorunlar nedeniyle zor bir dönemden geçtiğini belirten Esen Plastik Yönetim Kurulu Başkanı Salih Esen, “Türkiye’de üretim yapmak en meşakkatli işlerin başında geliyor. Bizim gibi üretimde yarım yüzyılı geride bırakan şirketler için kalıcı başarı, üretim ve satış kapasitesini artırırken mali yapılarını da sağlıklı yönetmekle mümkün oluyor. Kaynaklarımızı verimli kullanmaya, nakit akışımızı dikkatle planlamaya ve risklerimizi gözeterek karar almaya dikkat ediyoruz. Kredi notumuzun AA olarak teyit edilmesini, bu yaklaşımımızın karşılığı olarak görüyoruz.” dedi.

Güçlü yönlerini korumak kadar iyileştirmeye açık alanlar üzerinde çalışmayı da önemsediklerini dile getiren Esen, “Finansal sağlamlığımızı sürdürürken verimliliğimizi artırmaya ve yönetim süreçlerimizi geliştirmeye odaklanıyoruz. Önümüzdeki dönemde de üretime, istihdama ve ülkemizin sanayisine katkımızı aynı sorumlulukla sürdüreceğiz. Günün 24 saati işimizin başında olmamız, işimizin her aşamasında sorumlulukla hareket etmemiz krizlerden güçlenerek çıkmamızı sağladı” diye konuştu.

İş yaşamına 1981’de İsveç’te başladığı Ericsson’da, uzun yıllar Türkiye genel müdürlüğü yapan Pamuksüzer, şirketteki kariyerini 2002'de noktaladı. Kariyeri boyunca birçok girişimin kurucusu, yatırımcısı oldu, yönetimlerinde yer aldı.

17 yaşında gittiği İsveç’te Linköping Üniversitesi’nde elektronik mühendisliği alanında yüksek lisans, Uppsala Üniversitesi’nde ise MBA eğitimi alan Pamuksüzer, Ericsson’dan sonra da teknoloji dünyasında devam edeceğini düşünenleri şaşırtarak, çok farklı bir alana ilgi duydu. Yaklaşık 20 yıllık yoğun iş hayatının ardından Pamuksüzer, 2002 yılında wellbeing (iyi olma hali, bütünsel iyi oluş) alanına yöneldi.

Kaybetme öğretisi 

Geçtiğimiz hafta bir grup gazeteci ile bir araya gelen Pamuksüzer, radikal tercihini şu sözlerle açıkladı:

“İş hayatım benim için tekrar olmaya başlamıştı ve emekli olmaya karar verdim. Ama ne yapacağımı da bilmiyordum. Tanıdığım dostlarım bana Tayland’a Koh Samui’ye gitmemi önerdiler. Orada Spa Samui diye bir yer olduğunu ve master detox yapmamı tavsiye ettiler. Merkeze gittim; önce ağzıma bir kağıt koydular meğer vücudum ne kadar asidik onu ölçüyorlarmış. Ölçtüler ve sen yaparsın dediler. 10 günde 8 kilo verdim. Spa merkezinin müşterisi olan Japon bir profesör kadın bana, sen çok iyi bir insansın ve ben senin yaşamayı öğrenmeni istiyorum, çünkü yaşamayı bilmiyorsun dedi”.

Sonraki uzun süreçte, öncelikle kendisinin ‘iyi yaşam’ına odaklanıyor Ersin Pamuksüzer. Yıllar yılı, doğru nefes egzersizinden, sağlıklı yeme içmeye, çiğneme kurslarından, yaşamı kontrol etme üzerine, stresle mücadeleye, kaybetmeyi kabullenme öğretisine uzanan geniş alanlarda eğitimler alıyor.

Üzerinden geçen iki senenin sonunda yaşam merkezi açmaya karar veriyor. Eğitimlerin 5. yılında kendisini terbiye etmiş olarak bulurken, yaşam merkezi girişimini geliştirmeye odaklanıyor. Bugün wellness ya da longevity sektörünün dünyada en hızlı büyüyen sektör olduğunu ifade ediyor Pamuksüzer. Dünyada, hali hazırda 6,8 trilyon dolarlık bir pazar ve 2030’da bu rakam 9 trilyon dolar olacak. Türkiye pazarı için ise, “Genellikle Türkiye bu büyüklüklerde yüzde 1 ile 3 civarıdır. Longevity pek çok alanı kapsıyor. Spor salonları da var, kremler de var, sağlık, gayrimenkul, turizm var. Gel kapan, kendini yenile mesela bunlardan biri. Guilt-free holiday var. Yani vicdanını sızlatmayan tatiller şimdi bu çok hızla büyüyor. Daha da hızlı büyüyecek, alkol yok, hayvansal gıda yok. Gidiyorsun kendine zarar vermediğin bir tatil yapıyorsun” açıklamasını yapıyor. 

2005 yılında Ersin Pamuksüzer tarafından kurulan TheLifeCo Wellbeing, bütünsel sağlık ve sağlıklı yaş alma alanlarında faaliyet gösteren Türkiye çıkışlı global bir marka olarak konumlandırıldı. Markanın programları; detoks, sağlıklı beslenme, kilo yönetimi, SPA ve yoga, zihinsel iyi yaşam, stres yönetimi, longevity ve sağlıklı yaş alma programlarına kadar geniş bir alanı kapsadı.

Pandemi sonrası talep arttı 

Ersin Pamuksüzer, girişimine ilişkin, “TheLifeCo’yu 21 sene önce açtık. Bugüne dek 40 bin kişiye dokunduk. Bunun da 30 bini kadındır. Kadınlar doğası ve toplum baskısı gereği kendilerine bakmak zorunda hissediyorlar. TheLifeCo’ya gelen kadın oranımız ise yüzde 65-70 oranındadır. Yine yabancı oranı da yüzde 70’dir” bilgisini verdi. Pamuksüzer, şu açıklamayı yaptı: “2002 ile 2022 hatta 2023'e kadar bu işi ticaret olarak görmedim. Bir keyif ve hobiydi. Ama 2023 yılında yani pandemi sonrası iş büyüdü. Gelenler biz de açalım teklifi yaptı, onun üzerine 1 tane management contract (yönetim sözleşmesi) sistemi kurdum. Bütün hizmetleri bir sisteme oturttuk. Standart operasyon, eğitim sistemlerimizi kurup, sistemi verdim, yatırımı kendilerine bıraktım. Management contract’a döndüm. Şu anda 2 tane kendi merkezimiz var; 4 tane yönetim sözleşmeli şubemiz var. 3’ünü bu sene açtık. Bodrum ve Phuket bizim kendi yerimiz. TheLifeCo Akra Antalya, TheLifeCo Uludağ, TheLifeCo Sharm El Sheikh ve The LifeCo St.Lucia management contract ile yürütülüyor”. 

Pamuksüzer ve ekibinin yakın gelecek planlarında Saint-Tropez ve Gran Canaria bulunuyor. Bu bölgelerde anlaşmaları yapmak üzere olduklarını dile getiren Pamuksüzer, “ Yunanistan, Lübnan, Riyad var. Bazı varlıklı misafirlerimiz ben de açmak istiyorum diye teklifte bulunuyorlar ancak bu işi yapmak için anlıyor olmak çok önemli. Bunun aksi olması halinde başarılı olmak pek mümkün olamaz. Ben management contract yaparım ancak sizin de bu işi yapabilecek kadar anlamanız lazım” diyor.

“Ciro değil, bilgi birikimi satıyorum” 

“Ekonomik tarafı yani benim 90’lı yıllardaki halim olsaydı coğrafyam batıya Amerika’ya yakın olsaydı şimdi bizim şirket 10 küsür milyarlık bir şirketti” diyen Ersin Pamuksüzer, “Mesela 2 hafta önce Amerika’dan bir hastane grubu geldi, hastanelerinin yanına bir tane longevity merkezi açmayı teklif ettiler. İş yapımızda, gelir modelini söyleyeyim. Gelir modeli için sizin copy paste yapabileceğiniz makineyi kuruyorsunuz. Onun değerini satıyorsunuz ben ciroyu satmıyorum. Know-how (bilgi birikimi) satıyorum ve tekrarlanabilir bir sistemi satıyorum. Bizim işte yatırımı 2’ye ayırıyoruz. Bir tanesi real estate (gayrımenkul), bu büyük bir yatırım onun için biz hiçbir yerde real estate'i tavsye etmiyoruz. Diyoruz ki kirala, yapıyorsan da ekonomiyi ayır. Real estate ayrı bir business olarak gör. Operasyonu ayrı bir şeye koy. Bugüne kadar en pahalı operasyonumuz Karayipler oldu. Yatırımımız 5 milyon dolardı. En kapsamlı yatırımdı. Ama bu tür yatırımlar 1 milyon dolar ile 5 milyon dolar arasıdır". 

Dilovası Belediyesi ile Kocaeli İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü iş birliğinde Köseler Mahallesi’ne kazandırılan Halk Kütüphanesi, yazar Hayati İnanç’ın katıldığı törenle hizmete açıldı. İlçenin kültür ve eğitim olanaklarını genişletmesi hedeflenen kütüphane, çocuklardan gençlere, kadınlardan yetişkinlere kadar her yaştan vatandaşa kitaplarla buluşabilecekleri yeni bir alan sunacak.

“Kütüphaneler şehirlerin kültürel hafızalarıdır”

Törende konuşan Dilovası Belediye Başkanı Ramazan Ömeroğlu, “Bir kütüphanenin kapısını açmak, geleceğe açılan kapıları aralamaktır. Her kitapta yeni bir dünya, her sayfada yeni bir umut vardır. Belediyecilik yalnızca yol, park ve bina yapmak değildir. Belediyecilik, insanımıza dokunmak; çocuklarımızın geleceğine yatırım yapmak ve gençlerimizin önünü açmaktır. Köseler Halk Kütüphanemiz de bu anlayışın önemli bir eseridir” dedi.

Kütüphanenin yalnızca öğrenciler için değil, bütün vatandaşlar için önemli bir buluşma noktası olacağını vurgulayan Ömeroğlu, “Çocuklarımız burada kitap okuyacak, gençlerimiz ders çalışacak, üniversiteye hazırlanan kardeşlerimiz uygun bir çalışma ortamına kavuşacak. Kadınlarımız, yetişkinlerimiz ve büyüklerimiz de kitapla, bilgiyle ve kültürle buluşacak. Çünkü kütüphaneler yalnızca kitapların bulunduğu yerler değil; bilgiye açılan kapılar, geleceğe yapılan yatırımlar ve şehirlerin kültürel hafızalarıdır” ifadelerini kullandı.

Ömeroğlu, “Orhangazi, Tavşancıl ve Turgut Özal halk kütüphanelerinin ardından Köseler Halk Kütüphanesi’ni de hizmete açarak ilçemizdeki kütüphane ağını genişlettik. Son bir yıl içerisinde kadınlara ve öğrencilere yönelik 25 farklı etkinlik düzenledik. Kütüphanelerimizi yalnızca kitap okunan alanlar olarak değil; söyleşilerin, kültür-sanat çalışmalarının, eğitimlerin ve sosyal etkinliklerin gerçekleştirildiği yaşayan merkezler hâline getirmeye devam edeceğiz” diye konuştu.

Eylül ayı enflasyon yansımaları

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) verilerine göre, yıllık tüketici enflasyonu Eylül ayında bir önceki aya göre %1,84, bir önceki yılın aynı ayına göre %29,73 seviyesinde gerçekleşti.

2030'un en değerli becerisi kod yazmak değil

Yapay zekâ listenin zirvesinde. Ama WEF'in 2030 beceri haritasında programlama "odak dışı" çeyrekte duruyor. İşverenler makineyi kullanabilen insanı değil, makineyle birlikte düşünebilen insanı arıyor.

Çalışanların çekirdek becerilerinin %39'u 2030'a kadar değişiyor. Kazanan tablo net: yapay zekâ ve büyük veri yanında analitik düşünme, dayanıklılık, yaratıcılık ve sürekli öğrenme. Teknoloji kapıyı açıyor, kapıdan geçiren şey insan becerileri. Fiziksel yetenekler ise ilk kez net düşüşte.

İK için mesaj açık: bir sonraki işe alım kriterlerinde "hangi yazılımı biliyor" sorusunun yanına "ne kadar hızlı öğreniyor" sorusunu ekleyin. 2030'da fark yaratan, araç değil öğrenme hızı olacak.

İngiltere hükümeti yapay zekâ kaynaklı iş kayıplarına hazırlanıyor

İngiltere’nin yapay zekâdan sorumlu bakanı, yapay zekânın tetikleyebileceği olası toplu iş kayıplarına karşı ciddi bir acil durum planlaması yapılması çağrısında bulundu. Bu uyarı, hükümetin teknolojinin iş gücü üzerindeki etkisine bakış açısında önemli bir değişim demek.

Yapay zekânın birden fazla sektördeki istihdam etkileri, teknolojinin ortadan kaldırdığından daha fazla iş yarattığına dair önceki iyimser mesajlardan belirgin bir sapma yaratıyor.

Bakanın açıklamaları, yapay zekâ adaptasyonunun çalışanların yeniden eğitim alabilme veya yeni rollere geçiş yapabilme hızından daha hızlı ilerleyebileceğine dair artan endişeleri yansıtıyor. Önceki teknolojik dönüşümlerden farklı olarak yapay zekâ, daha önce otomasyondan etkilenmeyeceği düşünülen bilişsel görevleri de otomatize etme tehdidi taşıyor.

Yapay zekâ kullanımı yaygınlaşıyor, ücretli kullanım hâlâ sınırlı

Yapay zekâ kullanımı hızla yaygınlaşırken, tüketicilerin bu hizmetler için ödeme yapma oranı henüz oldukça düşük seviyede.

Nisan 2026 itibarıyla ABD’deki hanelerin yalnızca yaklaşık %2’si herhangi bir yapay zekâ hizmeti için ödeme yapıyordu. Bu oranın sonrasında yükselde de tüketici tarafında ücretli yapay zekâ kullanımı hâlâ erken aşamada.

Yapay zekânın tüketici pazarındaki potansiyeli henüz tam olarak kullanılmıyor. Teknoloji daha erişilebilir ve yetenekli hale geldikçe, bugün ücretsiz veya deneme amaçlı kullanılan araçlar daha fazla ücretli hizmete dönüşebilir.

Kurumsal tarafta da tablo benzer. S&P 500 şirketlerinin yaklaşık %30’u yapay zekânın ölçülebilir bir etkisi olduğunu belirtirken, bunu takip edilen bir metrikle ortaya koyan şirketlerin oranı yalnızca yaklaşık %2 seviyesinde. Yani yapay zekâ kullanımı yaygınlaşıyor ancak kullanımın ekonomik değer üretme ve bunu ölçme aşaması henüz başlangıç noktasında.

Yapay zekâ iş yerinde karar verirken yeni sınırlar geliyor

Yapay zekânın iş süreçlerine entegrasyonu hızlanırken, çalışanların yapay zekâ tarafından nasıl değerlendirileceği ve bu teknolojinin hangi kararları verebileceği de yeni bir düzenleme alanına dönüşüyor.

Kaliforniya’da kabul edilen yeni düzenlemeler, işverenlerin yapay zekâyı çalışanların duygusal durumlarını biyometrik veriler üzerinden tahmin etmek için kullanmasını yasaklıyor. Ayrıca yapay zekânın toplu işten çıkarmalarda kullanılması durumunda çalışanlara yazılı bildirim yapılmasını ve işten çıkarma kararlarının yalnızca yapay zekâya dayandırılmasını engelliyor.

Bu gelişme, yapay zekânın İK süreçlerinde yalnızca bir verimlilik aracı olarak değil, aynı zamanda karar alma süreçlerinde sorumluluk ve denetim gerektiren bir teknoloji olarak ele alınmaya başladığını gösteriyor.

Özellikle işe alım, performans değerlendirme, terfi, ücretlendirme ve işten çıkarma gibi doğrudan çalışanları etkileyen süreçlerde şirketlerin önünde yeni bir soru beliriyor:

Yapay zekâ kararı verebilir mi, yoksa yalnızca kararı desteklemeli mi?

Şirketler açısından mesaj net: Yapay zekâ kullanımının yaygınlaşması, insan denetiminin önemini azaltmıyor. Aksine, çalışanları doğrudan etkileyen AI kararlarında şeffaflık, insan onayı ve hesap verebilirlik daha kritik hale geliyor.

Günümüz iş dünyasında beş kuşağı bir arada yönetmek

Bazı kuruluşlarda bugün beş farklı kuşaktan çalışan aynı iş ortamında bulunabiliyor. 1946 öncesi doğan Gelenekselcilerden iş hayatına yeni adım atan Z Kuşağına kadar uzanan bu benzeri görülmemiş yaş çeşitliliği, İK profesyonelleri için hem zorluklar hem de fırsatlar sunuyor.

Kuşak farklılıklarını anlamak, uyumlu ekipler oluşturmanın temel gerekliliklerinden biri haline geldi. Her kuşak, yetiştiği dönemin ekonomik, teknolojik ve sosyal koşullarının şekillendirdiği kendine özgü bakış açıları taşıyor. Bu farklılıkları zararlı kalıp yargıları pekiştirmeden tanımak, etkili yönetimin anahtarını oluşturuyor.

Günümüz iş yerlerinde beş kuşak bir arada çalışıyor: Gelenekselciler, Baby Boomer Kuşağı, X Kuşağı, Y Kuşağı ve Z Kuşağı. Araştırmalar iletişim tercihleri ve çalışma tarzlarında bazı genel eğilimler ortaya koysa da her grup içindeki bireysel farklılıklar çoğu zaman kuşaklar arası farklılıkları aşıyor.

Çatışmalar genellikle gerçek değer farklılıklarından değil, yanlış anlamalardan kaynaklanıyor. Genç çalışanlar dijital iletişimi tercih ederken, daha deneyimli meslektaşları yüz yüze görüşmeleri öncelikli tutabiliyor. Her iki yaklaşım da diğerinden üstün değil ve esnek iletişim politikaları oluşturmak bu uçurumların kapatılmasına yardımcı oluyor. Kuşaklar arası mentorluk programları ise karşılıklı saygıyı güçlendirirken bilgi aktarımını her iki yönde de destekliyor.

Yapay zekâ beceri açığı işgücünde iki kademeli bir gerçeklik yaratıyor

Yapay zekâ araçlarını benimseyen çalışanlar ile benimsemeyenler arasında belirgin bir uçurum var. Yapay zeka yetkinliğinin çalışanların kariyer yolculuklarını ve iş yerindeki konumlarını nasıl algıladıkları da belirleyici bir faktör.

Çalışanlar, daha güçlü yapay zekâ becerilerine sahip meslektaşlarının gerisinde kaldıklarını hissediyor. Bu fark, organizasyonlar içinde yapay zekayı etkili bir şekilde kullanabilenler ile henüz temelleri öğrenenler arasında belirgin katmanlar oluşturuyor.

Ayrıca, yapay zekâ araçlarında yetkinlik geliştiren çalışanlar, istihdam istikrarları ve gelecekteki fırsatlar konusunda kendilerini daha güvende hissediyor.

Bu korelasyon, yapay zekâ okuryazarlığının sahip olunması bir beceriden temel bir iş yeri yetkinliğine hızla dönüştürüyor.

İş arayanlar başvuru sürecinden tükenmişlik yaşıyor

Modern iş arama süreci birçok aday için bir dayanıklılık testine dönüştü. Z kuşağı adayları, uzun başvuru gereksinimleri ve işverenlerden gelen minimum geri bildirimle rekabetçi bir iş piyasasına girerken özellikle zorlu engellerle karşılaşıyor.

İş arayanlar, arama süreçlerinde iki temel tükenmişlik kaynağı belirtiyor:

• Birincisi, başvurular giderek daha karmaşık hale geldi ve her başvuru için kapsamlı zaman yatırımı gerektiriyor.
• İkincisi, bu çabaların ardından gelen sessizlik adayları sinir bozucu bir belirsizlik durumunda bırakıyor.

İşverenlerden yanıt gelmemesi, tekrarlanan başvuruların duygusal yükünü daha da ağırlaştırıyor. Birçok aday, şirketlerin başvurularını kabul etmemesi veya herhangi bir durum güncellemesi sağlamaması karşısında motivasyonlarını kaybediyor..

Bu dinamik, başvuru sahiplerinin niceliği nitelkle dengelemek zorunda kaldığı bir döngü yaratıyor. Adaylar çoğunun yanıtsız kalacağını bilerek düzinelerce başvuru gönderiyor.

Özel sektör eylül ayında 90.000 yeni iş ekledi

İşe alım, mayıs ayından bu yana ilk kez hızlandı. Artışta eğitim ve sağlık hizmetleri ile eğlence ve konaklama sektörleri öne çıkarken, finansal faaliyetler ile profesyonel ve ticari hizmetlerde zayıflık görüldü.

ADP Baş Ekonomisti Nela Richardson: “Bu güçlü bir rapor. Üç aylık yavaşlamanın ardından istihdam artışı yeniden hızlandı ve ücret artışı güçlü seyrini korudu.”

Ücret artışı eylül ayında pek değişmedi

İş değiştirmeyen çalışanların ücretleri yıllık bazda %3,0 artarken, iş değiştiren çalışanlarda ücret artışı %4,8 oldu.

Bursa’nın Orhangazi ilçesinde Ticaret ve Sanayi Odası’nın (TSO) meclis üyeliği seçimleri tamamlandı.

Orhangazi Ticaret ve Sanayi Odası’nın meclis üyeliği seçimleri, odanın hizmet binasında gerçekleştirildi. Toplam 976 üyenin oy kullanma hakkının bulunduğu seçimlerde, 15 meslek grubunda sandıklar açılarak sonuçlar açıklandı. Seçimlerde mevcut Başkan Erol Hatırlı’nın öncülüğündeki Mavi liste ile eski meclis üyesi Cem Kapitan’ın Beyaz listesi yarıştı. Yapılan seçimler sonucunda Mavi liste 19 meclis üyeliği kazanırken, Beyaz liste 11 üyelik elde etti. Beyaz listenin başkan adayı Cem Kapitan, kendi meslek grubundan meclise giremedi. Mavi listenin adayı mevcut Başkan Erol Hatırlı da aday olduğu meslek grubundan seçilemezken, farklı bir meslek grubundan yedek listede yer alarak meclise girmeyi başardı. Seçim sonuçlarının açıklanmasının ardından Mavi liste ekibi bir araya gelerek Erol Hatırlı ile yola devam etme kararı aldı. Grup adına açıklama yapan Hatırlı, seçimlere katılan tüm üyelere teşekkür ederek, "Birlikte başardık, birlikte başarmaya devam edeceğiz" dedi.

Cumhurbaşkanı Erdoğan, dün Manisa'nın Akhisar ilçesinde meydana gelen elim trafik kazasında hayatını kaybeden 11 vatandaşa Allah'tan rahmet, ailelerine ve yakınlarına başsağlığı diledi.

Yaralanan 26 vatandaştan 13'ünün taburcu edildiğini, 2'si yoğun bakımda olmak üzere 13 kişinin tedavisinin sürdüğünü belirten Erdoğan, "Kendilerine acil şifalar diliyorum. Rabbi'm, milletimize böylesi acıları bir daha yaşatmasın." ifadelerini kullandı.

Erdoğan, Kabine'nin 73'üncü toplantısını az önce tamamladıklarını, bugünkü toplantıda ülke ve milletin gündeminde yer alan önemli konuları istişare ettiklerini aktardı.

Bölgede yaşanan ve Türkiye'yi de etkileyen gelişmeler hakkında kapsamlı değerlendirmeler yaptıklarını dile getiren Erdoğan, çalışma hayatı, sosyal politikalar ve son günlerde ülke gündemini meşgul eden fon meselesiyle ilgili güncel durumun Kabinenin ana konuları olduğunu söyledi.

Son iki haftada millete hizmet yolunda neler yaptıklarını anlatan Erdoğan, 1 Ekim'de Türkiye Büyük Millet Meclisinin 28. Dönem Beşinci Yasama Yılı'nın açılışına katılarak Genel Kurula hitap ettiklerini anımsattı.

Yeni yasama yılının Türkiye, millet, demokrasi ve siyasi partiler için hayırlara vesile olmasını temenni eden Erdoğan, "Meclisimizin çatısı altında yürütülecek yasama faaliyetlerinin ilk gün şahit olduğumuz çiğliklere tevessül edilmeden demokratik bir olgunluk içinde sürdürülmesini ümit ediyorum." dedi.

TEKNOFEST Güneydoğu

Cumhurbaşkanı Erdoğan, 3 Ekim'de Şanlıurfalıların misafiri olduklarını hatırlatarak, bu yıl rekor katılımla düzenlenen TEKNOFEST Güneydoğu'da gençlerin heyecanına ortak olduklarını, yapımı tamamlanan Şanlıurfa Şehir Hastanesinin açılışını gerçekleştirdiklerini belirtti.

"Orada bir kere daha gördük ki Türkiye'nin istikbali, düşünen, araştıran, üreten, kendi teknolojisini geliştiren gençlerimizin ellerinde yükseliyor." diyen Erdoğan, sözlerini şöyle sürdürdü:

"Ödül alan ve dereceye giren gençlerimizi tebrik ediyor, bu büyük teknoloji şöleninin Şanlıurfa'da başarıyla tertiplenmesinde emeği geçen herkese teşekkür ediyorum. Aynı gün 39 milyar lira yatırım değerine sahip Şanlıurfa Şehir Hastanesi ile bağlantı yollarını hizmete açtık. 500 bin metrekare kapalı alanı, 2 bin yatak kapasitesi, 451 poliklinik odası, 60 ameliyathanesi ve diğer birimleriyle Şanlıurfalılara birinci sınıf sağlık hizmeti sunacak modern bir sağlık tesisini şehrimize kazandırmış olduk. Şanlıurfa Şehir Hastanemizin ve diğer yatırımlarımızın da hayırlı olmasını diliyor, bütün kurumlarımıza tebriklerimi iletiyorum."

Uluslararası Uzay Kongresi

Cumhurbaşkanı Erdoğan, 7 Ekim'de Türkiye'nin ilk kez ev sahipliği yaptığı 77'nci Uluslararası Uzay Kongresi'nin açılışına iştirak ettiklerini anımsattı.

Antalya'da düzenlenen kongrede 111 ülkeden alanında uzman isimlerle bir araya geldiklerini dile getiren Erdoğan, şunları kaydetti:

"Türkiye olarak uzayda daha güçlü bir varlık göstermek, kendi teknolojimizi geliştirmek için yoğun çaba sarf ediyoruz. Ay Araştırma Programı kapsamında geliştirdiğimiz aracın üretim, montaj ve entegrasyon aşamaları tamamlandı. 3,5 ton ağırlığındaki ve yüzde 80'in üzerinde yerlilik oranına sahip aracımızın sistem seviyesi çevresel testleri devam ediyor. 6 Ekim'de 2026-2027 Akademik Yılı'nın açılışını Külliye'mizde düzenlenen törenle gerçekleştirdik. Aynı programda Yükseköğretim Kurulu 2026 Üstün Başarı Ödülleri'ni sahiplerine takdim ettik. Yeni akademik yılın öğrencilerimiz, akademisyenlerimiz, ve yükseköğretim camiamız için hayırlı olmasını diliyor, ödül alan isimleri tebrik ediyorum."

"Suç coğrafyası, bir ülkenin hudutlarıyla sınırlı olmaktan çıktı"

Erdoğan, 9 Ekim'de İstanbul'da "Adaletin Zirvesi İnsanlık İçin Ortak Sorumluluk" temasıyla düzenlenen Uluslararası Adalet Zirvesi'ne katıldıklarını hatırlatarak, şunları ifade etti:

"Şurası bir gerçek ki bugün suç coğrafyası, artık tek bir ülkenin hudutlarıyla sınırlı olmaktan çıkmıştır. İster adi suçlu, ister belediye vurguncusu, ister uyuşturucu tüccarı, isterse terör örgütü mensubu olsun, hukukun dışına çıkan hiç kimse dünyanın hiçbir yerinde rahat ve huzurlu olmamalıdır. Devletimizin nefesi, adaletten kaçacakların veya kendilerini böyle zannedenlerin ensesindedir. Bu kapsamda 2026'nın ilk 9 ayında 294 kişinin ülkemize iadesini sağladık. Aynı dönemde farklı aramalar çerçevesinde 736 kişiyi ülkemize getirdik. Nerede saklanırsa saklansınlar, milletin malına ve canına kastedenlerin tepesine binmeye devam edeceğiz."

"Halkalı-Kapıkule arası seyahat 1,5 saate inecek"

Cumhurbaşkanı Erdoğan, cuma günü Halkalı-Kapıkule Hızlı Tren Hattı'nın Çerkezköy-Kapıkule kesiminin açılışını yapmak üzere Babaeski'de bulunduklarını hatırlattı.

Toplam 229 kilometre uzunluğundaki hızlı tren hattının en uzun etabı olan 153 kilometrelik Çerkezköy-Kapıkule kesimini tamamladıklarını anlatan Erdoğan, "Projenin tüm etapları tamamlandığında Halkalı-Kapıkule arası seyahat süresi 4 saatten 1,5 saate inecek. Yük taşıma süresi ise 8,5 saatten 3,5 saate düşecek. Yıllık yolcu kapasitemiz 600 binden 3 milyona, yük kapasitemiz ise 1,5 milyon tondan 9,5 milyon tona yükselecek. Emeği geçenleri tebrik ediyor, açılışını yaptığımız Halkalı-Kapıkule Hızlı Tren Hattı Çerkezköy-Kapıkule kesiminin hayırlı olmasını diliyorum." dedi.

Cumhurbaşkanı Erdoğan, 10 Ekim'de de kuruluşunun 75. yılını kutlayan İlim Yayma Cemiyetinin güzide mensuplarıyla bir araya geldiklerini hatırlatarak, üç çeyrek asırdır eğitim ve sivil toplum alanlarında ülkeye önemli katkılar sunan Cemiyetin çalışmalarını takdirle karşıladıklarını ifade etti.

Köklerine bağlı, değerlerini bilen, çağın bilgisini kuşanan ve ülkesine karşı sorumluluk taşıyan gençler yetiştirmenin büyük bir emek ve fedakarlık işi olduğuna işaret eden Erdoğan, "İlim Yayma ailesini bu samimi gayretlerinden ötürü yürekten tebrik ediyor, çalışmalarında Allah'tan muvaffakiyetler niyaz ediyorum." diye konuştu.

Geçen hafta İstanbul Maltepe'de bir binanın çökmesiyle 5 kişinin hayatını kaybettiğini anımsatan Erdoğan, olayda vefat edenlere Allah'tan rahmet, ailelerine sabır, yaralılara acil şifalar diledi.

Maltepe'deki söz konusu acı olayın İstanbul'un kentsel dönüşüm meselesinin ne kadar hayati olduğunu bir kez daha gösterdiğini vurgulayan Erdoğan, şöyle konuştu:

"İstanbul'da deprem gerçeğini ertelemek, görmezden gelmek veya günlük siyasi çekişmelere kurban etmek, İstanbul'a ihanet etmek olur. Şunu bir defa açık açık söylemek durumundayım. Biz, her kentsel dönüşüm dediğimizde, birilerinin çıkıp 'rantsal dönüşüm' diyerek feveran etmesinden artık bıktık, usandık. Kimsenin ideolojik ezberleri dolayısıyla insanımızın hayatıyla oynamaya hakkı yoktur ve olamaz. Bakıyorsunuz, kendileri villalarda lüks ve güvenli sitelerde yaşıyor. Ama söz konusu İstanbul'un yapı stokunun yenilenmesi olunca, en fazla bunlar bağırıyor. En çok bunların sesi çıkıyor. En fazla gürültüyü bunlar yapıyor. Bu riyakarlığa artık 'dur' demenin vakti gelmiştir. Hükümet olarak, mali idareler seviyesinde sergilenen umursamazlığa rağmen kentsel dönüşüm seferberliğimizi hızlandırmakta kararlıyız."

"Lütfen kentsel dönüşümde atılacak adımları ertelemeyin"

Fatih Sultan Mehmet'in emaneti olan İstanbul'u kentsel dönüşüm seferberliğinin adeta başkenti olarak gördüklerini dile getiren Erdoğan, şunları kaydetti:

"Türkiye'de her iki kentsel dönüşümden birini İstanbul'da yaptık. 2012 yılından beri İstanbul'da 1 milyon 298 bin bağımsız bölümü dönüşüm kapsamına aldık. 1 milyon 7 bin bağımsız bölümün dönüşümünü tamamladık. 291 bin bağımsız bölümün dönüşümü ise halen devam ediyor. 5 milyona yakın vatandaşımızı güvenli yuvalarına kavuşturduk. Vatandaşımızı kentsel dönüşüme teşvik etmek için de her adımı attık. İstanbulumuza özel 'Yarısı Bizden Kampanyamızı' başlattık. 'Yarısı Bizden' ile bugüne kadar 544 bin 564 bağımsız bölümü dönüşüm kapsamına aldık. Daha fazla vatandaşımız bu imkandan yararlanabilsin diye kampanyanın süresini 31 Aralık 2027'ye kadar uzattık. Mevcut destek programımızda her bir konut için 875 bin lira hibe, 875 bin lira kredi ve 125 bin lira taşınma desteği sağlıyoruz. İş yeri sahiplerimize 437 bin 500 lira hibe, 437 bin 500 lira kredi ve 125 bin lira taşınma desteği veriyoruz. Yani insanımızı, çatısı altında gönül huzuruyla oturacağı güvenli konutları kavuşturmak için devlet olarak üzerimize ne düşüyorsa yapıyoruz."

Erdoğan, İstanbul'da yaşayan vatandaşlara "Lütfen kentsel dönüşüm konusunda atılacak adımları ertelemeyin. Komşularınızla uzlaşmak, gerekli işlemleri başlatmak, güvenli bir yuvaya kavuşmak için bugünden harekete geçin." diye seslendi.

Cumhurbaşkanı Erdoğan, "Hükümetimiz tüm imkanlarıyla İstanbul'un dönüşümü için gövdesini taşın altına koymuşken, siyasi parti ayırt etmeksizin tüm belediyelerimizden de aynı anlayışı, aynı çabayı, aynı hassasiyeti göstermelerini bekliyoruz. Şehrini ilçesini gerçekten seven sorumluluk sahibi belediye başkanlarını kentsel dönüşüm projelerine ağırlık vermeye çağırıyorum." diye konuştu.

"Husilerin saldırılarını en güçlü biçimde lanetliyoruz"

Türkiye'nin bölgesindeki çatışma alanlarına her gün yenilerinin eklendiğine dikkati çeken Erdoğan, şunları kaydetti:

"Lübnan'dan Yemen'e ve İran'a uzanan hatta gerilim tırmanmakta, özellikle vekil güçler aracılığıyla farklı hesaplar görüşülmeye çalışılmaktadır. Türkiye bir süredir etrafını çevreleyen kriz kuşağına rağmen istikrar adası, güven ve huzur adası konumunu her geçen gün perçinlemektedir. Bölgesel sahiplenme anlayışıyla anlaşmazlıkların harp sahasında değil, müzakere masasında diyalog ve diplomasiyle çözümünü savunuyoruz. Egemenliğe ve toprak bütünlüğüne karşılıklı saygı temel ilkemizdir. Bize göre bölünme ve parçalanma sadece bölgemizi kan gölüne çevirmek isteyen şer odaklarının çıkarlarına hizmet edecektir.

Bu minvalde Husiler tarafından 10 Ekim'de Riyad'daki Kral Halid Uluslararası Havalimanı'nı hedef alan ve 12 kişinin hayatını kaybettiği, 309 kişinin yaralandığı saldırıları en güçlü biçimde lanetliyoruz. Aralarında umre ziyareti yapanların da olduğu vefat eden kardeşlerimize yüce Allah'tan rahmet, yaralı kardeşlerimize acil şifalar diliyoruz. Türkiye hukuk ve insanlık dışı saldırılar karşısında Suudi Arabistan'ın ve Suudi kardeşlerinin yanındadır."

"Barışı savunmaya devam edeceğiz"

Erdoğan, Türkiye, Pakistan ve Suudi Arabistan arasında 7 Ağustos'ta imzalanan Ortak Savunma Anlaşması'nın kurumsal altyapısının oluşturulması çalışmalarının devam ettiğini belirterek, şöyle konuştu:

"Savunma işbirliğimizi iki temel kulvarda ilerletiyoruz. İlk olarak kolektif savunma ve bölgesel işbirliği hedefleri doğrultusunda çalışıyoruz. İkinci olarak bu işbirliğinin kalıcı ve işleyen bir kurumsal yapıya kavuşması için gerekli adımları atıyoruz. Bilinmesini isterim ki, NATO'da olduğu gibi ortak savunma anlaşması kapsamındaki faaliyetler de ulusal mevzuatımız temelinde yürütülecektir. Türkiye'yi farklı bir yerde resmetmeye çalışan ve kime hizmet ettiği aşikar olan söylemlerin hiçbir geçerliliği yoktur. Anlaşmanın iç onay işlemlerinin tamamlanması için önümüzdeki günlerde Gazi Meclisimize sevkine yönelik çalışmalarımız sürüyor. Türkiye'nin duruşu, hassasiyetleri ve savunduğu ilkeler bellidir. Biz, hadiselere etnik ve mezhebi bir mercekten asla bakmıyoruz. Biz, bölgemizin tamamında barışın ve istikrarın hakim olmasını istiyoruz. Bundan sonra da bölgesel sahiplenme temelinde barışı savunmaya, barış için gayret göstermeye devam edeceğiz."

Toplantıda ele alınan konulardan birinin de geçen yıl hayata geçirilen İŞKUR Gençlik Programı olduğunu belirten Erdoğan, gençlerin eğitimlerini sürdürürken çalışma hayatını tanımalarına, tecrübe kazanıp geleceğe daha iyi hazırlanmasına büyük önem verdiklerini söyledi. Erdoğan, bu amaçla başlattıkları İŞKUR Gençlik Programı'na gençlerin de çok yoğun ilgi gösterdiğini bildirdi.

Bugüne kadar programdan istifade eden genç sayısının 220 bine yaklaştığını aktaran Erdoğan, şunları kaydetti:

"Bu genç arkadaşlarımız hem deneyim sahibi oldular hem de belli miktarda gelir elde ettiler. Biz de gençlerimizin bu ilgisini karşılıksız bırakmıyoruz. Şimdi yeni bir adım daha atıyoruz. Programın 2026-2027 dönemi kontenjanını 150 bine yükseltiyoruz. Program kapsamında gençlerimize günlük 1375 lira ödeme yapılacak. Ayda 14 gün katılan öğrencilerimiz ise 19 bin 250 liraya kadar destek alabilecek."

Ayrıca gençlerin sigorta primlerini devletin karşılayacağını dile getiren Erdoğan, ilaveten belirli şartlarda 1250 liralık promosyon ve çeşitli harcamalarda özel indirim imkanları sunulacağını söyledi.

"Gençliğin üretim çağı, yani güç hamlemizle 3 yılda 3 milyon gencimize ulaşmayı hedefliyoruz." diyen Erdoğan, İŞKUR Gençlik Programı'ndan ise 2028 yılı sonuna kadar 1 milyon üniversite öğrencisinin yararlanmasını amaçladıklarını ifade etti.

Gençleri şahsi ikballerine alet etmeye çalışanlara inat, gençlerin eğitimine, istihdamına ve geleceğine desteklerini artırarak sürdüreceklerini vurgulayan Erdoğan, "Gençlerimizi ne marjinal yapıların ne terör örgütlerinin ne de kariyerist siyasetçilerin ihtiraslarına terk etmeyeceğiz. Bu güzel haberimizin bütün gençlerimize, ailelerine ve üniversitelerimize hayırlı, uğurlu olmasını diliyorum." dedi.

"Milletimizin hak ve hukukunun korunması kırmızı çizgimizdir"

Cumhurbaşkanı Erdoğan, fon meselesinin süratle çözülmesi amacıyla yoğun bir gayret içinde olduklarını belirterek, önceki kabine toplantısından bu yana Devlet Denetleme Kurulunun görevlendirilmesinden Fon Koordinasyon Kurulunun teşkiline, TBMM'nin bilgilendirilmesinden kanuni düzenleme gerektiren hususlarda yasa teklifinin Meclisin takdirine sunulmasına, Katılımevim Tasarruf Finansman AŞ, Birevim Tasarruf Finansman AŞ ve İktisat Katılım Bankası AŞ'nin Emlak Katılım'a devrinin başlamasından merkezi kayıt kuruluşu işlemleri tamamlanan fonların ödemelerinin başlamasına kadar pek çok müspet adım atıldığını söyledi.

Erdoğan, şunları kaydetti:

"Meselenin yargı tarafında soruşturmalar titizlikle ve derinleştirilerek devam ediyor. Fon şirketlerinin yönetim kurulu üyelerinin de içinde bulunduğu 282 kişi hakkında hukuki işlem yapıldı. Bunlardan 84'ü tutuklanırken 27 şüpheli hakkında yakalama kararı çıkartıldı, 99 kişi hakkında da adli kontrol tedbiri uygulandı. Kanun teklifinin Meclisimizden geçmesiyle birlikte ekim ayı içinde 1 milyon liraya kadar anapara ödemelerine başlanacak. Olağan ve olağanüstü tasfiyelerin ekim ayı içinde yapılmasını müteakip yatırımcıların kayda değer bir bölümü ara ödemelerini almış olacak. Fon Koordinasyon Kurulumuz kamuoyumuzu detaylı ve düzenli bir şekilde bilgilendirecek.

Bizim şu anda birinci önceliğimiz siyasette tek sermayesi polemik olanlara laf yetiştirmek değil, kamu kaynakları kullanılmadan bu sürecin şeffaf, adil, hızlı biçimde yönetilmesidir. Bir kere daha şunu herkesin bilmesini, herkesin anlamasını isterim. Milletimizin hak ve hukukunun korunması bizim kırmızı çizgimizdir. Fahiş getiriler elde etmiş spekülasyon ve manipülasyon yoluyla haksız kazanç sağlamış her kim varsa, bunun bedelini mutlaka ödeyecektir. Başkaları soygunculara, milletin malına el uzatanlara, harama tevessül edenlere sırf siyasi parti aidiyetleri sebebiyle sahip çıkabilir, onlara kol kanat gerebilir, onlar için şehir şehir gezip miting düzenleyebilir. Biz, onlara benzemeyiz. Bizim ne siyaset tarzımızda ne de devlet yönetim anlayışımızda asla böyle bir durum olamaz. Hukukun meşru sınırları dışına çıkan kim olursa olsun, hesabını sorarız ve soruyoruz."

"Türkiye'de şahsım dahil hiç kimse eleştirilemez değildir"

Erdoğan, bu dönemde Türkiye'yi benzer bir sıkıntıyla karşı karşıya bırakmamak için gereken neyse hayata geçirmekte kararlı olduklarının altını çizdi.

Ek düzenlemelerle sermaye piyasalarının bünyesini bu tür mikroplara karşı güçlendirecek, işleyişini çok daha sağlıklı hale getireceklerini vurgulayan Erdoğan, şunları kaydetti:

"Elbette bu adımları atarken boğazlarına kadar çamura batmış olanların tamamen 'çamur at izi kalsın' mantığıyla, tamamen nefret siyasetiyle kadrolarımıza karşı, Kabine üyelerimize karşı haysiyet cellatlığı yapmasına da müsaade etmeyeceğiz. Bakın, Türkiye'de şahsım dahil hiç kimse eleştirilemez değildir. Ama hiç kimsenin ünvanı, mesleği, konumu ona FETÖ yöntemleriyle bir başkasına karşı itibar suikastı düzenleme hakkı vermez. Eleştiri hakkı, yalan ve çarpıtmayla muhatabını karalama hakkı değildir. Aynı şekilde ifade özgürlüğü önüne gelene iftira atma serbestisi değildir. Kamu adına hesap sorduğunu iddia eden herkes görevini sorumluluk bilinciyle yapmalı, insanların onuruyla, haysiyetiyle oynamamalıdır. Bu düşüncelerle Kabine toplantımızda aldığımız kararların tüm Türkiye için hayırlara vesile olmasını diliyorum. Rabbim birliğimizi, beraberliğimizi ve kardeşliğimizi daim eylesin diyor, tekrar görüşünceye kadar hepinizi Allah'a emanet ediyorum. Kalın sağlıcakla."

Şirket açıklamasına göre, arabam.com'da yayımlanan 2. el araç ilanlarının fiyatları baz alınarak hazırlanan endekste, ağustosta 913 bin 817 lira olan ortalama ilan fiyatı eylülde 921 bin 307 liraya yükseldi. Enflasyondan arındırılmış reel fiyatlarda ise önceki aya göre yüzde 1 düşüş kaydedildi.

Eylülde 1 milyon lira ve altındaki araçlar, toplam ilanların yüzde 55'ini oluşturdu. Fiyatı 600 bin liraya kadar olan araçların ilanlardaki payı yüzde 29, 600 bin 1 lira ile 1 milyon lira arasındaki araçların payı ise yüzde 26 olarak gerçekleşti.

İlanların yüzde 20'sini 1 milyon 1 lira ile 1 milyon 400 bin lira, yüzde 10'unu 1 milyon 400 bin 1 lira ile 1 milyon 700 bin lira arasındaki araçlar oluştururken, 1 milyon 700 bin lira ve üzerindeki araçların payı yüzde 15 oldu.

İlanlarda en fazla yer alan otomobil markaları sırasıyla Renault, Fiat, Volkswagen, Ford, Opel, Peugeot, Hyundai, Toyota, BMW ve Citroen olarak belirlendi. Model bazında ise Clio, Egea, Megane, Corolla, Astra, Focus, Passat, Civic, Polo ve Corsa ilk 10 sırada yer aldı.

Araçların yaş dağılımı incelendiğinde, 5 yaşa kadar olanların ilanlardaki payı önceki aya göre 0,8 puan artarak yüzde 27,6'ya çıktı. İlanların yüzde 16,6'sını 6-9 yaş, yüzde 30,2'sini 10-15 yaş, yüzde 10,9'unu 16-20 yaş ve yüzde 14,8'ini 20 yaş ve üzerindeki araçlar oluşturdu.

Yakıt türlerine göre dağılımda, dizel araçların payı ağustosa kıyasla 8,9 puan artarak yüzde 46,8'e yükselirken, benzinli araçların payı 14 puan azalarak yüzde 30,4'e geriledi.

Hibrit araçların ilanlardaki payı 1,8 puanlık artışla yüzde 4,3'e ulaştı. Yılbaşından bu yana ilanların ortalama yüzde 2,3'ünü oluşturan hibrit araçlar, eylülde ilk kez yüzde 4,3'lük paya ulaşırken, elektrikli araçların payı yüzde 1,4, LPG'li araçların payı ise yüzde 17,2 olarak kaydedildi.

"Fon piyasasındaki gelişmelerin etkisi bir süre daha devam edebilir"

arabam.com Üst Yöneticisi (CEO) Önder Oğuzhan, yatırım fonlarında yaşanan gelişmelerin hem sıfır hem de ikinci el araç piyasasına yansıdığını belirtti.

Fon piyasasındaki likidite sıkışıklığının tüketicilerin araç alım ve satım kararlarını etkilediğini aktaran Oğuzhan, fonlardaki birikimlerine ulaşamayan yatırımcıların nakit ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla mevcut araçlarını satışa çıkardıklarını tahmin ettiklerini kaydetti.

Oğuzhan, fon yatırımlarından elde edecekleri getiriyi sıfır araç alımında kullanmayı planlayan tüketicilerin de satın alma kararlarını ertelediklerini öngördüklerini belirterek, şu değerlendirmelerde bulundu:

"Ayrıca fon piyasasının etkisiyle borsada görülen düşüş ve altın fiyatlarındaki dalgalanmalar yatırımcıların birikimlerini değerlendirme, nakde çevirme ve harcama kararlarını etkiledi. Faiz oranları ve kredi limitlerindeki kısıtlamalar da tüketicileri daha uygun bütçeli ikinci el araçlara yönlendiriyor. Sıfır araç tarafında ise devam eden kampanyaların etkisiyle, imkanı olan tüketicilerin yeni araçlara yönelmesi özellikle 1-3 yaş aralığındaki genç ikinci el araçlar üzerinde baskı oluşturuyor. Öte yandan ilanlarda reel fiyatların düşüş eğiliminin devam ettiğini gözlemliyoruz. Ekim ayında da benzer bir tablonun devam edeceğini, fon ve para piyasalarındaki gelişmelerin otomotiv piyasası üzerindeki etkisinin ise bir süre daha devam edeceğini öngörüyoruz."

Türkiye genelinde eylülde iç hat yolcu trafiğinin 10 milyon 83 bin 933, dış hat yolcu trafiğinin 15 milyon 510 bin 913 olduğunu bildiren Uraloğlu, ay genelinde direkt transit yolcularla birlikte 25 milyon 603 bin 265 kişiye hizmet verildiğini kaydetti.

Uraloğlu, 2025'in aynı ayıyla kıyaslandığında iç hat yolcu trafiğinde yüzde 5,9, dış hat yolcu trafiğinde yüzde 2 ve direkt transit dahil toplam yolcu trafiğinde yüzde 3,4 artış gerçekleştiğini aktardı.

Havalimanları yük trafiğinin de söz konusu ayda iç hatlarda 97 bin 484 ton, dış hatlarda 432 bin 366 ton olduğuna işaret eden Uraloğlu, kargo, posta ve bagajdan oluşan yük trafiğinin 529 bin 850 tona ulaştığını kaydetti.

"Türkiye nüfusunun 2 katından fazla yolcuya hizmet verdik"

Uraloğlu, ocak-eylül döneminde havalimanlarına iniş-kalkış yapan uçak trafiğinin iç hatlarda 757 bin 441, dış hatlarda 706 bin 574 olduğunu, böylece üst geçişlerle birlikte toplam uçak trafiğinin 1 milyon 854 bin 502'ye ulaştığını ifade etti.

İç hat uçak trafiğinde geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 1,1 artış olduğunu bildiren Uraloğlu, şu değerlendirmelerde bulundu:

"Türkiye geneli havalimanlarında iç hat yolcu trafiği 81 milyon 709 bin 700, dış hat yolcu trafiği 111 milyon 369 bin 604 oldu. Ocak-eylül döneminde direkt transit yolcularla birlikte toplam 193 milyon 156 bin 231 yolcuya hizmet sunuldu. Böylece yılın 9 ayında Türkiye nüfusunun 2 katından fazla yolcuya hizmet verdik. 2025'in aynı dönemiyle kıyaslandığında iç hat yolcu trafiğinde yüzde 6,7, dış hat yolcu trafiğinde yüzde 0,5 ve direkt transit dahil toplam yolcu trafiğinde yüzde 2,9 artış kaydedildi. 9 ayda havalimanları yük trafiği iç hatlarda 751 bin 779 ton, dış hatlarda 3 milyon 373 bin 40 ton olmak üzere toplam 4 milyon 124 bin 819 tona ulaştı. Geçen yılın ocak-eylül dönemiyle kıyaslandığında iç hat yük trafiği yüzde 5,6, dış hat yük trafiği yüzde 1,7, toplam yük trafiği yüzde 2,4 arttı."

İstanbul Havalimanı 64,5 milyonu aşkın yolcuya hizmet verdi

Uraloğlu, İstanbul Havalimanı'nda eylülde uçak trafiğinin iç hatlarda 10 bin 931, dış hatlarda 38 bin 135 olmak üzere 49 bin 66'ya ulaştığını kaydetti.

Söz konusu ayda bu havalimanında iç hatlarda 1 milyon 631 bin 70, dış hatlarda 6 milyon 222 bin 834 olmak üzere 7 milyon 853 bin 904 yolcuya hizmet verildiğini bildiren Uraloğlu, "Ocak-eylül döneminde İstanbul Havalimanı'nda iç hatlarda 93 bin 677, dış hatlarda 320 bin 876 olmak üzere toplam 414 bin 553 uçak trafiği gerçekleşti. İç hatlarda 13 milyon 565 bin 722, dış hatlarda 50 milyon 937 bin 147 olmak üzere toplam 64 milyon 502 bin 869 yolcuya hizmet verildi." ifadelerini kullandı.

Uraloğlu, İstanbul Sabiha Gökçen Havalimanı'na eylülde iniş-kalkış yapan uçak trafiğinin iç hatlarda 11 bin 860, dış hatlarda 14 bin 691 olmak üzere 26 bin 551 olduğunu, yolcu trafiğinin de iç hatlarda 2 milyon 203 bin 910, dış hatlarda 2 milyon 588 bin 317 olmak üzere 4 milyon 792 bin 227 olarak belirlendiğini kaydetti.

Sabiha Gökçen Havalimanı'nda 9 ayda iç hatlarda 95 bin 937, dış hatlarda 119 bin 447 olmak üzere 215 bin 384 uçak trafiği gerçekleştiğini belirten Uraloğlu, iç hatlarda 17 milyon 465 bin 832, dış hatlarda 20 milyon 483 bin 5 olmak üzere 37 milyon 948 bin 837 yolcu trafiğine hizmet verildiğini aktardı.

Uraloğlu, genel havacılık faaliyetlerinin devam ettiği İstanbul Atatürk Havalimanı'nda eylülde 2 bin 120, 9 aylık dönemde de 20 bin 23 uçak trafiği gerçekleştiğini ifade etti.

Dış hat trafiğinin yoğun olduğu turizm merkezlerindeki havalimanlarında hizmet sunulan yolcu sayısına ilişkin verileri de paylaşan Uraloğlu, şunları kaydetti:

"Turizm merkezlerinde 9 ayda iç hatlarda 16 milyon 322 bin 19, dış hatlarda 33 milyon 308 bin 903 olmak üzere 49 milyon 630 bin 922 yolcuya hizmet verildi. İç hatlarda 121 bin 422, dış hatlarda 206 bin 103 olmak üzere toplam 327 bin 525 uçak trafiği gerçekleşti. 9 aylık dönemde İzmir Adnan Menderes Havalimanı'nda 10 milyon 266 bin 205 yolcuya hizmet sunuldu. Antalya Havalimanı'nda 30 milyon 144 bin 861, Muğla Dalaman Havalimanı'nda 4 milyon 571 bin 445 yolcu trafiği gerçekleşti. Muğla Milas-Bodrum Havalimanı'ndan 3 milyon 918 bin 114, Gazipaşa Alanya Havalimanı'ndan 730 bin 297 yolcu hizmet aldı."

Anadolu Ajansı Editör Masası'nda gündeme ilişkin soruları yanıtlayan Yılmaz, "Ekonomimizin temelleri sağlam. Makroekonomik görünümümüz son derece sağlam. Özellikle de dünyayla mukayese ettiğinizde, büyümemiz devam ediyor." dedi. Yılmaz, istihdam artışının devam ettiğini, 410 milyar dolarlık bir ihracat hacmine ulaşıldığını söyledi.

Yılmaz, cari açığın yönetilebilir düzeyde olduğunu belirterek, "Deprem harcamalarına rağmen, savaşın etkilerine rağmen, savaşın getirdiği bu enerji fiyatlarını sınırlamak için uyguladığımız eşel mobil sistemine rağmen bütçe açığımız oldukça yönetilebilir, iyi seviyelerde. Bankacılık sistemimiz sağlam. Sermaye yeterlilik oranı uluslararası gerekliliklerin ve yasal gerekliliklerimizin oldukça üstünde. Dolayısıyla makroekonomik görünümümüz böyle. Ekonomik temellerimiz sağlam, yolumuza bu şekilde devam ediyoruz." ifadelerini kullandı.

Fon soruşturmasına ilişkin "Şimdi adli bir süreç devam ediyor. Öncelikle bu adli süreç hangi aşamada? Sorumluların tespiti tam olarak yapıldı mı? Çünkü bu fonları kuranlar, yönetenler var. Bir de denetim ve düzenleme sorumluluğunda olan kurumlar var. Bir de mağdurlar var. Burada hangi aşamadayız? Bütün sorumluluğu olanların tespiti yapıldı mı? Mağdurların tespiti yapıldı mı? Bu süreci bize biraz özetleyin." sorusuna yanıt veren Yılmaz, bu konuda kamunun son bir yıl içinde attığı adımlar olduğunu kaydetti.

Yılmaz, SPK tarafından yayımlanan bir fon rehberinin bulunduğunu belirterek, "Bu fon rehberiyle birlikte, SPK'nin yayımladığı bu rehberle birlikte yeni kurallar, yeni kaideler geldi. Şeffaflık artırıldı, çok daha güven veren bir piyasa yapısı oluşması için kurallar kondu. Bu çok olumlu bir adım aslında. Yani bu şartlara uyan fonlar için, uyan finansal enstrümanlar için çok olumlu bir adım. Bu kurallarla birlikte sorunlu olan yapılar da açığa çıkmış oldular. Sorunlu olan fonlar da açığa çıkmış oldular ve buralarda bir sıkıntı yaşandı." diye konuştu.

Sorunlu fonlara yönelik hızla tedbir alındığını dile getiren Yılmaz, şöyle devam etti:

"Burada yaşanan, fon piyasasının belli bir alanında yaşanan bu hadisenin genele sirayet etmemesi için, genel yapıya zarar vermemesi için çok hızlı bir şekilde tasfiyelerine karar verildi. Bir anlamda bir karantinaya alınmış oldu bu sorunlu fonlar. Bunu şuna benzetebiliriz: Vücutta bir hastalıklı yapı veya işte ne diyelim, bir sorunlu yapı var, bunu vücuttan almak istiyorsunuz ama vücuda da zarar vermeden bunu başarmanız önemli. Dolayısıyla bunlar karantinaya alındı. 7 şirkete ve bunun altındaki 131 fona tedbir getirilmiş oldu. Tasfiye kararı alınmış oldu. Ondan sonra süreçte de adli mekanizmalar devreye girdiler. Bu işin sorunlu hale gelmesinde, bu süreçte rolü olan, birçok yatırımcının olumsuz etkilenmesine sebebiyet verenler hakkında biliyorsunuz çok etkili bir şekilde adli mekanizmalar işlemeye başladı.

Şu anda birçok kişi ya tutuklu ya gözaltında ya soruşturma aşamasında, ifadesi alınan birçok insan var. Dolayısıyla bir adli süreç başlamış durumda ve yürüyor. Mal varlıklarına tedbir konmuş durumda. Yurt dışı yasakları getirilmiş durumda. Yani öyle bu ana sorumlulara baktığınız zaman yurt dışına kaçan, giden pek fazla bir isim hatırlamıyorum ben doğrusu. Şirketlerin sahipleri adli mekanizmada zaten işlem görüyor. Bağlantılı birtakım yapılarla ilgili yine adli mekanizmalar işliyor. İşte çok yüksek, fahiş getiriler elde etmiş veya hukuka aykırı işlemlerle haksız kazanç elde etmiş kişilerle ilgili yine önemli soruşturmalar, incelemeler devam ettiriliyor."

"Çok hızlı aksiyon alındı"

Cumhurbaşkanı Yardımcısı Yılmaz, idari tarafta SPK, BDDK'nin çeşitli kararlar verdiğini anımsatarak, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın başından itibaren bu sürece çok hassas bir şekilde yaklaştığını, hükümetin de bu süreci başından beri çok yakın bir şekilde takibe aldığını vurguladı.

Bu süreçte kurulan Fon Koordinasyon Kurulu'nun 4 kez toplantı yaptığını ve çok önemli prensip kararları aldığını aktaran Yılmaz, Cumhurbaşkanı Erdoğan tarafından Devlet Denetleme Kurulunun (DDK) görevlendirildiğini anımsattı.

Cumhurbaşkanı Yardımcısı Yılmaz, DDK'nin çok geniş yetkilere sahip bir denetleme kurulu olduğunu dile getirerek, "Şu anda, toplam 15 civarında denetmenle, müfettişle Devlet Denetleme Kurulumuz çok yönlü bir şekilde, bütün ilgili kurumları kapsayacak bir şekilde bu çalışmasını sahada başlatmış durumda. Bağımsız finansal otoriteler, bütün bu kurumlar denetim altında incelenecek, soruşturulacak. İdarelerin açıkları da kişilerin sorumlulukları da bu süreçte ortaya konmuş olacak." dedi.

DDK'nin yoğun şekilde sahada çalıştığının altını çizen Yılmaz, şunları kaydetti:

"Tabii bu doğrudan görevlendirdiği kişiler, bir de Devlet Denetleme Kurulunun tüm kurumların uzmanlarından istifade etme imkanı da var. Dolayısıyla bu geniş imkanlarla çok güçlü bir şekilde bu süreci idari yönden Devlet Denetleme Kurulumuz da denetliyor. Diğer yandan biliyorsunuz bir kanun hazırlandı. Çok hızlı aksiyon alındı gerçekten. Bu olaydan etkilenen 455 binden fazla yatırımcı var bu sorunlu fonlarda. Toplam baktığınız zaman bu fonlar, 131 fon, toplam fonlarımızın yüzde 4,6'sını oluşturuyor. Toplam fon portföyümüzün yüzde 7,7'sini oluşturuyor. Tekil kişi olarak baktığımızda 455 binden fazla yatırımcı bu fonlarda. İşte bunların hakkını, hukukunu gözetecek şekilde bir kanun teklifi de Fon Koordinasyon Kurulumuzda tartışıldı. Genel prensipler itibarıyla, ana çerçeve itibarıyla. Meclis grubumuzla bunu konuştuk.

Sayın Abdullah Güler de geçtiğimiz cuma günü biliyorsunuz bunu açıkladı. Toplumumuzla paylaştı bu yeni kanun teklifini. Burada da şunu öngörüyoruz: 7 tane şirket ve altında 131 sorunlu fon var. Bunlarla ilgili 3 tane şirket olağan tasfiye koşullarını kabul etti ve tasfiye edildi. 8 Ekim itibarıyla da bu gerçekleşti. 44 bine yakın, bu 455 binden 44 bine yakın vatandaşımızın ödemeleri gerçekleştirildi. Ziraat Bankası bu tarafı yönetiyor. Bu fonlar arasında bir Tera dediğimiz büyük bir fon var. Bir de 6 tane diğer fon var. Tera'nın tasfiyesinin yönetimi İş Bankasında. Çünkü Tera, İş Bankasıyla çalışmış bugüne kadar. Diğer fonların yönetimi Ziraat Bankamızda. Onlar Ziraat Bankasıyla çalışmışlar. Ziraat Bankasının tasfiyesini yönettiği 3 fon olağan şartlarla tasfiye edildi. Ne demek olağan şartlarla? Mevcut kurallarımız içinde. İşte bunların bütün ödemeleri yapılmış oldu yatırımcıların. Oradaki hak ve yükümlülükler yerine getirilmiş oldu. 17 fon böylece devreden çıkmış oldu."

"Üç ayrı kaynak öngörülüyor"

Fonlardan olumsuz etkilenen yatırımcılara yapılacak iadelerde kullanılacak kaynaklara ilişkin değerlendirmelerde bulunan Yılmaz, bu kapsamda üç ayrı kaynak öngörüldüğünü söyledi.

Bunların fonlarda kalan ve nakde dönüştürülebilecek varlıklar, haksız veya fahiş kazançların iadesiyle oluşturulacak kaynaklar ve sorumlu kişi ya da şirketlerin mal varlıklarının değerlendirilmesinden elde edilecek gelirler olduğunu anlatan Yılmaz, iadelerde herhangi bir kamu kaynağının kullanılmayacağını vurguladı.

Yılmaz, ilgili hesapların açıldığını ve sürecin başladığını belirterek, TBMM'ye sunulan kanun teklifinin kabul edilmesiyle çalışmaların daha sağlıklı bir hukuki zeminde hızlanacağını ifade etti.

Kazançların iade edilmesinin hukuki sorumlulukları ortadan kaldırıp kaldırmayacağına ilişkin soruya da yanıt veren Yılmaz, hukuk dışı işlem yapmak ile fahiş gelir elde etmek arasında ayrım yapılması gerektiğini dile getirdi.

Cumhurbaşkanı Yardımcısı Yılmaz, "Fahiş gelirden dolayı hukuk dışı bir işlem yapmamış olsa bile iade olmuşsa orada tabii söyleyecek bir şey yok. Ama hukuk dışı bir işlem söz konusuysa hukuk dışı işlemde sorumluluklar elbette ortadan kalkmaz." dedi.

Piyasa bozucu faaliyetlerin nihai olarak yargı süreçlerinde belirleneceğini aktaran Yılmaz, bağımsız otoritelerin karar ve analizlerinin de sürecin netleşmesinde etkili olacağını belirtti.

Yılmaz, sermaye piyasalarının Türkiye'nin kalkınması, üretimi ve finansmanı açısından büyük önem taşıdığına dikkati çekerek, "Yıllardır, bakın planlarımızda, programlarımızda, hükümet politikalarımızda sermaye piyasalarımızı her zaman öncelikli gördük, destekledik. Bundan sonra da en güçlü şekilde desteklemeye devam edeceğiz." diye konuştu.

Yatırımcılarla piyasa bozucu faaliyetlerde bulunan kişilerin birbirinden ayrılması gerektiğini vurgulayan Yılmaz, "Yatırımcı ayrı, manipülatör ayrı, spekülatör ayrı. Bunun altını kalın çizgilerle çizmek istiyorum." dedi.

Yılmaz, "Hiç kimse bu piyasalara genel anlamda gölge düşürmesin. Buralara yapılan yatırımı sanki suçmuş gibi göstermesin. Bunu yapanlar bu ülkeye zarar verirler. Bir defa bunun altını çok net çizmek istiyorum. Burada 455 bin insan var. Yatırım yapmışlar. Biz bunlara suçlu diyebilir miyiz hepsine? Böyle bir mantık olabilir mi? Bunlar gelmiş yatırım yapmış. Bir getiri elde etmeye çalışmış. Makul bir getiri elde etmişse de buna da söyleyecek hiçbir şey yok." değerlendirmesinde bulundu.

Hedeflerinin piyasa bozucu işlem yapan, manipülatif faaliyetlerde bulunan ve yatırımcıların zarar görmesine neden olan hukuka aykırı davranışları ortaya çıkarmak olduğuna işaret eden Yılmaz, yatırımcıların müsterih olması gerektiğini bildirdi.

Yılmaz, şunları kaydetti:

"Yeni Fon Rehberi'yle birlikte, sorunlu fonların bu sistemden çıkmasıyla birlikte, sermaye piyasalarımız eskisinden de daha güçlü bir şekilde yoluna devam edecek, bunda hiç tereddüt yok. Biz hastalıklı bir yapıyı, tabiri caizse bir virüsü sistemden çıkarma gayreti içindeyiz ve bu, bünyeye çok daha güç katacak. Sermaye piyasalarımızı zayıflatmayacak, aksine daha da güçlendirecek. Yeni Fon Rehberi ile birlikte bu yapılar, bu sorunlu yapılar ortaya çıktığı gibi, kalan yapılar için de çok daha ek bir güvence sağlanmış oldu aslında. Şu anki fonlar için, şu anki borsamız için çok daha sağlıklı bir zemin oluşturulmuş oldu. Dolayısıyla şu an biz borsamıza da sermaye piyasalarımıza da güveniyoruz."

"Tasfiye süreçleri borsamızı olumsuz etkilemeyecek şekilde sürdürülecek"

Devlet Denetleme Kurulunun (DDK) yürüttüğü incelemelere de değinen Yılmaz, hazırlanacak raporun hem sorumluların belirlenmesi hem de sistemdeki yapısal eksikliklerin ortaya çıkarılması açısından önem taşıdığını belirtti.

Yılmaz, incelemelerin devlet kurumları ve bağımsız kurumlar dahil ilgili bütün kuruluşları kapsayacağını ifade ederek, rapor doğrultusunda ihtiyaç duyulması halinde yapısal iyileştirmelere yönelik yeni yasal düzenlemelerin de TBMM'nin takdirine sunulabileceğini kaydetti.

Fon Koordinasyon Kurulunda tasfiye süreçlerine ilişkin bir prensip kararı aldıklarını bildiren Yılmaz, olağan ve olağanüstü tasfiye işlemlerinin borsa üzerinde olumsuz etki oluşturmayacak şekilde yürütülmesine önem verdiklerini vurguladı.

Yılmaz, "Borsadaki gelişmelerin tamamını bu fon piyasalarındaki durumla izah etmek mümkün değil ama tabii ki bu fon piyasalarındaki gelişmeler, bunun etrafındaki tartışmalar ister istemez yatırımcı davranışlarına da yansıyabiliyor." ifadesini kullandı.

Borsanın seyrinde birçok gelişmenin etkili olabildiğine işaret eden Yılmaz, küresel faiz oranları ve güvenlik riskleri gibi birçok unsurun da piyasaları etkilediğine dikkati çekti.

Yılmaz, "Borsamızı olumsuz etkilemeyecek bir anlayış içinde bu tasfiye süreçleri sürdürülecektir. Bu konuda Fon Koordinasyon Kurulumuzun da tüm kurumlarımıza yönlendirici bir yaklaşımı söz konusudur." ifadesini kullandı.

"1 milyon liranın üzerinde alacağı bulunanlara da ilk aşamada ödeme yapılacak"

TBMM gündemindeki fonların tasfiyesine ilişkin kanun teklifini değerlendiren Yılmaz, düzenlemenin yasalaşması durumunda süreçten olumsuz etkilenen yatırımcılara, küçük yatırımcılar ve para piyasası fonları öncelikli olmak üzere 1 milyon liraya kadar ara ödeme yapılmasının öngörüldüğünü belirtti.

Ödemelerde net yatırım tutarının esas alınacağını belirten Yılmaz, anaparasını daha önce geri alanların uygulamadan yararlanamayacağını, parası fonda kalan yatırımcıların ise 1 milyon liraya kadar olan kısmı alabileceğini ifade etti.

Yılmaz, 1 milyon liranın üzerinde alacağı bulunanların da ilk aşamada bu tutara kadar ödeme alacağını, hesapların büyük bölümünün ise belirlenen sınırın altında olduğunu söyledi.

"Özellikle küçük yatırımcımızın bir an önce bu şartlardan kurtulması için çok hızlı bir aksiyon almış durumdayız." diyen Yılmaz, kanun teklifinin kısa sürede hazırlanarak TBMM'ye sunulduğunu hatırlattı.

"Bu kanun çıkar çıkmaz gereği yapılacaktır"

Teklifin çarşamba günü TBMM Komisyonunda ele alınacağını, ardından Genel Kurulda görüşüleceğini aktaran Yılmaz, yasanın ekim ayında çıkması halinde ödemelerin aynı ay içinde yapılabileceğini değerlendirdiklerini belirtti.

Merkezi Kayıt Kuruluşu, Takasbank, Ziraat Bankası ve İş Bankası dahil ilgili kurumların teknik hazırlıklarını tamamladığını anlatan Yılmaz, "Bu kanun çıkar çıkmaz gereği yapılacaktır, bu ödemeler yapılacaktır." dedi.

Cevdet Yılmaz, şöyle devam etti:

"Bir iki fonda, birkaç fonda 'Belki 1 milyon ödeyecek para oluşmayabilir.' diye bir endişe var bir taraftan. Yani genelinde bir sorun yok ama bazı fonlarda 'İçi tamamen boş kalmışsa bir sıkıntı olabilir mi?' diye bir tartışma var sadece. Orada da iki tedbirimiz var: Birincisi, bu geriye aldığımız kaynakları bir an önce alıp, o fonlara aktarıp, bu 1 milyona kadar ödemeleri oralarda da gerçekleştirmek. İkincisi, diyelim ki bir fonda yeterli para olmadı, para neyse, orada ulaşabildiğimiz kaynak neyse, onu en düşük alacaklıdan başlayarak yukarıya doğru ödemeleri gerçekleştirmek şeklinde bir yaklaşım söz konusu. Tabii bütün bunlar dediğim gibi kanun Meclis'ten çıktıktan sonra çok daha netleşmiş olacak."

Yılmaz, kanun teklifinin henüz yasalaşmadığını, açıklanan takvimin bu nedenle Meclis'in değerlendirmesine bağlı olduğunu hatırlattı. Tasfiye süreçlerinin dünyadaki örneklerde uzun zaman alabildiğine işaret eden Yılmaz, Türkiye'de özellikle küçük yatırımcıların mağduriyetinin daha kısa sürede giderilmesi için idari hazırlıkların hızlandırıldığını söyledi.

Dördüncü Fon Koordinasyon Kurulu toplantısında kurumlara hazırlık durumlarını ayrıca sorduklarını aktaran Yılmaz, kanun çıkar çıkmaz uygulanabilecek bir mekanizma oluşturduklarını kaydetti.

Kanun teklifinde Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu'na (TMSF) bu sürece özgü ilave yetkiler verilmesinin de öngörüldüğünü belirten Yılmaz, el konulan varlıkların daha hızlı değerlendirilerek yatırımcılara ödeme yapılmasının amaçlandığını ifade etti.

"Her iki bakanımız da ithamlara gerekli cevabı verdiler"

Yılmaz, fonlara ilişkin tartışmalarda yapıcı eleştiri ve önerilere açık olduklarını ancak konunun siyasi amaçlarla istismar edilmesini, haksız ithamları ve itibar suikastı girişimlerini doğru bulmadıklarını söyledi.

Yeni Parti İzmir Milletvekili Ümit Özlale'nin iki bakana yönelik iddialarına değinen Yılmaz, Özlale'nin TBMM'de isim vermeden bazı iddialar ileri sürdüğünü, kendisinin ise isimlerin açıklanmasını istediğini anlattı.

Özlale'nin daha sonra isimleri kamuoyuyla paylaştığını belirten Yılmaz, "Her iki bakanımız da çok açık ve net bir şekilde, çok detaylı bir şekilde bu ithamlara gerekli cevabı verdiler." ifadesini kullandı.

Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanı Mahinur Özdemir Göktaş'ın babasına ilişkin iddianın isim benzerliğinden kaynaklandığını anımsatan Yılmaz, Ticaret Bakanı Ömer Bolat'a yönelik iddiaya yönelik ise şunları kaydetti:

"Ömer Bey'in sukuk hesaplarında bir tasarrufu söz konusu. Bundan çıkmadığı, buradaki yapılan işlemlerin işte yapılan işlemlerin toplanarak birtakım rakamlar hesaplandığı yani bir çarpıtma olduğu ortaya çıkmış oldu. Her iki konuda da gerçekten büyük bir mahcubiyet hissedilmesi gereken bir durum ortaya çıktı. Ama maalesef bir özür bile dilenmediğini gördük."

Özlale'nin daha önce kendisine yönelik bir ithama sert şekilde tepki verdiğini hatırlatan Yılmaz, başkalarına yönelik iddialarda da aynı hassasiyetin gösterilmesi gerektiğini dile getirdi.

Eleştirinin demokratik toplumlarda gerekli olduğunu vurgulayan Yılmaz, "Eleştiriye her zaman açığız, onda hiç tereddüt yok." dedi. Yılmaz, olayın ayrıntıları incelenmeden oluşturulan algıların hem kişilerin itibarına hem de piyasalara zarar verebileceğini ifade etti.

"Suç mahiyetinde bir işlem yapan varsa en yakınımız da olsa gereği yapılır"

AK Parti'nin geniş bir kadroya sahip olduğunu, bu kadrolar içinde yanlış yapan kişilerin de bulunabileceğini anlatan Yılmaz, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın bu konudaki tutumunun açık ve net olduğunu söyledi.

Yılmaz, bu anlayışın siyasi kimliğe veya kişisel yakınlığa göre değişmeyeceğini, suç teşkil eden davranışlar karşısında herkes için hukukun gereğinin yerine getirilmesi gerektiğini vurgulayarak, "Suç mahiyetinde bir işlem yapan varsa en yakınımız da olsa, partimizde de olsa, bürokraside de olsa gereği yapılır, AK Parti'nin anlayışı budur." diye konuştu.

Gerçekten detayları bilinen konuların belgeleriyle birlikte adli makamlara intikal ettirilmesini isteyen Yılmaz, "Suçlu kimse, suçlu cezasını görsün. Orada hiç tereddüt yok. Benim yakınımmış, onun yakınıymış, diğeri şu partidenmiş, bu partidenmiş. Hiç fark etmez. Gereği yapılır, yapılmak durumundadır. Suç suçtur, suçlu suçludur." değerlendirmesinde bulundu.

Yatırım yapmakla suç teşkil eden bir faaliyette bulunmanın birbirinden ayrılması gerektiğine işaret eden Yılmaz, yatırımcıların yalnızca fonlarda para bulundurdukları gerekçesiyle suçlanmasının kabul edilemeyeceğini kaydetti.

Yalnızca yatırım yaptığı için kişilerin hedef haline getirilmesine tepki göstererek, borsaya veya sermaye piyasalarına yatırım yapmanın tek başına suç anlamına gelmediğini belirten Yılmaz, yatırımcının kazanç veya kayıp yaşayabileceğini, asıl değerlendirilmesi gerekenin suç teşkil eden bir fiilin bulunup bulunmadığı olduğunu ifade etti.

Suç işlendiğine ilişkin bilgi veya belge bulunduğu takdirde adli makamlara iletilmesi çağrısını yineleyen Yılmaz, "Yani yatırım yapabilir insanlar. Borsaya da yatırım yapar, sermaye piyasalarına da yatırım yapar. Suçunu delillendirerek bir şey ortaya koyarsanız, bir belge koyarsanız eyvallah. Buna kim ne diyebilir? Lütfen bunu da yapın. Yani bir belgesine, bilgisine ulaştığınız suç, suç işlemiş biri varsa iktidar olsun, muhalefet olsun hep birlikte bunun hesabını soralım." değerlendirmesini yaptı.

Yılmaz, sermaye piyasalarının ve borsanın bütün ülkeye ait olduğunu vurgulayarak, tartışmalarda hukuki ölçütlerin esas alınması, siyasi çekişmeler nedeniyle ekonomiye ve yatırımcılara zarar verilmemesi gerektiğini kaydetti.

Enflasyonla mücadele

Enflasyonla mücadele programında 3'üncü yılın geride bırakıldığı hatırlatılarak, enflasyonda gelecek yıl belirgin bir düzelme görülüp görülmeyeceğine ilişkin soruya Yılmaz, eylül ayında enflasyonun yüzde 29,7 olarak açıklandığını anımsattı.

Enflasyonun bu şekilde olmasının savaşa ve enerji piyasalarındaki olağanüstü yükselişe rağmen gerçekleştiğini vurgulayan Yılmaz, bu durumun sevindirici olduğunu söyledi.

Merkez Bankasının ABD-İran savaşının enflasyona 7 puan civarı yansıdığını hesapladığını aktaran Yılmaz, buna rağmen enflasyonun yüzde 30'un altına düştüğünü ifade etti.

Enflasyonu yukarı çekenin hizmet kalemleri olduğunu dile getiren Yılmaz, şöyle devam etti:

"Orada da bir aşağı doğru gidiş var ama henüz tam arzu ettiğimiz noktada değiliz. Hizmet derken kira ve eğitim gibi kalemler. Eğitim boyutu toplumun yüzde 10'unu aşağı yukarı ilgilendiriyor. Yüzde 90 parasız devlet okullarından istifade ediyor ama o yüzde 10 da olsa eğitimdeki o artışlar 'manşet enflasyon' dediğimiz enflasyonu yukarı çekmiş oluyor. Kira daha geniş bir sosyal boyuta sahip. TÜİK'in yine rakamlarıyla toplumun yüzde 28'i kirada oturuyor. Özellikle metropollerde bu önemli bir unsur. Burada çok yönlü politikalarla mücadelemizi sürdürüyoruz. Özellikle 500 bin sosyal konut ve kiralık sosyal konut projelerimizle bir taraftan para politikası, diğer yandan da arz yönlü politikalarla mücadeleyi devam ettiriyoruz. İnanıyorum ki bir süre sonra kiralarda da çok daha farklı bir döneme geleceğiz.

Gıda konusunda olumlu gelişmeler var. Bu sene çok şükür bereketli bir yıl oldu. Geçen yıl biliyorsunuz hem don hem kuraklık yaşamıştık. Bu da gıda fiyatlarında olumsuz bir etkide bulunmuştu. Büyümemizi de olumsuz etkilemişti. Bu sene ise hem büyüme üzerinde hem de enflasyon üzerinde tarım sektörünün olumlu bir etkisi söz konusu. Gıda fiyatları da oldukça iyi geldi. Son enflasyon rakamının beklentilerin altında oluşmasında gıda fiyatlarındaki düşüş çok etkili bir yere sahip. Bu da sosyal açıdan çok önemli."

"Kararlılığımızdan en küçük bir ödün vermiş değiliz"

Cumhurbaşkanı Yardımcısı Yılmaz, konut, gıda ve kent içi ulaşımın genel enflasyon başlığını ilgilendiren en kritik kalemler olduğunu belirtti.

Kent içi ulaşımın "manşet enflasyonu" yukarı çeken bir husus olduğuna dikkati çeken Yılmaz, "Orada yerel yönetimlerin sorumluluğu söz konusu. Yerel yönetimlerin maliyetlerin ötesinde gerçekleşen kent içi ulaşım fiyatlarındaki artışları da enflasyona olumsuz yansıyor. Bu yönüyle buna 'yönetilen yönlendirilen fiyatlar' da diyoruz. Bu konuda da bir yaklaşımımız var. Burada bir sınır oluşturma, o sınırın ötesine geçmeme. Eğitimde bunu yaptık biliyorsunuz, kurallar kondu. Önümüzdeki döneme ilişkin eğitimde bu anlamda daha olumlu bir süreç bekliyoruz." şeklinde konuştu.

Cumhurbaşkanı Yardımcısı Yılmaz, şunları kaydetti:

"Aslında kent içi ulaşım konusunda da mutlaka birtakım kuralların gelmesi lazım. Enflasyonun çok üstünde artışlar yapılmaması lazım. Bir taraftan bu kurallar, bir taraftan arz yönlü politikalar, diğer taraftan para politikaları.... Bütün bunların bütüncül bir etkisiyle önümüzdeki yıl biz yüzde 21 diye ifade ettik Orta Vadeli Program'da. Orta vadede de tek haneli enflasyona yeniden dönüş. Gerçekçi bir çerçeve çizme gayreti içinde olduk. Çünkü dünyanın hali de bölgemizin hali de ortada. Ama hiçbir şekilde kararlılığımızdan en küçük bir ödün de vermiş değiliz. Bizim enflasyonla mücadele politika çerçevemiz olduğu gibi duruyor. Buna bağlıyız ve istikametimiz belli. Enflasyonu daha düşük seviyelere indirme, halkımızı bu anlamda rahatlatma. Belli bir yere geldik, yüzde 75'lerden şimdi 29 küsurlara gelmiş durumdayız. Daha da iyi bir noktaya gideceğiz. Bundan hiç şüphesi olmasın halkımızın. Kontrolümüz dışında gelişen dünyadan, bölgemizden gelen etkiler söz konusu. Ama her zaman şunun da altını çizmek gerekiyor. Asıl olan programınızdır. Programınız doğruysa, sonuç veriyorsa aşama aşama hedeflerinize yürürsünüz. Dışsal etkiler sizi bir miktar geciktirebilir, bir miktar etkileyebilir ama bu etkiler geçicidir. Sonuçta o etkileri geride bırakırsınız ve istikametinizde yürümeye devam edersiniz."

Enflasyonla ilgili kararlı adımlarla yollarına devam ettiklerini vurgulayan Yılmaz, Kahramanmaraş merkezli depremlerin ardından depremin yaralarını sarmak için 5,4 trilyon lira para harcadıklarını dile getirdi.

Bu miktarın 104 milyar dolara denk geldiğine dikkati çeken Yılmaz, "Bu yıl sonu itibarıyla 104 milyar doları Türkiye Cumhuriyeti koca bir bölgenin yeniden inşası için harcamış oldu. Savaşlar bir taraftan, depremin etkileri diğer taraftan. Bütün bunlara rağmen programımız sonuç üretti ve üretmeye devam edecek ve inşallah hedeflerimize ulaşacağız." diye konuştu.

"Tarihi bir fırsat yakalamış durumdayız"

Cumhurbaşkanı Yardımcısı Yılmaz, Terörsüz Türkiye sürecindeki son durumun sorulması üzerine, süreç kapsamında Milli Dayanışma ve Toplumsal Bütünleşmenin Güçlendirilmesine Dair Kanun'un 467 gibi tarihi bir oyla yasalaştığını bildirdi.

Uzun süren bir komisyon çalışmasının ardından Türkiye'ye özgü bir modelin ortaya çıktığını anlatan Yılmaz, "Meclis'imizin iradesi, Cumhurbaşkanı'mızın liderliği ve bu işin bir devlet politikasına dönüşmesi ve bu çerçevede yürütülen çalışmalarla Terörsüz Türkiye, mecrasında ve olumlu bir şekilde ilerliyor." dedi.

Bunun kolay bir konu olmadığını, on yılların birikiminden oluşan bir meseleden söz edildiğini vurgulayan Yılmaz, sözlerini şöyle sürdürdü:

"Türkiye'ye, yaptığımız bir hesaba göre en az 2,3 trilyon dolar maliyeti olan bir sorundan bahsediyoruz ama şimdi tarihi bir fırsat yakalamış durumdayız. Terörün artık gündemden kalıcı bir şekilde çıktığı bir dönemde biz, terörle mücadeleye harcadığımız enerjiyi, kalkınmaya, demokratik standartlarımızı, yaşam standartlarımızı geliştirmeye yönelteceğiz inşallah. Büyük bir fırsat penceresi olarak görüyoruz bunu. Demokrasimiz için, kalkınmamız için yeni bir dönem oluşacak. Türkiye Yüzyılı diyoruz, Cumhurbaşkanı'mız hep altını çiziyor. Türkiye Yüzyılı aynı zamanda huzurun ve kardeşliğin yüzyılı olacak diyoruz.

Bir taraftan da bölgemizdeki gelişmeleri herkes görüyor, tüm vatandaşlarımız görüyor. Yıllardır etnik kimlikler, mezhebi kimlikler ve inançlar üzerinden bölgemizdeki yaşayan topluluklar birbiriyle tabiri caizse karşı karşıya getirilip, çarpıştırılıp, enerjimizi buralara harcamamız sağlanırken emperyalist birtakım güçler gelip bu bölgenin kaynaklarını alıp kendileri istifade ediyorlar. Terörsüz Bölge derken bizim en büyük vurgularımızdan biri budur. Irak'ın kaynaklarını Iraklılar kullansın, Suriye'nin kaynaklarını Suriyeli kardeşlerimiz kullansın. Bütün bölge için bu geçerli. Niye başkaları gelip bu kaynakları götürsün? Niye burada yaşayan insanlar bunlardan mahrum kalsınlar? Bir taraftan Türkiye'nin huzuru, güveni ve iç yapısının kuvvetlendirilmesi, diğer taraftan bu emperyalist tuzakların boşa düşürülüp bölgemizde bir huzur, güven ortamının tesisi ve bölgenin topyekun refahının yükseltilmesi. Bu vizyon işte Türkiye Yüzyılı vizyonudur ve inşallah bunu adım adım hayata geçireceğiz."

"Tam bir başarıya ulaştığında dünyaya da örnek olacak bir başarı hikayesi olacak"

Yılmaz, Milli Dayanışma ve Toplumsal Bütünleşmenin Güçlendirilmesine Dair Kanun kapsamında kurulan Takip ve Değerlendirme Kurulu kapsamında 4 alt kurulun oluşturulduğunu hatırlattı.

TBMM'de çıkan Kanun'da iki ana aşama bulunduğunun altını çizen Yılmaz, "Birinci aşama silahların bırakılması, bunun sahada tespiti, teyidi ve yine Milli Güvenlik Kurulumuz tarafından bunun teyit edilmesi. Yani silahların bırakıldığının ve örgütün fesholduğunun MGK tarafından teyit edilmesi. İkinci aşama belli suçlarda biliyorsunuz bir geçici denetimli serbestlik dediğimiz bir serbestlik oluşuyor ve gelip bu imkandan faydalanmak mümkün oluyor. Orada da 6 aylık bir süreçte başvurular yapılacak." ifadelerini kullandı.

İkinci aşamada Adli ve Hukuki İşler Koordinasyon Alt Komisyonu ile Sosyal Uyum ve Bütünleşme Alt Komisyonu'nun devreye gireceğini aktaran Yılmaz, bu kuruluşların ön hazırlıklarını gerçekleştirdiklerini söyledi.

Terörsüz Türkiye sürecinde sahada olumlu gelişmeler gördüklerini belirten Yılmaz, konuşmasına şu sözlerle devam etti:

"Özellikle sınırımızda hassas birtakım bölgelerde bazı mağaraların boşaltılması, buradaki yapıların artık tehdit olmaktan çıkması söz konusu. Bir diğer yandan Sincar dediğimiz bölgenin de yine Irak hükümetinin kontrolüne bırakılması ve Başika kampının artık görevini tamamlaması gibi birtakım sahada olumlu gelişmeler olduğunu görüyoruz. Olumlu yönde bir ilerleme söz konusu ama zor süreçler bunlar. Sonuçta yılların getirdiği süreçler. Burada biraz sabırla bu süreci takip etmek ve adım adım hedefe doğru yürümek gerekiyor. Şunu da unutmamak lazım, bu süreçte sonuçta fesih kararını ve silahları bırakma kararını veren bizzat örgüt, kendisi. 'Ben artık bu yöntemlerle devam etmek istemiyorum.' diyen örgütün kendisi. Dolayısıyla bu adımları aşama aşama atmalarını bekliyoruz. Biz de sahada gelişmeleri teyit edip, tespit edip bunu ilgili kurullarımıza sunacağız. Meclis'imizde de tüm bu süreçleri izleyecek bir yapının oluşmasını bekliyoruz. Meclis Başkanı'mız bu konuda partilerle bir çalışma başlatmış durumda.

Türkiye kendi sorunlarını başka bir güce, başka bir üçüncü göze, uluslararası bir kuruluşa götürmeden kendi içinde çözen bir ülke. Bu inşallah tam bir başarıya ulaştığında dünyaya da örnek olacak bir başarı hikayesi olacak diye inanıyorum. Bu aynı zamanda başka sorunları çözme kapasitemizi de gösteren önemli bir başarı diye inanıyorum. Yani Meclis'imizle, hükümetimizle, sivil toplumla hep birlikte bunu başarmak durumundayız. Bunun partisi yok, bunun siyasi görüşü yok. Bu prangadan ülkemizi kurtarıp yolumuza çok daha güçlü bir şekilde devam edeceğiz. Meclis'imize tekrar şükranlarımı sunuyorum. Keşke başka bazı milli konularda da aynı birlikteliği partilerimiz sergileyebilse... Buna ihtiyacı var bu ülkenin, temel konularda en azından. Şunu anlıyorum, demokratik siyaset, bazen polemikler de olur, sert tartışmalar da olur, bir ölçüde siyasi mücadelelerin tabiatında bu var diyebiliriz ama hiç olmazsa temel milli bazı konularda bütün partilerin katkısıyla süreçlerin yönetilmesi elbette bizim de arzumuz. Bunun örneğini Terörsüz Türkiye'de gördük ve gerçekten tüm toplumumuz da takdir etti. Meclis'imizin gücünü de ortaya koydu bu aslında bütün bu gelişmeler. İnşallah yeni anayasa başta olmak üzere başka alanlarda da bu tavrı partilerden görürüz."

"Türkiye bunu yapabilecek olgunlukta"

Yılmaz, yeni anayasa çalışmaları konusunda daha umutlu olabileceklerini ve Meclis'in temel bazı konularda birlikte hareket edilebileceğini gösterdiğini belirtti.

Yeni anayasa konusunda, 12 Eylül Askeri Darbesi sonucunda oluşmuş bir anayasa ayıbından Türkiye'yi kurtarmak gerektiğini vurgulayan Yılmaz, "Gelecek odaklı bir anayasa yapabilmek ve 21. yüzyılın gerektirdiği anayasal çerçeveyi oluşturmak için bunun zaruret olduğuna inanıyorum." diye konuştu.

Yılmaz, bu konuda kendi iç hazırlıklarını uzun zamandır yaptıklarını belirterek, "Bu sadece AK Parti'nin veya Cumhur İttifakı'nın yapabileceği bir iş değil. Hem Meclis'te hem sosyal, toplumsal düzeyde en geniş mutabakatı gerektiren bir süreç. Türkiye bunu yapabilecek olgunlukta." değerlendirmesinde bulundu.

Yılmaz, Türkiye'nin, "Terörsüz Türkiye" sürecinde bunu gösterdiğinin altını çizdi.

Terör örgütü PKK'nın silah bıraktığının tespit edilmesinin ardından Milli Güvenlik Kurulu tarafından bunun teyit edileceğini belirten Yılmaz, "Önümüzdeki MGK'ye yetişir mi?" sorusu üzerine şu değerlendirmeyi yaptı:

"Bizim burada önemli gördüğümüz şu. Doğru istikamette gidiyor muyuz, ilerliyor muyuz, olumlu yönde gelişiyor mu bu hadise. Evet, doğru yönde gelişiyor, olumlu yönde gelişiyor, ilerlemeler var ama kesin takvim verip bu takvimde bitecek demek bana doğru gelmiyor. Ne zaman biterse bu olağan MGK toplantısını da beklememiz gerekmiyor doğrusu. Ne zaman bu süreç sona ererse teyit ve tespit süreci bu Milli Güvenlik Kuruluna arz edilebilir ve o zaman da ikinci aşamaya geçilmiş olur. Temenni ederiz ki en kısa süreçte olsun."

"Provokatif söylemlere, eylemlere hiçbirimiz prim vermeyelim"

Cumhurbaşkanı Yardımcısı Yılmaz, bu süreçlerde dezenformasyonun çok olduğunu, provokasyona gelinmemesi gerektiğine işaret ederek, "Vatandaşlarımızı uyarmak isterim. Türkiye'nin bu beladan kurtulmaması için, bu sorunun Türkiye'nin ayağına pranga olarak kalması için gayret eden çeşitli çevreler provokasyonlar yapabilirler. Vatandaşımızın kafasını karıştırmak için dezenformasyonlar yapabilirler. Lütfen bunlara karşı da uyanık olalım. Çok güçlü, tecrübeli bir liderimiz var. Cumhur İttifakı ortağımız Sayın Devlet Bahçeli de son derece tecrübeli, devlet, siyaset insanı. Dolayısıyla yine Meclis'imizin buradaki gözetimi söz konusu. Lütfen provokatif söylemlere, eylemlere hiçbirimiz prim vermeyelim." şeklinde konuştu.

Liderliğin her zaman önemli olduğunu vurgulayan Yılmaz, özellikle sorunların karmaşıklaştığı dönemlerde çok daha önemli olduğunu söyledi.

Bu anlamda Türkiye'nin şanslı konumda olduğunu dile getiren Yılmaz, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın çeyrek asra yaklaşan devlet yönetme ve uluslararası tecrübeye sahip olduğunu, ayrıca tecrübeli kadrolar bulunduğunu kaydetti.

Yılmaz, bu çerçevede hiç kimsenin tereddüdünün olmaması gerektiğini, milletin birliği, beraberliği, kardeşliği için ülkenin güç kazanması, dünyada çok daha etkili bir konuma gelmesi için her türlü gayreti sarf etmeye devam edeceklerini vurguladı.

"Yarım asırdan fazla bir süredir Kıbrıs'ta huzur var"

Güney Kıbrıs Rum Yönetimi'nde düzenlenen askeri geçit törenine ABD, Fransa, İngiltere ve Mısır'dan askeri birliklerin katıldığının anımsatılması üzerine Yılmaz, şunları kaydetti:

"Bu çok üzüntü verici bir durum. 1974 Barış Harekatı'yla Türkiye Cumhuriyeti, garantör ülke olarak Kıbrıs'a sadece Türk tarafına değil tüm Kıbrıs'a huzur ve barış getirdi. Yarım asırdan fazla bir süredir Kıbrıs'ta huzur var, güvenlik var. Bu ortam Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti'ne yaradığı gibi Rum tarafına da yaradı ve her iki taraf bu süreçte demokrasilerini geliştirdi, kalkınma süreçlerini geliştirdi. Güvenliğin olmadığı yerde ne demokrasi olur ne kalkınma olur. Bütün ada bu süreçten istifade etti ve şu anda geçmişe göre çok daha müreffeh, çok daha gelişmiş bir konumda Kıbrıs adası. Rum tarafı tabii istismar ederek bu süreci Avrupa Birliği adaylığına kadar da uzanmış oldu."

Cumhurbaşkanı Yardımcısı Yılmaz, Rum tarafının yaptıklarının bütün adanın güvenliğini riske ve tehlikeye atma boyutu taşıdığını belirterek, "Kıbrıs Rum kesimi soykırım suçuyla uluslararası mahkemeler önünde yargılanmakta olan bir yönetimle iş tutuyor. Şu anda yaptıkları o. İsrail Netanyahu hükümeti. Dolayısıyla soykırım suçundan yargılanan bir yönetimle iş tutan bir zihniyetin yarın Kıbrıs Türk'üne nasıl bakacağını herkes tahmin edebilir. Dolayısıyla bir taraftan uluslararası alana çıkıp, 'Biz çözüm istiyoruz, barış istiyoruz.' deyip sonra da adanın tüm adanın güvenliğini riske atacak şekilde birtakım maceralara girmeleri, tutumlar, ilişkiler geliştirmeleri hiçbir şekilde kabul edilemez. Türkiye Cumhuriyeti güçlüdür ve Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti'nin yanındadır ve yanında olmaya da devam edecektir." değerlendirmesinde bulundu.

Bu anlamda da endişe edecek hiçbir durum görmediklerini vurgulayan Yılmaz, "Rum kesiminin attığı adımların ne kendilerine ne adaya bir faydası olmadığını, tüm adanın güvenlik risklerini artırdığını bir kez daha ifade etmek istiyorum. Biz, Kıbrıs Türklerinin yanındayız. Kıbrıs Türklerinin ada üzerinde egemen eşit bir devlet olarak varlıklarını savunmaya devam edeceğiz." dedi.

Şirketten yapılan açıklamaya göre Türk Telekom, 9-20 Kasım'da Antalya'da düzenlenecek Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi'nin 31. Taraflar Konferansı'nda (COP31) destekçilerinden biri olacak.

Türkiye'nin ilk kez ev sahipliği yapacağı COP31'de en üst düzey sponsorluk kategorisi olan "Master Partner" olarak yer alacak Türk Telekom'un, aynı zamanda "Küresel Dijital Dönüşüm ve Teknoloji" destekçisi rolüyle organizasyonun teknoloji altyapısını sağlayacağı bildirildi.

Açıklamada, "Güçlü ve kesintisiz iletişim altyapısının yanı sıra enerji ve kaynak verimliliğini destekleyen yeni nesil teknolojileri COP31'e taşıyan şirket, dijitalleşmeyle sürdürülebilirliğin birlikte nasıl hayata geçirilebileceğini gösteren örnek bir teknoloji modeli sunacak. Türk Telekom, COP31 kapsamında üstlendiği sorumlulukla teknoloji gücünü Türkiye'nin sürdürülebilir gelecek hedefleri doğrultusunda kullanacak." denildi.

Organizasyonun dijital ve teknolojik omurgasını oluşturan Türk Telekom'un, yeni nesil teknolojileriyle COP31'i güçlü ve kesintisiz bir altyapıyla buluşturacağı, Türkiye'nin yalnızca COP31'e ev sahipliği yapmasına değil, sürdürülebilir dijital altyapı modeliyle geleceğin COP'larına ilham vermesine de katkı sağlayacağı ifade edildi.​​​​​​​

"Dijital dönüşümün yanında sürdürülebilir dönüşümün de güçlü bir parçasıyız"

Türk Telekom CEO'su Ebubekir Şahin, teknolojinin yalnızca bugünü dönüştüren değil, daha sürdürülebilir bir geleceği mümkün kılan en güçlü araçlardan biri olduğuna inandıklarını belirtti.

Türkiye'nin en büyük entegre telekom operatörü olarak "Yarına Sözümüz Var" diyerek sürdürülebilirliği iş stratejilerinin merkezine yerleştirdiklerini vurgulayan Şahin, "Ülkemizin dijital dönüşümüne öncülük ederken sürdürülebilir dönüşümün de güçlü bir parçası olarak hareket ediyoruz. Bu vizyonla Türkiye'nin Antalya'da ilk kez ev sahipliği yapacağı COP31'de Master Partner olarak yer almaktan büyük mutluluk duyuyoruz." ifadesini kullandı.

COP31'e yalnızca güçlü ve kesintisiz bir teknoloji altyapısı taşımayacaklarını belirten Şahin, şunları kaydetti:

"COP31'in 'Küresel Dijital Dönüşüm ve Teknoloji' destekçisi olarak bu küresel buluşmanın teknoloji altyapısını sağlayacak, dijital ihtiyaçlarını uçtan uca üstleneceğiz. Güçlü fiber ve mobil altyapımızı, teknoloji alanındaki bilgi birikimimizi ve yetkinliklerimizi COP31'in hizmetine sunacağız. Enerji tüketimini azaltan, kaynakların daha etkin kullanılmasını sağlayan ve sürdürülebilirlik hedeflerini destekleyen yeni nesil teknolojilerimizle örnek bir dijital altyapı modeli kuracağız.

Türkiye'nin ev sahipliği yapacağı COP31'in, dijital dönüşümle sürdürülebilir dönüşümün birlikte nasıl hayata geçirilebileceğini gösteren öncü bir organizasyon olmasını önemsiyoruz. Ortaya koyacağımız teknoloji yaklaşımının gelecek COP'lara da ilham vermesini hedefliyoruz. COP31'in teknoloji gücü olmaktan ve sürdürülebilirlik yaklaşımımızla 'Geleceğin COP'u' vizyonuna katkı sunmaktan büyük gurur duyuyoruz. Çünkü bizim 'Yarına Sözümüz Var'."

Bursa, tarım ve hayvancılık sektörünün yerli ve yabancı temsilcilerini bir araya getirecek büyük bir organizasyona hazırlanıyor. Bursa Uluslararası Fuar ve Kongre Merkezi’nde düzenlenecek AgroGreen Bursa 2. Tarım ve Hayvancılık Fuarı, 14-17 Ekim 2026 tarihleri arasında kapılarını ziyaretçilere açacak. Bu yıl 250 binden fazla ziyaretçiyi ağırlamayı hedefleyen organizasyon, tarım sektöründeki yenilikçi teknolojileri üreticilerle buluştururken uluslararası ticaret bağlantılarının geliştirilmesine de katkı sağlamayı amaçlıyor. Türkiye’nin farklı bölgelerinden çiftçilerin katılımının beklendiği fuarda, uluslararası alıcı heyetleri, tarımsal üretime yönelik paneller ve modifiye traktör yarışması gibi etkinlikler öne çıkacak.

“Bursa'da 250 bini aşkın ziyaretçi hedefi”

Bursa 2. Tarım ve Hayvancılık Fuarı, bu yıl geniş katılımlı bir organizasyonla sektör temsilcilerini bir araya getirmeye hazırlanıyor. Bursa Uluslararası Fuar ve Kongre Merkezi'nde dört gün boyunca devam edecek etkinlikte, 250 bini aşkın ziyaretçiye ulaşılması hedefleniyor. Fuarın temel amaçları arasında çiftçilerin tarım ve hayvancılık alanındaki yeni teknolojilerle tanışması, üreticilerin farklı pazarlarla bağlantı kurması ve sektördeki yeniliklerin daha geniş kitlelere ulaştırılması bulunuyor. Organizasyon, yalnızca tarımsal teknolojilerin tanıtıldığı bir etkinlik olmanın ötesinde, üreticiler ile uluslararası ticaret temsilcilerini aynı platformda buluşturmayı amaçlıyor. Bu yıl büyütülen ulaşım planlaması kapsamında Türkiye'nin 40 farklı şehrinden 460 otobüsle çiftçilerin Bursa'ya taşınması öngörülüyor.

“Bursa uluslararası alıcı ağırlanacak”

Bursa 2. Tarım ve Hayvancılık Fuarı’nın dikkat çeken başlıklarından biri de uluslararası ticaret bağlantıları olacak. Organizasyon kapsamında 1.200 uluslararası alıcının Bursa’da ağırlanması planlanıyor. Yurt dışından gelecek alım heyetlerinin katılımıyla tarım ve hayvancılık sektöründeki üreticiler ile uluslararası pazar temsilcilerinin buluşturulması amaçlanıyor. Fuarın uluslararası katılımında bu yıl Gana Cumhuriyeti özel bir yere sahip olacak. Gana, AgroGreen Bursa 2. Tarım ve Hayvancılık Fuarı'na “Konuk Ülke” statüsüyle katılacak. Gana Tarım Bakan Yardımcısı Hon. John Dumelo ve beraberindeki resmi heyetin organizasyonda yer alması bekleniyor. Heyetin katılımıyla Türkiye ile Afrika arasındaki tarımsal iş birliklerinin geliştirilmesi ve iki taraf arasında yeni ticari bağlantıların kurulması hedefleniyor.

Sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımda, KOSGEB Girişimci Destek Programı'nın önemini vurgulayan Kacır, İş Kurma Desteği ile girişimcilerin platform ve performans giderlerine katkı sunduklarını belirtti.

Kacır, İş Geliştirme Desteği kapsamında 2,5 milyon liraya kadar destek verildiğini ifade ederek, "2024 yılında uygulamaya aldığımız program ile İş Kurma Desteği kapsamında bugüne kadar 31 bin 250 işletmeye 645 milyon lira katkı sağladık. İş Geliştirme Desteği kapsamında ise 4 bin 476 proje için 6,4 milyar lira destekleme kararı aldık ve 2 bin 400 projeye 2,4 milyar lira destek olduk." değerlendirmesinde bulundu.

Başvuru sürecine ilişkin detayları paylaşan Kacır, şunları kaydetti:

"Girişimcilerimizin üretim, yatırım ve büyüme yolculuklarında yanlarında olmaya devam ediyoruz. İş Geliştirme Çağrısı kapsamında 31 Ekim'e kadar başvuru yapılabilir. Detaylı bilgiye ve başvuruya http://kosgeb.gov.tr internet sitesinden ulaşılabilir."

Buna göre, mevsim ve takvim etkisinden arındırılmış toplam ciro endeksi, ağustosta aylık bazda yüzde 3 arttı.

Takvim etkisinden arındırılmış sanayi, inşaat, ticaret ve hizmet sektörleri toplam ciro endeksi, aynı ayda yıllık bazda yüzde 31,8 yükseliş gösterdi.

Sanayide takvim etkisinden arındırılmış ciro endeksi, ağustosta yıllık bazda yüzde 32,6 arttı. Mevsim ve takvim etkisinden arındırılmış sanayi ciro endeksi de bir önceki aya göre yüzde 2,2 artış kaydetti.

İnşaat sektöründe takvim etkisinden arındırılmış ciro endeksi, ağustosta yıllık bazda yüzde 19,2 artarken, mevsim ve takvim etkisinden arındırılmış inşaat ciro endeksi temmuza kıyasla yüzde 3,7 azaldı.

Ticaret ve hizmet endeksleri

Takvim etkisinden arındırılmış ticaret ciro endeksi, ağustosta geçen yılın aynı ayına göre yüzde 32,5, mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış ticaret ciro endeksi bir önceki aya göre yüzde 4,3 arttı.

Hizmet sektöründe takvim etkisinden arındırılmış ciro endeksi, ağustosta geçen yılın aynı ayına kıyasla yüzde 33,6, mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış hizmet ciro endeksi bir önceki aya göre yüzde 2,6 artış kaydetti.

Buna göre ticaret satış hacmi, ağustosta bir önceki aya göre yüzde 0,2 yükseldi.

Aynı ayda motorlu kara taşıtlarının ve motosikletlerin toptan ve perakende ticareti ile onarımı için satış hacmi yüzde 1, toptan ticaret satış hacmi yüzde 0,2 azalış kaydetti.

Perakende ticaret satış hacmi ise yüzde 1,4 arttı.

Ticaret satış hacmi, ağustosta geçen yılın aynı ayına göre yüzde 0,6, perakende ticaret satış hacmi yüzde 10,1 yükselirken motorlu kara taşıtlarının ve motosikletlerin toptan ve perakende ticareti ile onarımı için satış hacmi yüzde 11,2, toptan ticaret satış hacmi yüzde 1,9 düştü.

Otomotiv sanayisi, bir yandan maliyet ve kârlılık baskısıyla mücadele ederken diğer yandan elektrikli araçlar, dijitalleşme, jeopolitik gelişmeler ve tedarik zincirindeki değişimlerle yeni bir döneme hazırlanıyor. Sektör yöneticilerine göre rekabet gücünü korumak için yalnızca fiyat ve üretim performansına odaklanmak yeterli değil. Öngörülemeyen maliyetlerin yönetilmesi, tedarik zincirinin dayanıklılığının artırılması ve dönüşüm hızının korunması gerekiyor.

Karsan Genel Müdür Yardımcısı Ergün Koru, otomotivde gizli maliyetlerin hem şirketlerin bildiği ancak müşteriye tam olarak yansıtamadığı kalemlerden hem de proje başladıktan sonra ortaya çıkan öngörülemeyen giderlerden oluştuğunu söyledi. Alt tedarikçilerin minimum sipariş miktarlarından kaynaklanan stokların ilk gruba örnek oluşturduğunu belirten Koru, üretim planındaki değişiklikler, kalite sorunları, lojistik problemleri, petrol fiyatlarındaki değişimler, acil sevkiyatlar ve sonradan gelen müşteri taleplerinin ise proje başladıktan sonra ortaya çıkan maliyetleri artırdığını ifade etti. Bu maliyetlerin önemli bölümünün üretici üzerinde kaldığını vurgulayan Koru, “Farkında olduğumuz ama müşteriden alamadığımız kısımda üretici ödüyor. Farkında olmadıklarımızı da yine üretici ödüyor” dedi. Koru, proje sonunda fizibilitede öngörülen maliyetlerle gerçekleşen sonuçların karşılaştırılması ve ortaya çıkan farkların sonraki projelerde kullanılacak bir veri tabanına aktarılması gerektiğini de belirtti. Karsan’ın faaliyetleri açısından Avrupa’daki elektrikli araç pazarının önemine de değinen Koru, şirket cirosunun yüzde 95’inin yurt dışı satışlardan geldiğini ve bunun büyük bölümünün Avrupa’daki elektrikli araçlardan oluştuğunu söyledi. Avrupa'da elektrikli araçlara yönelik teşviklerdeki daralmanın ihale ve sipariş imkanlarını etkilediğini belirten Koru, küresel pazarın tamamen daralmasından ziyade talep ve üretimin coğrafi olarak yer değiştirdiğini ifade etti.

Arıncı: Birim fiyat değil, toplam maliyet önemli

Valeo Türkiye Ülke Başkanı ve Bursa Fabrikaları Genel Müdürü Tuna Arıncı, otomotivde üretici ve tedarikçilerin müşteri ile alt tedarikçi arasında adeta bir tampon görevi üstlendiğini söyledi. Covid-19, savaşlar ve tedarik zincirindeki kırılmaların acil hava taşımacılığı, konteyner, ilave stok, çift tedarikçi ve kapasite değişiklikleri gibi ek maliyetler oluşturduğunu belirten Arıncı, bu giderlerin her zaman sözleşmelere yansıtılamadığını ifade etti. Üretimin durmasının otomotiv sektöründe yüksek maliyet yaratabildiğine dikkat çeken Arıncı, dakikalık duruş maliyetlerinin 10 bin ila 50 bin dolar seviyelerine ulaşabildiğini söyledi. Satın alma kararlarında yalnızca birim fiyatın dikkate alınmasının da risk taşıdığını belirten Arıncı, nakliye, gümrük, vergi, kalite sorunları, ilave stok, üretim kayıpları ve çalışanların harcadığı zamanın birlikte değerlendirilmesi gerektiğini kaydetti. Arıncı, bu nedenle “Toplam Sahip Olma Maliyeti” yaklaşımının benimsenmesi gerektiğini vurguladı. Satın alma ve kalite birimlerinin ayrı hedefler yerine şirketin toplam maliyeti ve kârlılığı üzerinden ortak KPI’larla yönetilmesi gerektiğini söyledi.

Gökçen: 2030’a kadar sektörde önemli değişimler yaşanacak

BPlas Yönetim Kurulu Başkanı Celal Gökçen, Türkiye otomotiv sanayisinin araç üretme kabiliyetini koruması gerektiğini belirterek, ülkenin Avrupa’ya coğrafi yakınlığı, mevcut üretim birikimi ve tedarikçi altyapısının önemli avantajlar sunduğunu söyledi. Önümüzdeki dört yılda, 2030’a kadar sektörde önemli değişimler yaşanacağını ifade eden Gökçen, dönüşümün yalnızca elektrikli araçlarla sınırlı olmayacağını; çevre ve jeopolitik baskıların yanı sıra elektronik, veri ve dijitalleşmenin de otomotiv sanayisini değiştireceğini kaydetti. Bu süreçte şirketlerin yatırım yapabilme kapasitesini koruması, tasarım kabiliyetini geliştirmesi, dijital dönüşümü sağlaması ve maliyet yapısına hakim olması gerektiğini vurgulayan Gökçen, dönüşüm hızının yüksek olacağını ve sanayicilerin bu değişime uyum sağlamasının önem taşıdığını ifade etti. Gökçen, Türkiye'nin mevcut üretim yetkinlikleri ve Avrupa'ya yakınlığının yanı sıra şirketlerin yeni teknolojilere uyum kabiliyetlerini geliştirmesinin de rekabet açısından önem taşıdığını belirtti.

Plana: Artık tedarikçinin geleceği de satın alınıyor

Renault Group Ülke Satınalma Direktörü Önder Plana ise otomotivde satın alma kriterlerinin değiştiğine dikkat çekti. Geçmişte kalite, maliyet ve teslimat performansının temel kriterler olduğunu belirten Plana, bugün bunlara sürdürülebilirlik, dijitalleşme, inovasyon, finans, yapay zekâ ve tedarik zinciri risklerinin eklendiğini söyledi. Plana, sürdürülebilirliğin aynı zamanda risk yönetimi anlamına geldiğini ifade ederek, şirketlerin tedarikçilerini değerlendirirken yalnızca bugün sundukları ürüne ve fiyata değil, gelecekteki kapasite ve dayanıklılıklarına da bakması gerektiğini belirtti. “Artık sadece bir parça almıyoruz. Bir firmanın geleceğiyle beraber alıyoruz” yaklaşımını ortaya koyan Plana, tedarikçilerin beş, 10 ve daha uzun yıllar boyunca projeleri sürdürebilecek yapıya sahip olup olmadığının önem kazandığını söyledi. Türkiye sanayisinin esnek ve hızlı hareket edebilen bir yapıya sahip olduğunu belirten Plana, kritik konunun bu dönüşüm hızının korunması olduğunu vurguladı.

“‘Singülarite-tekillik’ sonrası 8 şok edici gelecek” ile insanları, toplumları uyarıyor.

Technological Singularity, yapay zekânın insan zekâsını aşıp kendi kendini durmaksızın geliştirmesiyle öngörülemez bir geleceğe işaret ediyor.

Musk, 2026’nın ilk aylarında “Tekilliğe girdik” ve “2026 tekilliğin yılıdır” diyerek bu eşiğin artık teorik bir gelecek değil, içinde yaşanan bir gerçeklik hâline geldiğini belirtmişti.

Ve şimdiki açıklamalarında insanlığın yaşayabileceği en ürkütücü çağı işaret ediyor.

“Evrensel temel gelir ile kimse çalışmasa bile herkes yüksek gelir elde edecek.

Ama yaşam amacını kaybeden insanlar isyan edecek ve toplum büyük bir kaosa sürüklenecek.”

Ve sonuçta “MEYDAN OKUMASI OLMAYAN BİR HAYAT” ile insanoğlu, zihni pasifize edilmiş, düşünemeyen bir varlığa dönüşecek.

Elon Musk’ın uyardığı “Singülarite sonrası 8 şok edici gelecek”:

1. Herkes ultra yüksek gelire sahip olacak, ama toplum çökecek

Yapay zekâ-AI’nin nimetleriyle çalışmadan zengin bir hayat sürülebilir, ancak yaşam amacını kaybeden insanlar, kaygı ve korkuyla ayaklanmalara yol açacak.

2. Masa başı işlerin yarısı hemen ortadan kalkabilir

Fiziksel emek dışındaki bilgisayar işlerinin yarısı zaten AI tarafından halledilebilir durumda. Geriye sadece yaygınlaşma hızı sorunu kaldı.

3. “Para” kaybolup “elektrik” para birimi olacak

Gelecekte en değerli şey kâğıt para değil, WATT SAYISI (ENERJİ) OLACAK.

Elektriği kontrol eden dünyayı kontrol eder.

4. Çin, AI hesaplama gücüyle dünyayı ezer

Çin, devasa güneş enerjisiyle enerjiyi patlama yaparcasına artırıyor ve AI’yi çalıştıran güçle ABD’yi geride bırakıyor.

5. AI’yi yerleştirmek için “uzay” en ucuz yer olacak

Gece ve hava engeli olmayan uzay boşluğunda, sınırsız güneş ışığıyla AI’yi neredeyse bedavaya 24 saat tam kapasite çalıştırabilirsiniz.

6. Dev bataryalarla kullanılabilir elektrik iki katına çıkacak

Gece şarj edip gündüz kullanma sistemini tam uygularsanız, yeni santral kurmadan ABD’nin elektrik arzı iki katına ulaşır.

7. Robotlar insanın her arzusunu tatmin edecek

AI-ROBOT-NANOTEKNOLOJİ, istediğiniz şeyleri sağlayacak, sağlık sorunlarını çözecek ve maddi yoksunluk yeryüzünden tamamen silinecek.

8. En büyük tehlike “meydan okuması olmayan bir hayat”

Zorluğun da hedefin de olmadığı bir dünyada, insanlık WALL-E filmindeki gibi sadece koltuğa yayılıp şişmanlayan, motivasyonsuz bir varlığa dönüşecek.

Sonuç itibarıyla:

“AI-yapay zekâ ile her isteğin karşılandığı, geçim sıkıntısı-para sıkıntısı çekilmeyen bir yaşam gelebilir; ancak zihin düşünce yeteneğini kaybettiği anda, insanlık çalışmanın ve yaşamın anlamını kaybederek motivasyonsuzluğa ya da çılgınlığa sürüklenmek zorunda kalabilir.”

Kaynak: Elon Musk Tesla Grp, Araştırmacı 松田悠玄＠独り起業22年目--Matsuda

Yazılı açıklamasında, iklim krizi ve doğal afetlerin tarım üzerindeki olumsuz etkilerini en aza indirmeyi hedeflediklerini belirten Yumaklı, üreticilerin emeklerini güvence altına almak adına sigorta kapsamını her geçen yıl daha da büyüttüklerini vurguladı.

Yumaklı, yeni düzenlemeyle birlikte Bitkisel Ürün Sigortası ve Temel Sigorta Paketi'nde teminat kapsamının genişletildiğine dikkati çekerek şunları ifade etti:

"Daha önce kayısı, elma, armut, ayva, şeftali, nektarin, erik, kiraz ve vişne ürünlerinde uygulanan don hadisesi teminatına ceviz, badem, Trabzon hurması, dut, nar, incir, kivi, hünnap, yenidünya, muşmula, kızılcık, kuşburnu, alıç, keçiboynuzu, muz ve kestane olmak üzere 16 ürün daha eklendi. Ayrıca Gelir Koruma Sigortası kapsamında mevcut buğday, arpa ve çavdar ürünlerine ek olarak tritikale de teminat altına alındı. Üreticilerden gelen talepler doğrultusunda pelemir ürünü de TARSİM kapsamına dahil edilirken enginar ürününde çok yıllık yetiştiricilikte dolu paket teminat başlangıç esasları yeniden belirlendi. 2027'den itibaren teminat dönemi öncesi yaşanan don hadisesine karşı kapsama alınan ürün sayısı 9'dan 25'e çıkarıldı, Temel Sigorta Paketi'ne de 16 ürün daha dahil edilerek teminat 25 ürüne yükseltildi."

"Şanlıurfa ve Kayseri'de uygulanmaya başlanacak"

Başta kuraklık olmak üzere üreticilerin Köy Bazlı Verim Sigortası teminatlarında yer alan ürünlerde yaşanan verim kayıplarını parsel bazında güvence altına alan Parsel Bazlı Verim Sigortası'nın pilot olarak Tekirdağ'dan sonra Şanlıurfa ve Kayseri'de de uygulanmaya başlanacağını bildiren Yumaklı, akabinde uygulamanın tüm Türkiye'de hayata geçirileceğini belirtti.

Yumaklı, bunun yanı sıra şeker pancarı tohumluk üretiminde, yaban domuzunun erkek bitkileri yemesi nedeniyle oluşan verim kayıpları ile baraj kapaklarının açılması sonucu meydana gelen sel ve su baskını hasarlarının da teminat kapsamına eklendiğini belirterek, büyükbaş hayvan hayat sigortalarında üretici lehine atılan adımlara ilişkin şu bilgiyi verdi:

"İnfertilite (kısırlık) nedeniyle oluşan mecburi kesim hasarlarında poliçe döneminde buzağılamış olma şartı, poliçe başlangıcından 120 gün öncesine çekildi. Geniş kapsamlı tarifede yetiştiriciler, talepleri halinde buzağılarını birinci günden itibaren sigortalatabilecek. Süreçlerin daha şeffaf ve hızlı takibi için Bakanlığın Güvenli Elektronik Küpe İzleme Sistemi ile TARSİM entegrasyonu sağlandı. Arıcılık sigortasında ise kar yağışından kaynaklı heyelan hasarları teminat kapsamına alınırken kovan bedeli 5 bin 500 liradan 6 bin 500 liraya yükseltildi."

"Seracılara ve gazi yakınlarına indirim"

Bakan Yumaklı, seracılık faaliyetlerini desteklemek amacıyla sera sigortalarında örtü onarım masrafının 6 bin 500 liradan 8 bin 500 liraya çıkarıldığını ifade ederek, "Modernize edilen seralarda poliçe primi üzerinden yüzde 5 prim indirimi uygulanacak olup, risk inceleme çalışmalarındaki ölçüm toleransı yüzde 15'ten yüzde 20'ye yükseltildi. Sosyal destekler kapsamında ise mevcutta şehit yakınları ve gazilere uygulanan indirim imkanı, gazi yakınları için de geçerli hale getirildi." dedi.

Tarımsal üretimin en önemli sacayaklarından tarım sigortaları alanında tüm paydaşlarla güçlü işbirliği içinde sistemin geliştirilmesine, üretici ve yetiştiricilerin faaliyetlerinin devamlılığına katkı sağlamak üzere çalışmalar yürüttüklerini belirten Yumaklı, şunları kaydetti:

"Tarım Sigortaları Kanunu ile 2006'da faaliyetlerine başlayan TARSİM Sistemi, tarım sigortaları alanında dünyadaki en başarılı kamu-özel sektör-STK işbirliği modellerinden biri haline gelmiştir. Sigortalanabilir ve ölçülebilir nitelikteki tüm risklerin kapsama alınması yönünde yoğun çalışmalar gerçekleştirdiğimiz sistemin teminat kapsamı, risk ve ürün bazında her yıl genişletilmektedir. 2027 yılı düzenlemelerimizle şemsiyeyi daha da genişletmiş olduk. Çalışmalarımızda her zaman büyük desteğini gördüğümüz Cumhurbaşkanı'mız Sayın Recep Tayyip Erdoğan'a bu vesileyle tüm üreticilerimiz adına teşekkür ediyorum."

Buna göre, İstanbul, geçen ay 5 milyar 736 milyon dolarla en fazla ihracat yapan il oldu. Kentin dış satımı, geçen yılın aynı ayına göre yüzde 27,3 arttı. İstanbul'u, 3 milyar 733 milyon dolar ve yüzde 25,6 yükselişle Kocaeli, 1 milyar 972 milyon dolar ve yüzde 13,1 artışla İzmir takip etti.

Kıymetli veya yarı kıymetli taşlar faslı, 1 milyar 441 milyon 892 bin dolarla İstanbul'un ihracatında ilk sırada yer aldı. Bu faslı, 461 milyon 455 bin dolarla örme giyim eşyası ve aksesuarları, 454 milyon 157 bin dolarla kazanlar-makineler izledi.

Kocaeli'de motorlu kara taşıtları, 1 milyar 470 milyon 764 bin dolarla en fazla dış satım yapılan sektör oldu. Bu faslı, 343 milyon 725 bin dolarla elektrikli makine ve cihazlar, 333 milyon 384 bin dolarla mineral yakıtlar ve yağlar takip etti.

İzmir'in ihracatında mineral yakıtlar ve yağlar, 333 milyon 602 bin dolarla ilk sırada yer aldı. Söz konusu faslın ardından 193 milyon 138 bin dolarla kazanlar-makineler, 164 milyon 621 bin dolarla tütün ve tütün yerine geçen işlenmiş maddeler geldi.

İlk 3 ilin en fazla ihracat yaptığı ülkeler

İstanbul'un ihracatında 768 milyon 256 bin dolarla İsviçre ilk sırada yer aldı. Bu ülkeyi, 483 milyon 169 bin dolarla ABD ve 329 milyon 139 bin dolarla Almanya izledi.

Kocaeli, en fazla ihracatı 422 milyon 237 bin dolarla İngiltere'ye yaptı. Bu ülkenin ardından 356 milyon 425 bin dolarla Almanya ve 210 milyon 151 bin dolarla ABD geldi.

İzmir'in en fazla ihracat yaptığı ülke, 203 milyon 913 bin dolarla Almanya oldu. Bu ülkeyi, 177 milyon 673 bin dolarla İspanya, 169 milyon 5 bin dolarla ABD takip etti.

İhracatını tutar bazında en çok artıran iller

Eylülde, yıllık bazda ihracatını en fazla artıran iller sıralamasında İstanbul 1 milyar 231 milyon dolarlık artışla ilk sırada geldi. İstanbul'u, 761 milyon dolarla Kocaeli, 311 milyon dolarla Mersin izledi.

Ocak-eylül döneminde 28 il 1 milyar doların üzerinde ihracat yaptı, 54 il de dış satımını artırdı.

Ege Su Ürünleri ve Hayvansal Mamuller İhracatçıları Birliği, 2026’nın ilk 9 ayında ihracatını yüzde 15 artırarak 1 milyar 509 milyon dolara taşıdı. Eylül ayında 193 milyon dolarlık ihracata imza atan Birlik, Ege İhracatçı Birlikleri çatısı altında tarihinde ilk kez ayın ihracat şampiyonu oldu. Ege Su Ürünleri ve Hayvansal Mamuller İhracatçıları Birliği Başkanı Ufuk Atakan Demir, “Hedefimiz zirveye çıkmakla yetinmeyip zirveye demir atmak” dedi.

Ağustos ayında son 12 aylık ihracatı ilk kez 2 milyar dolar barajını aşan Ege Su Ürünleri ve Hayvansal Mamuller İhracatçıları Birliği, eylül ayında gerçekleştirdiği 193 milyon dolarlık ihracatla Ege İhracatçı Birlikleri bünyesindeki 12 ihracatçı birliği arasında ilk kez ayın ihracat lideri oldu. Birlik, 2026 yılının ocak-eylül döneminde ihracatını geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 15 artırarak 1 milyar 313 milyon dolardan 1 milyar 509 milyon dolara çıkardı ve yeni bir rekora imza attı.

“Hedefimiz zirveye demir atmak”

Eylül ayında Ege İhracatçı Birlikleri bünyesinde ilk kez en fazla ihracat gerçekleştiren birlik olmanın gururunu yaşadıklarını belirten Demir, sektörün 25 yıllık dönüşümüne dikkat çekti. Su ürünleri sektörünün ihracatın lokomotifi olmayı sürdürdüğünü belirten Demir, 2026 yılının ocak-eylül döneminde su ürünleri ihracatının 1 milyar 222 milyon dolara ulaştığını söyledi. Su ürünlerinin Birliğin toplam ihracatındaki payının yüzde 81'e yükseldiğini kaydeden Demir, levrek, çipura ve Türk somonunun uluslararası pazarlardaki güçlü konumunun ihracat performansına önemli katkı sağladığını vurguladı.

Yumurta ihracatında yüzde 79 artış

Su ürünlerinin yanı sıra diğer ürün gruplarında da ihracat artışlarının yaşandığını belirten Demir, “Yumurta ihracatımız 2026 yılının ocak-eylül döneminde yüzde 79 artışla 71 milyon dolardan 128 milyon dolara yükseldi. Böylece yumurta, su ürünlerinin ardından en fazla ihracat gerçekleştirdiğimiz ürün gruplarından biri oldu. Aynı dönemde kanatlı sektörümüz 93 milyon dolar, süt ürünleri sektörümüz 27 milyon dolar, bal sektörümüz 10,6 milyon dolar, diğer ürün gruplarımız ise 24 milyon dolar ihracat gerçekleştirdi. Tüm ürün gruplarımızın katkısıyla ihracatımızı 2027 yılında 2,3 milyar dolara taşımayı hedefliyoruz” diye konuştu.

İhale, 20 Ekim saat 14.00'te Lüleburgaz Ticaret Borsası'nda gerçekleştirilecek.

Konuya ilişkin şartname, Tarım İşletmeleri Genel Müdürlüğü ile Polatlı Tarım İşletmesinde mesai saatlerinde görülebilecek.

Türkiye otomotiv sanayisinin gündeminde Avrupa Birliği’nin “Made in Europe” yaklaşımı ve bu kapsamda şekillenecek yeni yatırım kuralları var.

Otomotiv Sanayii Derneği'nin (OSD) 2026’nın ilk dokuz ayına ilişkin verileri açıkladığı toplantıda konuşan OSD Başkanı Cengiz Eroldu, Avrupa’nın Çin’in agresif ihracat politikalarına karşı kendi sanayisini koruma çabasını anladıklarını ancak daha rekabetçi bir Avrupa otomotiv sanayisinin Türkiye’yi dışarıda bırakarak kurulamayacağını söyledi. Türkiye’nin Avrupa otomotiv değer zincirinin önemli bir parçası olduğunu vurgulayan Eroldu, iki tarafın benzer politikalar izlemesi gerektiğini belirtti. 

“Yeni montaj fabrikalarına ihtiyacımız yok” 

Türkiye'deki otomotiv STK'ları olarak geçen ay bir ortak pozisyon belgesi yayınladıklarını anımsatan Eroldu, "Bu belgenin arkasında OSD, OİB ve TAYSAD var. Biz daha güçlü bir Avrupa otomotiv sanayinin Türkiye’siz olmayacağına ama bunun için de benzer politikaları benimseyen bir değer zincirinin olması gerektiğine inanıyoruz. Türkiye'nin AB'nin rekabetçiliğine önemli bir katkısı var. AB’nin buradaki ana amacı Çinlilerin agresif politikalarına karşı kendi sanayilerini ve kendi sistemlerini korumak, bunu anlıyoruz. Ama bunu daha güçlü bir Avrupa otomotiv sanayi kurulmak isteniyorsa bunun için Türkiye'nin de muhakkak bunun bir parçası olması lazım" dedi. Avrupa’daki bürokrat ve parlamenterlerle temaslarını sürdürdüklerini belirten Eroldu, Türkiye’nin yarattığı katma değerin ve sanayi entegrasyonunun yeterince bilinmediğini söyledi.

Made in Europe tartışmasının önemli başlıklarından biri de Çinli üreticilerin Avrupa ve Türkiye’de yapacağı yatırımlar. Eroldu, yabancı yatırımlara karşı olmadıklarını ancak bu yatırımların Türkiye’ye teknoloji ve katma değer kazandırması gerektiğini vurguladı. “Türkiye’nin yeni montaj fabrikalarına ihtiyacı yok. Türkiye’ye teknoloji getirecek, Türkiye’de Ar-Ge yapacak yatırımlara ihtiyaç var” diyen Eroldu, yeni yatırımların yerli tedarik sanayisini geliştirmesini ve rekabet gücünü artırmasını beklediklerini kaydetti.

Çin’in Avrupa’daki payı yüzde 10’a çıktı 

Çin’in üretim kapasitesini değerlendirmek için ihracata daha agresif yöneldiğine dikkat çeken Eroldu, Çin’in ilk sekiz aylık otomotiv ihracatının 7,1 milyon adede ulaştığını ve geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 67 arttığını aktardı. Sunumda paylaşılan verilere göre Çinli araçların Avrupa pazarındaki payı da geçen yılın ilk sekiz ayında yüzde 6 iken bu yıl yüzde 10’a yükseldi. Eroldu, Avrupa Birliği’nin 2025’te Çin ile ticaretinde 304 milyar dolarlık açık verdiğini, otomotivdeki açığın ise 17 milyar Euro olduğunu belirtti. Türkiye’nin Çin ile dış ticaret açığının da 33 milyar Euro seviyesinde bulunduğunu kaydeden Eroldu, Çin’den ithalatın yüksek, bu ülkeye ihracatın ise sınırlı kalmasının sürdürülebilir bir denge oluşturmadığını söyledi. Türkiye’de Çinli araçların pazar payının geçen yılın ilk dokuz ayında yüzde 8,7 iken bu yıl yüzde 5,8’e gerilediğini belirten Eroldu, ek vergilerin bu tabloda etkili olduğunu ifade etti.

Üretim düştü, ihracat geliri arttı 

OSD’nin 2026’nın ilk dokuz ayına ilişkin verileri, sektörde üretim ve adet bazında ihracat gerilerken ihracat gelirinin arttığını ortaya koydu. Toplam otomotiv üretimi geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 6 azalarak 971 bin 159 adet oldu. Otomobil üretimindeki düşüş ise yüzde 17’ye ulaştı ve üretim 528 bin 366 adet olarak gerçekleşti. Traktör üretimi dahil toplam üretim 986 bin 584 adede çıktı. Toplam otomotiv ihracatı adet bazında yüzde 11 gerileyerek 685 bin 671 adet olurken otomobil ihracatı yüzde 27 düşüşle 317 bin 970 adette kaldı. Buna karşılık sektörün ihracat geliri yüzde 3 artarak 31,1 milyar dolara yükseldi. Böylece sektör, Türkiye’nin toplam ihracatının yüzde 17’sini gerçekleştirerek liderliğini korudu. Eroldu, ihracat gelirindeki artışta daha yüksek değerli, hibrit ve teknolojik açıdan gelişmiş araçların payının yükselmesinin etkili olduğunu belirtti. Üretimdeki gerilemenin ise ağırlıklı olarak otomobil grubundan kaynaklandığını söyledi.

Yatırımlar son çeyrekte sonuç verecek

Otomotiv sanayisinin önemli bir yatırım döneminden geçtiğini belirten Eroldu, üretim ve ihracattaki düşüşün kalıcı bir zayıflık olarak değerlendirilmemesi gerektiğini savundu. Erdoğdu, yatırımların devreye girmesiyle ilk dokuz ayda görülen zayıf tablonun yılın son çeyreğinde kısmen toparlanmasını beklediklerini kaydetti. Toplam otomotiv pazarı ilk dokuz ayda yüzde 13 daralarak 832 bin 521 adede geriledi. Otomobil pazarı yüzde 15 düşüşle 627 bin 977 adet olurken ticari araç pazarındaki gerileme yüzde 5 düzeyinde kaldı. Buna karşın yerli üretim araçların pazardaki payı arttı. Otomobilde yerli araç payı yüzde 29’dan yüzde 35’e, hafif ticari araçlarda yüzde 21’den yüzde 24’e, kamyonlarda yüzde 59’dan yüzde 64’e çıktı. Eroldu, son aylarda pazarda görülen zayıflamaya ve finansal koşulların etkisine rağmen pazarın 1 milyon adedin altına düşmeyeceği görüşünü dile getirdi. 

Türk ayakkabı sektörü, ihracat pazarlarında artan maliyetlerin yanı sıra Çin’in alıcılara sunduğu düşük faizli finansmanın baskısıyla karşı karşıya. Türkiye Ayakkabı Sanayicileri Derneği (TASD) Başkanı Berke İçten, Çin’in kendi ürünlerini satın alan yurt dışındaki firmalara kredi sağlayarak rekabeti fiyatın ötesine taşıdığını söyledi. Türk üreticilerin maliyet artışlarıyla mücadele ettiği ve yüzde 50-55 gibi bir maliyet ile borçlandığı bir dönemde, alıcıların uygun fiyat ve yüzde 1 gibi maliyetli finansman imkanını bir arada sunan Çin’e yöneldiğini belirten İçten, bu durumun ihracattaki gerilemenin önemli etkenlerinden biri olduğunu ifade etti.

Dünya sıralamasında 6'dan 10'a düştük 

Bilindiği üzere Türkiye ayakkabı sektörü, 2022 yılından bu yana yüksek üretim maliyetlerinin yanı sıra yine uzun süredir devam eden finansman maliyetleri nedeni ile zorlu bir dönemden geçiyor. Aradan geçen 3 yılda bu nedenle istihdamda 150 bin kişilik kayıp yaşanırken binlerce üretim tesisi de kapısına kilit vurdu. Türkiye'nin ayakkabı üretimi 2025'te yaklaşık yüzde 14 azalarak 391 milyon çifte inerken, dünya üretimindeki payı yüzde 1,6'ya geriledi. İhraç edilen ayakkabı miktarı 184 milyon çifte düştü, Türkiye dünya ihracat sıralamasında 6'ncılıktan 10'unculuğa indi. Tüm bunların sebebi sadece Türkiye’nin özgü şartlarından kaynaklanmadı; ayakkabı üretim ve ihracatında agrasif bir politika izleyen Çin gibi ülkelerin uygulamaları yer aldı. TASD Başkanı Berke İçten, bu dönemde Çin’in sadece düşük üretim maliyetleri ile değil, uyguladığı düşük faizli kredi ile de rakiplerinden pay kaptığını anlattı. İçten,“Çin, bizim çalıştığımız pazarlardaki alıcılara ‘Yeter ki Çin’den mal al, Yuan ile ödeme yap, sana yüzde 1 faizle kredi vereyim’ diyor. Biz yüzde 50-55 maliyetle borçlanırken alıcıya hem uygun fiyat hem de düşük maliyetli finansman sunuluyor” dedi. İçten, ihracat pazarlarındaki kayıplarda Türkiye’de yükselen üretim maliyetlerinin yanı sıra Çin’in satın almayı kolaylaştıran bu yaklaşımının da önemli bir etken olduğunu söyledi.

Rekabet artık sadece fiyatla değil

İçten’in verdiği bilgiye göre Çin’in bu politikası özellikle Orta Asya, Arap ülkeleri ve Afrika’da öne çıkarken, Doğu Avrupa’da da benzer uygulamalarla karşılaşılıyor. Afrika’da kurulan depolarla ürünün alıcıya yakınlaştırıldığını belirten İçten, rekabetin yalnızca fabrikadan çıkan ayakkabının fiyatıyla sınırlı kalmadığını, finansman ve teslimat olanaklarının da satın alma kararını etkilediğini anlattı. Çin’den ürün alımının yuan ile yapılmasının teşvik edildiğini kaydeden İçten, bu yaklaşımın Çin para biriminin uluslararası ticarette kullanımını da desteklediğini ifade etti. Böylece Türk üreticiler, kendi maliyetlerindeki artışın yanında müşterilerine sunulan finansman avantajıyla da rekabet etmek zorunda kalıyor. İçten, Çin’in uygulamalarının müşteri kayıpları üzerindeki etkisini tek başına sayısallaştırmanın mümkün olmadığını, ancak fiyat ve satın alma kolaylığının birlikte değerlendirilmesi gerektiğini söyledi. Avrupa’da da işletmelerin krediye erişiminin her zaman kolay olmadığına dikkat çeken İçten, uygun fiyatlı ürüne düşük faizli finansmanın eklenmesinin alıcı açısından güçlü bir tercih nedeni oluşturduğunu belirtti. Bu rekabet, Türkiye’ye gelen siparişlerin niteliğini de değiştiriyor. İçten, yüksek adetli alımların giderek Çin ve diğer Uzakdoğu üreticilerine yöneldiğini, Türkiye’nin ise daha küçük siparişler ve hızlı teslimat gerektiren işlerde öne çıkmaya çalıştığını anlattı. “Kimse gelip ‘Senden beş konteyner mal alacağım, bana fiyat ver’ demiyor. Beş konteyner mal alacak olan Çin’e, Uzakdoğu’ya gidiyor. Bize bir modelden 50 çift, diğerinden 30 çift, bir başkasından 40 çift sipariş geliyor” diyen İçten, bu talebin ağırlıklı olarak yüksek katma değerli ürünlerde oluştuğunu söyledi.

TÜRKİYE’DEN ALIMI BIRAKAN GRUPLAR VAR

Büyük alım gruplarının Türkiye’deki tedarik faaliyetlerinde de gerilemeye yol açtı. Inditex ve Tamaris grubu Türkiye’den alımlarını sonlandıran gruplar arasında yer alırken Deichmann da alımını oldukça düşüren gruplar arasında yer aldı. İçten bu kararları tek başına Çin’in kredi politikasına bağlamadı. Üretim maliyetleri, fiyat rekabeti ve satın alma koşullarının birlikte etkili olduğunu vurguladı. “Çift başına 40, 50, 60 dolarlık ayakkabılar satarak en azından pazarı tutabilir miyiz diye çalışıyoruz” diyen İçten, AYMOD fuarının daha butik bir yapıya kavuşmasının arkasında bu arayışın bulunduğunu ifade etti. Ancak İçten, fuar özelindeki bu yönelimin sektörün tamamı için uygulanabilecek bir çözüm olmadığının altını çizdi. Deri ayakkabının toplam üretimde adet bazındaki payının yaklaşık yüzde 15 olduğunu, üretimin yaklaşık yüzde 80’inin ise orta ve düşük segmentteki ürünlerden oluştuğunu belirtti. Daralma, bazı işletmeleri üretimi küçültmeye, bazılarını ise üretimden ticarete yönelmeye itiyor. İçten, kendi markası ve satış ağı bulunan firmaların Çin’den ya da başka ülkelerden ürün getirerek pazardaki varlığını sürdürmenin yollarını araştırdığını söyledi. Üretime ara veren işletmelerin bir kısmının makinelerini beklemeye aldığını, bir kısmının ise satılması için makinecilere teslim ettiğini belirten İçten, atıl kalan ekipmanın da beklenen değeri bulamadığını ifade etti. Çin’de üretilen yeni makinelerin fiyatlarının, Türkiye’deki bazı ikinci el makinelerden daha uygun olmasının bu kaybı derinleştirdiğini anlattı.

Küresel çelik piyasalarında kartlar yeniden dağıtılırken, Türk çelik sektörü ticaret savaşları, AB kotaları ve Çin’in pazar üzerindeki ağır baskısına karşı alternatif pazar arayışlarını hızlandırdı. Sektörün en büyük pazarı konumundaki Avrupa Birliği’nin korumacı önlemlerini sıkılaştırması ve kotaları aşağı çekmesi üzerine Türk ihracatçısı, sanayisinde çelik üretimi bulunmayan ve Rusya-Ukrayna savaşı sonrası tedarik kanalları değişen Baltık ülkelerine odaklandı.

Çelik İhracatçıları Birliği (ÇİB), 4-9 Ekim 2026 tarihlerinde Letonya ve Litvanya’ya kapsayıcı bir sektörel ticaret heyeti düzenledi. Riga ve Vilnius’ta gerçekleştirilen ikili iş görüşmelerine Türkiye’den 19 çelik üreticisi ve ihracatçısı katılırken, bölgeden 70’i aşkın ithalatçı ve tüccar firma temsilcisiyle 300’ün üzerinde iş görüşmesi yapıldı. Temaslarda 100 milyon dolara yakın doğrudan iş hacminin temelleri atıldı.

Rusya'nın payına Türkiye aday 

Saha gezisi ve ikili görüşmeleri değerlendiren ÇİB Denetim Kurulu Üyesi Yavuz Kılıç, Baltık ülkelerinde yerel bir çelik üretiminin bulunmadığına ve bölgenin tamamen ithalata bağımlı olduğuna dikkat çekti. Rusya-Ukrayna savaşı öncesinde bölgenin en büyük tedarikçisinin Rusya olduğunu hatırlatan Kılıç, “Savaşın ardından sınırların kapanması ve metalürji ürünlerinin Rusya ile Ukrayna’dan gelmeyişi, Türk çelik üreticileri için ticaret akışlarının yönünü değiştirebilecek önemli bir kapı araladı. Letonya’nın savaştan önce Rusya’dan çelik ithalatı oranı yüzde 60-65 seviyelerindeydi. Şimdi bu pazarın yeni ve güvenilir tedarikçilere ihtiyacı var” diye konuştu.

Bölgeye ilişkin istatistikler de dönüşümü net bir şekilde ortaya koyuyor. ÇİB verilerine göre Litvanya, 2025 yılında 1,45 milyon tonluk çelik ithalatı gerçekleştirirken, Türkiye 148 bin 404 tonluk satışla ülkenin toplam ithalatında yüzde 10,2 pay alarak Polonya’nın ardından ikinci sıraya yerleşti. Letonya ise 2025’te 719 bin ton çelik ithal ederken, Türkiye’den doğrudan 22 bin tonun üzerinde alım yaptı. Litvanya üzerinden bölgeye giren sirkülasyon da dikkate alındığında, Türk ihracatçısı Letonya ve Litvanya pazarındaki toplam varlığını orta vadede iki katına çıkarmayı hedefliyor. Bölgede en çok talep gören ürün gruplarının başında ise inşaat çeliği, dikişli boru ve yassı sıcak ürünler geliyor.

Kotalar Avrupalı alıcıları da vurdu 

Sektörün karşı karşıya olduğu en büyük engel ise AB’nin korumacı koruma önlemleri ve daralan kotalar... AB’nin toplam ithalat kotasını 35 milyon tondan 18,5 milyon tona kadar düşürdüğünü vurgulayan ÇİB yetkilileri, bu durumun Türkiye’nin AB’ye olan genel ihracat hacmini neredeyse yüzde 50 oranında kısıtlama riski taşıdığını ifade ediyor. Türkiye’nin AB’ye çelik satmakla ilgili bir kalite veya pazar sorunu olmadığını belirten Yavuz Kılıç, “Asıl meselemiz satamamak değil, kotasızlık nedeniyle daha fazla satamamak. Avrupa Birliği’nin bize verdiği kotalar hızla doluyor. Hatta kotaların düşmesi Avrupa’daki üreticilerin termin sürelerini 3-4 aya kadar uzattı ve fiyatları tırmandırdı. Avrupalı alıcılar kota aşımında vergi ödeyerek dahi Türkiye’den mal almak zorunda kalacak bir noktaya gelebilir” değerlendirmesinde bulundu.

Bunun yanı sıra Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (CBAM) belirsizlikleri ve akreditasyon süreçlerinin sektörü zorladığını aktaran Kılıç, Türk çelik sektörünün hurdadan üretim yapması (EAF tesisleri) nedeniyle yeşil dönüşümde Uzak Doğu’lu rakiplerine göre çok daha avantajlı ve hazır olduğunun altını çizdi.

Çin’in 160 milyon tonluk ihracat baskısı

Çelik sektörünün bir diğer küresel tehdidi ise Çin’in agresif ihracat stratejisi. ABD ve Avrupa pazarlarının korumacı duvarlarla kapanması üzerine Çin’in diğer açık pazarlara yüklendiğini kaydeden Yavuz Kılıç, “Çin’in küresel pazara sunduğu ihracat miktarı 160 milyon ton seviyelerine kadar çıktı. Türkiye’nin toplam yıllık çelik ihracatı ise 19,2 milyon ton. Aradaki ölçek farkı çok büyük. Çin, yüksek üretim adetleri ve fi yat baskısıyla piyasayı zorluyor. Biz hıza, esnekliğe, lojistik yakınlığa ve kaliteye odaklanarak bu baskıyı göğüslüyoruz. Nitekim tüm engellere rağmen 2025’te üretimimizi yüzde 3,3 artırarak 38,1 milyon tona çıkardık; ham çelik üretiminde Avrupa birinciliğimizi korurken dünyada 7’nci, ihracatta ise 5’inci sıradaki yerimizi tahkim ettik” diye konuştu.

Çelik sektörünün ‘Davos’u İstanbul’da olacak

Türk çelik sektörü, küresel ticaretteki tıkanıklıkları aşmak ve uluslararası arena için bir diyalog zemini oluşturmak amacıyla dev bir organizasyona hazırlanıyor. ÇİB organizasyonunda 25- 27 Ekim 2026 tarihlerinde İstanbul’da Çırağan Palace Kempinski ve Swissotel The Bosphorus’ta gerçekleştirilecek olan "Steel Networking Summits", dünya çelik devlerini bir araya getirecek. Sektörün "Davos"u olarak nitelendirilen etkinliğe 50’den fazla ülkeden 500’e yakın üst düzey temsilcinin katılması bekleniyor. ArcelorMittal ve Tata Steel gibi küresel üreticilerin yanı sıra Eurofer ve Eurometal başkanlarının da katılacağı zirvede, ticaret savaşları, yeşil dönüşüm, yapay zeka ve küresel tedarik zincirleri masaya yatırılacak. Zirve kapsamında düzenlenecek alım heyetleriyle de en az 1 milyar dolarlık iş hacminin temellerinin atılması hedefleniyor.

Suudi Arabistan’ın ekonomik geleceği için kritik önemdeki büyüme ve çeşitlenme hamlesi, savaşın gölgesinde yeni bir darbe aldı. Hürmüz Boğazı’ndaki aksaklıkların petrol ihracatını sınırladığı bir dönemde ülkenin, havaalanlarına yönelik art arda saldırılar krizin boyutunu genişletti. Riyad’daki Kral Halid Uluslararası Havalimanı’na düzenlenen ve en az 12 kişinin öldüğü, 300’den fazla kişinin yaralandığı Husi saldırıları güvenlik endişelerini ekonomik toparlanmanın merkezine taşıdı. 

Borsa yılın en düşük seviyesinde 

Suudi Arabistan borsasının gösterge endeksi TASI’de parşemba günü başlayan düşüşler dün devam etti. Borsa yılın en düşük seviyesine indi. Ülkenin en büyük bankalarından Saudi National Bank ve enerji devi Saudi Aramco hisseleri sert geriledi.

Petrol geliri var toparlanma garantisi yok 

Suudi ekonomisi, savaşın ilk aşamalarında yüksek petrol fiyatları ve alternatif ihracat altyapısı sayesinde kayıplarını sınırlayabileceği umudunu koruyordu. Hürmüz Boğazı’ndaki sorunlara karşı Doğu-Batı petrol boru hattı, ham petrolün Kızıldeniz üzerinden taşınmasına imkân tanıyordu. Ancak boru hattının saldırılar sonrasında devre dışı kalması, bu güvenlik supabını da zayıflattı. Suudi petrol üretimi şubattaki günlük 10,9 milyon varil düzeyinden ağustosta 6,2 milyon varile geriledi. Boru hattındaki kesintinin uzaması, ihracat kapasitesini ve petrol gelirlerinin sürekliliğini tehdit ediyor.

Son olarak havaalanlarının hedef alınması, enerji sektörünün dışındaki faaliyetleri de tehdit ediyor. Uçuşların aksaması, seyahat uyarıları ve artan sigorta maliyetleri iş dünyasının hareketliliğini sınırlarken, turizm için kayıp anlamına geliyor ve şirketlerin yatırım kararlarını ertelemesine yol açabilir.

Yatırımcı güvenine çifte baskı 

Suudi Arabistan’ın 2030 Vizyonu, petrol dışı sektörleri büyütme, turizmi geliştirme ve ülkeyi uluslararası yatırımın merkezlerinden biri haline getirme hedefleri üzerine kurulu. Bu stratejinin başarısı yalnızca kamu yatırımlarına değil, yabancı şirketlerin uzun vadeli güvenine de bağlı. Riyad ve Abha havaalanlarına yönelik saldırıların tekrarlanması, ülkeye ulaşımın güvenilirliği ve iş yapma koşulları hakkındaki soru işaretlerini artırıyor. Uluslararası etkinliklerin düzenlenmesi planlansa da uçuş iptalleri, seyahat uyarıları ve katılımcıların güvenlik kaygıları, toplantıların ekonomik etkisini azaltabilir.

Uzmanlara göre, önümüzdeki dönemde piyasalar üç göstergeye odaklanacak: petrol üretimi ve ihracatının ne hızla normale döneceği, hava ulaşımındaki aksaklıkların kalıcı hale gelip gelmeyeceği ve yabancı yatırımcıların planlarını değiştirip değiştirmeyeceği. Güvenlik riskinin kontrol altına alınması toparlanma beklentilerini yeniden güçlendirebilir. Buna karşılık saldırıların enerji tesislerinden sivil altyapıya yayılması ülkenin risk primini yükseltip yatırımları olumsuz etkileyebilir.

Büyüme tahminlerinde sert ayrışma

Suudi Arabistan'daki Doğu-Batı petrol boru hattına ve diğer hedeflere yönelik saldırılar, krallıkta bu yıl beklenenden daha büyük bir ekonomik daralmaya yol açabilir. Arab Gulf States Institute, reel gayri safi yurtiçi hasılanın (GSYİH) 2026'da yüzde 6,5 oranında daralabileceği tahmininde bulundu. Bu, birkaç ay öncesine göre önemli ölçüde daha zayıf bir sonuç .Tahmindeki en büyük değişiklik, petrol üretiminin daha olumsuz bir görünüm sergilemesi, ve petrol dışı büyümenin de daha önce düşünüldüğünden daha fazla zayıf1laması beklentisine dayanıyor.

Petrol dışındaki büyüme motoru da riskte

Suudi Arabistan’ın ekonomik dönüşüm programı; turizm, havacılık, eğlence, spor organizasyonları ve uluslararası yatırım etkinliklerini petrol dışı büyümenin önemli unsurları haline getirmeyi amaçlıyor. Ancak havaalanlarına yönelik saldırılar ve seyahat uyarıları, bu sektörlerin ihtiyaç duyduğu güven ve erişilebilirliği zedeliyor. Uçuşların aksaması ziyaretçi sayısını azaltabilir; şirketlerin seyahatlerini ertelemesi konferans ve organizasyonlardan beklenen ekonomik getiriyi düşürebilir.

Geçtiğimiz hafta borsada geri çekilme sınırlı kalsa da hisse bazlı fiyat oynaklığı tepe noktasına ulaştı. BIST Tüm kapsamındaki 582 hissenin 320’s i haftayı kayıpla tamamladı;14 hissedeki erime %40’ı geçti. Hedef Holding, Lydia Yeşil Enerji ve Creditwest Faktoring’te haftalardır süren satış paniği bir anda yerini şaşırtıcı biçimde tavan serisine bıraktı. Yatırımcı psikolojisinin hızla yön değiştirebildiği bir ortamda, ekrandaki anlık yükselişin cazibesine kapılmak zarar ettirebilir. İşlem yapmadan önce firmanın gerçek kâr üretme gücünü kontrol etmeli.

Tavanda risk devam ediyor

Ağustostan bu yana düşen Hedef Holding, alıcıların gelmesiyle haftayı %60,66 artışla kapattı. Altı aylıkta görünen 810,6 milyon TL gelirin 778,7 milyon TL’si elindeki hisse değer artışından kaynaklı. Portföydeki hisselerin değer kaybı gelirini aşağı çekme olasılığını artırıyor. Bu durum makul seviyelere yaklaşan çarpanları dokuz aylıkta tekrar marjinalleştirmesi beklenmeli. 17 Eylül’den beri taban gören Lydia Yeşil Enerji, geçtiğimiz hafta beş tavanla% 60,91 yükseldi. Fon krizine yönelik yürütülen soruşturmada şirket yönetim kurulu başkanının ifadesine başvurulması tahtada satış baskısını artırırsa da, geçen sürede yatırımcısının risk algısının değiştiği anlaşılıyor. Firma, ilk yarıda 26 milyon TL ile gelir üretmede zorlanırken, 691 milyon TL zarar yazdı.

Düşüş dalgası kırılmadı

Ağustosta fiyatı 195,90 TL’yi gören Birleşim Enerji, taban açılışlarla düşüşünü sürdürüyor. Haftayı %40,91 kayıpla kapatan şirketin hisselerinde sular henüz durulmadı. Dokuz fonda 63,3 milyon lot hisse görünüyor. Bunun 62,5 milyon lotu Tera Portföy’ün yönettiği fonlarda olması hissedeki satış baskısının gerekçesini izah ediyor.

ZEYNEP'E SOR

SABİT KUPON MU, DEĞİŞKEN KUPON MU?

Sabit kupon; öngörülebilirlik, düşen faiz avantajı, teminat gücü, risksiz liman. Enflasyon zararı, artan faiz tuzağı, fırsat maliyeti, durağanlık.

Değişken kupon; faizden korunma, enflasyon uyumu, fiyat istikrarı, dinamik getiri, esneklik. Belirsizlik, düşen faiz zararı, takip zorunluluğu.

Arnavutköy’da aldığı arsanın üzerine kapasitesini dörde katlayacak tesis kuracak

Dof Robotik’in Arnavutköy’deki yeni fabrika projesi ne durumda? ● Nihat Bayraktar

Nihat; geçtiğimiz mayıs ayında Arnavutköy’de 157,4 milyon TL’ye 5.686 m2 büyüklüğündeki arsayı alan Dof Robotik, bu alanda 20 bin metrekarelik DOF TECH adında entegre bir robot üretim tesisi kurmayı planlıyor. Tesisin 2028 yılı içinde faaliyete geçmesi hedefleniyor. Yeni yatırımla birlikte şirketin mevcut üretim kapasitesinin dört kat artması bekleniyor. Seri üretim kabiliyetini güçlendirecek girişim, uzun vadede şirketin operasyonel verimliliğini destekleyecek. Firma, yılın ilk yarısında gelirini %69, dönem sonu kârını da %420 oranında artırdı.

Depo yatırımına ağırlık vererek inşaat sayısını 20’ye çıkardı. Kâr hedefi 5 milyar TL

Reysaş GMYO’nun depo yatırımları kârlılığı ne oranda büyütecek? ● Haluk Koca

Haluk, Reysaş GMYO, depo alanındaki büyümesini sürdürüyor. Şirket 2027 sonuna kadar 400 milyon dolarlık depo yatırımı planlıyor. İzmir Menderes’te 278,2 milyon TL’ye alınan arsa gibi yatırımlarla mevcut inşaat sayısı 20’yi aştı. Yılın ilk yarısında satışları yüzde 4 azalan firmanın brüt kârı ise yüzde 5 artış gösterdi. Dönem sonunda 1,99 milyar TL kâr elde eden Reysaş, yıl sonunda bu tutarı 5 milyar TL’ye taşımayı hedefliyor. Kapasite artışıyla oluşacak yeni kira gelirleri, düzenli nakit akışını ve bilanço büyümesini olumlu yönde desteklemesi beklenmeli.

YATIRIM FONLARI

DNK katılım ilkelerine uygun hisselere yönelerek yıllık yüzde 22 getirdi

Tacirler Portföy’ün idaresindeki Denge Katılım Serbest Fon (DNK), Şubat 2025’ten bu yana işlem görüyor. Kuruluşunun ilk yılında istikrarlı bir yükseliş kaydeden fon, geçtiğimiz şubat ayından itibaren söz konusu istikrarı bozdu. Marttan itibaren de dalgalı ancak aşağı yönlü bir hareket öne çıktı. Toplam büyüklüğü 593,6 milyon TL seviyesinde olup geçtiğimiz aydan bir miktar yukarıda duruyor. Ağustostan bu yana düşük de olsa para çıkışı var. Ekimde çıkan nakit 252 bin TL. Yatırımcı sayısı düzenli olarak azalırken ilgide zayıflama belirgin. Temel stratejisi, varlıklarını katılım esasına uygun hisse senetlerinde değerlendirmek üzerine kurulu. Portföyün %89,54’ü hisse senedi ve %5,54’ü BYF katılım paylarından oluşuyor. Yıllık bazda %22,28 getiri sağlayan portföy, aynı sürede %14,04 yükselen borsayı geçti.

TAHVİL

İstanbul Memorial, %44,36 bileşik getiriyle 250 milyon TL borçlandı

ZKB Varlık Kiralama, 09.10.2026 günü kira sertifikası ihraç etti. Toplam tutarı 250.000.000 TL olan sertifikanın, yıllık basit getirisi %39, bileşik getirisi %44,36 düzeyinde. Tek kupon ödemeli enstrüman 119 gün vadeli olup, ödeme tarihi 05.02.2027 olarak belirlendi. Kupona isabet eden getiri oranı ise %12,72 olacağı açıklandı. 9 Ekim tarihli Türk Lirası Gecelik Katılım Referans Getiri Oranı (TLREFK) %36,71 seviyesinde. İstanbul Memorial’ın fon kullanıcısı olduğu kira sertifikası yıllık %39 basit getirisi, TLREFK’nın 2,29 puan üzerinde yer alıyor. Verilen getiri, piyasa koşullarıyla kıyaslandığında yatırımcıları için uygun bir seçenek olarak değerlendirilebilir. Kira sertifikası piyasada TRDZKBV22716 ISIN kodu ile işlem görecek.

ŞİRKET PANOSU

Şirket haberlerinde bugün önemli ne var?

SKYALP FİNANSAL

Borsa ve Takasbank, veri depolama hizmet sözleşmesini tek taraflı olarak feshetti

Skyalp Finansal, geçtiğimiz ağustos ayında Borsa İstanbul ve Takasbank ile imzaladığı veri depolama kurulum ve bakım sözleşmelerinin ilgili kurumlar tarafından feshedildiğini duyurdu. Şirket, ürünlerin ilgili kurumlara teslim edildiğini ve an itibarıyla iade durumu olmadığını belirtti. Firmanın açıklamalardan belirsizlik bulunmakla birlikte ürün teslimine rağmen bakım aşamalarını kapsayan kısmın sonlandırılması öne çıkıyor. Yaşanan bu gelişme, firmanın gelecekteki düzenli hizmet gelirlerinde azalmaya yol açarak kârlılık beklentisini aşağı baskılayabilir.

HİDROPAR HAREKET

Savunma ve denizcilik alanında faaliyet yürütmek amacıyla yeni bir şirket kurdu

Hidropar Hareket, yeni faaliyet alanlarında büyüme hedefi doğrultusunda savunma sanayii ve denizcilik sektörüne yöneldi. Merkezi Ankara’da 50 milyon TL sermayeli HKTM Savunma ve Denizcilik ünvanlı yeni bir iştirak kurma kararı aldı. Tamamı kendisine ait olacak iştirak; insansız deniz sistemleri, gemi inşası ve mekatronik gibi yüksek katma değerli alanlara odaklanacağı ifade edildi. Savunma sektörüne yönelik gerçekleştirilen girişim, firmanın gelir çeşitliliğini desteklemesine olanak verebilecek. Dört yıldır zarar eden firma, altı aylık dönemde de zararını sürdürdü.

BEST BRANDS ENERJİ

Halka arzdan sağlanan gelir yatırıma hazır şekilde şirket bünyesinde tutuluyor

Best Brands Enerji, hisselerinde gözlenen hareketlilik ve sermaye piyasasındaki son gelişmeler üzerine yatırımcılarını bilgilendirdi. Şirket, halka arzdan elde edilen nakdin tasfiye edilen 7 portföy yönetim şirketine ait hiçbir fonda bulunmadığını ve gelirin tamamının şirket bünyesinde güvenle korunduğunu vurguladı. Mevcut likiditenin yakın zamanda araç muayene istasyonları yatırımlarında kullanılacağı belirtildi. Şubat 2026’da halka açılan Best Brands, yılın ilk yarısında gelirini %17 geriletip esas faaliyetten zarar yazdı. Dönem sonu kârı ise 291 milyon TL oldu.

HİSSEDEKİ FON PAYLARI

Berkosan’ın şubattan bu yana aşağı yönlü eğilimi son bir ayda artan ivmeyle sürdü

Berkosan Yalıtım’da fonlar satış ağırlıklı işlemlerde bulunuyor. Portföylerindeki miktar %68,41 ile toplamda 805,2 bin lot azalarak 371,8 bine indi. Hisseyi bulunduran fon sayısı 3’ten 2’ye geriledi. NUH fonu 805,2 bin lot ile satış yaparken, alan olmadı. Berkosan’ı öneren herhangi bir aracı kurum bulunmuyor. Neo Portföy’ün yönettiği NUH fonu gerçekleştirdiği satış ile portföyündeki hisseyi sıfırladı. Pozisyonu devam eden İnveo Portföy’ün GPG 281,8 bin lot ile en fazla paya sahip fon olarak öne çıkıyor.

Resmi Gazete’de yayımlanan kararla, 15 yaş altı sosyal medya düzenlemesi 1 Kasım’da yürürlüğe girecek. Sosyal ağ sağlayıcısı 15 yaşını doldurmamış çocuklara hizmet sunamayacak. Cumhurbaşkanlığı Siber Güvenlik Başkanlığı’nca hazırlanan yönetmelikle, sosyal ağ sağlayıcı tarafından sunulan hizmetlere erişimde yaş doğrulamaya, 15 yaşını doldurmuş çocuklara özgü ayrıştırılmış hizmet sunulmasına ve ebeveyn kontrol araçlarına ilişkin usul ve esaslar belirlendi. Teklif, nisan ayında TBMM’de kabul edilerek yasalaşmıştı.

1 Kasım’da yürürlüğe girecek düzenleme ile; 

■ Sosyal ağ sağlayıcı, 15 yaşını doldurmuş çocuklara yönelik ayrıştırılmış hizmet sunumunda ise çocuğun yüksek yararı ile fiziksel, zihinsel, psikolojik, sosyal ve duygusal gelişim ihtiyaçlarını gözeterek gerekli tedbirleri alacak.

■ Yaş doğrulama süreçlerinde kişisel verilerin korunması esas olacak. 

■ Kimlik tespiti yerine yalnızca yaş eşiğinin belirlenmesine imkan tanıyan yöntemler kullanılacak.

■ Sosyal ağ sağlayıcıları, yeni hesap oluşturma aşamasında kullanıcıların yaşını kontrol etmekle yükümlü olacak. 

■ Yaş tespiti, e-Devlet Kapısı üzerinden sunulacak teknik belirteç vasıtasıyla gerçekleştirilecek. 

■ Paylaşılan teknik belirteçte kullanıcının kimlik bilgileri saklı tutulacak; yalnızca kişinin 15 ve 18 yaş sınırlarını karşılayıp karşılamadığı bilgisi platforma aktarılacak. 

■ Yaş doğrulama yöntemleri, gerçeğe aykırı beyan ve manipülasyon girişimlerine karşı teknik yönden sağlam ve güvenilir bir altyapıya sahip kılınacak. 

■ Yaş doğrulaması sonucunda 15 yaşını doldurmadığı tespit edilen çocukların hesap açılış talepleri onaylanmayacak. 15 yaş üstü ise “çocuklara özgü ayrıştırılmış hizmet” esaslarına tabi tutulacak.

Saral, sosyal medya hesabından şu açıklamayı yaptı: “Sigara içmenin zararlı olduğunu hepimiz biliyoruz. Ancak vatandaşlardan sadece bir paket sigara satın almak için T.C. kimlik numaralarını vermelerini istemek kabul edilebilir bir uygulama olarak görülmemelidir. Vatandaşların zihninde soru işaretleri yaratacak ve gizlilik endişelerine yol açacak kararlar alınmadan önce bir kez daha gözden geçirilmelidir. Değerli Cumhurbaşkanımız bir yandan ülkemizin sorunlarıyla boğuşurken, diğer yandan kamuoyunun tepkisini çekecek kararların ağırlığıyla da yüklenmemelidir. Cumhurbaşkanımızı desteklemek, yükünü artırmakla değil, halkın kalbini kazanacak doğru adımları atmakla mümkündür. Bu konuda milletimizin sesini duymak ve sağduyuyla hareket etmek gereklidir.”

Sigara içilen yerlerde yemek servisi yapılmaması gündemde Önümüzdeki günlerde Meclis gündemine gelecek yasal düzenlemeyle Türkiye’de sigara kullanımına yönelik yeni kısıtlamalar getirilmesi gündemde. AK Parti tarafından hazırlıkları sürdürülen sağlık paketinde, kafe ve restoranların açık alanlarından hastane ve okul çevrelerine kadar birçok noktada yeni kurallar getirilmesi planlanıyor. Düzenlemeyle sigara içilen bölümlerde yiyecek ve içecek servisine sınırlama getirilmesi de öngörülüyor.

Sigara kullanımına ilişkin mevcut kuralların genişletilmesi ve denetimlerin artırılması amacıyla yeni bir yasal düzenleme üzerinde çalışılıyor. AK Parti’nin hazırladığı sağlık paketiyle özellikle toplu kullanım alanlarında sigara içilen ve içilmeyen bölümler arasındaki sınırların daha belirgin hâle getirilmesi hedefleniyor. Yeni düzenlemenin en dikkat çekici başlıklarından birini kafe ve restoranların açık alanlarında sigara kullanımı oluşturuyor.

Özellikle kış aylarında işletmelerin açık bölümlerini ısıtıcılarla donatması ve çevresini açılır kapanır sistemlerle kapatması, bu alanların açık mı yoksa kapalı mekân mı sayılacağı konusunu yeniden gündeme getirdi.

Üzerinde çalışılan düzenlemede, sigara kullanımına ayrılan bölümlerde yiyecek ve içecek servisi yapılmaması seçeneği de bulunuyor. Buna göre işletmelerin sigara içilebilen alanları, yemek ve içecek tüketiminin gerçekleştirildiği bölümlerden ayırması gündeme gelebilecek. Böylece yalnızca kapalı alanlarda değil, açık alanlarda da sigara dumanına maruz kalmanın azaltılması amaçlanıyor.

Sigara içme yasağının kaç metrelik bir mesafeyi kapsayacağı belli değil Düzenlemeyle kamuya açık alanlarla ilgili yeni kısıtlamalar da değerlendiriliyor. Bu alanlarda sigara içme yasağının kaç metrelik bir mesafeyi kapsayacağı ise henüz belirlenmedi. İlgili kurumların görüşleri doğrultusunda sınırların netleştirilmesi bekleniyor. Kurallara uymayan işletmelere yönelik denetimlerin sıklaştırılması ve mevcut yaptırımların daha etkin uygulanması da üzerinde durulan konular arasında bulunuyor.

Koster Armatörleri ve İşletmecileri Derneği (KOSDER) tarafından gerçekleştirilen The Shipping Route Istanbul 2026 etkinliği denizcilik sektöründeki ulusal ve uluslararası ölçekteki oyuncuları bir araya getirdi. Zirvenin bu yılki misafir ülkesi Almanya oldu. KOSDER Başkanı Neslihan Torlak, Türkiye’nin yaklaşık 8 bin 400 kilometrelik kıyı şeridiyle denizcilikte önemli bir merkez olduğuna vurgu yaparak, “Bu denizcilik mirasının kalbinde, kıtaları ve ticaret rotalarını birbirine bağlayan büyük bir liman kenti olan İstanbul yer almaktadır. Bu mirası geliştirmek ve Türkiye'nin tam denizcilik potansiyelini gerçekleştirmesini desteklemek hepimizin ortak sorumluluğudur” dedi. 

Eski gemilerin bakımı pahalılaşıyor yeni nesil gemilere talep artıyor 

EKONOMİ’ye değerlendirmelerde bulunan Ulusal Gemi Brokerleri ve Acenteleri Dernekleri Federasyonu (FONASBA) Başkanı Fulvio Carlini, denizcilik sektörünün Türkiye’de dinamik bir yapıya sahip olduğuna vurgu yaparak, “Türkiye’deki brokerler, acenteler, armatörler ve işletmeciler hem Akdeniz- Karadeniz pazarını hem de Avrupa, Asya ve geniş dünya arasındaki bağları çok iyi analiz ediyor. Bu nedenle FONASBA'nın Türk denizcilik sektörü ile olan ilişkisi geleceğimiz için stratejik öneme sahip” dedi. Carlini, Karadeniz ve Orta Doğu’daki gelişmeleri de yakından takip ettiklerini ve bölgedeki taşımaların olumsuz yönde etkilediğini söyledi.

Sipariş edilen bir geminin 25 ila 30 yıl çalışabileceği bir ortamda, armatörlerin önümüzdeki beş ayı tahmin etmekte zorlandığını kaydeden Carolini, “Şartların zor olduğu koşullarda armatörler uzun vadeli yatırımlarda karar vermek zorundalar. En büyük zorluklardan biri koster filosunun yaşı. Avrupa, Akdeniz ve koster ticaretine hizmet veren önemli sayıda gemi, yenilenmenin gerekli olduğu noktaya yaklaşmış vaziyette. Eski gemilerin bakımı giderek pahalılaşırken, bu hususta finansman da armatör için önemli bir hale geliyor” dedi.

Karadeniz'in bir gecede savaş bölgesi olmasının mağduriyetini sektör çekiyor

Karadeniz’deki ticari gemilere düzenlenen saldırıların bölgedeki ticareti durdurma noktasına getirdiğini kaydeden İMEAK Deniz Ticaret Odası Başkanı Tamer Kıran, “Ticaret gemisi askeri hedef değildir. Müşterek Harp Komitesi’nin Karadeniz'in tamamını savaş bölgesi ilan etmesi buradaki ticareti neredeyse imkansız hale getirerek yüksek işletme maliyetlerine, sigorta primlerine ve navlun oranlarına yol açmıştır” dedi. Kapsamlı yaptırımlar, ticaret kısıtlamaları, ihracat kontrolleri ve bir gecede yürürlüğe giren kararların denizcilik operasyonlarına ciddi yük getirdiğine işaret eden Kıran, “Karadeniz'in bir gecede savaş bölgesi ilan edilmesi gibi kararların mağduriyetini sektör çekmektedir. Ticaret gemileri ve denizciler asla hedef alınmamalıdır. Politika yapıcılar ateşkes görüşmelerini engellemek yerine teşvik etmelidir” şeklinde konuştu.

Sermayeye güvenilir erişim olmadan filonun yenilenmesi mümkün değil 

Armatörlerin giderek daha az öngörülebilir hale gelen pazarlarda kararlar aldığını kaydeden Alman Armatörler Birliği Başkanı Gaby Bornheim, “Bu nedenle sektörümüzün hem riskini hem de uzun vadeli karakterini anlayan finansman çözümlerine ihtiyacımız var. Sermayeye güvenilir erişim olmadan filoların yenilenmesi, daha fazla dayanıklılık ve başarılı bir enerji dönüşümü gerçekleşmeyecektir” şeklinde konuştu. Armatörlerin öngörülebilir, uluslararası düzeyde uyumlu ve teknolojik olarak açık kurallara ihtiyacı duyduğuna vurgu yapan Bornheim, “Ayrıca yeterli miktarda uygun fiyatlı alternatif yakıta ve limanlarda gerekli altyapıya ihtiyaç duymaktadırlar” değerlendirmesinde bulundu. Almanya Federal Cumhuriyeti İstanbul Başkonsolosu Regine Grienberger de Karadeniz, Hürmüz Boğazı, Tayvan Boğazı, Baltık Denizi ve Kuzey Denizi'nde artan oynaklıkların seyrüsefer serbestisinin temel ilkesini sarstığını söyledi.

Küresel imalat sanayi dört buçuk yılın en güçlü toparlanmasını yaşıyor, Türkiye imalatı ise 30 aydır büyüme eşiğinin altında. Küresel imalat PMI'ı Eylül'de 52,3'ten 53,0'a çıkarak 55 ayın zirvesine ulaştı. Türkiye imalat PMI'ı aynı ay 48,1'den 47,9'a gerileyerek 50 eşiğinin altında 30. ayını tamamladı. Aynı dönemde Türkiye'nin ana ihracat pazarlarının iklimini ölçen İSO endeksi Ocak 2024'ten bu yana kesintisiz olarak 50'nin üzerinde kaldı.

Finera'nın küresel PMI raporu ile imalat sanayi öncü göstergeler raporu bu ayrışmayı birlikte okuyor. Ortaya çıkan tablo kısaca şöyle: dünya talebi var ama dar bir tabandan geliyor, Türkiye'de algı iyileşiyor ancak bu iyileşme sipariş, üretim ve yatırıma dönüşmüyor, maliyet baskısı ise talebin zayıf olduğu bir ortamda artıyor.

Dünya talebi güçlü ama dar tabanlı

Küresel toparlanmanın ayrıntısı manşetten farklı, S&P Global'in ürün grubu verilerine göre Almanya'da yatırım malları yeni siparişleri 59,2 ile güçlü, tüketim malları ise 40,1 ile derin daralma bölgesinde. Aradaki 19 puanlık fark, incelenen yedi ülkenin en geniş ayrışması. Birleşik Krallık'ta yatırım malları üretimi 61,0 iken ara mallar 47,6'da. S&P Global yayınları bu tabloyu yapay zeka altyapısı ve savunma ekipmanı harcamalarıyla, bir de fiyat ve tedarik endişesiyle yapılan stok alımlarıyla ilişkilendiriyor.

Bu, manşetin yükselmesinin tüketiciye çalışan üretici için daha fazla iş anlamına gelmediği demek. Fransa ve İtalya'da manşet PMI 50'nin üzerinde olsa da yeni siparişler 48,3 ve 49,4 ile daralıyor. ABD'de yeni siparişler 56,1 iken yeni ihracat siparişleri 48,8; ülkenin güçlü görünümü iç pazardan besleniyor.

Türkiye'nin gözünden en önemli gösterge yeni ihracat siparişleri... Almanya'da 54,2, Çin'de 53,8, Japonya'da 55,6 olan bu endeks Türkiye'de 46,6'ya geriledi.

Listedeki 13 ekonomiden dördü 50'nin altında kalıyor: Türkiye, ABD, Fransa ve İtalya.

Türkiye'de üç gösterge, üç ayrı hikâye

Eylül'de PMI geriledi, kapasite kullanımı yükseldi, güven endeksi yatay seyretti; üçü de bir yıl öncesinin üzerinde, ama hiçbiri güçlü bir toparlanmaya işaret etmiyor.

PMI'da yeni siparişler 46,9'a, üretim 47,6'ya indi ve on sektörün dokuzunda üretim azaldı; tek istisna 52,4 ile gıda oldu. İstihdam endeksi 47,6'ya toparlandı, ama on sektörün sekizinde istihdam hâlâ azalıyor.

Kapasite kullanımı, 2024 başından bu yana en düşük seviye olan Ağustos'taki yüzde 73,5'ten yüzde 74,1'e çıktı. Ancak oran 2026'nın tamamında yüzde 73,5 ile yüzde 74,4 arasındaki dar bantta kaldı ve tarihsel ortalamanın 1,85 puan altında. Güven endeksi beş aydır 100 eşiğinin üzerinde.

Algıyı ölçen gösterge en çok, faaliyeti ölçen gösterge en az iyileşti. Güven endeksini yukarı çeken kalemler mevcut durum değerlendirmeleri: genel gidişat 86,7'den 90,4'e, mevcut sipariş düzeyi 84,8'den 87,8'e çıktı, ikisi de 100 eşiğinin altında. Aşağı çeken kalem ihracat sipariş beklentisi oldu, 118,4'ten 113,0'a düştü. Beklenti ile gerçekleşme arasındaki makas daraldı, ama gerçekleşmenin güçlenmesiyle değil, beklentinin gerilemesiyle.

İhracat kanalı daraldı, talep farklı kapılara yöneliyor

Eylül'ün en önemli sinyali ihracat kanalında. Yeni ihracat siparişleri 48,0'dan 46,6'ya geriledi ve ihracat siparişlerini artıran sektör sayısı beşten ikiye düştü. Genişleyen iki sektör gıda, 51,9, ve kara ve deniz taşıtları, 50,5. Küresel talebin yöneldiği yatırım malları ve teknoloji ürünlerine en yakın sektörlerde ise ihracat siparişleri daralıyor: makine ve metal ürünlerde 44,6, elektrikli ve elektronikte 47,3, ana metalde 42,9.

İhracat pazarlarının genel iklimi ise bu tabloyu yansıtmıyor. İSO Türkiye İhracat Pazarları İklim Endeksi, Türkiye'nin ana ihracat pazarlarındaki üretim koşullarını ihracat paylarıyla ağırlıklandırarak ölçüyor ve Ocak 2024'ten bu yana kesintisiz olarak 50 eşiğinin üzerinde. Endeks Temmuz'daki 52,2'den Ağustos'ta 52,7'ye çıkarak üst üste dördüncü ay yükseldi ve Mayıs 2024'ten bu yana en belirgin iyileşmeyi kaydetti; büyümeyi ABD ve Orta Doğu sürükledi. Türkiye'nin yeni ihracat siparişleri ise son 12 ayda yalnızca Mayıs'ta, 51,0 ile 50'nin üzerine çıkabildi. İki gösterge farklı şeyleri ölçüyor: biri pazarlardaki üretimi, diğeri Türk firmalarının aldığı yeni dış siparişi. Ama aradaki makas, pazarlardaki iyileşmenin Türk ihracatçısının sipariş defterine kendiliğinden yansımadığını gösteriyor.

Tek aylık kesit de yanıltıcı olabilir. Gıdanın Eylül'deki 51,5'lik PMI'ı bir sıçrama: sektörün üç aylık ortalaması 48,2 ve önceki üç aya göre yalnızca 0,2 puan yüksek. Buna karşılık giyim ve deride Eylül ihracat siparişleri 47,3 ile eşiğin altında görünse de üç aylık ortalama 52,4 ile on sektörün en yükseği. On sektörün yedisinde üç aylık ortalamalar ihracat siparişlerinin iyileştiğini gösteriyor. Kısacası Eylül zayıf, yön ise daha karışık…

Veri, hem pazar iklimi ile Türkiye'nin sipariş defteri arasındaki makasın hem de talebin yöneldiği ürün grupları ile Türkiye'nin ihracat sepeti arasındaki kopukluğun nedenini söylemiyor. Ürün yapısı, fiyat rekabeti, kur ve finansman koşulları PMI'ın kapsamı dışında kalıyor.

Maliyet artıyor, fiyat yansıtma gücü zayıflıyor

Maliyet cephesi yeni bir risk ekliyor. Girdi fiyatları endeksi 60,6'dan 66,2'ye çıkarak son dört ayın en yüksek artış hızına ulaştı. Ürün fiyatları endeksi 56,0'dan 57,0'a yükseldi. İki endeks arasındaki fark bir ayda 4,6 puandan 9,2 puana açıldı ve grafikteki iki yılın en geniş seviyesine çıktı. S&P Global'e göre yakıt, petrol ve taşımacılık maliyetleri ile hammadde fiyatları baskıyı besliyor ve firmalar bunu Orta Doğu'daki savaşa bağlıyor.

Bu fark doğrudan bir kâr marjı ölçüsü değil, çünkü endeksler fiyat artış oranını değil, artış bildiren firmaların net ağırlığını gösteriyor. Ama firmaların maliyet artışını fiyata yansıtma gücünün zayıfladığına işaret ediyor. Ana metal bunun en açık örneği: satış fiyatlarını on sektör arasında en hızlı artıran sektör oldu ve aynı ay yeni siparişleri 43,3'e geriledi.

Avrupa ile karşılaştırma önemli bir ayrım gösteriyor. Girdi fiyatı endeksi Almanya'da 71,0, İtalya'da 71,2, Euro Bölgesi'nde 70,9; Türkiye'deki 66,2'nin üzerinde. Yani Türkiye'nin maliyet baskısı Avrupa'dan yüksek değil. Fark baskının görüldüğü sipariş ortamında: Almanya'da yeni siparişler 54,4 ile genişlerken Türkiye'de 46,9 ile daralıyor. Bu birlikteliğin kâr marjlarına etkisi PMI verisinden çıkarılamıyor.

Kapasite kullanımı: yatırım malları sıçradı, tüketim malları geride

Kapasite kullanımı sektörlere göre ayrışıyor. Yatırım malları yüzde 69,7'den yüzde 73,1'e çıkarak 3,4 puanla en büyük artışı kaydetti. Önceki iki yılın ağustostan eylüle geçişlerinde bu grup 4,2 ve 2,6 puan arttığı için hareketin büyük bölümü döngüsel görünüyor. Dayanıklı tüketim malları ise yüzde 68,2'den yüzde 66,4'e inerek yıllık bazda 3,9 puan düşük kaldı.

Otomotivde kapasite kullanımı yüzde 65,9'dan yüzde 75,9'a sıçradı, ancak önceki iki yılın aynı geçişlerinde 10,2 ve 6,6 puanlık artış görüldüğünden sıçramanın büyük bölümü mevsimsel. Aynı sektörde yeni siparişler 34 aydır geriliyor ve nihai ürün stokları son üç buçuk yılın en yüksek hızında arttı. Bu nedenle kapasite artışını siparişlerden çok stok birikimiyle birlikte izlemek gerekiyor.

Firmalar için ne anlama geliyor

Avrupa'nın yatırım malları zincirine çalışan üretici için izlenecek gösterge grup manşeti değil, müşterinin ülkesindeki yatırım malları siparişleri. Bu gösterge Almanya'da 59,2, Birleşik Krallık'ta 54,8, İtalya'da 52,2 iken Fransa'da 43,2, İspanya'da 44,1. Kapasite artışı kararı bu nedenle grup endeksine değil, teyit edilmiş müşteri siparişine bağlanmalı.

Tüketim malları satan üretici için tablo ters: Almanya'da tüketim malları siparişleri 40,1. Türkiye'nin giyim ve deri sektöründe ihracat siparişleri son üç ayda ortalama 52,4 ile direniyor, ancak zayıf talepte biriken stok işletme sermayesini bağlar. Ana metal ve kimya gibi ara malı üreticileri için ise dış talep iyileşmesinin bu sektörlere ulaştığına dair veri yok; fiyatlama ve nakit akışı planı teyit edilmiş siparişe dayanmalı.

Ekim için üç izleme değişkeni

Finera'nın Ekim izleme listesi üç soruya dayanıyor:

1. Mevcut durum algısındaki iyileşme PMI yeni siparişlerine yansıyacak mı?
2. Kapasite kullanım oranı 2026 boyunca korunan yüzde 73,5 ile yüzde 74,4 bandının dışına çıkacak mı?
3. Girdi ve ürün fiyatı endeksleri arasındaki fark kapanacak mı?

Bunlara dördüncü bir soru eşlik ediyor: ihracat kanalı gıda ile kara ve deniz taşıtlarının dışına yayılabilecek mi?

Analizin sınırları da belli. PMI ve güven endeksleri yön ve algı verir, üretim hacmi veya ihracat tutarı vermez. Kur, finansman maliyeti ve rekabet gücü bu verilerin kapsamı dışında kalıyor; Türkiye'nin neden geride kaldığı sorusuna bu veri tek başına cevap vermiyor. Okura önerimiz, kararı manşet göstergeye değil, kendi tedarik ve müşteri zincirinin verisine bakarak vermek. Ürün ve ülke bazında talep analizleri ve modelleri oluşturmal.

Kaynak: Finera Küresel PMI Raporu, Eylül 2026; Finera İmalat Sanayi Öncü Göstergeler Raporu, 2 Ekim 2026; S&P Global PMI verileri; İstanbul Sanayi Odası ve S&P Global İhracat Pazarları İklim Endeksi; TCMB kapasite kullanım oranı ve reel kesim güven endeksi verileri.