Buna göre, ocak-eylül döneminde taşıma tonajını geçen yılın aynı dönemine göre yaklaşık yüzde 25 artıran Pasifik Eurasia, Bakü-Tiflis-Kars (BTK) hattında ihracat taşımalarını ise yaklaşık yüzde 30 artırdı.

Açıklamaya göre Çin-Türkiye-Avrupa hattındaki düzenli blok tren seferleri, yeni yük grupları ve uluslararası iş birlikleriyle Pasifik Eurasia, Orta Koridor'un etkinliğinin artırılmasına ve uluslararası ticarette daha güçlü bir lojistik güzergah haline gelmesine katkı sağlıyor.

Pasifik Eurasia, 2027'de Çin, Kazakistan, Azerbaycan ve Gürcistan'daki paydaşlarıyla iş birliklerini geliştirmeyi planlıyor.

Şirket, bu amaçla Middle Corridor Multimodal LTD ile Çin çıkışlı, Türkiye ve Avrupa varışlı ve tersi yöndeki tüm taşımalar için karşılıklı hizmet alışverişi başlattı.

Kazakistan merkezli Middle Corridor Multimodal LTD, China Railways iştiraki CRCT, Kazakistan Demiryolları, Azerbaycan Demiryolları ve Gürcistan Demiryolları ortaklığıyla kuruldu.

Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığının verdiği Yeşil Lojistik Belgesi'ne sahip Pasifik Eurasia'nın, demir yolunun yük taşımacılığındaki payını artırmak amacıyla farklı taşıma türlerini bir araya getiren hizmetler geliştirdiği belirtildi.

Şirketin, Arkas Lojistik ile kurduğu Pasifik Arkas Demiryolu Tren İşletmeciliği ortaklığı aracılığıyla hibrit lokomotiflerle yürütülen yurt içi yük taşımacılığını geliştirmeye ve yurt içi lojistik ağını uluslararası hatlarla bütünleştirmeye odaklandığı bildirildi.

Pasifik Arkas'ın dizel ve elektrik modlu beş lokomotifinden ikisi, elektrifikasyonun devreye girdiği Çerkezköy hattında elektrikli modda çalışmaya başladı.

"Bakü-Tiflis-Kars Demiryolu Hattı'ndaki düzenli yük akışını güçlendirmeyi hedefliyoruz"

Pasifik Eurasia Genel Müdürü Emre Sarıcan, önceki yıllarda Çin-Türkiye-Avrupa güzergahında başlattıkları blok tren taşımacılığı kapsamında Çongçing'den Türkiye'ye seferlerini haftalık takvime bağladıklarını anlattı.

Orta Koridor'u izleyen trenlerin Kazakistan, Hazar Denizi, Azerbaycan ve Gürcistan üzerinden Bakü-Tiflis-Kars Demiryolu Hattı'yla Türkiye'ye ulaştığını ifade eden Sarıcan, China Railway ve Yuxinou Logistics bünyesindeki kuruluşlarla yürüttükleri işbirlikleriyle hattaki düzenli yük akışını güçlendirmeyi hedeflediklerini kaydetti.

Sarıcan, Orta Kodiror'un ihracat yönünde kullanımına örnek olarak bu yıl İzmir Biçerova Tren İstasyonu'ndan Şanghay'a 50 adet 40 fitlik konteyner taşıyan bir blok yük treni orgnize ettiklerini aktardı.

Kazakistan'dan Türkiye'ye tahıl taşınmasına yönelik anlaşma kapsamında ilk siparişin alındığını belirten Sarıcan, Bakü-Tiflis-Kars Demiryolu Hattı üzerinden Mersin'in Tarsus ilçesindeki Yenice İstasyonu'na taşıma yapıldığını kaydetti.

Bu hatta aylık yaklaşık 30 bin tonluk taşıma hacmine ulaşmayı hedeflediklerini aktaran Sarıcan, "Suudi Arabistan merkezli bir meşrubat şirketiyle yürüttüğümüz çalışma kapsamında Körfez bölgesinden yüklenerek ülkemiz üzerinden Kazakistan'a yönelik taşımalara da başladık. Organizasyon, ürünlerin deniz yoluyla Türkiye'deki limanlara getirilmesini ve buradan demir yoluyla Kazakistan'a sevk edilmesini kapsıyor." ifadelerini kullandı.

Sarıcan, düzenli sevkiyat planı oluşturulduğunu ve ikinci partinin taşıma işlemlerine kasım ayında başlandığını vurguladı.

Bu yıl İzmir'den Çin'e gerçekleştirdikleri ihracat taşımasının yanı sıra Avrupa çıkışlı yükleri Türkiye üzerinden Bağımsız Devletler Topluluğu (BDT) ülkelerine "swap body" (değiştirilebilir taşıma kasası) yöntemiyle sevk ettiklerinin bilgisini paylaşan Sarıcan, şunları kaydetti:

"Otomotiv lojistiğinde Avrupa'dan Türkiye'ye blok trenlerle otomobil taşıyor, Türkiye'den BDT ülkelerine yönelik transit ihracat kapsamında konteynerize otomobil taşımaları gerçekleştiriyoruz. Türkiye'den Avrupa'nın farklı noktalarına metal ürünleri, ray, travers ve çimento taşımalarımız, Kazakistan'dan aldığımız tahıl siparişleri ve Körfez'den Orta Asya'ya uzanan multimodal taşımalarımız, hizmet verdiğimiz güzergahları ve yük gruplarını çeşitlendirme hedefimizin somut örnekleridir. Mevcut servislerimizin sefer sıklığını 2027'de artırmayı, Çin'de yeni çıkış noktaları oluşturmayı ve terminal bağlantılarımızı güçlendirmeyi hedefliyoruz."

Program, İstanbul Sabiha Gökçen (ISG) Uluslararası Havalimanı'nda saat 09.05'te düzenlenen anma töreniyle başladı.

Pegasus Hava Yolları Yönetim Kurulu Başkanı Mehmet Nane, Pegasus Hava Yolları CEO'su Güliz Öztürk ve yöneticilerin de katıldığı program kapsamında, Büyük Taarruz Şehitliği ve Mustafa Kemal Atatürk Anıtı, Kocatepe Anıtı ve Zafer Müzesi ziyaret edildi.

Programda konuşan Öztürk, her yıl 10 Kasım'da Atatürk'ü anmak üzere basın mensuplarıyla anma uçuşu düzenlediklerini söyledi.

Anma uçuşlarının bir gelenek haline gelmesinden mutluluk duyduklarını vurgulayan Öztürk, "İlkini Cumhuriyetimizin 100. yılında Samsun'a yapmıştık. Sonra Selanik'e gittik, geçen yıl Çanakkale'deydik. Bu yıl da Kurtuluş Savaşı'mızın en önemli dönüm noktalarından birine tanıklık etmiş olan Afyonkarahisar'dayız. Bundan sonra da geleneksel hale gelmiş bu anma uçuşlarına yine önemli şehirlerde devam edeceğiz." dedi.

Öztürk, 2022'nin ilk çeyreğinden itibaren hızlı bir büyüme dönemine girdiklerini aktararak, bu süreçte filo ve uçuş ağlarını genişlettiklerini dile getirdi.

Şubatta başlayan ABD-İran Savaşı'nın seyahat talebinde dalgalanmaya yol açtığını ifade eden Öztürk, yakıt fiyatlarındaki sert artışın da şirket üzerindeki maliyet baskısını artırdığını belirtti.

Öztürk, "2026'nın 9 aylık dönemi itibarıyla 33,4 milyon misafirimize hizmet verdik ve kapasitemizi yüzde 4 artırdık. Satış gelirlerimiz de yüzde 8 büyüdü. Toplamda 9 ayda ciromuzu 2,8 milyar avronun üzerine taşıdık. Bu kapsamda 9 ayda faiz, amortisman ve vergi öncesi karımız (FAVÖK) 486 milyon avro, marjımız ise yüzde 17,2 olarak gerçekleşti." diye konuştu.

"Uzun vadeli bir perspektifle filomuzu büyütmeye devam ediyoruz"

Öztürk, filolarının yıl sonunda 132 uçağa sahip olacağını vurgulayarak Çekya Hava Yolları (Czech Airlines-CSA) ve Smartwings Grubunun satın alınma işlemlerine değindi.

Pegasus ve Smartwings'in birleşik filosunun 175 uçağın üzerinde olduğunu belirten Öztürk, şunları kaydetti:

"Smartwings yatırımı, Türkiye'deki güçlü konumumuzu korurken Avrupa'daki varlığımızı geliştirmemize ve daha dengeli bir coğrafi dağılıma ulaşmamıza da imkan sağlayacak. İlk aşamada Smartwings'in iş modelini koruyacağız. İki ayrı şirket ve iki ayrı marka olarak çalışacağız. Bununla birlikte uzun vadeli bir perspektifle filomuzu büyütmeye devam ediyoruz. Airbus uçaklarımızla büyümeyi sürdürüyoruz. Asıl güçlü büyüme dönemi Boeing uçaklarımızın teslimatıyla başlayacak. İlk Boeing teslimatını 2028'de gerçekleştireceğiz. Filomuza 2028'de 8, 2029'da ise 12 Boeing uçağı katılacak. Böylece 2030'da havacılık grubunun birleşik filosunun 200 uçağın üzerine çıkacağını öngörüyoruz. Tüm bu gelişmeler doğrultusunda, 2026 yıl sonu itibarıyla gelirlerimizde yüzde 5 ila 10 arasında bir artış, FAVÖK marjımızın da yaklaşık yüzde 15 seviyesinde gerçekleşmesini öngörüyoruz."

Uzun vadeli filo planına da değinen Öztürk, opsiyonlar dahil 2040'a kadar yaklaşık 240 uçağın teslim edilmesini beklediklerini belirtti.

Öztürk, "Önemli olan tabii sadece büyümek değil, operasyonel verimliliği koruyarak, finansal esnekliği ve dayanıklılığı koruyarak verimli ve akıllı bir şekilde büyümek. Tüm amacımız da bu." diye konuştu.

"Bakım ihtiyaçlarımızın yaklaşık yüzde 60'ını kendi bünyemizde karşılayacağız"

ISG'de bir bakım hangarı yatırımı yaptıklarını vurgulayan Öztürk, 5 uçak kapasiteli ve boya hangarını da içeren ilk fazı şubatta devreye aldıklarını söyledi.

Öztürk, bakım hangarının ikinci fazının da 5 uçak kapasiteli olacağını belirterek, "İkinci fazı kasım sonu veya aralık ayında tamamlayacağız. Yatırımın tamamlanmasıyla 2027'nin ocak veya şubat ayında devreye girecek. Uzun vadede bakım ihtiyaçlarımızın yaklaşık yüzde 60'ını kendi bünyemizde karşılayacağız." dedi.

Yakıt tasarrufu, bilet ve ek ürün fiyatlandırması, uçak bakımı ve arıza tahmini gibi alanlarda yapay zekadan yararlandıklarına dikkati çeken Öztürk, son üç yılda 50'den fazla yapay zeka projesi üzerinde çalıştıklarını vurguladı.

Öztürk, FlyGPT çatısı altında yürüttükleri Phantom projesiyle yapay zeka ajanlarını iş süreçlerine dahil ettiklerini dile getirerek, "Hedefimiz dünyada teknolojiyi en iyi kullanan üç hava yolundan biri olmak." ifadesini kullandı.

Finans ve uçuş ekiplerinin konaklama işlemleri dahil çeşitli süreçlerde 30'dan fazla yapay zeka ajanının görev aldığını aktaran Öztürk, nihai değerlendirme ve onayların çalışanlar tarafından yapıldığını kaydetti.

Öztürk, sürdürülebilir havacılık yakıtına (SAF) ilişkin çalışmalara da işaret ederek, şirketin geçen yıl yolcu kilometre başına düşen karbon emisyonunun 56,9 gram karbondioksit olduğunu söyledi.

Öztürk, "Gerçekten globalde sektörde en düşük oranlardan bir tanesi. 9 ay, Orta Doğu'daki bütün bu soruna, uzayan rotalara rağmen 57,1'de tutmayı da başarabildik. Tüpraş ve SOCAR ile de SAF'ın geliştirilmesine yönelik işbirlikleri de başlattık. Farklı iş modelleri üzerinde de birlikte çalışıyoruz." dedi.

ISG'nin Pegasus'un ana üssü olduğunu kaydeden Öztürk, ikinci terminalin devreye girmesiyle havalimanının terminal kapasitesinin iki katına çıkmasını beklediklerini aktardı.

Öztürk, Iberia ile yapılan anlaşma kapsamında ABD'nin New York ve Miami kentlerine ve Güney Amerika'daki bazı noktalara kod paylaşımlı uçuşlar gerçekleştirildiğini, bu uçuşların biletlerinin Pegasus'un mobil uygulamasından ve internet sitesinden alınabildiğini dile getirdi.

(AA)

Gebze Ticaret Odası (GTO) 10. dönem meclis yönetimi yapılan seçimle belirlendi.

Meclis üyelerinin katılımıyla gerçekleştirilen seçim sonucunda TAYSAD Yönetim Kurulu Başkanı Yakup Birinci, GTO Meclis Başkanı oldu. Meclis başkan yardımcılıklarına Gökhan Altıntaş ve Köksal Aydın seçilirken, Bülent Tüyyüz ise katip üye olarak görev aldı. Yeni dönemde görev yapacak meclis yönetimi, GTO’nun çalışmalarını meclis çatısı altında yürütecek.

İMES Organize Sanayi Bölgesi (İMES OSB) 3. Olağan Genel Kurulu, bölge katılımcıları ve davetlilerin geniş katılımıyla İMES OSB Süheyl Erboz Konferans Salonu’nda gerçekleştirildi.

Genel Kurula İstanbul Sanayi Odası Başkanı Adnan Dalgakıran, İMES Sanayi Sitesi Başkanı Kemal Akar, Yalova Makina İhtisas OSB Yönetim Kurulu Başkanı Direnç Özdemir, İMES OSB Yönetim Kurulu Başkanı Ahmet Tokkan, beraberindeki yöneticiler ve bölge katılımcıları katıldı.

Genel Kurul kapsamında gerçekleştirilen seçim ve oylama sonucunda Ahmet Tokkan başkanlığındaki yönetim ekibi, yeni dönemde de görev yapmak üzere oy birliğiyle seçildi.

Yeni dönemde İMES OSB’nin sanayi altyapısının geliştirilmesi, üretim ve istihdam kapasitesinin artırılması ve katılımcı firmalara yönelik çalışmaların sürdürülmesi hedefleniyor.

Sosyal medya hesabından paylaşım yapan Bayraktar şunları kaydetti:

"Görüşmemizde; küresel iklim değişikliğiyle mücadele politikalarımızı, temiz enerji dönüşümü hedeflerimizi ve adil bir enerji geçişi için uluslararası platformlarda atılabilecek ortak adımları değerlendirdik. Bu kapsamda, Rusya ile birlikte inşa ettiğimiz Akkuyu Nükleer Güç Santrali projemiz başta olmak üzere, temiz ve kesintisiz enerjinin en önemli kaynaklarından biri olan nükleerin, emisyon azaltım hedeflerimize ve küresel iklim mücadelesine güçlü katkılar sunacağına inanıyoruz. Rusya ile enerjinin birçok alanında olduğu gibi iklim değişikliğiyle mücadele ve yeşil dönüşüm süreçlerinde de güçlü iş birlikleri geliştirmeye devam edeceğiz."

Antalya’da ev sahipliği yaptığımız COP31’in üçüncü gününde, Rusya Federasyonu Devlet Başkanı İklim Değişikliği Özel Temsilcisi Sayın Ruslan Edelgeriev ile bir araya geldik. Görüşmemizde; küresel iklim değişikliğiyle mücadele politikalarımızı, temiz enerji dönüşümü hedeflerimizi ve adil bir enerji geçişi için uluslararası platformlarda atılabilecek ortak adımları değerlendirdik. Bu kapsamda, Rusya ile birlikte inşa ettiğimiz Akkuyu Nükleer Güç Santrali projemiz başta olmak üzere, temiz ve kesintisiz enerjinin en önemli kaynaklarından biri olan nükleerin, emisyon azaltım hedeflerimize ve küresel iklim mücadelesine güçlü katkılar sunacağına inanıyoruz. Rusya ile enerjinin birçok alanında olduğu gibi iklim değişikliğiyle mücadele ve yeşil dönüşüm süreçlerinde de güçlü iş birlikleri geliştirmeye devam edeceğiz.

— Alparslan Bayraktar (@aBayraktar1) November 11, 2026

Sayıştay’ın 2025 yılı denetim raporlarına göre, nüfusu 50 bin ve üzerindeki 81 büyükşehir ilçe belediyesi arasında en az bulgu İnegöl Belediyesi’nde tespit edildi.

İnegöl Belediyesi adına 2 bulgunun yer aldığı raporda, belediyenin mali tablolarına olumlu denetim görüşü verildiği bildirildi. Açıklamaya göre, 306 bin 4 kişilik nüfusuyla büyükşehir ilçeleri arasında önemli bir yere sahip olan İnegöl Belediyesi’nin 2025 yılı Sayıştay Denetim Raporu’nda toplam 2 bulguya yer verildi. Belediyenin raporunda yer alan iki bulgunun da denetim görüşünü etkileyen nitelikte olmadığı belirtildi.

Sayıştay, belediyenin mali tablolarının tüm önemli yönleriyle doğru ve güvenilir bilgi içerdiğini değerlendirerek olumlu denetim görüşü verdi. Raporda herhangi bir kamu zararı tespiti veya tazmin hükmü de yer almadı.

“Bulgular belediye alacaklarının takibi ve tahsiliyle ilgili”

Verilen bilgiye göre, Sayıştay raporunda yer alan iki bulgu ise belediyenin alacaklarının takip ve tahsil süreçleri ile kira alacaklarına ilişkin hukuki işlemleri kapsıyor. Bunlar; idare alacaklarına ilişkin genel hükümlere göre takip ve tahsilat süreçlerinin etkin olarak işletilmemesi konusu ile kira alacaklarının tahsiline ilişkin hukuki süreçlerin işletilmemesi ve kira sözleşmesi sona eren taşınmazların tahliye işlemlerinin yapılmaması konuları. Söz konusu bulgular, belediyenin mali tablolarının güvenilirliğine ilişkin olumsuz bir denetim görüşü oluşturmazken, belediye alacaklarının takip ve tahsil süreçlerinin daha etkin yürütülmesine yönelik tespitler olarak raporda yer aldı.

“Tablo tüm çalışma arkadaşlarımızın emeğinin sonucudur”

İnegöl Belediye Başkanı Alper Taban, elde edilen sonucun İnegöl ve İnegöl Belediyesi adına sevindirici olduğunu söyledi. Yapılan her işten, atılan her adımdan emin olduklarını, Sayıştay raporlarının neticesinin de İnegöl Belediyesi’nin ve İnegöl şehrinin doğru yönetildiğini ortaya koyduğunu kaydeden Başkan Taban, “Bu tablo tüm İnegöl Belediyesi çalışanların da ortak emeğinin sonucudur. Bir yandan; Botanik Nikah ve Etkinlik Salonları projesi, bir yandan Millet Bahçemiz, yeni yüzme havuzu, kentsel dönüşüm uygulamaları, yeni şehir stadyumu, yeni meydanlar, yeni kitaphaneler, tarım ve turizm alanında çalışmalar, spor sahaları, üst yapı çalışmaları gibi projelerimiz devam ederken, diğer taraftan mali açıdan belediyemizin başarılı bir dönem geçirmesi asla tesadüf değil. Belediyecilik bir ekip işidir. Ortaya çıkan bu tablo, kurumumuzdaki tüm çalışma arkadaşlarımızın özverili gayreti, emeği ve sorumluluk bilinciyle yürüttüğü çalışmaların neticesidir” dedi.

TMMOB İnşaat Mühendisleri Odası (İMO) Bursa Şubesi, “Talebimiz Geleceğimiz” kampanyası kapsamında inşaat mühendisliğinin sorunlarına ve güvenli yapılaşma için çözüm önerilerine dikkat çekti. İMO Bursa Şubesi Yönetim Kurulu Başkanı Serdar Atilla Erdem, deprem riskinin Türkiye için bir beka sorunu olduğunu belirterek, “Depremi beka sorunu olmaktan çıkarmanın en önemli ayağı, inşaat mühendisliği bilimine hak ettiği itibarı teslim etmek ve inşaat mühendislerinin sorunlarını çözmektir” dedi. Mühendislik hizmetlerinin maliyet kalemine indirgenmesinin hem mesleki niteliğe hem de toplumun güvenli yaşam hakkına zarar verdiğini belirten Erdem, kamuda yetersiz ücret ve özlük hakları, özel sektörde ise düşük ücret, uzun çalışma saatleri ve güvencesiz istihdamın önemli sorunlar olduğunu söyledi. Genç mühendislerin işsizliği, emekli mühendislerin yetersiz aylıkları ve kadın mühendislerin karşılaştığı ayrımcılığın da çözüm beklediğini ifade etti.

“Yapı stoku envanteri çıkarılmalı”

Türkiye'nin güncel ve kapsamlı bir yapı stoku envanterine sahip olmamasını önemli bir eksiklik olarak değerlendiren Erdem, milyonlarca vatandaşın yaşadığı binaların güvenli olup olmadığını bilmediğine dikkat çekti. İmar aflarıyla mühendislik hizmeti almamış veya projelerine aykırı yapıların teknik inceleme yapılmadan hukuki statü kazandığını belirten Erdem, yapıların kullanım ömürleri boyunca düzenli denetlenmesi gerektiğini vurguladı.

“İMO’dan sekiz başlıkta çözüm çağrısı”

İMO'nun talepleri arasında mühendislik hizmetlerine uygun asgari ücret belirlenmesi, kamu mühendislerinin özlük haklarının iyileştirilmesi, genç mühendisler için istihdam olanaklarının artırılması ve Yetkin Mühendislik sisteminin yasalaştırılması yer aldı. Oda ayrıca şantiye şefliğinin tam zamanlı yürütülmesini ve her şantiyeye bir şef atanmasını, yapı denetiminin bağımsızlaştırılmasını, ülke genelinde yapı stoku envanterinin çıkarılmasını ve periyodik yapı kontrol sisteminin kurulmasını istedi.

“Sorunların tespitini değil, çözülmesini istiyoruz”

Mesleğin sorunlarını ve çözüm önerilerini ilgili kurumlara ve TBMM’ye ilettiklerini belirten Erdem, kamu kurumlarına somut adım atılması çağrısında bulundu. Mühendislik emeğinin korunmasının doğrudan vatandaşların yaşam güvenliğiyle ilgili olduğunu vurgulayan Erdem, “Mühendislik emeğinin korunması aynı zamanda çocukların güvenli okullarda eğitim görmesi, vatandaşların depreme dayanıklı hastanelerde sağlık hizmeti alması ve milyonlarca insanın güvenli konutlarda yaşaması anlamına geliyor” dedi.

“Bursa’da 500’e yakın mühendis katıldı”

İMO Bursa Şubesi'nin basın açıklamasına Mudanya Belediye Başkanı Deniz Dalgıç, odanın geçmiş dönem başkanları, bölge temsilcileri ve kamu ile özel sektörde çalışan yaklaşık 500 inşaat mühendisi katıldı. Mesleğin değersizleştirilmesine sessiz kalmayacaklarını belirten Erdem, “Bilimden, emekten ve mesleki sorumluluğumuzdan aldığımız güçle mesleğimizi, emeğimizi ve halkımızın yaşam hakkını savunmaya devam edeceğiz” ifadelerini kullandı.

Yapılan açıklamaya göre, ilan fiyatları baz alınarak oluşturulan veriler, eylülde 921 bin 307 lira olan ortalama ilan fiyatının ekimde 926 bin 771 liraya yükseldiğini ortaya koydu. Enflasyondan arındırılmış reel fiyatlarda ise eylüle kıyasla yüzde 1,94 düşüş gerçekleşti.

Ekimde arabam.com ilanlarında en çok görülen markalar sırasıyla Renault, Fiat, Volkswagen, Ford, Opel, Hyundai, Peugeot, Toyota, BMW ve Citroen oldu.

Model bazında bakıldığında ise ekimde ilanlarda en çok bulunan otomobil modelleri sırasıyla Clio, Megane, Egea, Corolla, Astra, Focus, Passat, Civic, Polo ve Corsa oldu.

Ekimde 600 bin liraya kadar olan araçların ilan oranı yüzde 29 olurken, 600 bin 1 ile 1 milyon lira aralığındaki araçlar yüzde 26, 1 milyon 1 ile 1 milyon 400 bin lira aralığındakiler yüzde 20, 1 milyon 400 bin 1 ile 1 milyon 700 bin lira aralığındakiler yüzde 10, 1 milyon 700 bin lira ve üzerindekiler ise yüzde 15'ini oluşturdu.

Söz konusu dönemde 5 yaşa kadar olan araçların ilan oranı, yüzde 27,8 olarak gerçekleşti. 6-9 yaş aralığındaki araçların oranı yüzde 16,7 olurken, 10-15 yaş aralığındaki araçların oranı yüzde 30 oldu. 16-20 yaş aralığındaki araçların oranı yüzde 10,9, 20 yaş ve üzerindeki araçların oranı ise yüzde 14,7 olarak gerçekleşti.

arabam.com'da ilana giren araçlar yakıt tipine göre incelendiğinde, ekimde benzinli araçların ilan oranı bir önceki aya kıyasla 0,2 puan azalarak yüzde 31,2 oldu.

Dizel araçların ilan oranı ise 0,2 puan artışla yüzde 47 seviyesine yükseldi. Elektrikli araçların ilan oranı yüzde 1,5, hibrit araçların ilan oranı yüzde 4,1 olarak kaydedilirken, LPG'li araçların ilan oranı yüzde 16,2 olarak gerçekleşti.

"İlanlarda fiyat indirimlerinin arttığını gördük"

arabam.com CEO'su Önder Oğuzhan, ilanlarda fiyat indirimlerinin arttığını gördüklerini belirtti.

Fiyatı düşürülen ilanların oranının eylül ve ekimde artış gösterdiğini aktaran Oğuzhan, "Ekim ayında bu oran, hem bireysel hem de kurumsal satıcıların ilanlarında bir önceki aya göre yüzde 10'un üzerinde arttı. Kurumsal satıcıların stoklarını eritme ve nakit akışını hızlandırma hedefleri ile sıfır kilometre araçlardaki indirim ve finansman kampanyaları da özellikle yeni model ikinci el araçlarda rekabet baskısı yaratıyor." ifadelerini kullandı.

Oğuzhan, "Gelecek dönemde de finansman koşullarının ve sıfır kilometre araç kampanyalarının ikinci el piyasasının seyrinde etkili olacağını öngörüyoruz." değerlendirmesini yaptı.

Asıl sınamanın iddialı hedeflere ulaşmak için gereken kaynakları bulabilmek olduğunu vurgulayan Şimşek, 2026'nın son derece zorlu bir yıl olduğunu söyledi.

Bakan Şimşek, yakın tarihin en büyük enerji arzı şokunun yaşandığına ve bunun oldukça önemli makroekonomik etkilerinin de olduğuna işaret ederek "Burada bizim için 2053 net sıfır hedefi tabii ki çok önemli. Buna odaklanıyoruz. Biz yükselen bir piyasayız, büyüyen bir ekonomiyiz dolayısıyla sürekli olarak büyümeye devam etmemiz gerekiyor ama büyürken karbondan arındırabilir misiniz kendinizi? Bu çok önemli. Yeşil sanayinizi oluşturabilir misiniz? Önümüzde duran sorunlar bunlar." diye konuştu.

Enerji açısından bakıldığında ise iki bileşen olduğuna değinen Şimşek, enerji tarafında çok iddialı hedeflerinin bulunduğunu ve 2040'a kadar 175 gigavat güneş ve rüzgar enerjisini hedeflediklerini bildirdi.

Şimşek, düşük karbonlu yolun kendileri için bir seçenek değil, bir zorunluluk olduğunu belirterek Türkiye'nin ihracatının yarısından fazlasının Avrupa'ya olduğunu ve bu yüzden dekarbonizasyona yatırım yapmaları gerektiğini anlattı.

Buradaki asıl zorluğun hem ucuz hem de temiz enerjiyi üretebilmek olduğuna dikkati çeken Şimşek, şöyle devam etti:

"Sanayinin karbondan arındırılması mümkün mü? Biz bunun gerçekleştirilebileceğine inanıyoruz ancak burada yanıtlanması gereken temel sorular, bunun ne kadara mal olacağı ve finansmanının nasıl sağlanacağı. Yapılan hesaplamalar bu hedef doğrultusunda yaklaşık 300 milyar dolarlık bir kaynağa ihtiyaç olduğunu gösteriyor. Türkiye'nin mali duruşu oldukça güçlü. Deprem sonrası altyapının yeniden inşası için 100 milyar doların üzerinde harcama yapılmasına rağmen bütçe açığımız Gayri Safi Yurt İçi Hasıla'ya oranla yaklaşık yüzde 3 seviyesinde. Kamu borcumuzun GSYH'ye oranı da yaklaşık yüzde 22 ile oldukça mütevazı bir düzeyde. Dolayısıyla önemli bir mali hareket alanına sahibiz ancak bu iddialı hedeflere ulaşmak için yalnızca kamu kaynaklarının yeterli olmayacağını düşünüyoruz."

Bakan Şimşek, bu nedenle Dünya Bankası ve Avrupa İmar ve Kalkınma Bankası (EBRD) gibi çok taraflı kalkınma bankalarının desteğine ihtiyaçlarının olduğunu belirterek şu ifadeleri kullandı:

"Buradaki amaç, yalnızca bu kuruluşlardan kredi temin etmek değil, farklı kaynaklardan özel sermayeyi harekete geçirmek ve yatırımların risklerini azaltmak. Çok taraflı kalkınma bankaları, teminat sağlayarak ve riskleri üstlenerek özel sektör yatırımlarının önünü açabilir. Dünya Bankası, EBRD ve IFC gibi kuruluşların bu sürece ortak olarak dahil olması büyük önem taşıyor. Türkiye'nin bu hedefleri gerçekleştirmek için güçlü bir mali konumu ve yeterli hareket alanı bulunuyor."

"Enerji, Türkiye'nin cari açığının büyük bir kısmına tekabül ediyor"

Hazine ve Maliye Bakanı Şimşek, Türkiye'nin birincil enerji kaynaklarının yüzde 70’inden fazlasının ithal edildiğini kaydederek, bunun cari açığın büyük bir kısmına tekabül ettiğini dile getirdi.

Son 10 yıl içerisinde Türkiye'nin petrol ve doğal gaz ithal etmek için yaklaşık 600 milyar dolar ödediğine işaret eden Şimşek, sözlerini şöyle tamamladı:

"(Bu) Brüt dış borcumuzdan daha yüksek. Dolayısıyla enerji sistemimize baktığımızda, yenilenebilir enerji kapasitemizi artırmamız gerektiği açık. Bu, ekonomik dayanıklılığımızı da güçlendirecek. Bu nedenle yenilenebilir enerji yatırımlarımızı sürdürmeye devam edeceğiz. Bunun ekonomik gerekçesi son derece açık. Enerji sistemimizi karbondan arındırırken aynı zamanda elektrifikasyonu yaygınlaştırmaya yöneliyoruz. Böylece enerji ithalatına bağımlılığımızı ve makrofinansal risklerimizi azaltırken dayanıklılığımıza ve rekabet gücümüze yatırım yapıyoruz. Bu dönüşüm sayesinde sanayimize daha uygun maliyetli ve rekabetçi fiyatlarla enerji sunabiliyoruz. Bununla birlikte, önümüzdeki dönemde atılması gereken daha pek çok adım bulunuyor."

(AA)

KOBİ’lerin dijital dönüşüm süreçlerine rehberlik etmek amacıyla düzenlenen Akıllı KOBİ Eskişehir Dijital Dönüşüm Konferansı, 12 Kasım Perşembe günü Eskişehir Ticaret Odası (ETO) Meclis Salonu’nda gerçekleştirilecek.

Turkcell ve DenizBank’ın ana sponsorluğunu üstlendiği konferans, saat 12.30’da kayıt ve stant ziyaretleriyle başlayacak.

Saat 13.00’te başlayacak açılış bölümünde Akıllı KOBİ İcra Kurulu Üyesi Başar Ceylan ve ETO Başkanı Metin Güler’in konuşması planlanıyor. Programda Eskişehir Büyükşehir Belediye Başkanı Ayşe Ünlüce ve Eskişehir Valisi Dr. Erdinç Yılmaz da açılış konuşmacıları arasında yer alıyor.

E-ticaret ve finansman destekleri ele alınacak

Konferansta Turkcell Kurumsal Satış Direktörü Mehmet İlker Oruç dijital iş servislerini, DenizBank KOBİ Bankacılığı Satış ve Performans Yönetimi Grup Müdürü Tayfur Geler sürdürülebilir büyümenin finansmanını, Paycell İş Ortaklıkları ve Türkiye Satış Müdürü Emrah Sueren ise KOBİ’lere yönelik ödeme sistemlerini ele alacak.

Logo Yazılım Türkiye Genel Müdürü Akın Sertcan ile Hepsiburada Kıdemli Kurumsal İlişkiler Müdürü Sinem Süllü, e-ticaret ve iş süreçlerinin dijitalleşmesine ilişkin değerlendirmelerini paylaşacak. Avrupa İmar ve Kalkınma Bankası (EBRD) Finansal Olmayan Hizmetler Uzmanı Bilge Sezer Kayaoğlu ise dijital dönüşüme yönelik finansman desteklerinin ele alınacağı panele katılacak.

Eskişehirli firmalar deneyimlerini paylaşacak

Saat 16.05’te başlayacak Yerel Tecrübe Paneli’nde Anot Grup Genel Müdürü Eren Gönenli ile Arıkan Automotive Genel Müdürü ve TAYSİAD Dijital Dönüşüm Çalışma Grubu Lideri Ahmet Arıkan, şirketlerinin dijital dönüşüm deneyimlerini aktaracak. Konferans, saat 16.40’ta başlayacak ödüllü bilgi yarışmasının ardından saat 17.00’de sona erecek.

Verilen bilgiye göre, konferans sonunda yapılacak bilgi yarışmasında toplam değeri 200 bin TL’yi aşan dijital dönüşüm paketleri ile Hepsiburada hediye çekleri dağıtılacak.

Bursa, küresel otomotiv endüstrisinin önemli üretici ve tedarikçilerini buluşturan uluslararası bir organizasyona ev sahipliği yapıyor.

Bursa Organize Sanayi Bölgesi (Bursa OSB) ev sahipliğinde 11-12 Kasım 2026 tarihlerinde altıncısı düzenlenen Automotive Meetings – Dünya Otomotiv Buluşmaları’nın açılışı gerçekleştirildi. 44 ülkeden yaklaşık 300 temsilcinin katıldığı organizasyonda, iki gün boyunca yaklaşık 7 bin ikili iş görüşmesi yapılması hedefleniyor. TOGG, Volkswagen Group, Mercedes-Benz, Aston Martin, Hyundai, Ford, Renault ve Toyota gibi küresel markaların da aralarında bulunduğu şirketlerin temsilcilerini bir araya getiren organizasyon, Bursa merkezli otomotiv tedarik sanayisinin uluslararası pazarlardaki iş bağlantılarını güçlendirmeyi amaçlıyor. 

“4 ülkeden yaklaşık 300 temsilci”

Merinos Atatürk Kongre ve Kültür Merkezi’nde gerçekleştirilen etkinlik, dünyanın otomotiv devlerini bir araya getirdi. T.C. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı Ar-Ge Teşvikleri Genel Müdürlüğü Kümelenme Dairesi Başkanı Canan Ünlü Şahin, Bursa OSB Akıllı Ulaşım ve Hareketlilik Kümesi Yürütme Kurulu Üyesi Özgür Şahin, Otomotiv Endüstrisi İhracatçıları Birliği (OİB) Yönetim Kurulu Üyesi Ertuğrul Tuna Arıncı, Bursa Sanayi ve Teknoloji İl Müdürü Aydın Bakoğlu, Bursa İl Ticaret Müdürü İsmail Aslanlar,  Bursa Eskişehir Bilecik Kalkınma Ajansı (BEBKA) Genel Sekreteri Sabri Bayram, iş insanları derneklerinin yetkilileri, sivil toplum kuruluşu temsilcileri, meslek örgütlerinin yöneticileri ile Bursa iş dünyasının seçkin simalarının katıldı. Bursa OSB ve Akıllı Ulaşım ve Hareketlilik Kümelenmesi Yürütme Kurulu Üyesi Özgür Şahin, organizasyonun farklı ülkelerden üreticiler, tedarikçiler ve teknoloji şirketleri arasında yeni ticari ilişkiler kurulmasına zemin hazırladığını söyledi.

“Türkiye’de otomotiv üretiminin üçte birini Bursa gerçekleştiriyor”

Bursa'nın otomotiv sektöründeki üretim ve ihracat ağırlığına dikkat çeken Şahin, Türkiye'de üretilen her üç araçtan birinin Bursa'da üretildiğini belirtti. Kentte günlük 1000'in üzerinde araç üretildiğini, otomotiv alanında 400'den fazla firmanın faaliyet gösterdiğini ve yaklaşık 60 bin kişiye istihdam sağlandığını kaydeden Şahin, Türkiye otomotiv ihracatının yaklaşık dörtte birinin Bursa'daki firmalar tarafından gerçekleştirildiğini ifade etti. Bursa'nın yalnızca ana sanayi üretimiyle değil, küresel otomotiv markalarına parça ve sistem sağlayan güçlü tedarik altyapısıyla da öne çıktığını vurgulayan Şahin, mühendislik birikimi, nitelikli insan kaynağı ve ihracat deneyiminin kenti uluslararası otomotiv üretim zincirinin önemli merkezlerinden biri haline getirdiğini söyledi. Türkiye'nin Avrupa otomotiv sanayisiyle güçlü entegrasyonuna işaret eden Şahin, Avrupa Birliği'nin sanayi üretimini güçlendirmeye yönelik yeni politikalarında Türkiye'nin etkin bir ortak olarak konumlanmasının önemini vurguladı.

“Otomotiv ihracatında 41,5 milyar dolarlık rekor”

Otomotiv Endüstrisi İhracatçıları Birliği (OİB) Yönetim Kurulu Üyesi Ertuğrul Tuna Arıncı, Türk otomotiv endüstrisinin ihracat performansına ilişkin değerlendirmelerde bulundu. Birliğin 1991 yılından bu yana sektörün ihracat kapasitesini geliştirmek amacıyla çalışmalar yürüttüğünü belirten Arıncı, otomotiv endüstrisinin geçen yıl 41,5 milyar dolarlık ihracatla tarihi rekora ulaştığını ve son 20 yılda 19 kez Türkiye'nin ihracat şampiyonu olduğunu söyledi. 2026 yılı sonunda ihracat rekorunun daha da geliştirilmesini beklediklerini dile getiren Arıncı, sektörün karşı karşıya olduğu risklere de dikkat çekti. Bölgesel savaşlar, jeopolitik gelişmeler, enerji fiyatlarındaki dalgalanmalar, finansmana erişim sorunları ve döviz kurlarının rekabetçilik üzerindeki etkilerinin ihracatçılar açısından önemli baskı oluşturduğunu ifade etti. Avrupa Birliği'nin Çin karşısında kendi sanayisini korumaya yönelik hazırlıklarının Türkiye otomotiv endüstrisi açısından kritik önem taşıdığını belirten Arıncı, Türkiye’nin Avrupa otomotiv sanayisinin ayrılmaz bir parçası olduğunu vurguladı. 

“Sanayide ikiz dönüşüm vurgusu”

Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı Kümelenme Daire Başkanı Canan Ünlü Şahin ise otomotiv sektöründe yaşanan teknolojik dönüşümün üretim süreçlerini ve rekabet koşullarını yeniden şekillendirdiğini söyledi. Otonom sürüş sistemlerinden mikromobilite çözümlerine kadar uzanan gelişmelerin geleneksel otomotiv sanayisini yeni nesil akıllı ulaşım sistemlerine dönüştürdüğünü belirten Şahin, firmaların mevcut üretim kapasitelerini korumalarının artık tek başına yeterli olmadığını ifade etti. Sanayinin dijital, yeşil, yenilikçi ve yüksek katma değerli bir yapıya dönüşmesi gerektiğini vurgulayan Şahin, dijitalleşme ve sürdürülebilirliği birlikte ele alan ikiz dönüşümün küresel pazarlarda rekabet gücünün temel belirleyicilerinden biri haline geldiğini söyledi. Kümelenme modelinin firmaların yeni nesil üretim teknolojilerine erişimini kolaylaştıracağını ve küresel değer zincirlerinde daha güçlü konuma ulaşmalarına katkı sağlayacağını belirten Şahin, uluslararası iş birliklerinin önemine dikkat çekti. İki gün sürecek organizasyonun sonunda gerçekleştirilecek iş görüşmelerinin yeni ticari anlaşmalara, ortak projelere ve yatırımlara dönüşmesi hedefleniyor.

Buna göre Ziraat Bankası, jeopolitik gelişmeler ve belirsizlikler ile küresel düzeyde yaşanan faiz artışlarının etkili olduğu yılın üçüncü çeyreğinde ihtiyatlı bilanço yönetimi ve seçici kredi politikasıyla her dönemde olduğu gibi Türkiye ekonomisine sağladığı finansman desteğini artırdı. Türk lirası ağırlıklı bilanço stratejisini sürdüren bankanın, aktif büyüklüğünü 10,1 trilyon liraya ulaştırırken, verimlilik odaklı iş modeli sayesinde yılın 9 ayında elde ettiği 124,5 milyar lira net kârla özkaynaklarını güçlendirdiği bildirildi.

Açıklamaya göre Ziraat Bankası, aynı dönemde aktiflerinin ağırlıklı kısmını oluşturan nakdi kredilerini 5,5 trilyon liraya, gayrinakdi kredilerini ise 2,2 trilyon liraya yükseltti. Böylece ekonomiye sağladığı toplam finansman 7,7 trilyon lira oldu. Nakdi kredilerin yüzde 84'ü reel sektörün finansmanına yönlendirilirken TL kredilerin nakdi krediler içindeki payı yüzde 65 oldu.

Mevcut makroekonomik koşulların aktif kalitesi üzerinde baskı oluşturduğu bu dönemde, tahsisten izlemeye kadar müşteri ve sektör bazlı etkin risk yönetimini odağına alan bankanın takipteki alacaklar oranı yüzde 2 ile sektör ortalaması olan yüzde 3 seviyesinin belirgin şekilde altında gerçekleştiği vurgulandı.

 Tarım kredileri 1,2 trilyon lirayı aştı

Açıklamaya göre tarım ekosisteminin stratejik çözüm ortağı olarak tarımsal üretimde verimlilik, mekanizasyon, tarıma dayalı sanayileşme ve gıda güvenliği odaklı yatırımları desteklemeye devam eden bankanın tarım kredileri 1,2 trilyon lirayı aştı.

Açıklamada, "Kadın ve genç üreticilerin finansmana erişimini kolaylaştıran bankanın eylül sonu itibarıyla 77 bin kadın çiftçiye kullandırdığı kredilerin bakiyesi 91 milyar liraya, 152 bin genç çiftçiye kullandırdığı kredilerin bakiyesi ise 249 milyar liraya ulaştı. Aile işletmeleri ve kooperatiflere yönelik bütüncül finansman çözümleri sunan banka, üreticilerin her koşulda yanında olmayı sürdürdü." denildi. 

Bilançosunun ana fonlama kaynağını tabana yaygın mevduatla oluşturan bankanın mevduat büyüklüğü 6,5 trilyon liraya ulaştı. TL mevduatın toplam mevduat içindeki payı yüzde 61 olarak gerçekleşti. Fonlama maliyetlerinin çeyreğin büyük bölümünde yüksek seyrettiği bu dönemde bankanın, mevduat maliyetlerini etkin şekilde yönettiği belirtildi. Uluslararası piyasalara güçlü erişimiyle yurt dışından sağladığı mevduat dışı kaynakları Türkiye ekonomisine kazandıran bankanın kaynak yapısını çeşitlendirmeyi sürdürdüğü ifade edildi.

Açıklamaya göre, Ziraat Bankası, iştirakleri ve yurt dışı şubeleri ile Avrupa, Balkanlar, Orta Doğu, Kafkasya, Afrika ve Asya'yı kapsayan geniş bir coğrafyada, 21 ülkedeki 129 hizmet noktasıyla Türkiye'nin uluslararası finansal alandaki varlığına ve etkinliğine katkı sağlıyor.

"Reel sektöre ve özellikle tarıma sağladığımız finansmanı artırdık"

Ziraat Bankası Genel Müdürü Alpaslan Çakar, yılın üçüncü çeyreğinin küresel finansal koşulların sıkılaştığı ve enerji kaynaklı risklerin canlılığını koruduğu bir dönem olduğunu bildirdi.

Yurt içinde uygulanan ekonomik program çerçevesinde, ağustos sonundan itibaren fonlama koşullarında kademeli gevşeme başladığını kaydeden Çakar, şu ifadeleri kullandı:

"Bu ortamda, sektörün lider bankası olarak, büyürken kredi kalitesinden ödün vermedik. Seçici kredi politikamız ve güçlü risk yönetimi altyapımızla takip oranımızı sektör ortalamasının oldukça altında tutarken, reel sektöre ve özellikle tarıma sağladığımız finansmanı artırdık. Tabana yaygın mevduat yapımız ve yurt dışından temin ettiğimiz kaynaklar, bilançomuzu dengeli yapıda büyütmemize imkan verdi. Uluslararası ağımızla, Türk iş dünyasının bulunduğu her coğrafyada yanlarında olmayı sürdürüyoruz. Bu dönemde yayımladığımız İklim Geçiş Yol Haritamızla da müşterilerimizin yeşil dönüşümüne vereceğimiz desteği somut hedeflere bağladık. Ana sponsoru olduğumuz COP31’de düzenlediğimiz paneller, kültür ve medeniyet ortaklığı, standımızdaki etkinlikler ve imzaladığımız yeni finansman sözleşmeleri ile sürdürülebilir yarınlar için güçlü adımlar attık."

"Türkiye ekonomisinin dengeli büyümesine katkımızı artırarak sürdüreceğiz"

Alpaslan Çakar, kuruluşlarının 163. yıl dönümüne yaklaştıklarını anımsatarak, "Türk bankacılığında 10 trilyon lira aktif büyüklüğü aşan ilk banka olmanın gururunu yaşıyoruz. Bu başarı, köklü geçmişimizden gelen birikimin eseridir." açıklamasında bulundu.

Stratejilerinin odağında ölçeklerini verimlilikle, deneyimlerini ise teknolojiyle buluşturmanın olduğunu anlatan Çakar, "'Bir Bankadan Daha Fazlası' olma anlayışımızla yaygın hizmet ağımızı ve dijital ekosistemimizi bir araya getirerek tarımdan sanayiye reel ekonominin tüm kesimlerine kredi, ödeme ve yatırım hizmetlerini bütünleşik biçimde sunacak, Türkiye ekonomisinin dengeli büyümesine katkımızı artırarak sürdüreceğiz." ifadelerini kullandı.

Buna göre şirket, 2026'nın 9 ayında 743,1 milyar lira fon toplarken, ekonomiye nakdi ve gayri nakdi 729,2 milyar lira finansman desteği sağladı.

Bu dönemde net kârını 7,4 milyar liraya çıkaran banka, aktif büyüklükte 2025 sonuna göre yüzde 37,9'luk büyüme sergileyerek 1,1 trilyon liralık aktif büyüklüğe ulaştı.

Vakıf Katılım Genel Müdürü Mehmet Ali Akben, yılın üçüncü çeyreğinde elde ettikleri sonuçların dengeli büyüme yaklaşımının ve güçlü finansal yapının bir yansıması olduğunu belirtti.

Performanslarını yalnızca bilanço büyüklükleriyle değil, müşterilerinin finansal ihtiyaçlarına sundukları çözümler ve reel ekonomiye sağladıkları destekle değerlendirdiklerini vurgulayan Akben, "Katılım finansın, üretim, yatırım ve ticaretle kurduğu doğrudan bağın Türkiye ekonomisinin sürdürülebilir büyümesinde önemli bir değer oluşturduğuna inanıyoruz. Güçlü sermaye yapımız, dijital ve fiziksel hizmet kanallarımız ile yenilikçi yaklaşımımız sayesinde müşterilerimizin değişen beklentilerine cevap vermeye, katılım finans ekosisteminin gelişimine ve ülkemizin sürdürülebilir kalkınmasına katkı sağlamaya devam edeceğiz." ifadelerini kullandı. 

Buna göre, ticaret satış hacmi, eylülde yıllık bazda yüzde 5,6, bir önceki aya göre de yüzde 0,7 azaldı.

Eylül 2025'e göre motorlu kara taşıtlarının ve motosikletlerin toptan ve perakende ticareti ile onarımı için satış hacmi yüzde 9,6, toptan ticaret satış hacmi yüzde 10,9 gerilerken, perakende ticaret satış hacmi ise yüzde 7,7 arttı.

Ticaret satış hacmi, ağustosa göre yüzde 0,7 azaldı. Motorlu kara taşıtlarının ve motosikletlerin toptan ve perakende ticareti ile onarımı için satış hacmi yüzde 0,2, perakende ticaret satış hacmi 0,1 artarken, toptan ticaret satış hacmi yüzde 1,3 azaldı.

Buna göre, mevsim ve takvim etkisinden arındırılmış toplam ciro endeksi, eylülde aylık bazda yüzde 2,4 arttı.

Takvim etkisinden arındırılmış sanayi, inşaat, ticaret ve hizmet sektörleri toplam ciro endeksi, aynı ayda yıllık bazda yüzde 28,5 yükseliş gösterdi.

Sanayide takvim etkisinden arındırılmış ciro endeksi, eylülde yıllık bazda yüzde 33,4 yükseldi. Mevsim ve takvim etkisinden arındırılmış sanayi ciro endeksi de bir önceki aya göre yüzde 3,6 artış kaydetti.

İnşaat sektöründe takvim etkisinden arındırılmış ciro endeksi, eylülde yıllık bazda yüzde 28,3, mevsim ve takvim etkisinden arındırılmış inşaat ciro endeksi ağustosa kıyasla yüzde 1,8 arttı.

Ticaret ve hizmet endeksleri

Takvim etkisinden arındırılmış ticaret ciro endeksi, eylülde geçen yılın aynı ayına göre yüzde 24,5, mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış ticaret ciro endeksi bir önceki aya göre yüzde 1,8 artış gösterdi.

Hizmet sektöründe takvim etkisinden arındırılmış ciro endeksi, eylülde geçen yılın aynı ayına kıyasla yüzde 34,8, mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış hizmet ciro endeksi bir önceki aya göre yüzde 2,6 artış kaydetti.

Yazılı açıklamada, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı ile Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu (BTK) öncülüğünde konuya ilişkin çalışmalar yürütüldüğü belirtildi.

Türkiye ile AB arasındaki ekonomik ve ticari ilişkilerin dijital boyutunun güçlendirilmesi, sınır ötesi dijital ticaretin kolaylaştırılması hedefiyle elektronik imzaların ve mühürlerin karşılıklı tanınmasına yönelik iş birliği sürecinde önemli bir aşamaya geçildiği aktarılan açıklamada, 9 Kasım'da Moldova'nın başkenti Kişinev'de düzenlenen AB-Orta Asya Dijital Bağlantısallık Platformu toplantısında, Avrupa Komisyonu ile elektronik imzaların karşılıklı tanınmasına yönelik sürecin başlatılması ve iş birliği imkanlarının araştırılması için bir niyet beyanı teati edildiği vurgulandı. Bu gelişmenin, Türkiye'nin AB ile ekonomik ve ticari entegrasyonunun dijital alanda güçlendirilmesine yönelik girişimlerin önemli bir çıktısı olduğu vurgulanan açıklamada, şunlar kaydedildi:

"Bakanlığımızca uzun süredir yürütülen teknik istişareler ve Bakanımız Ömer Bolat'ın eş başkanlığını yürüttüğü Yüksek Düzeyli Ticaret Diyaloğu'nda varılan mutabakat çerçevesinde, elektronik imzaların karşılıklı tanınması alanında teknik çalışmaların başlatılması hususu ortak gündeme alınmıştır. Kişinev'de teati edilen niyet beyanı ile bu alandaki iş birliğinin geliştirilmesine yönelik ortak irade somutlaştırılmış, Avrupa Komisyonu Türkiye'nin girişimini memnuniyetle karşılayarak, EU4Digital III Bölgesel Programı gibi araçlar üzerinden sürecin finansal olarak da desteklenmesine yönelik iş birliği seçeneklerinin araştırılmasına açık olduğunu ifade etmiştir."

"AB pazarına erişimde dijital bağlantısallığın önemi artıyor"

Türkiye ile AB arasındaki Gümrük Birliği'nin, taraflar arasında derin bir ekonomik ve ticari bütünleşme sağladığına işaret edilen açıklamada, ticaretin ve düzenleyici süreçlerin giderek dijitalleşmesinin, bu bütünleşmenin dijital altyapılar ve sistemler bakımından da geliştirilmesini gerekli kıldığı bildirildi.

AB tarafından ürün uygunluğu, sürdürülebilirlik, izlenebilirlik ve gümrük işlemleri alanlarında geliştirilen dijital sistemlerin, Türk ihracatçılarının AB pazarına erişiminde dijital bağlantısallığın önemini artırdığının altı çizilen açıklamada, bu kapsamda elektronik imza ve mühürlerin karşılıklı tanınmasına yönelik iş birliğinin, Türk firmalarının AB'nin dijital ticaret ve düzenleyici altyapılarına etkin katılımını destekleyeceği, ayrıca kamu ihalelerine uzaktan katılım ve süreçlerin uzaktan takibinin yanı sıra ticaretin finansmanı gibi alanlarda sınır ötesi dijital işlemleri desteklemesi bakımından fayda sağlayacağına dikkati çekildi. Niyet beyanı doğrultusunda, ortaya konulan iş birliği iradesi kapsamında ilerleyen dönemde Türkiye'de ilgili kurum ve kuruluşların katılımıyla bir ulusal çalışma grubu oluşturulacağına da değinilen açıklamada şu ifadelere yer verildi:

"İç istişare sürecinde karşılıklı tanıma için gerekli hukuki, idari ve teknik hususlar değerlendirilecektir. Avrupa Komisyonu ile ilk teknik toplantının, bu ay içinde gerçekleştirilmesi hususunda mutabakata varılmıştır. Bakanlık tarafından, Türkiye-AB ekonomik ve ticari ilişkilerinin dijital boyutunun geliştirilmesi, firmalarımızın dijital ticaret süreçlerine katılımının kolaylaştırılması ve Gümrük Birliği'nin işleyişinin dijital çağın ihtiyaçları doğrultusunda güçlendirilmesi hedefleriyle ilgili kurum ve kuruluşlarla iş birliği içerisinde çalışmalar sürdürülecektir."

Kavcıoğlu, sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada, "BDDK ve şahsımla ilgili son günlerdeki iddialar üzerine, Kurumumuzun daha fazla yıpranmaması için Sayın Cumhurbaşkanımız Recep Tayyip Erdoğan'dan affımı istedim. Şimdiye kadar bizlere bu görevleri tevdi eden Sayın Cumhurbaşkanımıza en derin şükranlarımı arz ediyorum. Kamuoyuna saygıyla duyurulur." ifadelerini kullandı.

Buna göre, A Ödeme ve Elektronik Para Hizmetleri AŞ ile Ozan Elektronik Para AŞ'ye verilen elektronik para kuruluşu olarak faaliyette bulunma izinleri, ilgili kanun uyarınca iptal edildi.

Türkiye otomotiv endüstrisi, ekim ayında ihracatını geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 5,9 artırarak 4 milyar 32 milyon dolara taşıdı. Böylece Türkiye'nin ihracatında ilk sıradaki yerini koruyan sektör, ocak-ekim döneminde ise 35 milyar 174 milyon dolarlık ihracata ulaştı. Ancak 10 aylık dönemdeki yüzde 3,4'lük artış, sektörün büyüme performansının maliyet ve rekabetçilik baskısı altında şekillendiğini ortaya koydu.

Uludağ Otomotiv Endüstrisi İhracatçıları Birliği (OİB) Yönetim Kurulu Başkanı Kemal Yazıcı, üretim maliyetleri ile döviz kuru arasındaki makasın ihracat rekabetçiliği açısından kritik hale geldiğine dikkat çekti. Yazıcı, işçilik ücretleri ve diğer üretim maliyetlerini doğrudan etkileyen TÜFE artışının, satış gelirlerini belirleyen Euro/TL kurundaki artışın çok üzerinde gerçekleştiğini belirterek, maliyetlerin son dört yılda Euro bazında iki kattan fazla arttığını ifade etti. Yazıcı, ekonomi politikalarının uygulanmasında aylık Euro/TL artışının aylık TÜFE'nin altında kalmamasının ihracat rekabetçiliği açısından büyük önem taşıdığını vurguladı. Bu durumun Made in EU müzakerelerinde de Türkiye'nin küresel rekabet gücü ve yatırım cazibesi açısından önemli bir başlık olarak karşılarına çıktığını belirten Yazıcı, "Kur olması gerektiği yerde olsaydı Made in Europe tartışmaları daha farklı seyredebilirdi" değerlendirmesinde bulundu.

İhracatın dörtte üçü Avrupa'ya

Otomotiv ihracatının ürün gruplarına göre dağılımında tedarik sanayisi ağırlığını korudu. Ocak-ekim döneminde 13 milyar 556 milyon dolarlık ihracat gerçekleştiren tedarik sanayisi, toplam otomotiv ihracatından yüzde 38,5 pay aldı. Bu grupta yıllık artış yüzde 3 oldu. Otomotiv endüstrisinin ana pazarı Avrupa Birliği olmaya devam etti. Ocak-ekim döneminde AB ülkelerine gerçekleştirilen ihracat yüzde 5 artışla 25 milyar 900 milyon dolara yükseldi. AB'nin toplam otomotiv ihracatındaki payı yüzde 73,6 oldu. Ülke bazında Almanya 5 milyar 720 milyon dolarla ilk sıradaki yerini korurken, Fransa'ya ihracat yüzde 11 artışla 4 milyar 296 milyon dolara, İtalya'ya ihracat yüzde 20 artışla 3 milyar 187 milyon dolara ulaştı. Hollanda'ya ihracattaki yüzde 61'lik artış da dikkat çekti. Buna karşılık Birleşik Krallık'a ihracat yüzde 3, İspanya'ya ihracat yüzde 5 geriledi. 

Avrupa kaynaklı yaşanan vize krizi ve her geçen gün daha fazla şoförün sınır dışı edilmesi kara yolu taşımacılığında mevcut kapasiteyi de tehdit etmeye başladı. Bazı firmalarda garajlarda bekleyen TIR sayısı 50’ye kadar çıktı. Mevcut durumun devam etmesi halinde ağırlıklı olarak Avrupa’ya kara yolu taşımacılığı yapan firmaların finansal krizle karşı karşıya kalacağına dikkat çekiliyor. Uluslararası Nakliyeciler Derneği (UND) Yönetim Kurulu Başkanı Şerafettin Aras, krizin çözümü hususunda bakanlıklar, dernekler ve birlikler nezdinde çalışmaların yoğun bir şekilde devam ettiğini Avrupa tarafının sorunun çözümü hususunda adım atmaması durumunda kara yolu taşımacılığında risklerin büyüyeceğine dikkat çekti. Bazı firmaların sınır dışı edilen şoförler nedeniyle Avrupa’ya sefer yapamadığını kaydeden Aras, “Bu sorunun kalıcı çözümü bugünden yarına çözülecek bir durum değil. Avrupa tarafı bu hususta bir adım atmazsa ülkemizdeki firmalar başta olmak üzere Avrupa’ya çıkışı olan tüm ülkeler bu sorundan daha fazla etkilenmeye başlar” değerlendirmesinde bulundu.

TIR’lar garajda bekliyor 

Ağırlık Avrupa’ya taşımacılık yapan firmaların mevcut durumdan daha fazla etkileneceğini kaydeden Aras, “Avrupa Birliği bölgesine 100 araçla çalışan firmamız var. Bu firmamızın 50 aracı şoförlerdeki vize sorunu nedeniyle garajda bekliyor” dedi. Vize süresi dolan şoförlerin vizelerini yenilemesi için de öncelikli bir mekanizma oluşturulması gerektiğine işaret eden Aras, “Özellikle vize randevularında Avrupa’ya sefer yapan şoförlerimiz önceliklendirilmeli. Bu hususta Avrupalı yetkililere önemli görevler düşüyor” diye konuştu.

Sırbistan da aynı sorundan muzdarip 

Avrupa Birliği’ne üye olmayan ülkelerin de bu durumdan muzdarip olacağının altını çizen Aras, “İngiltere’de 500 bin dolayında şoför açığı var. Buradaki sürücüler de Avrupa Birliği’ne yaptıkları seferlerde 90 güne kadar kalabiliyor, 90 günden fazlası yasak. Sırbistan’daki şoförler de vizelerden dolayı sınır dışı edilmeye başladı. Bizim yaşadığımız sorunun benzerini bu ülkedeki sürücülerde yaşamaya başladı” dedi. Aras, vize krizinin üzerine bir de şoför bulma krizi eklenince Avrupa Birliği hariç yapılan taşımalarda birçok ülkenin sınırlarda sorun yaşayacağını söyledi.

AB vize stratejisindeki kararlar stratejik öneme sahip

Avrupa Birliği'nin mevcut dijital sınır kayıtları, takograf ve taşıma belgelerinden yararlanılarak profesyonel sürücülerin ticari faaliyetlerinin doğrulanabildiği, sınır güvenliğini koruyan ve daha uzun süreli hareketliliğe imkan sağlayan özel bir düzenleme oluşturulabileceğini ifade eden Yük Mühendisliği Birliği (YMB) Yönetim Kurulu Başkanı Ahmet Altunkum, “Avrupa Komisyonu'nun Ocak 2026 tarihli AB Vize Stratejisi'nde bu ihtiyacın kabul edilmiş olması, kalıcı çözüm için önemli bir adımdır” diye konuştu. 

Yıllardır küresel borsaların yükseliş motoru olan yapay zeka hikâyesi, yatırımcıların kar beklentilerini yeniden sorgulamasıyla yeni bir döneme giriyor. Veri merkezlerinden çip üreticilerine, yazılım şirketlerinden teknoloji devlerine uzanan büyük yatırım dalgasının ne ölçüde kazanca dönüşeceğine ilişkin belirsizlikler, piyasalarda dengeleri değiştirmeye başladı. Bir süredir yapay zeka şirketlerine yönelen sermaye, şimdi daha öngörülebilir gelir sunan ve ekonomik dalgalanmalara karşı dayanıklı kabul edilen sektörlere kayıyor.

MSCI tüketim malları endeksi yükselişte

Bu değişimin en belirgin göstergelerinden biri, küresel savunma hisselerindeki güçlü performans oldu. MSCI küresel temel tüketim malları endeksi ekim ayında yüzde 10,6 yükselerek 1998'den bu yana en güçlü aylık kazancını kaydetti. Sağlık sektörü endeksi ise yüzde 9,8'lik artışla yüzyılın en iyi ikinci aylık performansını sergiledi. Buna karşılık küresel teknoloji hisselerini izleyen MSCI endeksi ekim başından bu yana yüzde 13'ten fazla değer kaybetti.

P&G ve Coca Cola hisseleri prim yapıyor

Yatırımcıların yeni adresinde Walmart, Procter & Gamble ve Coca-Cola gibi şirketler öne çıkıyor. Nasdaq 100'ün 6 Ekim'deki zirvesinden bu yana Walmart yüzde 15'in üzerinde, Procter & Gamble ve Coca-Cola ise yüzde 10'dan fazla değer kazandı. Bu tablo, yatırımcıların büyüme beklentisi yüksek ancak değerlemeleri tartışmalı teknoloji şirketleri yerine, talebin daha istikrarlı olduğu iş modellerini tercih ettiğine işaret ediyor. Zurich Baş Piyasa Stratejisti Guy Miller, FT’ye yaptığı değerlendirmede teknoloji hisseleri eski cazibesini kaybederken yatırımcıların portföylerinde çeşitlendirme arayışına girdiğini söyledi.. Citi analistleri de savunma sektörlerine yönelimi oldukça güçlü buluyor ve bu hisselerin gelecek yıl da piyasanın döngüsel bölümlerinden daha iyi performans gösterebileceğini değerlendiriyor.

Nvidia'da 200 milyar dolar değer kaybı

Yapay zeka rallisinin en önemli temsilcilerinden Nvidia, bu kez çip satışlarından ziyade şirket yönetimi ve ulusal güvenlik tartışmalarıyla gündemde. CEO Jensen Huang'ın yakın çevresindeki bir isim üzerinden Çin istihbaratına bilgi aktarıldığı iddiaları, ABD'de soruşturma ve güven tartışmalarını beraberinde getirdi. Nvidia Yönetim Kurulu'nun bağımsız soruşturma başlatmasının ardından şirket hisseleri yüzde 4,3 geriledi. Huang, çalışanlarına gönderdiği mesajda soruşturmaya tam destek vereceğini ve ABD'nin ulusal güvenliğini korumaya kararlı olduğunu bildirdi. Şirket ayrıca, Huang ve Nvidia'nın yatırımcıları yanıltarak menkul kıymetler mevzuatını ihlal ettiği iddiasıyla açılan bir davayla karşı karşıya. Dava dilekçesinde, şirketin Çin'e çip yönlendirilmesine ve Megaspeed ile ilişkilerine yönelik açıklamalarının yanıltıcı olduğu öne sürülüyor. İddialar henüz kesinleşmiş değil. Nvidia cephesindeki gelişmeler, yapay zeka piyasasında artık yalnızca büyüme ve kârlılık beklentilerinin değil, kurumsal yönetim, jeopolitik riskler ve yatırımcı güveninin de belirleyici olabileceğini gösteriyor. 

Enflasyonist ortamda ciro artışının lokomotifi sayılan gıda perakendesi ve içecek sektörü, dokuz aylık dönemde en yavaş büyüyenler oldu. 23 şirketin tabloya girmeyi başardığı şirketlerden satış hacmi 720 milyar TL’yi aşan BİM Mağazalar, 398 milyar TL ciro açıklayan Migros ve 270 milyar TL’ye ulaşan Şok Marketler, ciro büyümesinde %4 ile %8 arasında kaldı. Anadolu Efes ve Coca Cola İçecek’te durum daha da zayıf gözlendi. İç talepteki yavaşlama, hacmi büyük olsa da büyüme ivmesinin sınırlı kaldığını söylüyor. Bu durum gıda perakendesi ve içecekte tüketicinin temkinli bir duruş sergilediğini işaret ediyor.

Beklentisini yukarı taşıdı

Petrokimya sektöründe petroldeki fiyat artışı cironun yukarı taşınmasında etkili oldu. Listenin ilk sırasındaki Tüpraş satışlarını %51 artırdı. Şirket güçlü ürün marjları ve piyasadaki arz talep dengesine yönelik öngörüleri dikkate alarak yıl sonu Net Rafineri Marjı beklentisini varil başına 20-22 dolara yükseltti. Dokuz aylık dönemde operasyonel performansı, kayda değer oranda artıran İndeks Bilgisayar %37,4 ciro büyümeyle üçüncü sırada yer aldı. Eylül ayında toplam yolcu sayısını geçtiğimiz yılın aynı ayına göre %7 artıran Pegasus ve master plan yatırımında yeni aşamaya geçen Petkim listede yer buldu.

Kamu şirketleri çift haneli büyüdü

Kamu bağlantılı şirketler çift haneli büyüme temposunu korudu. THY, satışlarını %42 büyüterek 981 milyar TL’ye yükseltti. Gelen yüksek miktarlı siparişlerle hem üretimini daha da hızlandıran hem de yeni yatırımlarla büyümesini sürdüren Aselsan %28’lik ciro artışı gerçekleştirdi. Yıl sonunda ihracatın toplam satışlar içindeki payını %13-15 aralığında tutmayı amaçlayan Ereğli Demir Çelik %32,4 ciro büyümesi gerçekleştirdi.

ZEYNEP'E SOR

BÜYÜK ŞİRKET Mİ, KÜÇÜK ŞİRKET Mİ?

Büyük şirket; dayanıklılık, istikrarlı temettü, düşük volatilite, finansman kolaylığı, hakimiyet. Hantal büyüme, sınırlı getiri, trend gecikmesi.

Küçük şirket; agresif büyüme, çeviklik, ucuz değerleme, alım fırsatı, yenilikçi vizyon. İflas riski, yüksek volatilite, finansman engeli, likidite sorunu.

Büyüme hedefi çerçevesinde 50 milyon TL sermayeyle savunma sektöründe şirket kuruyor

Hidropar Hareket’in savunma sektöründe iş yapma olasılığı var mı? ● İlyas Çankaya

İlyas; Hidropar Hareket’in açıklamalarından operasyonlarını güçlendirmek istediği anlaşılıyor. Firma, büyüme hedefi doğrultusunda savunma ve denizcilik sektöründe faaliyet göstermek üzere Ankara merkezli bir şirket kuruyor. Sermayesinin tamamı kendisine ait olan HKTM Savunma ve Denizcilik Teknolojileri ünvanlı şirket, 50 milyon TL sermaye ile faaliyete geçecek. Söz konusu adım, mekatronik tecrübesini yüksek katma değerli savunma sanayisine aktarmasına imkan verecek. Firma dokuz aylık dönemde gelirini %1 düşürürken dönem sonunda zarar yazdı.

Kıbrıs’taki otelini yenileyerek devreye aldı. Artan kapasite geliri destekleyecek

Merit Turizm’in Kıbrıs’taki otelinin ne zaman devreye gireceği belli mi? ● Aydın Köse

Aydın; Merit Turizm, KKTC’de işlettiği Merit Crystal Cove Hotel’in renovasyonunu tamamladı ve temmuz ayının sonlarında yeniden hizmete aldı. Yenilenme sonrasında otelin toplam kapasitesi 345 odaya yükseltildi. Yeni hali ile otelin ilerleyen çeyreklerde gelire katkısını beklemek gerekiyor. Merit Turizm, altı aylık dönemde gelirini %12 artışla 114,2 milyon TL’ye, esas faaliyet kârını %109 artışla 47,1 milyon TL’ye çıkardı. Dönem sonunu 92,3 milyon TL net kârla kapatsa da %38’lik bir düşüş söz konusu. Yenilenen tesis firmanın cirosunu destekleyecek.

YATIRIM FONLARI

KAV fonu, euro cinsi varlıklara yatırımla bir yılda yüzde 16 getiri elde etti

Kuveyt Türk Portföy’ün idare ettiği Altıncı Katılım Serbest (Döviz-avro) Fon (KAV), yılbaşından bu yana yukarı ataklar ve ardından yatay seyir ve tekrar yukarı atak döngüsüyle hareket ediyor. Son iki aylık sürede yatayda dalgalı bir seyir söz konusu. Bir yıldır daralan bir büyüklük söz konusu. Kasımda toplam piyasa değeri 16,34 milyar TL seviyesine geriledi. Sürekli nakit çıkışı yaşanan fondan kasımda çıkan tutar 274,7 milyon TL düzeyinde. Nakit çıkışına paralel yatırımcı sayısı da önceki aylara göre düşüş kaydederek 5.358 kişiye indi. Fonun stratejisi, euro cinsi kamu ve özel sektör kira sertifikalarıyla döviz katılma hesaplarına yatırım üzerine kurulu. Döviz bazında düzenli kira geliri hedefliyor. Portföyünün yüzde 99,83’ü döviz katılma hesaplarından oluşuyor. KAV, son bir yılda %16,26 getiri sağladı.

TAHVİL

Koç Finansman, piyasadan %39,71 bileşik faizle 950 milyon TL borçlandı

Koç Finansman, 06.11.2026 tarihinde tahvil ihracını tamamladı. Toplam tutarı 950.000.000 TL olan tahvilin yıllık basit faiz oranı %40, bileşik faiz oranı ise %39,71 olarak belirlendi. 380 gün vadeli ve tek kupon ödemeli olan tahvil, 24.11.2027 tarihinde itfa edilecek. Kupona isabet eden faiz oranı %41,64 düzeyinde. 9 Kasım itibarıyla (TLREF) %35,66 seviyesinde bulunuyor. Koç Finansman’ın sunduğu %40 basit faiz, TLREF’in yaklaşık 4,34 puan üzerinde yer alıyor. Şirketin belirlediği oran, piyasa koşullarıyla kıyaslandığında yatırımcı açısından makul bir getiri seviyesi olarak değerlendirilebilir. Söz konusu ihraç, şirketin uzun vadeli finansman ihtiyacını destekleyecek. Tahvil, piyasada TRSKCTFK2719 ISIN kodu ile işlem görecek.

ŞİRKET PANOSU

Şirket haberlerinde bugün önemli ne var?

ÇAĞDAŞ CAM

Manisa’daki tesiste gerçekleştirdiği yatırımı tamamlayıp kapasitesini büyüttü

Çağdaş Cam’ın Manisa OSB tesisinde yürüttüğü kapasite artış yatırımı tamamlanırken, yeni hat ön seri üretime başladı. Devreye alma süreciyle birlikte yıllık 5 milyon metrekare olan solar cam üretim kapasitesi 14 milyon metrekareye çıktı. Üretim gücündeki belirgin artış, yenilenebilir enerji sektöründen gelen talebe çok daha hızlı yanıt verebilmesine olanak tanıyacak. Ayrıca birim maliyetlerin ölçek ekonomisi yardımıyla düşmesi operasyonel marjları rahatlatacak. Kapasitesinin üçe katlanması, ithal ikamesi yaratarak iç pazardaki payını domine etmesine olanak verecek.

İNTEMA

Operasyonel verimlilik amacıyla iki mağazadan biri devredildi diğeri kapatıldı

Uzun vadeli strateji kapsamında maliyet verimliliğine giden İntema; Samsun ve Bodrum lokasyonlarında bulunan iki mağazasından birini devrettiğini diğerini ise kapattığını duyurdu. Söz konusu işlemlerden kaynaklı toplam 8,25 milyon TL gelir elde ederken, şube sayısı altıdan dörde geriledi. Samsun mağazası kiracılık hakkı ve demirbaşlarıyla devredilirken, Bodrum şubesi stoklar eritilerek kapatıldı. Tüketici talebinin fiziksel lokasyonlardan dijital kanallara veya daha kompakt bayi yapılarına kaydığı bir dönemde firma kârlılığı düşük yerlerden çıkmayı tercih ediyor.

ALTINAY SAVUNMA

Yurt içi müşterisinden kritik üretim teknolojileriyle alakalı bir sipariş aldı

Altınay Savunma, yurt içinde yerleşik bir müşterisiyle kritik üretim teknolojileri tedarikini kapsadığını belirttiği 3,3 milyon euroluk bir sözleşme imzaladı. Tutar yıllık gelirinin %5’i seviyesinde bulunuyor. Savunma ve teknoloji alanında mühendislik çözümleri sunan firmanın bu tür projelere imza atması, elindeki teknik birikimin ticari karşılık bulduğunu gösteriyor. Bununla birlikte şirketin yılın ilk yarısında gelirinin %13 gerileyerek 1,4 milyar TL’ye düştüğü gözleniyor. Esas faaliyet kârındaki düşüş %28’e varırken dönem sonunda 64,2 milyon TL zarar açıkladı.

HİSSEDEKİ FON PAYLARI

Karel’in fiyatı hazirandan bu yana düzenli şekilde düşen bir ivmeyle aşağı geliyor

Karel’de fonlar satış ağırlıklı işlemlerde bulunuyor. Portföylerindeki miktar %1,67 ile toplamda 287,5 bin lot azalarak 16,68 milyona indi. Hisseyi bulunduran fon sayısı 27’den 25’e geriledi. CPT fonu 535 bin lot ile en fazla satışı yaparken, TTE fonu 224,9 bin lot ile en çok alımı gerçekleştirdi. Karel hakkın da bugüne kadar 2 aracı kurum öneride bulunurken model portföyüne alan herhangi bir kurum olmadı. En yüksek hedefi Kuzey Menkul Değerle 17,30 TL ile verirken; Deniz Yatırım 15 TL ile “Al” önerisinde bulundu.

ABD’nin İran’a yönelik başlattığı saldırıyla gerilemeye başlayan altın fiyatları son dönemde yeniden bir toparlanma eğiliminde olsa da şubattan bu yana değer kaybı sürüyor. QNB ekonomistlerinin hesaplamalarına göre yurt içindeki toplam altın stoku ekim ayında 4 bin 568 ton yani 600 milyar dolar ile önceki aya göre 8 ton geriledi. Altın stokundaki yıllık artış hızı da 47 tonla 2022 ortasından bu yana en düşük seviyesine indi. Altın fiyatlarındaki düşüş sonucunda altın stokunda şubat ayından beri değer kaybı 175 milyar dolar hesaplandı. QNB ekonomistleri bu kaybın iç talepteki zayıf görünümde etkisi olduğuna işaret etti.

Üst üste üç ay düşüş kaydedildi 

QNB ekonomistleri Erkin Işık, Deniz Çiçek ve Şakir Oktay Gür analizlerinde ekim verileriyle yaptıkları hesaplamalara göre, yurt içindeki toplam altın stokunun önceki aya göre 8 ton azaldığını belirtti. Analize göre bu gerilemeyle altın stoku 4 bin 568 tona yani 600 milyar dolara geriledi. Böylece altın stokunda üst üste üç ay düşüş kaydedilmiş oldu. Bu görünümün, son aylarda fiyatlardaki dalgalanmayla birlikte altın yatırımlarına olan ilginin zayıfladığını düşündürdüğüne dikkat çekildi.

Altın fiyatlarındaki güçlü yükseliş sonucunda ons fiyatının şubat ayında 5 bin 300 dolara ulaştığı hatırlatılan analize göre 2025 başından itibaren altın stokundan sağlanan birikimli değerleme kazancı şubat sonunda 370 milyar dolarla zirveye çıktı. Ons altın fiyatının temmuz sonuna kadar gerilemesiyle stokta 165 milyar dolarlık değer kaybı oluşurken, birikimli kazanç 205 milyar dolara indi. Ağustos ayında fiyatlarda görülen toparlanmayla bu kazanç yaklaşık 285 milyar dolara yükseldi. Ancak sonrasında ons fiyatının düşmesi ve ekim sonunda 4 bin doların altına gerilemesiyle, eylül-ekim döneminde 90 milyar dolarlık değer kaybı oluştu. Böylece 2025 başından bu yana sağlanan birikimli değerleme kazancının 195 milyar dolara düştüğü hesaplandı.

İç talepteki zayıflıkta etkili

QNB ekonomistleri analizlerinde geçen sene iç talepteki güçlü görünümde Türkiye’de geleneksel olarak çok tercih edilen altın yatırımlarından elde edilen kârın yarattığı gelir etkisinin rolü olduğunu düşündüklerini hatırlatarak bu yıl ise GSYH’deki hanehalkı tüketim harcamaları yılın ilk çeyreğinde bir önceki çeyreğe kıyasla yüzde 0,1, ikinci çeyreğinde yüzde 1,3 azaldığını kaydetti.

Reel ve mevsim etkilerinden arındırılmış kredi kartı harcamalarının üçüncü çeyrek ortalamasının önceki çeyreğe göre yüzde 1,3 gerilemesinin, zayıf görünümün üçüncü çeyrekte de devam ettiğini düşündürdüğü yer alan analizde, “Sıkı para politikası ve İran savaşının etkilerinin yanında, altın fiyatlarındaki düşüşün de bu görünümde etkili olduğunu değerlendiriyoruz” denildi.

Türkiye’de son yıllarda yüksek enflasyonun da etkisiyle hızla büyüyen kartlı alışverişlerde eylül ayında dikkat çekici bir yavaşlama yaşandı.

Bankalararası Kart Merkezi (BKM) verileri, yılın ilk dokuz ayında alışverişlerin hem adet hem de tutar bazında artmaya devam ettiğini, ancak fon piyasasında yaşanan krizin gündeme damga vurduğu eylül ayında aylık bazda gerileme görüldüğünü ortaya koydu. Özellikle geçen yılın aynı döneminde harcama tutarlarının artmasına karşılık bu yıl düşüş yaşanması, tüketim iştahındaki zayıflamayı gözler önüne serdi. BKM verilerine göre, 2025 yılının ocak-eylül döneminde 8 milyar 317 milyon adet olan kredi kartlı alışveriş işlemi, bu yılın aynı döneminde yüzde 11,9 artarak 9 milyar 309 milyon adede ulaştı. Aynı dönemde kartlı alışverişlerin parasal büyüklüğü ise yüzde 41,8 yükselerek 13 trilyon 997 milyar liradan 19 trilyon 854 milyar liraya çıktı. Böylece yılın ilk dokuz ayında kartlı alışverişlerde yaklaşık 992 milyon adetlik ve 5,86 trilyon liralık artış kaydedildi. Ancak aylık veriler, yılın üçüncü çeyreğinin sonuna doğru alışverişlerde ivme kaybı yaşandığını gösterdi.

30 milyon adet daha az işlem 

Kartlı alışveriş sayısı haziran ayında 1 milyar 85 milyon adet seviyesindeyken temmuzda 1 milyar 129 milyon adede yükseldi. Ağustosta 1 milyar 120 milyon adede gerileyen işlem sayısı, eylül ayında ise 1 milyar 90 milyon adede kadar düştü. Böylece yalnızca ağustos-eylül döneminde kartlı alışveriş işlemleri yüzde 2,7 azaldı. Bir başka ifadeyle tüketiciler eylül ayında bir önceki aya göre yaklaşık 30 milyon adet daha az kartlı alışveriş işlemi gerçekleştirdi. Benzer bir tablo alışverişlerin değerinde de yaşandı. Haziranda 2 trilyon 383 milyar lira olan kartlı alışveriş tutarı, temmuzda 2 trilyon 450 milyar liraya, ağustosta ise 2 trilyon 451 milyar liraya yükseldi. Eylül ayında ise harcamalar 2 trilyon 430 milyar liraya geriledi. Böylece kartlı alışveriş tutarı bir ayda yaklaşık 21 milyar lira azalarak yüzde 0,9 düşüş gösterdi.

Geçen yıl artmıştı 

Eylül ayındaki gerilemeyi dikkat çekici kılan gelişme ise geçen yılın aynı dönemiyle yapılan karşılaştırmada ortaya çıktı. Zira 2025 yılında ağustostan eylüle kartlı alışveriş tutarı yüzde 2,4 artarken, bu yıl aynı dönemde yüzde 0,9 geriledi. Böylece harcamaların aylık değişiminde iki yıl arasında yaklaşık 3,3 puanlık fark oluştu. Alışveriş adedinde ise geçen yılın ağustos-eylül döneminde yüzde 2,55'lik düşüş yaşanmıştı. Bu yıl aynı dönemdeki gerileme yüzde 2,69 oldu. Dolayısıyla alışveriş sayısındaki düşüş geçen yıla oldukça yakın gerçekleşirken, asıl ayrışma harcamaların parasal büyüklüğünde ortaya çıktı. Geçen yıl eylül ayında artış gösteren nominal harcamaların bu yıl gerilemesi, tüketim harcamalarında yavaşlamaya işaret etti.

Yurtdışından alışveriş de etkilendi

Yerli kartlarla yurt dışından yapılan alışverişlerde yılın ilk dokuz ayında güçlü artış yaşanırken, son aylarda düşüş dikkat çekti. 2025'in ocak-eylül döneminde 361,3 milyon adet olan yurt dışı alışveriş işlemi, bu yıl yüzde 20 artarak 433,3 milyon adede yükseldi. Aynı dönemde harcama tutarı yüzde 51,8 artışla 485 milyar liradan 736,1 milyar liraya çıktı. Ancak yine fon krizinin yaşandığı eylül ayında tablo tersine döndü. Temmuzda 52,3 milyon adet olan alışveriş sayısı, ağustosta 49,6 milyona, eylülde ise 47,9 milyona geriledi. Böylece temmuzdan eylüle işlem adedinde yüzde 8,5 düşüş yaşandı. Harcama tutarı da 91,5 milyar liradan 85,6 milyar liraya inerek yüzde 6,5 azaldı. Geçen yıl ağustostan eylüle yurt dışı alışveriş tutarı yüzde 1,2 artarken, bu yıl yüzde 0,9 gerilemesi dikkat çekti. Veriler, fon krizinin gündeme geldiği dönemde yurt dışı alışveriş iştahının da zayıfladığına işaret etti.

Yabancı alışverişinde düşüş sürüyor

Türkiye'nin yabancı ziyaretçiler açısından pahalı bir ülkeye dönüşmesi tartışılırken, BKM verileri yabancı kartlarla yapılan alışverişlerdeki kaybı ortaya koydu. 2024'ün ilk dokuz ayında yabancı kartlarla Türkiye'de 122,6 milyon alışveriş işlemi yapılırken, bu sayı 2025'in aynı döneminde yüzde 24,5 düşüşle 92,5 milyona geriledi. Böylece bir yılda 30 milyon işlem kaybedildi. Aynı dönemde TL bazında harcama tutarı ise yalnızca yüzde 1 artarak 372,5 milyar liradan 376,1 milyar liraya çıktı. Bu yılın ilk dokuz ayında işlem sayısı yüzde 13,4 artışla 105 milyona yükselse de 2024 seviyesinin yüzde 14,4 altında kaldı. Harcama tutarı ise 431,4 milyar liraya ulaştı. İki yıllık dönemde alışveriş sayısındaki kayıp, Türkiye'nin fiyat rekabetçiliğine ilişkin tartışmaları güçlendirirken, yabancıların alışverişlerinde henüz eski seviyelere dönülemediğini gösterdi.

Bugünlerde İspanya ve Türkiye’de yüksek zeytinyağı rekoltesi gündemde. Zeytinyağı üretiminde dünya birincisi olan İspanya ile ikinci sıradaki Türkiye’ye baktığımızda, iki ülke arasında üretimden dış ticarete, uygulanan politikalardan kayıt sistemine kadar çok büyük farklılıklar var.

İspanya, dünya zeytinyağı üretiminde ve ihracatında açık ara önde. 2025-2026 sezonunda 1 milyon 305 bin ton olan zeytinyağı üretiminin, 2026-2027 sezonunda ilk tahmine göre yüzde 23 artışla 1 milyon 602 bin ton olması bekleniyor.

Türkiye’nin zeytinyağı üretimi ise,  2025-2026 sezonunda 310 bin ton olarak açıklandı. Bu yıl ise 588 bin ton olarak tahmin edildi. Geçen sezona göre artış yüzde 89,68 olacak.

İspanya’da rekolteyi bakan açıklıyor, Türkiye’de sır gibi saklanıyor

İspanya’da zeytinyağı rekoltesini sezonun başlangıç günü olan 1 Ekim 2026’da Tarım, Balıkçılık ve Gıda Bakanı Luis Planas açıkladı. Bakan Planas, zeytinyağı üretiminin en fazla olduğu Jaén’de üreticilerle buluştu ve rekolteyi açıkladı. Aynı gün bakanlığın internet sayfasında yayınlandı. İsteyen herkes rakamları buradan görebiliyor.

Türkiye’de zeytin ve zeytinyağı rekoltesi, Ulusal Zeytin ve Zeytinyağı Konseyi (UZZK) koordinasyonunda, Tarım ve Orman Bakanlığı işbirliği ile tespit ediliyor. Rekolte tespit çalışmaları tamamlandı. Hasat başladı. Rekolte sonucunu Tarım ve Orman Bakanı İbrahim Yumaklı’nın açıklaması bir yana resmi olarak hiç kimse tarafından açıklanmadı. Ulusal Zeytin ve Zeytinyağı Konseyi Başkanı Dr. Mustafa Tan’ın rekolteye ilişkin açıklaması bir İtalyan dergisinde yayınlanınca kendisini arayarak rekolteye ilişkin rakamları alıp yazı olarak yazdım. Rekolte raporu henüz açıklanmadı.

Türkiye’de bu rekolte açıklaması hep sorun oluyor. Sanki devletin gizli bilgileri açıklanacakmış gibi bir sır gibi saklanıyor. Çünkü rekolte tespiti yapıldıktan sonra bakanlığa gönderiliyor, bakanlık son şeklini verdikten sonra bazen açıklıyor bazen açıklamıyor. Biz genellikle atlatma haber olarak rekolteyi açıklıyoruz.

Rekolte tespitinde farklı yöntemler kullanılıyor

İspanya’da zeytinyağı rekolte tahmininde kooperatifler önemli rol üstleniyor. Türkiye’den farklı olarak İspanya'da zeytincilik konusunda bağımsız ancak birbirini tamamlayıcı iki büyük kayıt sistemi var. Birincisi, Zeytinyağı Piyasa Bilgi Sistemi, diğeri de, Zeytinyağı ve Zeytinyağı Posası Yağının Toplu Hareketleri Kaydı.

Rekolte tespiti yapılırken sadece ağaç sayısı ve verim üzerinden değil, en önemlisi zeytinyağı fabrikaları üzerinden yani fabrikaya ne kadar zeytin girdi, ne kadar işlendi, elde edilen yağ, prina ve benzeri tüm çıktılar dikkate alınarak bilimsel rekolte tespiti yapılıyor. Sezon sonunda da rekoltenin doğruluğu test ediliyor.

Türkiye’de ise rekolte tespit çalışmaları, Tarım ve Orman Bakanlığı bünyesinde kurulan ve Ulusal Zeytin ve Zeytinyağı Konseyi’nin koordinasyonunda, üretim bölgelerindeki oda, borsa, kooperatif,  Ege Zeytin ve Zeytinyağı İhracatçıları Birliği vb. sektörün tüm paydaşlarını kapsayan komisyonlar oluşturuluyor. Toplamda 41 ilde, zeytin üretim alanları dikkate alınarak tahmini ağaç sayısı, ağaç başına tahmini verim esas alınarak bilgiler toplanır ve masada yapılan görüşmelerle nihai rekolte belirleniyor.

Hazırlanan rekolte raporu Tarım ve Orman Bakanlığı’na sunuluyor. Rekoltenin açıklanmasında keyfi bir uygulama var. Bakanlık bazen kendisi, bazen de Ulusal Zeytin ve Zeytinyağı Konseyi’ne açıklattırıyor. Bazen de hiç açıklamıyor. Türkiye’de de katılımcı bir rekolte tespiti yapılıyor. Ancak kayıt sisteminin yetersizliği, ağaç sayısının net olarak bilinmemesi ve en önemlisi fabrika, zeytin sıkım tesislerindeki verilerin hesaba pek katılmaması rekolte tespitinin doğruluğunu tartışmalı hale getiriyor. Daha da önemlisi rekolte tespitinden sonra ortaya çıkan verilere müdahale edildiği endişesi güvenirliliği ortadan kaldırıyor.

İhracat verileri düzenli olarak açıklanıyor

İspanya’da yapılan ihracat, ithalat verileri Tarım, Balıkçılık ve Gıda Bakanlığı tarafından aylık ve sezonluk olarak düzenli raporlarla açıklanıyor. Bakanlığın internet sayfasında da yayınlanıyor. İsteyen herkes sayfayı ziyaret ederek bilgilere ulaşabiliyor.

Türkiye’de ize ihracat verilerini Ege Zeytin ve Zeytinyağı İhracatçıları Birliği aylık ve sezonluk olarak düzenli bir biçimde açıklıyor. İthalatla ilgili veriler ise açıklanmıyor. Türkiye İspanya gibi çok ithalat yapmıyor. Ancak, Suriye’den ithal edilen yağ miktarı konusunda veriler açıklanmadığı için spekülasyona neden oluyor. Kimine göre 50-60 bin ton zeytinyağı geliyor, kimine göre 5-10 bin ton geliyor.

İspanya’nın ihracat geliri 5 milyar dolar

İspanya, dünya zeytinyağı ihracatında lider konumunda. Üretilen zeytinyağının yüzde 68’i, 170’ten fazla ülkeye ihraç edilirken bu ihracatın yüzde 42’si Avrupa Birliği dışındaki ülkelere yapılıyor. Yağ üretiminin yüzde 32’si iç piyasada tüketiliyor.

Tarım, Balıkçılık ve Gıda Bakanlığı verilerine göre, 2024-2025 sezonunda kesinleşen rakamlarla 1 milyon 41 bin ton  zeytinyağı ihracatı karşılığında 5 milyar 104  milyon Euro gelir sağlandı. Aynı dönemde İspanya’nın ithalatı 206 bin 59 ton olarak gerçekleşti. İthalata ödenen döviz 857,8 milyon Euro. İhracatın ithalatı karşılama oranı yüzde 595.

Son dört sezonun ortalama ihracat miktarı 926 bin 465 ton. Gelir ise 4 sezonun ortalaması 4 milyar 306 milyon Euro. Ton başına ortalama fiyat 4 bin 965 Euro. 2023-2024 sezonunda kuraklığın etkisi ile ürün azalınca fiyat yükselmiş ve ton başına fiyat ortalama 8 bin 40 Euroya ulaşmıştı. En düşük fiyat ise ton başına 2 bin 882 Euro ile 2020-2021 sezonunda görüldü. Son 4 sezonda aylık ortalama ihracat hacmi 86 bin 798 ton. Aylık ortalama gelir 420,5 milyon Euro.

En fazla ihracat İtalya’ya yapılıyor

İspanya’nın en fazla ihracat yaptığı ülke 332 bin 347 ton ile İtalya. İkinci sırada 138 bin 132 tonla Amerika Birleşik Devletleri, üçüncü sırada 109 bin 940 tonla Portekiz geliyor.

İspanya miktar olarak zeytinyağı ihracatının yüzde 58’ini Avrupa Birliği ülkelerine, yüzde 42’sini üçüncü ülkelere yani Avrupa Birliği dışındaki ülkelere gerçekleştiriyor. Değer açısından ise ihracatın yüzde 54'ü AB ülkelerine, yüzde 46'sı AB üyesi olmayan bölgelere yapılıyor. Üçüncü ülkelere yapılan ihracatın birim değeri, ortalama olarak AB ülkelerine yapılan ihracattan yüzde 28 daha yüksek. İhracatın yüzde 70’i sızma zeytinyağı olarak gerçekleştiriliyor.

İthalatın yüzde 63'ü AB ülkelerinden geliyor. Portekiz yüzde 55'lik payıyla ithalatın ana kaynağı olmaya devam ederken, bu ülkeyi yüzde 26'lık payla Tunus takip ediyor. İtalya yüzde 6,Türkiye ve Arjantin yüzde 3 paya sahip. İspanya’nın Türkiye’den aldığı zeytinyağı 2024-2025 sezonunda 6 bin 831 ton.

2026-2027 sezonuna ilişkin verileri dünkü yazımda paylaşmıştım. Üretim 1 milyon 602 bin ton, ithalat 190 bin ton.İç pazara sunulacak olan zeytinyağı  510 bin ton ve  ihracatın da 1 milyon 175 bin ton olması bekleniyor.

Türkiye ihracatta çöküş döneminde

Türkiye’nin ihracatı son yıllarda, ihracat yasakları, fon ve kısıtlamalarla ciddi oranda düştü. Ege İhracatçı Birlikleri’nin bu hafta yayınladığı istatistiklere göre 2024-2025 sezonu ve 2025-2026 sezonu verileri değerlendirildiğinde ihracatta ciddi kan kaybı var. Deyim yerindeyse çöküş dönemini yaşıyor.

Türkiye’nin toplam zeytinyağı ihracatı 2024-2025 sezonunda 50 bin 710 ton iken 2025-2026 sezonunda yüzde 56 düşüşle 22 bin 466 tona düştü. Değer olarak ise 2024-2025 sezonunda 251 milyon 982 bin dolar olan ihracat geliri, 2025-2026 sezonunda yüzde 53 düşüşle 117 milyon 755 dolara geriledi.

Türkiye’nin en fazla ihracatı ABD’ye

Ülke bazında en fazla ihracat yapılan ülkeler Amerika Birleşik Devletleri(ABD) ilk sırada yer alıyor. Türkiye, 2024-2025 sezonunda ABD’ye 20 bin 938 ton zeytinyağı ihraç ederek,  94 milyon 327 bin dolar döviz girdisi sağladı. 2025-2026 sezonunda ihracat miktarı yüzde 62 azalarak 7 bin 965 tona geriledi, gelir ise yüzde 63 düşüşle 34 milyon 669 bin dolara geriledi.

Türkiye’nin ABD’den sonra en fazla ihracat yaptığı ülkeler sırasıyla, Japonya, Kanada, İspanya, Suudi Arabistan ve Avustralya.

Türkiye’nin yağını alıp kendi markaları ile satıyorlar sözü artık doğru değil. İtalya’nın Türkiye’den aldığı zeytinyağı 2025-2026 sezonunda sadece 413 ton, İspanya’nın aldığı yağ miktarı 741 ton ve Yunanistan’ın aldığı yağ miktarı ise kayıtlarda sıfır görünüyor.

Türkiye, 2025-2026 sezonunda ihraç ettiği zeytinyağının yüzde 67’sini dökme, yüzde 43’ünü ambalajlı olarak ihraç etti.

İki ülke ABD pazarında rakip

İki ülke verilerinden de görüleceği üzere Türkiye ile İspanya Amerika pazarında rakip olarak görünüyor. İspanya 138 bin ton, Türkiye ise  yaklaşık 21 bin ton zeytinyağını bu pazarda satıyor.

İspanya, Avrupa Birliği üyesi olduğu için Avrupa Birliği pazarında çok büyük üstünlüğü var. Türkiye bu pazara zeytinyağı ihraç ettiğinde ton başına 1245 Euro gümrük vergisi ödemek zorunda kalıyor.

İspanya’da kişi başına zeytinyağı tüketimi Türkiye’nin 6 katı

Tüketim açıcından bakıldığında, Türkiye’de kişi başına zeytinyağı tüketimi 2 kilo, İspanya’da 12 kilo civarında. Türkiye’nin tüketimi artırmak için çok çaba göstermesi gerekiyor.

Özetle, zeytinyağında yüksek rekolte nedeniyle fiyatlar düşerken İspanya bir adım attı ve üreticiyi korumak için üretimin yüzde 12’sine denk gelen 188 bin ton zeytinyağının piyasaya girişini engelleyecek bir karar aldı. Tüketicilerin buna tepkisi var. İspanya’nın kendi yağını engellemesi yerine Tunus ve Fas’tan ithalatın durdurulmasını istiyor.

Türkiye’de de rekor bir üretim var ama, üretici kimsenin umurunda değil. Ankara’da yapılan temaslardan anlaşıldığı kadarıyla muhtemelen zeytinyağı ihracatçılarına bir miktar destek verilecek. O destek üretici fiyatlarının düşmesini engeller mi? İspanya’dan alınacak en önemli ders, üreticinin gerçekten örgütlenmesi. İspanya’yı üretici örgütleri hükümeti üreticiyi korumaya yönelik kararlar almaya zorluyor. Çok güçlü kooperatifleri, üretici örgütleri ve sendikası var. Türkiye’de ne yazık ki çiftçi örgütüne, örgüt çiftçiye sahip çıkmıyor. İşe buradan başlamak gerekiyor.

Arzı kısıtlama kararı Türkiye’de de uygulanabilir mi?                  

İspanya, rekor üretim nedeniyle yeni bir uygulama başlatarak zeytinyağı üretiminin yüzde 12’sine denk gelen 188 bin ton yağı fabrikalarda tutarak arzı kısıtlamak suretiyle üreticideki yağ fiyatlarının düşmesini engellemeye dolayısıyla üreticiyi korumaya çalışıyor.

Türkiye’de böyle bir karar alınabilir mi veya alınsa bile uygulanabilir mi? Türkiye’de kaç fabrikada ne kadar yağ üretildiği net olarak bilinmiyor. Üretici zeytinini getirip sıktırıyor karşılığında yağ alıp gidiyor. Kayıt sistemi yeterli değil. Dolayısıyla İspanya’nın yaptığı gibi bir kısıtlamayı yapması mümkün görülmüyor.

Sadece şu yapılabilir, geçmişte olduğu gibi birlikler üzerinden devlet eliyle alım yapabilir. Tariş Zeytin ve Zeytinyağı Birliği’ne finansman desteği sağlayarak piyasadan yağ alabilir. Devlet adına alınan yağ daha sonra değerlendirilebilir. Ama şu anda bunu yapacak bir anlayış görünmüyor.

Elma ile armudu karıştırmamak lazım. Karıştırsanız dahi, yapay zekâ (YZ) bu iki güzel meyveyi ayırt etmek için size fazlasıyla yardımcı olabilir. Şekillerini, renklerini, ortalama ağırlıklarını, tatlarını, besin değerlerini, içerdikleri vitamin ve mineralleri, yetiştikleri coğrafyaları ve aklınıza gelebilecek tüm özelliklerini çok iyi analiz eder. İnsan beyninden çok daha iyi ve hızlı yapabilir tüm bunları. Sadece birkaç saniye yeterli. Hatta sepete portakal, karpuz, kavun, üzüm ve onlarca farklı meyve ekleyebilirsiniz. Sonuç değişmez. Hepsini tüm özelliklerine göre kıyaslayarak size enfes bir rapor sunabilir.

Peki, meyve salatası yapabilir mi? Daha doğrusu, YZ meyve salatasını icat edebilir miydi? Hayır.

Meyve salatası; meyveleri karşılaştırmak, arka arkaya sıralamak, hepsinin tadını bilmek ya da tek tek yemekten çok daha fazlası. Meyve salatasının icat edilebilmesi için önce hayal gücüne ihtiyacımız var. Hayal gücü, makine zekâsının sahip olmadığı bir yetenek.

YZ, bilgi işleme, hafıza, hesaplama, veri analizi ve işlem hızı gibi fonksiyonlarda insan zekâsından çok daha iyi performans sergiliyor. Fakat soyut düşünce, sezgi, öznel deneyim, duygusal zekâ ve bilinç gibi alanlarda hâlâ çok geride.

Her deneyim özneldir ve bir bilinç gerektirir

Meyve salatası önce zihnimizde bir imaj/hayal olarak belirir (soyut düşünce). Sonra bu hayali somutlaştırmak için meyveleri soyuyor, doğruyor, karıştırıyoruz. Tadına bakıyoruz. Birlikte güzel bir lezzet yaratanları seçiyoruz; tatları hoş bir kombinasyon oluşturmayanları ise eliyoruz. Örneğin, elma ile avokadonun iyi bir birliktelik yaratmadığını keşfediyor (varsayımsal olarak) ama mango ile harika bir ikili olduklarını buluyoruz. Bu bilgiyi çevremize ve sonraki nesillere aktarıyoruz. İnsan, bu şekilde zihinsel ve fiziksel süreçlerin etkileşimiyle öğrenir, ilerler. Bebeklikten itibaren insan türü sosyal birliktelikler içinde deneyimleyerek öğrenir.

Her deneyim özneldir ve bir bilinç gerektirir. Dolayısıyla bilincimiz özneldir; yani kendimize (1. tekil şahıs) özgüdür, öznel deneyimlerimiz bütünüdür. Makineler bilinç geliştirebilir mi? Sorunun yanıtını başka bir yazıya bırakalım…

“Made in Europe” tartışmasına bir de Yeminli Mali Müşavirler ve finansçılar olarak bakalım dedim. Bu perspektiften baktığımda aklıma ilk gelen, hatta bütün değerlendirmeyi etrafında topladığım kavram maliyet oluyor.

Maliyet muhasebesinde bir ürünün maliyetini hesaplarken hammaddeyi, işçiliği ve genel üretim giderlerini dikkate alırız. Finansal değerlendirmede ise bunlara lojistik, finansman ve işletme sermayesi ihtiyacını da ekleriz. Şimdi bu hesabı, üretimin yapıldığı yerin ve kullanılan girdilerin menşeinin rekabet koşullarını nasıl değiştirebileceğini düşünerek yeniden yapmak gerekiyor. Çünkü “Made in Europe” yaklaşımının şirketlerimizin maliyetlerine etkisi olacaktır. Bu etkinin boyutunu ve yönünü nihai düzenleme belirleyecek. Peki, buna hazır mıyız? Ne yapmalıyız? Etki üretim maliyetlerinde mi kalacak, yoksa satış fiyatlarına, kâr marjlarına, yatırım kararlarına ve nakit akışına da mı yansıyacak? Bu yazıda konuyu maliyet muhasebesi ve finans yönetimi açısından ele alarak, şirketlerimizi nerelerden etkileyebileceğini ve nasıl hazırlık yapılabileceğini sizler için yazmaya çalıştım.

Avrupa Komisyonu’nun 4 Mart 2026’da sunduğu Sanayi Hızlandırma Yasası önerisi, belirli stratejik sektörlerde kamu alımları ve kamu destekleri üzerinden düşük karbonlu ve Avrupa üretimi ürünlere talep yaratmayı amaçlıyor. Ancak düzenleme henüz yasalaşmış değil; kapsam ve uygulama koşulları müzakere ediliyor. Bütün Türk ürünlerine getirilmiş genel bir ithalat yasağından söz etmiyoruz. [1, 2]

Made in Europe uygulaması Avrupa’daki firmaları nasıl etkileyecek?

Bu sorunun cevabı için evet demek fazla olur ama sınırlamak adına aşağıdaki tabloyu hazırlamaya çalıştım. Buna göre Made in Europe uygulaması ile belirlenecek sektörlerde kamu desteği sağlanacak ve kamu alımlarının Avrupa’da üretim yapmak ve düşük karbon koşullarına bağlamayı ön görüyor. Düzenleme halen yasalaşmasa da önemli bir plan değişikliği. Korumacı bir Avrupa modeli geliyor. Aslında ABD’de yapılmak istenen buydu. Kendi ülkesindeki üretimi korumak temel yaklaşım haline dönüyor. Ülkemizdeki “yerli malı” veya “Türk malı”, “Yerli Üretim” modeli de bu mantığa dayanıyor.

Gümrük Birliği ve statü riski

Türkiye açısından ortaya çıkan statü riski, konunun finansal boyutunu anlamak için önemli bir başlangıç noktası. Gümrük Birliği sayesinde sanayi ürünlerinin dolaşımına ilişkin sahip olduğumuz avantajlar, yeni destek mekanizmalarına aynı koşullarda erişimi kendiliğinden garanti etmiyor.

Komisyonun ilk önerisine ilişkin açıklaması, Türkiye menşeli girdiler için belirli koşullarda eşdeğerlik öngörürken, bunun istisnalara açık olduğunu ve kamu ihalelerine katılımın ayrıca değerlendirilmesi gerektiğini ortaya koyuyor. Ekim ayında Fransa ve Almanya arasında otomotiv sektörüne ilişkin şekillenen yaklaşım ise Türkiye’nin kapsam dışında kalabileceği endişesini artırdı. Siyasi mutabakat ile nihai mevzuatı ayırmak gerekiyor; Türkiye’nin konumu kesinleşmiş kabul edilemez. [3, 4]

Şirketler açısından sorulması gereken soru şu: Müşterim benim ürünümü kullanmaya devam ettiğinde bir teşvikten yararlanamıyorsa, mevcut fiyat avantajım yeterli olacak mı?

Fiyat indiriminin kâra etkisi daha büyük olabilir

Bir Türk üreticisinin Avrupa’daki rakibinden daha düşük maliyetle üretmesi, siparişi kazanmasına her zaman yetmeyebilir. Rakibinin ürünü bir kamu desteğine uygunken kendi ürünü kapsam dışında kalırsa, müşterinin toplam satın alma hesabı değişebilir. İhracatçıdan fiyat indirimi istenmesi, üretim maliyeti aynı kalırken kâr marjını doğrudan aşındırır.

Tamamen varsayımsal olarak, 100 milyon Eruo satış yapan ve % 10 FAVÖK (Ebitda) marjıyla çalışan bir şirket düşünelim. Satış hacmi ve toplam faaliyet maliyetleri değişmeden ortalama satış fiyatında % 3 indirim yapılması, FAVÖK’ü 10 milyon Euro’dan yaklaşık 7 milyon Euro’ya düşürür. Fiyatta % 3’lük taviz, bu koşullarda faaliyet kazancını % 30 düşürür.

Sipariş kaybı birim maliyeti de yükseltir

Siparişler azalırken fabrikanın kira, amortisman, bakım ve çekirdek personel giderleri aynı hızda düşmez. Sabit giderler daha az ürüne dağıtılır. Böylece şirket, satış hacmi gerilerken birim maliyetinin yükselmesiyle de karşılaşabilir.

Türkiye’de üretilen parçaların müşterinin uygun içerik hesabında nasıl değerlendirileceği de önem taşıyor. Nihai üreticinin destek koşullarını korumak amacıyla tedarikçisini değiştirmesi, mevcut ticari ilişkinin fiyat ve kalite dışında bir nedenle zayıflamasına yol açabilir. Finansal karşılığı; daha düşük kapasite kullanımı, daha yavaş stok devri ve daha uzun yatırım geri dönüş süresidir.

Avrupa yatırımının toplam maliyeti hesaplanmalı

Avrupa’da üretim tesisi kurmak veya mevcut bir şirketi satın almak daha fazla gündeme gelebilir. Ancak yatırım kararını yalnızca teşvik beklentisine bağlamak sağlıklı olmaz. İşçilik ve enerji giderleri, satın alma bedeli, çevresel uyum yatırımları, yönetim maliyetleri, vergiler ve ilave işletme sermayesi birlikte hesaplanmalı. Türkiye’deki kapasitenin atıl kalmasının maliyeti de hesaba eklenmeli.

Avrupa’da bir satış şirketi kurmak veya ürünü Avrupa üzerinden faturalamak, tek başına üretim ve menşe koşullarını sağlamaz. Planlanan yapının nihai düzenlemedeki şartları karşılayıp karşılamadığı yatırım öncesinde detaylıca incelenmelidir. Yatırım kararı alırken, Avrupa’daki yatırım teşvikleri dâhil toplam nakit akışı ve kullanılan sermayeye sağlayacağı getiri olmalı ve regülasyonlar yakından takip edilmelidir.

Maliyet Muhasebesi’nden Yeşil Muhasebe’ye

Türkiye’nin Antalya’da 9–20 Kasım 2026 tarihlerinde ev sahipliği yapacağı COP31’in eşiğinde, bu hesabın yeşil muhasebe boyutunu da konuşmalıyız. İklim hedeflerinin şirketler açısından karşılığı; enerji tüketimi, üretim verimliliği, yatırım ihtiyacı ve finansman maliyetinde somutlaşıyor. [5]

Yeşil muhasebe, daha özel olarak çevresel yönetişim muhasebesi; enerji, su ve hammadde kullanımını, üretimdeki kayıpları ve çevresel giderleri fiziki ve parasal verilerle birlikte değerlendiriyor. Bir atığın maliyeti yalnızca bertaraf bedeli değildir; atığa dönüşen hammaddenin ve o aşamaya kadar kullanılan üretim kaynaklarının da maliyeti vardır. Bu bilgilerin ürün ve süreç bazında izlenmesi, tasarruf imkânlarını görünür kılabilir. [6]

Ürün başına ne kadar enerji tüketiyoruz? Firelerin gerçek maliyetini biliyor muyuz? Emisyon azaltımı için yapacağımız yatırım, birim maliyetimizi ve nakit akışımızı nasıl değiştirecek? Biz Yeminli Mali Müşavirler ve finansçılar açısından görev, bu soruların cevaplarını fiyatlama, bütçe ve yatırım kararlarına taşımaktır. Ancak düşük karbonlu üretim ile menşe koşullarını ayrı değerlendirmeliyiz. Çevresel performansın iyileşmesi, tek başına Avrupa menşei şartının sağlandığı anlamına gelmeyeceği gibi, menşei şartlarının dikkatli gözetilmesi gerekmektiğini de haırlatmak isterim.

Finansman ihtiyacı kâr düşmeden önce artabilir

Yeni tedarikçiler, ek stoklar, ürün doğrulama süreçleri ve yatırım harcamaları nakit gerektirir. Müşterilerin daha uzun vade istemesi de işletme sermayesi ihtiyacını büyütebilir. Yöneticiler ve işletme sahipleri satış bütçesinin yanında nakit akışını ve borç ödeme kapasitesini farklı senaryolarla çalışması faydalı olacaktır. Yani işler karmaşıklaşıyor, finansal okur-yazarlığınızı artırmanız ve regülasyonları daha yakından takip etmeniz gerekiyor. Finansal kararlarda sadece para piyasaları değil, sermaye piyasaları bugünlerde zor gözükse de hazırlıklarınızı yapmanızı hatta yeni ortak alma yönünde global yaklaşımları takip etmenizi tavsiye ederim.

Sektörlere göre olası etkiler

Her sektör aynı şekilde etkilenmeyeceğinden, sizler için bir tablo yapmaya çalıştım. Otomotiv ile çelik, alüminyum ve çimentoda aşağı yönlü riskler öne çıkarken, makine ve ara mallarında nihai kapsam fırsat da yaratabilir. Aşağıdaki tablo ile olası etkileri maliyet, kârlılık ve finansman açısından özetlemeye çalıştım:

Hazırlık bugünden başlamalı

Kanaatimce şirketlerin yapması gerekenleri sıralarsak;

- Avrupa’ya yaptıkları satışları müşteri, ürün ve kullanım alanı bazında incelemek

- Kamu alımlarına veya destekli projelere bağlı satışlar belirlenmeli;

- Made in Europe kapsamı içinde ve dışında kalınan senaryolarda fiyat, hacim, yatırım ve nakit akışı yeniden hesaplanmalı.

- Satın alma fırsatları gözden geçirilmeli

- Yeni üretim tesisi yapmaya yönelik fırsatlar ve planlar çalışılmalı

Türkiye açısından öncelik, Avrupa ile bütünleşmiş üretim yapısının yeni kurallarda karşılığını bulmasını sağlamak olmalı elbette.

Şirketler açısından öncelik ise bu süreci bütçe ve yatırım kararlarına taşımak. Çünkü rekabet gücü, bir ürünü kaç Euro’ya ürettiğimizin yanında, müşterimizin o ürünü hangi koşullarda satın alabildiğine de bağlı olacak. Bu satırları okurken finansal gündemi takip eden bir olarak nereden parayı bulacağız dediğinizi duyar gibi oluyorum. Ancak bu yazıyla sizleri bir cismin daha yaklaştığını göstermek istedim. Riski yönetmek krizi yönetmekten daha az maliyetli olduğunu unutmamanız dileğiyle, “Made in Europe” regülasyonlarını yakın takip etmenizi öneriyorum.

Kaynaklar ve değerlendirme tarihi

[1] Avrupa Komisyonu, Sanayi Hızlandırma Yasası önerisi, COM(2026)100, 4 Mart 2026. https://single-market-economy.ec.europa.eu/publications/industrial-accelerator-act_en

[2] Avrupa Parlamentosu, 2026/0068(COD) yasama süreci. https://oeil.europarl.europa.eu/oeil/en/procedure-file?reference=2026%2F0068%28COD%29

[3] Avrupa Komisyonu, E-000926/2026 sayılı soruya yanıt, 24 Nisan 2026. https://www.europarl.europa.eu/doceo/document/E-10-2026-000926-ASW_EN.pdf

[4] İktisadi Kalkınma Vakfı, otomotivde Made in Europe açıklaması, Ekim 2026. https://www.ikv.org.tr/ikv.asp?id=10291&lng=en&ust_id=1725

[5] UNFCCC, COP31 Antalya, 9–20 Kasım 2026. https://unfccc.int/cop31

[6] IFAC, International Guidance Document on Environmental Management Accounting. https://www.ifac.org/knowledge-gateway/professional-accountants-business-paib/publications/international-guidance-document-environmental-management-accounting

Finansal yorumlar, sektörel etki değerlendirmeleri ve varsayımsal örnek yazara aittir. Değerlendirme tarihi: 8 Kasım 2026.

Üreticinin karşı karşıya bulunduğu en önemli sorunların başında girdi maliyetleri gelmektedir. Gübre, mazot, tohum, zirai ilaç, elektrik ve sulama giderleri her üretim döneminde çiftçinin bütçesinde önemli bir yer tutmaktadır. Özellikle döviz kurundaki hareketlilik, ithal girdilere bağımlı olan tarımsal üretimde maliyet baskısını artırmaktadır. Çiftçi, üretime başlamadan önce ne kadar harcama yapacağını büyük ölçüde hesaplayabilse de hasat döneminde ürününü hangi fiyattan satacağını çoğu zaman bilememektedir. Bu durum, tarımsal üretimi giderek daha riskli bir ekonomik faaliyete dönüştürmektedir.

Bir başka önemli sorun finansmana erişimdir. Tarımsal üretimde gelir ile gider arasındaki zaman farkı oldukça uzundur. Çiftçi, ekim döneminde ciddi miktarda sermayeye ihtiyaç duyarken gelirini ancak hasat sonrasında elde edebilmektedir. Banka kredilerinin maliyeti yükseldiğinde veya krediye erişim koşulları ağırlaştığında üretici, ihtiyacını karşılamak için borçlanmaya yönelmektedir. Borçların bir sonraki üretim dönemine taşınması ise çiftçinin ekonomik hareket alanını daraltmaktadır. Tarımda sürdürülebilirlik için uygun faizli, uzun vadeli ve üretim dönemine göre geri ödemeli finansman modellerine ihtiyaç vardır.

Üreticinin yaşadığı bir diğer sorun, ürününü değerinde satamamasıdır. Hasat döneminde piyasaya aynı anda büyük miktarda ürün girmesi, fiyatların üretici aleyhine gelişmesine neden olabilmektedir. Aracı sayısının fazlalığı, depolama ve soğuk zincir imkânlarının yetersizliği de üreticinin pazarlık gücünü azaltmaktadır. Tarlada düşük fiyatla satılan bir ürünün market rafında birkaç katına ulaşması, üretici ile tüketici arasındaki fiyat makasının ne kadar açıldığını göstermektedir. Burada sorun yalnızca fiyatların yüksekliği değil, oluşan ekonomik değerin üreticiye yeterince ulaşmamasıdır.

İklim değişikliği de tarım sektörünün geleceğini tehdit eden önemli unsurlardan biridir. Kuraklık, düzensiz yağışlar, aşırı sıcaklıklar, don olayları ve dolu gibi doğal afetler üretim miktarını ve kalitesini doğrudan etkilemektedir. Su kaynaklarının azalması, özellikle sulamaya dayalı üretim yapan bölgelerde ciddi bir risk oluşturmaktadır. Geleneksel sulama yöntemlerinin terk edilerek damla ve yağmurlama sistemlerinin yaygınlaştırılması artık bir tercih değil, zorunluluk haline gelmiştir.

Tarımdaki yapısal sorunlardan biri de genç nüfusun sektörden uzaklaşmasıdır. Kırsal bölgelerde gelir belirsizliği, sosyal imkânların sınırlılığı ve ağır çalışma koşulları gençlerin tarımla uğraşma isteğini azaltmaktadır. Ortalama çiftçi yaşının yükselmesi, gelecekte üretimin devamlılığı açısından önemli bir risk oluşturmaktadır. Gençlerin tarıma kazandırılması için teknoloji destekli üretim, eğitim, girişimcilik teşvikleri ve sosyal altyapı yatırımları birlikte değerlendirilmelidir.

Çözüm için öncelikle tarımsal destekleme politikalarının öngörülebilir olması gerekmektedir. Çiftçi, hangi ürüne ne kadar destek verileceğini üretim sezonu başlamadan bilmelidir. Desteklerin zamanında ödenmesi, maliyetlerin bir bölümünün karşılanması ve stratejik ürünlerde üretim planlamasının etkin biçimde uygulanması büyük önem taşımaktadır. Ayrıca kooperatifleşme güçlendirilmeli, üreticinin doğrudan pazara ulaşabileceği sistemler kurulmalı ve lisanslı depoculuk yaygınlaştırılmalıdır.

Tarımda dijitalleşme, hassas tarım uygulamaları, verimli tohum kullanımı ve modern sulama yatırımları da üretim maliyetlerini azaltabilecek önemli araçlardır. Ancak bu teknolojilere erişim yalnızca büyük işletmelerle sınırlı kalmamalı, küçük üreticiler de uygun finansman ve eğitim desteğiyle bu dönüşümün parçası olmalıdır.

Sonuç olarak tarım üreticisinin sorunları, yalnızca çiftçiye verilen desteklerin artırılmasıyla çözülebilecek kadar basit değildir. Üretimden pazarlamaya, finansmandan su yönetimine kadar bütüncül bir tarım politikası gerekmektedir. Çiftçinin kazanamadığı, gençlerin tarımdan uzaklaştığı ve üretimin belirsizlik içinde sürdürüldüğü bir ekonomik yapıda gıda güvenliğini sağlamak mümkün değildir. Unutulmamalıdır ki üreticinin tarlada kaybettiği, tüketicinin pazarda ve markette daha yüksek fiyat olarak karşısına çıkmaktadır. Türkiye'nin güçlü bir tarım ekonomisine sahip olabilmesi için öncelikle üreticisini ekonomik açıdan güçlü tutması gerekmektedir. Çünkü tarımda üreticiyi korumak, aslında toplumun tamamının geleceğini korumaktır.

Sanayinin geleceğini bugüne kadar enerji maliyetleri, teknolojiye erişim, iş gücü ve sermaye belirledi. Şimdi bu denkleme giderek daha kritik bir değişken ekleniyor: Su.

Bir fabrikanın nerede kurulacağından hangi teknolojiyle üretim yapacağına, kapasitesini ne kadar artırabileceğinden tedarik zincirini nasıl yöneteceğine kadar pek çok karar, su kaynaklarının geleceğiyle doğrudan bağlantılı. Çünkü iklim krizi derinleştikçe su, sanayi açısından giderek daha önemli bir üretim girdisine dönüşüyor. Kuraklık, değişen yağış rejimleri, artan sıcaklıklar ve büyüyen talep, tarım, şehirler ve sanayi arasındaki su rekabetini artırıyor.

Türkiye açısından da tablo kritik. Ülkedeki tatlı su çekiminin yüzde 70’ten fazlası tarımda gerçekleşiyor. Ancak sanayinin suya bağımlılığı ve üretimin yoğunlaştığı bölgelerde artan su stresi, ekonomik dayanıklılık açısından yeni riskler yaratıyor.

Antalya’da başlayan Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı COP31’in Küresel İş Ortaklarından Koç Holding, kuruluşunun 100. yılında, 2040 yılına kadar operasyonlarındaki tatlı su çekimini 2025 seviyesine göre yüzde 85 azaltacağını duyurdu.

Hedefin dikkat çekici tarafı, üretim ve büyüme devam ederken kullanılan toplam tatlı su miktarının azaltılmasının öngörülmesi. Başka bir ifadeyle, büyümenin daha fazla su tüketimi anlamına gelmediği yeni bir sanayi modeli hedefleniyor.

Büyümenin yeni ölçütü: Daha az kaynakla daha fazla değer

Koç Holding’in açıkladığı su taahhüdü, Topluluğun ikinci yüzyılında büyüme stratejisinin önemli unsurlarından biri olarak konumlandırılıyor.

Roma Kulübü Onursal Başkanı Sandrine Dixson-Declève’in moderatörlüğünde COP31 kapsamında düzenlenen “Kurumsal Eylemden Geniş Ölçekli Su Dayanıklılığına” panelinde konuşan Koç Holding CEO’su Levent Çakıroğlu, suyun şirketlerin yatırım kararlarını giderek daha fazla şekillendirdiğini vurguladı. Çakıroğlu’na göre tarım, şehirler ve sanayi, artan talep karşısında aynı sınırlı su kaynaklarını paylaşmak zorunda.

Bu durum şirketlerin bugün nerede üretim yapacaklarından gelecekte nasıl büyüyeceklerine kadar uzanan kararlarını etkiliyor. Çakıroğlu, “Koç Topluluğu olarak ikinci yüzyılımızda suyun uzun vadeli rekabet açısından en az enerji kadar belirleyici olacağını öngörüyoruz” diyor.

Bu yaklaşım, sürdürülebilirliğin şirketlerin faaliyetlerinden ayrı bir alan olmaktan çıkıp doğrudan yatırım stratejilerine yerleştiğini gösteriyor.

Koç Holding’in yeni su hedefi, Topluluğun tatlı su ayak izinin yüzde 96’sını oluşturan enerji, otomotiv ve dayanıklı tüketim sektörlerindeki endüstriyel tesisleri kapsıyor.

Çakıroğlu, hedefin yatırım ve kapasite kararları açısından taşıdığı önemi şöyle anlatıyor:

“Bu taahhüdü büyüme stratejimizin bir parçası olarak görüyoruz. Çünkü bize nereye ve nasıl yatırım yapacağımızı, operasyonlarımızı ve tesislerimizi nasıl tasarlayacağımızı ya da yeniden tasarlayacağımızı, kapasite kararlarımızı nasıl vereceğimizi gösteriyor.”

28,8 milyon metreküplük suyun geleceği

Koç Topluluğu’nun su yönetimi performansına bakıldığında, yeni taahhüdün arkasında belirli bir ilerleme olduğu görülüyor. Son altı yılda toplam su çekimi yüzde 24 azaltıldı. Son üç yılda tatlı su çekimindeki azalma yüzde 17’ye ulaştı. 2025 yılında Topluluğun toplam su çekimi 28,8 milyon metreküp olarak gerçekleşirken, operasyonel su geri kazanım oranı yüzde 64 oldu.

Bu rakamlar, sanayide su yönetiminin artık teknoloji, verimlilik ve döngüsel ekonomiyle birlikte ele alındığını ortaya koyuyor.

Tüpraş, 2025 yılında toplam su çekiminin yüzde 80’ine karşılık gelen miktarı üretim süreçlerinde yeniden kullanım veya gri su arıtma uygulamalarıyla geri kazandı. Entek’te bu oran yüzde 98’e ulaştı. TürkTraktör ise akıllı sulama kitleriyle yüzde 45’e varan su ve enerji tasarrufu sağlanmasına katkıda bulunuyor.

Bu örnekler, su yönetiminin fabrika sınırlarının ötesine taşındığını gösteriyor. Özellikle tarım gibi su tüketiminin yüksek olduğu alanlarda teknolojinin yaygınlaştırılması, ülke ölçeğinde dayanıklılık açısından önem taşıyor.

6,6 milyar liralık iklim yatırımı, 28,2 milyar liralık Ar-Ge

Koç Topluluğu’nun su taahhüdü, daha geniş bir iklim dönüşümü stratejisinin parçası. Topluluk, 2050 yılında karbon nötr olmayı hedefliyor. Kapsam 1 ve 2 emisyonlarını 2030’a kadar yüzde 20, 2040’a kadar yüzde 49 azaltmayı öngörüyor. 2017–2025 döneminde bu emisyonlarda yüzde 16 azalma sağlanmış durumda. 2025 yılında iklim odaklı yatırımlara ayrılan sermaye 6,6 milyar TL, Ar-Ge harcamaları ise 28,2 milyar TL düzeyinde gerçekleşti. Arçelik, Ford Otosan, TürkTraktör, WAT Motor, Yapı Kredi, Otokoç Otomotiv ve Entek’in belirtilen operasyonlarında elektrik ihtiyacının tamamı yenilenebilir kaynaklardan karşılanıyor. Tüpraş sürdürülebilir havacılık yakıtı, yeşil hidrojen ve sıfır karbon elektrik alanlarında dönüşüm çalışmalarını sürdürürken, Entek’in 413,4 MW’lık yenilenebilir enerji kapasitesi bulunuyor. 

Koç Topluluğu’nun su bilançosu

- Yüzde 85: 2040’a kadar operasyonel tatlı su çekiminde hedeflenen azalma (2025 baz yılı) 
- Yüzde 24: Son altı yılda toplam su çekimindeki azalma 
- Yüzde 17: Son üç yılda tatlı su çekimindeki azalma 
- Yüzde 64: 2025 operasyonel su geri kazanım oranı 
- 28,8 milyon m3: 2025 toplam su çekimi 
- Yüzde 96: Yeni hedefin kapsadığı enerji, otomotiv ve dayanıklı tüketim tesislerinin tatlı su ayak izindeki payı

Su dayanıklılığı için küresel iş birliği

Koç Holding’in COP31’de duyurduğu bir diğer önemli adım, su kaynaklarının sürdürülebilir yönetimi için uluslararası şirketleri bir araya getiren Water Resilience Coalition’a katılması. Topluluk, 2022’den bu yana Birleşmiş Milletler Küresel İlkeler Sözleşmesi’nin CEO Water Mandate girişimini destekliyor. Dünya Ekonomik Forumu’nun Water Futures girişiminde de yer alıyor. COP31’de düzenlenen panelde Dünya Ekonomik Forumu, Avrupa İmar ve Kalkınma Bankası, Microsoft ve Water Resilience Coalition temsilcileri, su hedeflerinin somut uygulamalara dönüştürülmesini, başarılı modellerin yaygınlaştırılmasını ve su dayanıklılığı yatırımlarının finansmanını ele aldı. Bu işbirlikleri önemli. Çünkü su kaynakları şirketlerin mülkiyetinde değil; aynı havzayı kullanan tarım üreticilerinin, şehirlerin, sanayinin ve ekosistemlerin ortak varlığı. Çakıroğlu da Koç Topluluğu’nun iklimle bağlantılı en önemli fiziksel riskinin su olduğunu vurgulayarak hiçbir paydaşın suyun geleceğini tek başına güvence altına alamayacağını söylüyor.

Uzun bir aranın ardından yeniden ekonomi yazılarımla okuyucularımla buluşuyorum. Ekonomide yaşanan gelişmeleri rakamlar üzerinden değerlendirmeye, verilerin arkasındaki nedenleri sorgulamaya ve çözüm önerilerimi paylaşmaya devam edeceğim. Bu süreçte yeniden yazma fırsatı sunan ve desteğini esirgemeyen Sayın Hakan Güldağ'a teşekkür ederim.

İlk yazımda Türkiye ekonomisinin en önemli sorunlarından biri olan enflasyonu ele almak istedim.

Türkiye yıllardır enflasyonla mücadele ediyor. Faizler yükseltiliyor, ekonomik programlar açıklanıyor, yeni hedefler belirleniyor. Buna rağmen vatandaşın günlük hayatında hissettiği pahalılık devam ediyor. Burada üzerinde durmamız gereken konu, enflasyonun neden hâlâ bu kadar yüksek olduğu ve uygulanan politikaların neden istenen sonucu vermediğidir.

Türkiye dünyadan neden ayrışıyor?

Türkiye'nin enflasyon performansını daha iyi anlayabilmek için diğer ülkelerle karşılaştırmakta fayda var.

OECD'nin Eylül 2026 verilerine göre Türkiye'de yıllık gıda enflasyonu yüzde 27,6. OECD ortalaması ise yüzde 2,6. Türkiye'deki gıda enflasyonu OECD ortalamasının yaklaşık 10,6 katına ulaşmış durumda.

Avrupa'daki örnekler de farkı açıkça gösteriyor. Eylül ayında yıllık gıda enflasyonu İspanya'da yüzde 2,7, Japonya'da yüzde 2,8, Fransa'da yüzde 1,5, İtalya'da yüzde 1,7, Birleşik Krallık'ta yüzde 1,3 ve Almanya'da yüzde 0,4 seviyesinde kaldı. İsveç'te ise gıda fiyatları yıllık bazda yüzde 6,3 geriledi.

Müslüman ülkelerden Suudi Arabistan'da yıllık gıda enflasyonu yüzde 1,4, Malezya'da yüzde 1,8 düzeyinde. Endonezya'da ise Ekim ayında gıda, içecek ve tütün grubundaki yıllık artış yüzde 4,82 olarak açıklandı. Endonezya verisinin kapsamı diğer ülkelerin gıda ve alkolsüz içecekler göstergesiyle tam aynı olmadığı için bu rakamı ayrı değerlendirmek gerekiyor.

Üstelik OECD ülkelerinde yıllık gıda enflasyonu ortalama yüzde 2,6 düzeyindeyken, Türkiye'de gıda fiyatları yalnızca Ekim ayında yüzde 3,5 arttı. Başka bir ifadeyle Türkiye, OECD ortalamasında bir yıl boyunca yaşanan gıda fiyat artışının yaklaşık 1,35 katını tek bir ayda yaşadı. Birçok ülkede bir yılda gerçekleşen artışı biz bir ayda yaşıyoruz.

Elbette her ülkenin ekonomik koşulları aynı değil. Ancak Türkiye ile Avrupa ülkeleri ve farklı gelir gruplarındaki ülkeler arasında görülen bu büyük farkı yalnızca küresel gelişmelerle açıklamak mümkün değil. Türkiye'nin kendi ekonomik yapısından kaynaklanan sorunları da tartışmamız gerekiyor.

Sorunun kaynağı sadece para politikası değil

Enflasyonla mücadelede faiz politikası önemli bir araçtır. Ancak tek başına yeterli değildir. Türkiye'nin üretim yapısına baktığımızda enerji, ara malı ve teknoloji alanlarında dışa bağımlılığın hâlâ önemli bir sorun olduğunu görüyoruz. Döviz kurundaki hareketler bu nedenle kısa sürede üretim maliyetlerine ve tüketici fiyatlarına yansıyor.

Sanayimizin daha fazla yerli girdi kullanması, teknolojik kapasitesini geliştirmesi ve verimliliğini artırması gerekiyor. İhracat rakamlarının yükselmesi elbette önemli; ancak ihraç ettiğimiz ürünlerin katma değerinin de artması şart. Yıllardır yüksek teknolojili ürünlerin imalat sanayimiz içindeki payını arzu edilen seviyeye çıkaramıyoruz. Bu durum hem rekabet gücümüzü hem de dış şoklara karşı dayanıklılığımızı sınırlıyor.

Enflasyonun vatandaşın günlük hayatındaki en görünür sonucu, markette her alışverişte başka bir fiyat etiketiyle karşılaşmak. Fiyatların bu kadar sık değişmesi yalnızca alım gücünü eritmekle kalmıyor; tüketicinin fiyatlara, paraya ve geleceğe duyduğu güveni de aşındırıyor. Bu tablo, Sovyetler Birliği'nin dağılmasının ardından 1992'de fiyat kontrollerinin kaldırılmasıyla Rusya'da yaşanan sert fiyat sıçramalarını hatırlatıyor. Dünya Bankası'nın tarihsel değerlendirmesine göre Rusya'da perakende fiyatlar Ocak 1992'de yüzde 235 arttı; sonraki aylarda da fiyat artışları yüksek seyretti. Türkiye'nin bugünkü koşulları Rusya'nın o dönemki ekonomik ve kurumsal yapısıyla aynı değil; dolayısıyla iki süreci bire bir eşitlemek doğru olmaz. Ancak sürekli değişen etiketler ve fiyat istikrarsızlığı, enflasyonun toplumda yarattığı güvensizliğin ne kadar ağırlaşabileceğini gösteren ciddi bir uyarıdır.

Bir diğer önemli konu ekonomik güven. İş dünyası geleceği öngöremediğinde, vatandaş fiyatların yeniden artacağını düşündüğünde fiyatlama davranışları da değişiyor. Ekonomik programların başarısı yalnızca açıklanan hedeflere değil, bu hedeflere ulaşılacağına duyulan güvene bağlıdır. Bunun için kurumların güvenilirliği ve ekonomi politikalarının tutarlılığı büyük önem taşıyor.

Gıda ve konut fiyatları da enflasyonun vatandaş üzerindeki etkisini ağırlaştırıyor. Gelirinin büyük bölümünü temel ihtiyaçlarına ayıran emekliler, dar gelirli aileler ve çocuklar bu süreçten daha fazla etkileniyor. Gıdaya erişimde yaşanan zorluklar yalnızca tüketim miktarını değil, beslenme kalitesini de düşürüyor. Bu nedenle gıda enflasyonunu sadece bir fiyat istatistiği olarak değerlendirmemek gerekiyor.

Kamu maliyesi tarafında da daha dikkatli bir yaklaşım gerekiyor. Kamu harcamalarının etkinliği artırılmalı, bütçe disiplini güçlendirilmeli ve vergi yükü daha adil dağıtılmalı. Para politikası sıkılaşırken maliye politikasının farklı yönde hareket etmesi, enflasyonla mücadeleyi zorlaştırır.

Türkiye nasıl bir yol izlemeli?

Türkiye'nin önceliği, enflasyonu düşürürken üretim kapasitesini ve rekabet gücünü korumak olmalı. Merkez Bankası'nın kurumsal güvenilirliği güçlendirilmeli, kamu kaynakları daha verimli kullanılmalı, tarımsal üretim ve lojistik altyapısı iyileştirilmeli. Sanayide yerli ara malı üretimi ve yüksek teknoloji yatırımları desteklenmeli.

Özellikle üretim yapan işletmelerin uzun vadeli ve makul maliyetli finansmana erişimi sağlanmalı. Aksi halde enflasyonla mücadele adına üretim ve yatırım kapasitesini zayıflatma riskiyle karşı karşıya kalabiliriz.

Türkiye'nin enflasyon sorunu elbette çözülebilir. Ancak bunun için yalnızca faiz oranlarına odaklanmak yerine ekonominin bütününe bakmak gerekiyor.

OECD ortalamasının çok üzerinde seyreden gıda enflasyonu ve Türkiye'de yalnızca bir ayda OECD'nin yıllık ortalama artışını aşan fiyat yükselişi, ekonomik yapımızda çözülmesi gereken önemli sorunlar bulunduğunu gösteriyor. Artık sadece enflasyonun ne zaman düşeceğini değil, Türkiye'nin neden sürekli yüksek enflasyon üreten bir ekonomik yapıya sahip olduğunu tartışmalıyız.

Çünkü kalıcı fiyat istikrarı, ancak güvenilir kurumlar, verimli üretim, güçlü rekabet ve öngörülebilir ekonomi politikalarıyla mümkün olabilir.

Geçtiğimiz haftalarda COP31’in 2035’e kadar %35 küresel elektrifikasyon hedefini, enerji verimliliğini ve şebekelerimizin dönüşüm ihtiyacını değerlendirmiştik. Yeni vizyon bu beklentilerimizin ne kadarını karşılıyor?

Hedefler büyüyor, elektrik merkezde 

Yeni vizyona göre Türkiye’de nihai enerjinin elektrikle karşılanan payı 2040’ta %36’ya çıkacak. Elektrik talebinin 680 teravatsaate, toplam kurulu gücün 281 gigavata, güneş ve rüzgâr kapasitesinin 175 gigavata ulaşması öngörülüyor. Enerji yoğunluğunun 2025- 2040 döneminde %40 azaltılması hedefleniyor. Bunlar, üretimden tüketim alışkanlıklarına kadar kapsamlı bir dönüşümün tarif edildiğini gösteriyor.

İlk dikkat çeken nokta zamanlama. COP31’de dünyaya önerdiğimiz hedef 2035’te %35 elektrifikasyon. Türkiye’nin vizyonundaki %36 ise 2040 için. Küresel hedef her ülkenin aynı tarihte aynı orana ulaşmasını gerektirmiyor. Yine de Türkiye’nin 2030 ve 2035’te hangi seviyeye gelmeyi planladığını bilmek, uygulama hızını değerlendirmemizi sağlayacak. Önceki yazımızda %35’in Türkiye’ye uygulanması halinde 2035’te yaklaşık 650 teravatsaat elektrik talebi oluşabileceğini varsayımsal olarak hesaplamıştık. Yeni vizyonun 2040 için öngördüğü 680 teravatsaatle bu senaryo farklı yılları ve varsayımları içeriyor. Aradaki fark, ara hedefleri görmenin önemini artırıyor.

Sanayinin payı nasıl artacak? 

Elektrifikasyonun ulaştırmada %1’in altından %24’e, konutlarda %22’den %30’a, sanayide ise %28’den %33’e çıkarılması öngörülüyor. Ulaştırmadaki değişimin büyüklüğü dikkat çekiyor. Sanayideki beş puanlık artış ise üzerinde ayrıca durmamız gereken bir hedef. Çünkü üretimde kullanılan doğal gaz, kömür ve diğer yakıtların önemli bir bölümü proses ısısıyla ilişkili. Teknik ve ekonomik olarak uygun alanlarda dönüşüm potansiyeli bulunuyor. 

Örneğin sıcak su ve buhar kullanan bir işletmede önce prosesin gerçek ihtiyacı ölçülüp ısı kayıpları azaltılabilir, atık ısı geri kazanılabilir. Ardından uygun sıcaklık seviyelerinde ısı pompası ve diğer elektrikli teknolojiler değerlendirilir. Böylece elektrifikasyon için gereken kapasite ve işletme maliyeti kontrol altında tutulur. Her tesiste çözüm farklı olabilir. Bu nedenle sanayide %33 hedefinin sektörlere, sıcaklık aralıklarına ve teknolojilere göre nasıl hesaplandığını görmek önemli. Enerji yoğunluğundaki %40 iyileşmenin de hangi yatırımlarla sağlanacağı ortaya koyulmalı. Çünkü enerji yoğunluğunun düşmesi, toplam tüketimin aynı oranda azalacağı anlamına gelmiyor.

Şebeke ve finansman sınavı 

Önceki yazımızda elektrik dağıtım altyapısının hem artan tüketimi hem de çatısına güneş enerjisi kurmak isteyen sanayicinin bağlantı talebini karşılaması gerektiğini vurgulamıştık. Yeni vizyon bu ihtiyacı görüyor. İletim için 36, dağıtım için yaklaşık 80 milyar dolar yatırım öngörülüyor. Ayrıca 140 gigavatsaat depolama ihtiyacı ve daha güçlü uluslararası bağlantılar gündemde. Ancak yatırım tutarından önce sanayici için sonuç önemli. Hangi bölgede yeni bağlantı kapasitesi açılacak, çatı güneşi başvuruları ne kadar hızlanacak, kesinti ve güç kalitesi sorunları nasıl azalacak?

Toplam enerji yatırımı ihtiyacı 500 milyar dolar olarak açıklanıyor. Böyle bir büyüklüğün gerçekleşmesi; uzun vadeli ve öngörülebilir finansman, nitelikli insan kaynağı ve kurumlar arası koordinasyonla mümkün. KOBİ’ler için proje geliştirme desteği, enerji hizmet şirketleri için uygulanabilir performans sözleşmeleri ve bankalar için ölçülebilir tasarruf dosyaları da bu tablonun önemli parçaları. Yani enerji verimliliğine ayrılan kaynağın yalnızca açıklanmasıyla yetinmeyip bu kaynağın somut projelere dönüşmesini sağlayacak planlamaların yapılması, uygulamaların hayata geçirilmesi ve gerçekleşen tasarrufun ölçülmesi de gerekiyor.

Son söz 

Milli Enerji 2040, elektrik talebini, temiz üretimi, verimliliği ve şebekeyi aynı çerçevede ele alması bakımından önemli bir yön çiziyor. Şimdi ihtiyacımız olan, 2040 hedeflerinin 2030 ve 2035 ara adımlarına, bölgesel altyapı yatırımlarına ve sektör bazında uygulanabilir projelere dönüşmesi. Başarıyı kaç gigavat açıkladığımızdan çok, sanayicinin hangi yatırımı ne zaman gerçekleştirebildiği, ne kadar enerji tasarrufu sağladığı ve temiz elektriğe hangi koşullarda erişebildiği gösterecek. Vizyonun yolu bu sorulara verilecek somut cevaplarla açılacak.

Bu düzenleme çerçevesinde, damga vergisine tabi fesihnameler için de matrahın, aynı şekilde, fesihnamenin ihtiva ettiği veya fesihnamede yazılı rakamların hasıl edeceği para olarak ifade etmek mümkün.

Fesihnamede damga vergisi matrahı basitçe bu şekilde özetlenebilir. Ancak uygulamada çözümü bu kadar basit olmayan bir ihtilaf konusu var. Fesihnamede bedelin yer almadığı durumda matrahın ne olduğu.

Böyle bir durumda damga vergisi matrahı konusunda iki farklı görüş ortaya çıkıyor. Matrahı, feshedilen sözleşmede yer alan belli para olarak değerlendiren görüş yanında, feshedilen sözleşmenin gerçekleştirilen kısmı hariç, feshedilen sözleşmede yer alan belli para olarak tanımlayan ikinci bir görüş var.

Gelir İdaresinin görüşü

Gelir İdaresi, feshedilen kâğıdın, içerdiği bedel üzerinden, kâğıtta bedel bulunmaması halinde atıf yapılan kâğıdın içerdiği bedel üzerinden damga vergisi ödenmesi gerektiği görüşünde. (01.03.2013 tarih ve 175 sayılı, 09.07.2019 tarih ve 13450 sayılı özelgeler.)

Gelir İdaresine ait bu özelgeler yanında, bu görüşe uygun yapılmış tarhiyatlar da var.

Yargı kararları

Konuyla ilgili benim tespit edebildiğim bir Danıştay Vergi Dava Daireleri Kurulu (DVDDK) kararı var. Kararın sonucu yukarıda özetlediğim özelgede yer alan görüşle aynı yönde. Ancak yargılama sürecinde, vergi mahkemesi, istinaf ve Danıştayın ilgili dairesi kararları ve gerekçeleri farklı olduğu için, kısaca süreci özetlemek isterim.

Dava konusu somut olayda, farklı yıllarda imzalanmış, bazıları kısmen yürütülmüş beş ayrı sözleşme, 2017 yılında taraflar arasında imzalanan fesih protokolleri ile sona erdirilmiş. Fesih protokollerinde herhangi bir parasal bedele yer verilmemiş. Feshedilen sözleşmelerde yer alan toplam bedeller üzerinden damga vergisi tarhiyatları yapılması üzerine konu ihtilaflı hale gelmiş.

Feshedilen sözleşmelerde belli para olup olmadığı konusu da tartışmalı ama belli para olduğu kabul edilerek, fesihnamenin matrahı konusunda yargılama süreci ilerlemiş. Ben de konuya sadece matrahla sınırlı olarak devam edeyim.

Konuyu inceleyen Vergi Mahkemesi, davacının, imzalanan sözleşmelerde bedel belirtilmediği iddiasını kabul etmemiş, tarhiyata esas alınan sözleşmelerin imzalandıkları tarihte belli bir parayı ihtiva ettiği ve damga vergisine esas alınabilecek sözleşme bedellerine ulaşılabildiği sonucuna vararak, davacıdan sözleşme bedelleri üzerinden binde 9,48, fesihnameler üzerinden ise binde 1,89 oranında damga vergisi aranılmasında hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna ulaşmış ve davayı reddetmiş.

İstinaf başvurusunu inceleyen Bölge İdare Mahkemesi, sözleşme bedellerinin davacı tarafından gerçekleştirilen kısımlarının fesih sözleşmeleri yönünden hüküm ifade etmediği gerekçesiyle, Vergi Mahkemesi kararının, tarh edilen verginin davacı tarafından gerçekleştirilen kısmına isabet eden bölümleri yönünden hukuka uygunluk bulunmadığı sonucuna vararak, kararın bu kısmına ilişkin davanın reddine dair hüküm fıkrasının kaldırmış. Vergi Mahkemesi kararının diğer hüküm fıkralarına yönelik davacının istinaf başvurusu ise reddedilmiş.

Temyiz istemini inceleyen Danıştay Dokuzuncu Dairesi, Bölge İdare Mahkemesi kararının, tarh edilen damga vergilerinin, davacı tarafından gerçekleştirilen ve bu nedenle fesih sözleşmeleri yönünden hüküm ifade etmediği belirtilen bölümlerine isabet eden kısımları yönünden davanın kabulüne ilişkin hüküm fıkrasını bozmuş, diğer hüküm fıkralarını onamış. (Danıştay Dokuzuncu Dairesinin 07.03.2024 tarih ve E:2022/2392 K:2024/1184 sayılı Kararı.)

Dokuzuncu Dairenin bozma kararının gerekçelerinden, dikkat çeken noktalar özetle şöyle:

- Nispi vergide, kâğıtların nevi ve mahiyetlerine göre, bu kâğıtlarda yazılı belli para esas alınır. Belli para terimi, kâğıtların ihtiva ettiği veya bunlarda yazılı rakamların hasıl edeceği parayı ifade eder.

- Damga vergisine tabi bir kâğıdın nispi oranda vergilendirilebilmesi için, kâğıda bağlanan işlem bedelinin (kâğıdın içerdiği meblağın) kâğıtta açıkça belirtilmiş olması veya bu bedelin hesaplanmasına imkân sağlayacak verilerin kâğıtta yer alması gerekir.

- Buna göre, fesihnamelerin de içerdiği bedel üzerinden, kâğıtta herhangi bir bedelin bulunmaması hâlinde ise atıf yapılan kâğıdın içerdiği bedel esas alınarak damga vergisi hesaplanır.

- Kanun'da, vergilendirme bakımından feshedilen sözleşmenin hükümlerinden yararlanılıp yararlanılmamasına ilişkin bir kısıtlamaya yer verilmemiştir. Fesihnamelere konu işlerin ne ölçüde tamamlandığı ya da tamamlanmadığı hususunun, damga vergisine tabi kâğıdın vergilendirilmesi bakımından herhangi bir etkisi yoktur.

Davalının temyiz istemini inceleyen DVDDK, Danıştay Dokuzuncu Dairesinin kararında yer alan gerekçelerle, Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulmasına karar vermiş. (Danıştay Vergi Dava Daireleri Kurulunun 10.06.2026 tarih ve E:2025/18 K:2026/407 sayılı kararı.)

Kişisel değerlendirmem

Konu esas olarak, Kanun’da yer alan "Fesihnameler (Belli parayı ihtiva eden bir kâğıda taalluk edenler dahil)" hükmünün ne anlama geldiği yorumuyla ilgili. Bir başka ifadeyle, parantez içinde yer alan hükmün, fesihnamede atıf yapılan bedelin tamamını kapsayıp kapsamadığı.

Danıştay Dokuzuncu Dairesinin yukarıda özetlediğim kararında da esas gerekçe, fesihnamede belli bir bedelin bulunmadığı, bu durumda fesihnamenin taalluk ettiği sözleşmede yer alan belli bedel üzerinden vergi hesaplanması gerektiği.

Kişisel değerlendirmem, fesihnamede belli para bulunmadığı durumda, düzenlemenin feshedilen kâğıttaki belli paranın tamamının matrah olarak alınmasını gerektirmediği yönünde.

“Fesih” kavramının kelime anlamı; bozmak, sona erdirmek, hükümsüz kılmak. Fesih işlemi, ileriye dönük, fesih tarihine kadar olan işlemler ve geçmişte kazanılan haklar fesihle ortadan kalkıyor. Fesih, sözleşmeyi baştan itibaren ortadan kaldırmıyor, sadece ileriye etkili.

Dolayısıyla fesihname, kural olarak, gerçekleşmiş, tamamlanmış edimlerle ilgili bir hüküm ifade etmez. Bu çerçevede feshedilen sözleşmede yer alan, gerçekleşmiş işlemlere ilişkin bedelle ilgili bir hüküm ifade etmeyen bedel üzerinden damga verisi ödenmesinin anlamlı bir gerekçesi de yok, bunu gerektiren açık bir düzenleme de yok diye değerlendiriyorum.

Kâğıtta yer alan her türlü belli parayı damga vergisi matrahına dahil olarak değerlendiren görüşlerin olduğunu biliyorum. Ben bu görüşte değilim. Kâğıtta yer alan, örneğin; gösterge niteliğindeki tutarların, taraflara edim yüklemeyen veya durumu tespit eden hükümlere ilişkin tutarların damga vergisi matrahına dahil olmadığını değerlendiriyorum. Fesihnamelerde yer alan, tamamlanmış edimlere ilişkin tutarların da aynı kapsamda olduğu düşüncesindeyim.

Son olarak, üç noktaya da dikkat çekmek isterim.

Birincisi, feshedilen sözleşmede yer alan bazı bedeller, sözleşmenin son gününe kadar değişmeden hüküm ifade edebilir. Örneğin bir kira sözleşmesinde adi kefalet hükmü varsa, kefalet tutarı son güne kadar değişmeden hüküm ifade edebilir ve bu sözleşmenin süresi öncesi feshi halinde, kefalet tutarının tamamı üzerinden damga vergisi ödenmesi gerekebilir. Bu tür özel durumları incelemekte yarar var.

İkincisi, fesihnamede, feshe ilişkin hükümler yanında, başka hükümler de konmuş olabilir. Bu çerçevede örneğin, bir kira sözleşmesini ortadan kaldıran fesihnamede, fesih öncesine ilişkin ödenmemiş kiralarla ilgili bir yapılandırma hükmü varsa, yapılandırılan tutar üzerinden, sözleşme damga vergisi oranı esas alınarak vergi hesaplanması gerekebilir.

Üçüncüsü, damga vergisine tabi diğer sözleşmelerde olduğu gibi fesihnamede belli para varsa, damga vergisi feshedilen sözleşmede yer alan bedel üzerinden değil, fesihnamede yer alan bedel üzerinden hesaplanıyor. Gereksiz sorunlarla karşılaşmamak için fesihnameye, ortadan kaldırılan edimlere ilişkin bedelin yazılmasında yarar var.

Yaşananların ardından yatırımcı güvenini yeniden sağlamak, riskleri azaltmak ve denetimleri güçlendirmek elbette önemli. Ancak bunu yaparken sektörün büyüme kapasitesini, rekabet ortamını ve şirketlerin finansmana erişimini de gözetmek gerekiyor. Çünkü son gelişmeler yalnızca sorun yaşanan fonları değil, sağlıklı faaliyet gösteren çok sayıda portföy yönetim şirketini, aracı kurumu ve yatırımcıyı da etkiliyor.

Peki, sermaye piyasasının bu süreçten gerçekten güçlenerek çıkması için hangi adımlar atılmalı? Bence önceliklerimizi doğru belirlememiz gerekiyor.

İlk öncelik: Ödemeler hızlanmalı, kapalı fonlar işleme açılmalı

Tasfiye sürecinde ödemelerin başlaması önemli ve olumlu bir gelişme. Ancak yaklaşık iki aydır birikimlerine ulaşamayan yatırımcılar açısından belirsizlikler devam ediyor. Özellikle ara ödeme sonrasında kalan tutarların ne zaman ve hangi koşullarda ödeneceğine ilişkin net bir takvim bulunmaması güveni zedeliyor.

Bu nedenle ilk yapılması gereken, her fon için dağıtılabilir nakdin, kalan varlıkların ve sonraki ödeme aşamalarının düzenli olarak açıklanması. Kesin ödeme tarihi verilemiyorsa bile hangi koşullar gerçekleştiğinde yeni ödeme yapılabileceği yatırımcıyla paylaşılmalı.

Daha da önemlisi, olağan tasfiyesi büyük ölçüde tamamlanan portföy yönetim şirketlerinin tasfiye kapsamında olmayan ancak hâlâ alım-satıma kapalı bulunan fonları var. Bu fonların gerekli kontrollerin ardından ivedilikle işleme açılması gerekiyor.

Bu adımlar yeni bir düzenleme beklemeden yatırımcı güvenini destekleyebilir. Çünkü güvenin yeniden oluşması için en önemli gelişme, yatırımcının birikimine ulaşabilmesi ve normalleşmenin başladığını görmesi.

İkinci öncelik: Para piyasası fonlarından çıkışlar yavaşlatılmalı

Para piyasası fonları, son dönemde yaşanan gelişmeler nedeniyle güven kaybıyla karşı karşıya. Diğer taraftan getirilerinin mevduata yakınsaması, bu fonların rekabet avantajını da azaltıyor. İki gelişmenin bir araya gelmesi, fonlardan çıkışların devam etmesine neden olabilir.

Burada kısa vadede uygulanabilecek en somut adımlardan biri, para piyasası fonları için stopaj indiriminin değerlendirilmesi. Geçmişte mevduat ile fonlar arasında uygulanan vergi farklılaştırması, bu dönemde de çıkışların yavaşlatılmasına katkı sağlayabilir.

Ancak konu yalnızca yatırım fonlarından para çıkışı değil. Para piyasası fonları, özel sektör tahvilleri ve finansman bonoları açısından önemli bir yatırımcı tabanı oluşturuyor. Bu fonların küçülmesi, şirketlerin yeni borçlanma aracı ihraç etmesini ve mevcut borçlarını çevirmesini zorlaştırabilir.

Üçüncü öncelik: Serbest fonlara erişim yeniden düzenlenmeli

Son yıllarda portföy yönetim sektöründeki büyümenin önemli kaynaklarından biri serbest döviz ve para piyasası fonlarıydı.

Ancak nitelikli yatırımcı tanımında finansal varlık şartının 50 milyon TL'ye yükseltilmesi, serbest fonlara yeni yatırımcı erişimini ciddi ölçüde sınırlandırdı. Üstelik daha önce nitelikli yatırımcı statüsü kazanmış kişilerin de yeni alımlarda bu şartı sağlaması gerekiyor.

Bu düzenleme, serbest fonlara yeni para girişini azaltabilir. Özellikle serbest döviz fonlarından çıkan birikimlerin başka yatırım fonlarına değil, doğrudan döviz veya altına yönelmesi de mümkün.

Burada iki somut adım düşünülebilir. İlki, yeni yatırımcı koşulları için belirli bir geçiş süresi tanınması. İkincisi ise serbest fonların içeriklerine göre yeniden değerlendirilmesi.

Düşük yoğunlaşma, yeterli likidite, sınırlı kaldıraç ve belirli karşı taraf riski kriterlerini sağlayan serbest fonların, gerekli koşulları yerine getirmeleri halinde değişken veya karma fon türlerine dönüşüm süreçleri kolaylaştırılabilir. Böylece daha geniş bir yatırımcı kitlesine erişim mümkün olabilir.

Amaç riskli ürünleri herkese açmak değil; daha sade portföy yapısına sahip fonların gereksiz erişim sınırlamalarıyla karşılaşmasını önlemek olmalı.

Dördüncü öncelik: Sermaye şartları kademeli ve risk odaklı uygulanmalı

Yatırımcı güvenindeki zayıflama, fonlardan çıkışlar ve gelirlerdeki gerileme portföy yönetim şirketlerinin faaliyetlerini de etkiliyor. Özellikle banka dışı kurumlarda maliyetleri düşürme, personel azaltma ve faaliyetleri daraltma yönünde baskı oluşuyor.

Bu ortamda portföy yönetim şirketleri için öngörülen 500 milyon TL sermaye şartının da yeniden değerlendirilmesi gerektiğini düşünüyorum. Sermaye yeterliliğinin güçlendirilmesi elbette önemli. Ancak yüksek sermaye yükümlülüklerinin, yaşanan sorunlarla hiçbir ilgisi bulunmayan şirketlerin de faaliyetlerini sürdürmesini zorlaştırma ihtimali var.

Burada önerim, sermaye yükümlülüklerinde 18-24 aylık kademeli bir uyum takviminin ve faaliyet yapısına göre farklılaştırılmış bir yaklaşımın değerlendirilmesi. Yönetilen varlık büyüklüğü, fonların likidite ve yoğunlaşma riskleri, kullanılan kaldıraç ve şirketin faaliyet kapsamı sermaye yükümlülüklerinde daha belirleyici olabilir.

Beşinci öncelik: Sektörün kurumsal kapasitesi korunmalı

Son gelişmeler yalnızca portföy yönetim şirketlerini değil, aracı kurumları da etkiliyor. İşlem hacimlerindeki gerileme ve gelir kaybı, bazı kurumlarda personel azaltımı ve şube kapatma gibi kararları gündeme getirebiliyor.

Bu eğilimin yaygınlaşması, sermaye piyasasının istihdamını, kurumsal kapasitesini ve yatırımcıya ulaşma imkânlarını zayıflatabilir. Özellikle banka dışı kurumların küçülmesi, rekabetin azalması ve sektörün daha sınırlı sayıda büyük kurum etrafında yoğunlaşması sonucunu doğurabilir.

Bu nedenle yeni düzenlemelerin sektör üzerindeki etkisi yalnızca fon büyüklükleriyle değil; faaliyetini sürdüren kurum sayısı, istihdam, fonlardan net para akışı ve sermaye piyasaları üzerinden sağlanan finansman gibi göstergelerle de düzenli olarak izlenmeli.

Yaşananların ardından yatırımcıyı koruyan düzenlemelere ihtiyaç olduğu açık. Ancak sektörün güçlenmesini yalnızca daha yüksek sermaye şartları, daha dar yatırımcı tanımları veya daha sıkı portföy sınırlamalarıyla ölçmek doğru olmaz.

Hepimizin beklentisi sermaye piyasasının bu süreçten daha güçlü çıkması. Ancak bunun için yalnızca riskleri sınırlamak yeterli değil. Güveni yeniden oluşturacak, belirsizlikleri azaltacak ve sağlıklı kurumların büyümesini destekleyecek adımlara da ihtiyaç var.

Özellikle siyasilerimizin ve devlet büyüklerimizin değişmeyen bir refleksi vardır: Konu, “son 1 yılın, son 10 yılın, son yarım yüzyılın, son 100 yılın en…” neyi ise öyle betimlenir. Yani konu ne üzerine ise onun “en” farklı yönü ortaya konulur.

Örneğin 6 Şubat 2023 Kahramanmaraş depremi, son yüzyılın en büyük felaketi olarak duyuruldu ve açıklamalar da bu şekilde devam ediyor. Örneğin Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz, bu 100 yılın deprem felaketi ile ilgili olarak 2023-2026 döneminde deprem bölgesinin ihyası için güncel fiyatlarla 5,4 trilyon lira harcama yapıldığını ve yapılacağını belirtiyor. Deprem harcamalarının büyüklüğünü ifade etmek adına, örneğin 2024 yılında bütçe açığının GSYH’ye oranının yüzde 4,7 olarak gerçekleştiği, deprem harcamaları hariç tutulduğunda ise yüzde 3 düzeyinde olduğu ifade ediliyor. Son yıllarda yaz aylarındaki büyük orman yangınları bir başka şekilde felaket kümesi olarak gündeme oturuyor.

Anlayacağınız, Allah yenilerinden ve tekrarından korusun, felaketler birbirini takip ediyor, üstelik farklı ve en büyüğü şeklinde…

Şimdi de bu doğal felaketlerden sonra 17 Eylül 2026 tarihinde yaşanan fon felaketi gündemde!

Bu felaketin üç boyutu var:

1- Ekonomik (parasal) boyut: Fon felaketi 450 bini aşkın kişiyi ilgilendiriyor ve ekonomik boyutu 800 milyar lirayı geçiyor. İş bununla da kalmıyor, domino etkisi yaparak devam ediyor. Fon piyasasının tamamen dışındaki Borsa İstanbul’da BIST30, BIST100 ve BIST500 hisseleri, sanayi ve bankacılık hisseleri tepetakla aşağı doğru gidiyor. Sanayi hisselerindeki kaybın yüzde 30’a yaklaştığı hesaplanıyor. Daha doğrusu BIST kaybının 7,5 trilyon lira olduğu ifade ediliyor. Bu rakam bile Kahramanmaraş depremi maliyetinin 1,5 katına isabet ediyor.

2- Hukuksal boyut: Konunun hukuksal boyutu daha devreye girmiş değil. Yüz binleri ilgilendiren bu konunun ciddi hukuki boyutlarının olacağı, binlerce davanın birbirini takip edeceği anlaşılıyor. Henüz neyin ne olduğu bilinmediği ve konular sonuçlanmadığı için bekleniyor. Gerçekten de konunun hukuki çerçevede çok ciddi açmazlarının ve uyuşmazlık konularının olduğu ortada.

3- Siyasal boyut: Galiba işin bu tarafı çok daha ürkütücü. AK Parti’nin en üst yönetiminin en çok rahatsız olduğu taraf bu olsa gerek. Muhalefet de işi kaşımaya devam ediyor ve edeceğe benziyor. Özellikle konunun teknik boyutuna ve gizli bilgiye sahip siyasi kimlikli muhalefet çevreleri işin üzerine gitmeye kararlı görünüyor.

Fon vurgununun veya teknik ifadesiyle felaketinin en dikkat çeken yönü “yolsuzluk boyutu”.

Muhalefet iktidarı zorluyor, isimlerin açıklanmasını istiyor. İktidar konuyu daha sakin ve daha az zararla çözümlemeye uğraşıyor.

Ama bunların hiçbiri işin yolsuzluk boyutunu gizleyemiyor veya ortadan kaldırmıyor.

Aslında yolsuzluk ile ilgili güzel bir tanımlama vardır: “Yolsuzluk tango gibidir. İki kişiyle oynanır.” Dolayısıyla ortada bir yolsuzluktan bahsedilecek olursa olayın en az iki tarafının olması gerektiği anlaşılır.

O hâlde yolsuzluk konusunun da etki alanına giren üç kesim vardır.

1- Yolsuzluğu yapan: Yolsuzluğu yapan genelde merkezî veya yerel kamu otoriteleridir, yani bürokrasidir. Çünkü işleme hayat veren, yön veren, model bulan, bizzat sonuçlandıran bürokratın kendisidir. Bürokrat bu işi kendi adına veya başına daha dar ve küçük bir çerçevede yapabileceği gibi organize bir yapı içerisinde de gerçekleştirebilir.

2- Yolsuzluğu yaptıran: Bürokrasinin tabi olduğu üst yönetimler ve hepsinin başında da siyasi otorite vardır. Bürokrasi işlerini yasa ve mevzuata göre yürütür, eksik veya aksak olan hususlarda düzeltici mekanizmaları devreye sokar. Yani bürokratın hukuk düzeni içinde kalması esastır. Dünya tarihi ve ülkemiz tarihi göstermiştir ki özellikle siyasetin karar ve yönetiminde çok sayıda yolsuzluk olayı olmuştur. Şimdilerde de gelişmeler fon felaketinin ayak seslerinin siyasete kadar uzandığını gösteriyor.

3- Yolsuzluktan etkilenen: Yolsuzluktan etkilenen kesimi ikiye ayırmak lazım.

Birincisi mağdur olanlar, yani kaybedenler ya da zarar edenler. Ki fon felaketinin kaybedenlerinin yüz binlerle ifade edilen sayısının çok fazla olduğu anlaşılıyor.

İkincisi de mağrur olanlar, yani gizlenenler ve dolayısıyla kazananlar. Bunların sayısı ise sadece yüzlerle ifade ediliyor.

Bu sistematik analizimize göre soruyu şöyle soralım: Deprem, yangın, sel felaketleri mi, yoksa fon felaketi mi? Galiba gelişmeler fon felaketine işaret ediyor.

İklim krizinin üstünde büyüyen yeni ekonomi, temiz enerjiye yatırım yapmak için güçlü nedenler yarattı. COP31’in başarısı, bu büyümenin fosil yakıt kullanımını azaltmaya ve insanları iklimin etkilerinden korumaya ne ölçüde dönüşeceği olacak.

Bir hükümet aynı bütçeden güneş enerjisine teşvik verebilir, bir kömür santralini açık tutabilir, sel riski altındaki bir kentin altyapı yatırımını da bir sonraki yıla bırakabilir. Üç kararın da kendi içinde bir mantığı var. Güneş yatırımı yakıt ithalatını azaltabilir. Kömür santrali bölgedeki işleri koruyabilir. Sel yatırımını ertelemek ise bugünün bütçesinde yer açar.

Üç karar da kendi hesabına göre makul. Yan yana geldiklerinde iklim politikasının neden bu kadar zor ilerlediğinin de kanıtı. Yeni bir enerji yatırımı yapmak için alıcı, yatırımcı ve gelir bulmak gerekiyor. Eski bir santrali kapatmak için o santralin etrafında kurulmuş geçim düzenine bir cevap vermek; bir kenti sele hazırlamak için de önlenecek zararın bugünkü bütçede bir karşılığı olması gerekiyor.

İklim krizinin üstünde büyüyen ekonomi, bu üç karardan ilkini hızlandırabiliyor. Diğer ikisinin önündeki engeller ise siyasetin ve kamu maliyesinin alanına giriyor. Antalya’da müzakere edilen meselenin özü burada.

1- Bilimin saati, siyasetin saati

Bir kömür santralini kapatma kararı alındığında, ilk gün kimin itiraz edeceği bellidir. İşçiler işlerini, belediye gelirini, hükümet elektrik arzını düşünür. Kapatmanın iklim açısından faydası ise dünyanın tamamına ve uzun yıllara yayılır. Bedeli üstlenecek insanlar aynı bölgede yaşar, birbirlerini tanır ve taleplerini dile getirebilir. Faydayı görecek insanların önemli bir bölümü başka ülkelerde, hatta başka kuşaklardadır.

Bu yüzden erteleme, siyasi açıdan anlaşılır bir karar olabilir. Bugünün kararını yarının hükümetine bırakabilirsiniz. Atmosferde ise böyle bir devir işlemi yok. Bugün salınan karbondioksit bir sonraki bütçe yılında hesaptan düşmez. Gecikme, sonraki yıllarda aynı sıcaklık hedefi için yapılması gereken azaltımı büyütür.

BM Çevre Programı’nın (UNEP) 2026 Emisyon Açığı Raporu’na göre mevcut politikalar dünyayı bu yüzyılda yaklaşık 2,8°C’lik bir ısınmaya götürüyor. Ülkelerin açıkladıkları taahhütlerin tam uygulandığı senaryolarda tahmin 2,6°C. Bu iki tahmin birlikte okunduğunda iki ayrı açık görülüyor. İlki, hükümetlerin söyledikleriyle yaptıkları arasında. İkincisi, verdikleri sözlerin tamamı tutulsa bile ulaşılacak sonuçla Paris Anlaşması’nın sıcaklık hedefleri arasında. Daha iyi uygulama ilk açığı daraltabilir. İkinci açığı daraltmak için ülkelerin daha ileri kararlar alması gerekir.

Brezilya’nın COP30 başkanlığı, 3 Kasım’da fosil yakıtlardan uzaklaşmaya ilişkin bir yol haritası yayımladı. Belge, ülkelerin fosil yakıtlara bağımlılıklarını değerlendirmelerini ve 2033’e uzanan bir işbirliği gündemi öneriyor. Bu çalışmanın etkisi, bir ülke hangi santrali ne zaman kapatacağını, elektrik açığını nasıl karşılayacağını ve o bölgenin geçişine ne kadar kaynak ayıracağını belirlediğinde görülecek. Bilimin takvimi, siyasi takvime ancak bu net kararlarla girebilir.

2- Yeni ekonomi, eski ekonominin yerini alıyor mu?

Paris Anlaşması’ndan bu yana temiz enerjinin kendi ekonomik gerekçesi güçlendi. Bir hükümet daha az yakıt ithal etmek için güneş ve rüzgârı destekleyebilir. Aynı hükümet, elektrik arzını güvenceye almak için yerli kömürü sistemde tutabilir. Enerji güvenliği hesabı iki kararı da taşıyabiliyor. İklim açısından sonucu ise yeni üretimin ne kadar fosil yakıt kullanımını ikame ettiği belirliyor.

Çin’de bu iki hareketi aynı anda görmek mümkün. Çin’in emisyonları, 2026’nın üçüncü çeyreğinde bir önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 3,1 azaldı. Güneş, rüzgâr ve nükleer kaynaklardan elektrik üretimi 110 teravatt-saat arttı. Bu artış, toplam elektrik talebindeki artışın iki katından fazlaydı. Kömürden elektrik üretimi yüzde 3,3 gerilerken, yeni kömür santrallerinin inşası sürdü.

Bu tabloyu anlamak için santrallerin sayısıyla, ne kadar çalıştıklarını ayrı ayrı izlemek gerekiyor. Yeni kömür kapasitesi eklenirken mevcut santraller daha az çalışabilir. Temiz üretim talepteki artışı karşılamanın ötesine geçtiğinde kömürden üretilen elektrik de azalabilir. Öte yandan ılıman hava ve inşaattaki daralma da o çeyrekte emisyon düşüşüne katkıda bulundu. Talep yeniden hızlandığında, şebekenin artan temiz üretimi ne ölçüde kullanabildiği ve kömür santrallerinin kaç saat çalıştığı daha belirleyici olacak.

Yeni enerji ekonomisinin kendi başına büyüyebilmesi önemli bir değişim. Ancak eski ekonominin çekilmesi, çoğu zaman eldeki bir varlıktan, bir gelirden veya bir güvence olarak görülen kapasiteden vazgeçmeyi gerektiriyor. Yeni bir yatırımın yapılmasıyla eski bir yatırımın ömrünün kısalması, farklı ekonomik ve siyasi kararlar.

3- Ortak faydanın faturasını kim ödüyor?

Bir güneş santralinin ürettiği elektriği satabilirsiniz. Bir taşkın setinin değeri ise büyük ölçüde önlediği zararda saklıdır. Kapanmayan dükkân, onarım gerektirmeyen ev, eğitimin kesintiye uğramadığı okul. Bu fayda hesaplanabilir. Ama faydayı hesaplamakla, yatırımı finanse edecek düzenli bir gelir yaratmak ayrı işlerdir. Belediye harcamayı bugün yapar. Korumanın faydası ise yıllar içinde hanelere, işletmelere ve kamu kurumlarına dağılır.

Bakü’deki COP29’da, gelişmiş ülkelerin öncülüğünde gelişmekte olan ülkelerin iklim eylemi için sağlanacak finansmanı 2035’e kadar yılda en az 300 milyar dolara çıkarma hedefi kabul edildi. Aynı karar, tüm kamu ve özel kaynaklardan sağlanan finansmanın yılda en az 1,3 trilyon dolara ulaşması için bütün aktörlere çağrı yaptı.

Bu rakamlar iklim finansmanının genel ölçeğini tarif ediyor. Bir ülkenin taşkın yatırımı için fiilen kullanabileceği kaynağı ise paranın hangi amaçla, hangi koşullarda ve hangi vadede verildiği belirliyor. Aynı tutardaki hibe ve kredi, finansman tablosunda yan yana durabilir. Borcu geri ödeyecek ülkenin bütçesinde farklı sonuçlar yaratırlar.

UNEP’in 4 Kasım’da yayımladığı 2026 Uyum Açığı Raporu’na göre gelişmekte olan ülkelerin 2035’teki yıllık uyum ihtiyacı yaklaşık 305 milyar dolar. Gelişmiş ülkelerden gelişmekte olan ülkelere 2024’te sağlanan uluslararası kamu uyum finansmanı ise 28,2–31,7 milyar dolardı.

UNEP’in hesabına göre, COP30’da dile getirilen uyum finansmanını 2035’e kadar üç katına çıkarma hedefi gerçekleşse bile ihtiyacın ancak yüzde 20–29’u karşılanabilecek. Antalya’nın açılışında bu hedefin ayrı bir gündem maddesi olarak eklenmesi konusunda uzlaşma sağlanamadı.

Dağılım sorunu ülkelerin içinde de var. Bir kömür havzasında santral kapanırken yeni işlerin başka bir şehirde açılması ulusal istihdam tablosunda olumlu görünebilir. İşini kaybeden insanın hesabında ise taşınma, yeniden eğitim ve aradaki gelir kaybı var. Adil dönüşümün siyasi önemi burada ortaya çıkıyor. Bir bölgenin geleceğine ilişkin plan, kapanış kararından önce inandırıcı hale gelirse o kararın alınması da kolaylaşır.

Sonuçta

Başta sözünü ettiğim hükümete dönelim. Güneş yatırımı yakıt ithalatını azaltıyorsa hükümetin o yatırımı desteklemek için zaten bir nedeni var. Kömür santralinin kapanması ise o bölgede yaşayan insanların yeni düzen içinde nasıl geçineceğine dair bir cevap gerektiriyor. Sel yatırımının öne çekilmesi için de bugünün bütçesinde, faydası belki yıllar sonra görülecek bir işe yer açmak gerekiyor.

COP31’in başarısını ekonomik çıkarlarla iklim hedeflerinin ayrıştığı bu kararlar gösterecek. Bir enerji planında hangi santralin kapanış tarihi öne çekildi? O bölgede geçişin maliyeti için kim para ayırdı? Sel riski altındaki bir kent, korunmak için hangi koşullarla finansman buldu?

Antalya’dan sonra ben en çok şuna bakacağım. Yıllardır yapılması gerektiği söylenen hangi iş, sonunda bir bütçeye girdi?

Geçtiğimiz hafta küresel piyasalarda çok sert hareketler ve nihayetinde önemli satışlar gördük. ABD seçimlerinin Demokratlar lehine büyük bir üstünlükle sonuçlanması, başta ABD olmak üzere piyasalara ilk tepki olarak olumlu yansısa da ikinci gün gelen çok sert satışları engelleyemedi.

Piyasalarda bu kadar büyük dalgalanmalara yol açan gelişmelerin neler olduğu tartışılmaya devam ediyor. Ancak bu tartışmaların merkezinde, yapay zekânın önümüzdeki süreçte nasıl evrileceği ve bunun sektöre, dolayısıyla ekonomilere nasıl etki edeceği sorusu yer alıyor.

Bu tartışmaları tetikleyen ABD seçimleriyle başlamak gerekirse, küresel ekonomi açısından en büyük risklerden biri Orta Doğu'daki savaşın nasıl şekilleneceği ve seçim sonrasında Trump'ın her durumda gerginliği artırıp artırmayacağıydı. Bu konu, seçime ilişkin en önemli soru işaretlerinden birini oluşturuyordu.

Seçimin Demokratların açık üstünlüğüyle sonuçlanması ve hem Temsilciler Meclisi hem de Senato'da önemli başarı elde etmeleri, Orta Doğu'daki savaşla ilgili riskleri azaltmış görünüyor. Seçimin hemen ardından Trump'ın yaptığı görece yumuşak açıklamalar ve son olarak savaşa yönelik risklerin azaldığına ilişkin değerlendirmeleri de bu tabloyu destekledi.

Trump sadece Demokratların değil, Cumhuriyetçilerin muhalefetiyle de karşı karşıya

Demokratlara karşı ciddi bir kayıp yaşamasının yanı sıra Cumhuriyetçilerin kendi partileri içerisinde de önemli kayıplar yaşadıklarına yönelik açıklamalar dikkat çekti. Başkan Yardımcısı Vance'in sosyal medya paylaşımında seçim sonuçlarının en önemli nedenlerinden biri olarak İran Savaşı'nı göstermesi, aslında Cumhuriyetçilerin gelecek seçimlerde Demokratlara karşı nasıl bir performans göstereceğinin temel belirleyicilerinden birinin bu savaş olacağını ortaya koyuyor.

Savaşın devam etmesi, Cumhuriyetçilerin iki yıl sonraki genel seçimlerde daha da büyük bir kayba uğraması riskini barındırıyor. Bu nedenle Cumhuriyetçi Parti içerisinde de bir bölünmenin, Trump'a karşı bir muhalefetin oluşması ya da en azından böyle bir potansiyelin ortaya çıkması, Trump'ı frenleyen ana unsurlardan biri gibi görünüyor.

Trump çok farklı bir lider ve seçim sonuçlarından bağımsız olarak kişiliği gereği birçok konuda alışılmışın dışında hareket edebiliyor. Sosyal kutuplaşmanın çok net görüldüğü Amerika'da Trump, Cumhuriyetçilerin desteğiyle Demokratlara karşı bu adımları bugüne kadar farklı boyutlarda atabildi. Ancak şu anda yalnızca toplumun yarısını temsil eden Demokratları değil, Cumhuriyetçi Parti'nin de belki yarısını karşısına alması gereken bir durum ortaya çıkmış durumda. Bu, Trump'ı durduran ya da durdurma potansiyeli taşıyan en önemli faktör olarak görünüyor.

Seçim sonuçları küresel ekonomi ve piyasalar için olumlu

Bu durum elbette dünyamızın geleceği ve istikrarı açısından önemli ve olumlu bir gelişme. Söz konusu tablo, risk primlerinin düşmesini, faizlerde ve petrol fiyatlarında gerilemeyi, buna bağlı olarak da enflasyon beklentilerinin azalmasını destekleyen bir sonuç ortaya çıkardı. Bu fiyatlama, dünyanın büyük bir bölümü için son derece olumlu. Umarız kalıcı olur.

Piyasalara gelince, özellikle seçimden sonraki ikinci gün yaşanan sert düşüşün arkasındaki ana neden yapay zekâ ve bu sektörün geleceği gibi görünüyor.

Demokratların, özellikle Cumhuriyetçilerin daha baskın olduğu Teksas gibi güney eyaletlerinde de büyük bir başarı elde etmesi dikkat çekti. Bu eyaletlerde yoğunlaşan yapay zekâ şirketlerinin ve veri merkezlerinin yatırımlarının bölgenin kaynaklarına, ekolojisine ve genel sürdürülebilirlik dengesine zarar vermeye başlaması, Demokrat adayların seçim öncesinde yapay zekâya yönelik son derece olumsuz açıklamalar yapmasına neden olmuştu.

Bunun en sembolik örneklerinden biri, 1990'lardan bu yana ilk kez Demokrat bir vali seçen Teksas'ın yeni valisi Gina Hinojosa'nın açıklamaları oldu. Yapay zekâ yatırımlarının ve veri merkezlerinin aynı hızla ilerleyemeyeceği, bu alana ciddi kısıtlamalar getirileceği beklentisi, geçen hafta ABD borsalarında sert satışlara yol açtı.

ABD’nin seçimi, Asya’nın sorunu oldu

S&P 500 geçen hafta yüzde 2,7 düşerken Nasdaq'taki kayıp yüzde 4,9'u buldu. Ancak daha büyük olumsuzluk, yapay zekânın altyapısını ve çiplerini sağlayan Asya'da, özellikle Güney Kore, Tayvan ve Japonya'da yaşandı. Geçtiğimiz cuma günü Güney Kore'de Kospi endeksi 20 dakika içerisinde yüzde 8,8 değer kaybetti. Bunun temel nedenlerinden biri, Güney Kore borsasının toplam değerinin yarısından fazlasının iki şirketten, teknoloji ağırlıklı Samsung Electronics ve SK Hynix'ten kaynaklanmasıydı. ABD'deki yapay zekâ yatırımlarının hız kesmesi beklentisi, en çok bu yatırımlardan etkilenecek sektörlerdeki şirketleri baskı altına aldı. Bu durum, Güney Kore borsasındaki sert düşüşün de temel nedenlerinden biri oldu.

Diğer tarafta, dünyanın en önemli çip üreticilerinden TSMC, yaklaşık 1 trilyon dolarlık Tayvan ekonomisinin % 15’ini oluşturuyor. Tayvan borsasındaki sert düşüş de büyük ölçüde TSMC’nin büyük değer kaybından kaynaklandı

Geçen hafta Kore'de KOSDAQ endeksi yüzde 15 düşerken Tayvan borsasındaki kayıp yüzde 12'ye ulaştı. Haziran ayından bu yana değer kaybı Kore'de yüzde 45'i, Tayvan'da ise yüzde 21'i buldu. Bununla birlikte, yılbaşından bu yana Kore borsasındaki artışın yüzde 40, Tayvan borsasındaki artışın ise yüzde 25 düzeyinde gerçekleştiğini görüyoruz. Bir başka ifadeyle, bu kadar sert düşüşlere rağmen hâlâ yatırımcısına çok ciddi kazanç sağlamış iki borsadan bahsediyoruz.

ABD'deki Silikon Vadisi, yapay zekâ projelerinin ve algoritmaların geliştirildiği merkez konumundayken Asya ekonomileri, özellikle Güney Kore, Tayvan ve Japonya, bu teknolojinin altyapısını ve çiplerini üreten ülkeler olarak öne çıkıyor. Bu iki bölge arasındaki ekonomik bağ ve karşılıklı etkileşim son derece güçlü. Dolayısıyla yaşanan gelişmelerin bu ölçüde birbirini etkilemesi oldukça doğal.

Ancak Asya'daki tablo, belirli sektörlerde ve şirketlerde yaşanan yoğunlaşmanın ne kadar sıkıntılı sonuçlar yaratabileceğini göstermesi açısından da son derece çarpıcı. Önümüzdeki süreçte toplam ekonomik büyüklükleri 3,3 trilyon dolara yaklaşan Güney Kore ve Tayvan ekonomilerinin performansı, yapay zekâ sektörünün geleceği açısından en yakından izlenecek göstergelerden biri olacak. Olumsuz bir senaryoda, dünyanın bu iki güçlü ekonomisinin çok sert satışlarla ve ciddi ekonomik sıkıntılarla karşılaşma olasılığını da göz ardı etmemek gerekiyor.

Kaygıları azaltan gelişmeler

Geldiğimiz noktada yapay zekânın önünde politik, finansal ve fiziksel engeller olduğunu görüyoruz. Bu engeller bir şekilde yapay zekâ yatırımlarının hızını kesebilir. Ancak bunun yapay zekânın hayatımızdaki yerini azaltacak ya da sektörün büyümesini tamamen engelleyecek bir tablo yaratmasını da beklememek lazım. Zaten Teksas’ın yeni valisi Gina Hinojosa da seçim sonrası yaptığı açıklamada mevcut veri merkezi ve ilintili yatırımların 2028’e kadar devam edeceğini, amaçlarının yeni yatırımları durdurmak değil Texsas’lıların beklentilerini karşılayacak, çevreyi koruyacak çerçevede ilerlemesi olduğunu söyledi.

Yapay zeka hız keserse etkileri her alanda hissedilir

Yapay zekâ sektöründeki gelişimi, saatte 200 kilometre hızla giden bir aracın hızının belki 150-160 kilometreye düşmesine benzetebiliriz. Dolayısıyla çok sert bir gerileme beklememek, ancak son birkaç yıldır olduğu gibi yapay zekâ şirketlerinin değerlemelerinde ve bu sektörün dünya ekonomisine katkısında aynı hızda bir büyüme de öngörmemek gerekiyor.

Bu yavaşlama yalnızca sektörün kendi büyümesinin yavaşlaması anlamına gelmiyor. Dünya ekonomisinin büyümesine büyük katkı sağlayan bir sektörün ivme kaybetmesi, küresel ekonomik büyümenin de yavaşlamasına neden olabilir. Bu nedenle söz konusu iki gelişmenin birlikte yaşanmasını beklemek yanlış olmayacaktır. Bununla birlikte, bu teknolojiyi kullanan şirketlerin verimlilik artışları ve yapay zekânın büyümeye devam etmesi, dünya ekonomisindeki yavaşlamayı sınırlı tutacaktır.

Toparlamak gerekirse; yapay zekâ yatırımlarının azalmasının bu şirketlerin fonlama ihtiyacını düşürerek faizleri aşağı yönlü etkilemesi, yavaşlayan ekonomilerin enflasyonist baskıları azaltması ve savaş riskinin gerilemesiyle petrol fiyatları ile enflasyon beklentilerinin düşmesi, küresel tahvil faizlerinde de sert gerilemelere yol açtı. Aslında geldiğimiz nokta, dünya ekonomisi ve piyasalar açısından daha sürdürülebilir bir zeminin oluştuğuna işaret ediyor.

Sonuç olarak, tüm bu yaşananlar mevcut risklerin şimdi olmasa da gelecekte ciddi bir balon yaratma ihtimalini artık çok daha net gösteriyor. Yapay zekâ ve bu alandaki aşırı değerlemelerin gelecekte bir kriz yaratma potansiyeli bulunuyor. Üstelik bu kriz yalnızca Amerika’da değil yapay zekâ ekosisteminde önemli bir yere sahip olan Asya'yı da etkileyebilecek,  Güney Kore, Tayvan ve Japonya'nın yanı sıra Çin'de de ciddi ekonomik sonuçlar doğurabilecek bir boyutta olabilir.

Yapay zekâ kalkınmanın parçası olmazsa, sorun yaratma potansiyeli artar

Yapay zeka önderliğinde yaşanan teknolojik devrimin iyi yönetilememesi ve beklentilerin doğru yönlendirilememesi durumunda riskler büyüyebilir. Yapay zekânın yalnızca ekonomik büyümenin değil, kalkınmanın ve bu kalkınmanın nimetlerinin daha adil dağılımının da bir parçası hâline getirilmesi gerekiyor. Aksi takdirde, çok yakın olmasa da çok uzak olmayan bir gelecekte, yapay zekânın dünya ekonomisi açısından ciddi sorunlar yaratma potansiyelinin giderek daha belirginleşmesi olası görünüyor.

1- SAĞLAM BASAN AYAK, YUMUŞAK BİR KALP: Payidar; Farsçadan dilimize gelen bir kelime. Ayak direten (pa:ayak, dar:yer) demek. Uzun süredir karşılık aradığım “sürdürülebilirlik” ifadesinin karşılığı… Kelime zaten kendini anlatıyor. Payidar olmak istersen yere sağlam bas ve kalbini sıcak tut.

2- KALICI BİR DEĞER ÜRETMEK: Atatürk’ün Kocatepe’ye tırmanış heykelinin önündeyiz. 57 yıllık ömre 11 savaş, 24 madalya, 7 nişan, 13 kitap ve bağımsız Türkiye Cumhuriyeti sığdırmış bir lider. Naçiz vücudu toprak olsa da kurduğu ülke “ilelebet payidar” kalacak.  Mustafa Kemal’in farkı burada işte…

3- ANLAŞILIR BİR DİL, İLETİŞİM: Her ne yapıyor isen bunun diri-duru iletişimini yap. Ancak bu sayede tarihe iz bırakabilirsin. Hindinin düşünmediğine dair laboratuvar bulgu yoktur ama düşündüklerini açıklamadığı için yılbaşı sofrasında da sessizliğini korur. Sözlerin doğru, yararlı ve güzel ise payidardır.

4- ZAMANIN RUHUYLA UZLAŞMAK: Bugün zihnimizde, dilimizde, hatırımızda her ne var ise zamanı ile barışık insanlardı. İbnül vakt (zamane, zamanın çocuğu) olmadılar, ebül vakt yani zamanın babası oldular. Ancak bu sayede yaşadıkları zamanın coğrafyasında payidar kalabildiler, zihinlere kazındılar.

İKİ SORU İKİ CEVAP/ Payidara dair…

Payidar ne demek?

Ayağı sağlam basan, kadim olan, zamana direnen demektir. Günümüzde İngilizce’deki “sustainibilty” kelimesinden çevirdiğimiz “sürdürülebilirlik” ifadesinden daha açıklayıcı, daha bizden bir kelime.

Sen payidar mısın?

Öldüğünde ardında sümüklüböcekten daha derin ve kalıcı iz bırakabileceksen, payidar olacaksındır. Ama sıradan işler yaparak sıra dışılık kovalayan isen adını en fazla torunların bilecek, unutulacaksın.

NOT

KÂMİL ODUR Kİ KOYA DÜNYADA BİR ESER, ESERİ OLMAYANIN YERİNDE YELLER ESER

Pegasus’un her 10 Kasım’da bizleri “Atatürk coğrafyasına” taşıması, takdire şayan bir durum. Pegasus Yönetim Kurulu Başkanı Mehmet Nane; “maneviyatımızı güçlendirmek ve bizi biz yapan değerleri diri tutmak için” diyor. 2023’ten beri bize cumhuriyet eserini bırakan Mustafa Kemal ile dolaşıyoruz.

PAYİDAR LÛGATI

Kadim: Kıdemi olan, kalıcı hale gelen… Klasikleşen. Zaman her şeyi eskitir ama kadim olanı asla

Cumhuriyet: İlelebet ve payidar olacak ve Atatürk’ün en büyük eseri dediği yönetim biçimimiz

Mustafa Kemal: Modern Türkiye Cumhuriyetinin kurucusu, gazi, mareşal, devlet adamı, lider

Sürdürülebilirlik: termodinamik kıyamet gerçeğinde anlamı yok. Dayanıklılık kelimesi daha iyi

TÜİK’in dün açıkladığı verilere göre sanayi üretimi eylül ayında mevsim etkisinden arındırılmış hesaplamayla geçen yılın aynı ayına kıyasla yüzde 2,6 arttı.

Eylül ayındaki üretim mevsim ve takvim etkisinden arındılmış hesaplamayla ise ağustosa göre yüzde 2,1 artış gösterdi. Sanayi üretiminde hem yıllık, hem aylık bazda bu yılın nisanından sonraki en yüksek artışlar eylülde kaydedilmiş oldu.

Ancak girişte vurguladığım gibi eylüldeki bu olumlu tablo genele yayılan ve istikrarlı seyreden bir üretim artışının sonucu değil.

İmalat sanayinde öne çıkan bazı alt gruplardaki üretim artışının çok dalgalanması, toplam üretimin aydan aya inişli çıkışlı bir grafik çizmesine yol açıyor.

İHA ve SİHA… 

Toplam sanayi üretiminin aydan aya hızlı bir dalgalanma göstermesine yol açan alt grupların başında sanayi üretimi sınıflamasında “diğer ulaşım araçları imalatı” alt başlığında yer alan araçlar bulunuyor. Bu kapsama giren çok sayıda araç var. Ama bunların başında İHA ve SİHA’lar geliyor, bunların üretiminde aydan aya ortaya çıkan dalgalanma toplam üretim üzerinde çok büyük etki yapıyor.

Bu başlık kapsamında yalnızca İHA ve SİHA yok tabii ki, diğer havacılık araçları imalatı, gemi ve tekne yapımı, demiryolu ile ilgili üretimler de bu kapsamda yer alıyor.

Diğer ulaşım araçları imalatı eylülde geçen yıla göre yüzde 34,8 arttı. Kuşkusuz bu çok yüksek bir oran. Söz konusu ürünlerin üretiminde eylülde bir ay önceye göre kaydedilen artış da yüzde 29,4 oldu.

Eylülde geçen yıla göre toplam sanayi üretiminde yüzde 2,6 artış olduğunu belirttim. Bu kapsamda imalat sanayi üretimindeki artış da aynı düzeyde, yüzde 2,6 olarak gerçekleşti. İşte imalat sanayi üretimindeki yüzde 2,6’lık artışa diğer ulaşım araçları imalatı tam 1,2 puanlık katkıda bulundu. Bir başka ifadeyle diğer ulaşım araçlarındaki üretim geçen yılla aynı düzeyde kalsa, yani değişim oranı sıfır olsaydı imalat sanayindeki artış yüzde 2,6 değil yüzde 1,4 olacaktı. Bu da haliyle toplam sanayi üretimindeki artışı aşağı çekecekti.

Bilgisayar ve benzer cihazlar

Sanayi üretimine en çok katkı veren bir başka alt üretim grubu bilgisayar, elektronik ve optik ürünler.

Bu gruptaki üretim eylülden eylüle yüzde 40,7 gibi rekor sayılabilecek bir artış gösterdi. Üretimde ağustosa göre kaydedilen artış ise yüzde 27,3 oldu.

Bilgisayar, elektronik ve optik ürünlerdeki bu üretim artışının eylül ayı imalat sanayi üretimine katkısı 0,9 puan. 

Motorlu kara taşıtları

İmalat sanayi kapsamında üretim artışı yönüyle ön plana çıkan bir başka kalem de motorlu kara taşıtları ve treyler imalatı.

Bu gruptaki üretim yıllık bazda yüzde 9,8, aylık bazda ise yüzde 4,4 arttı.

Motorlu kara taşıtlarındaki üretim artışının oranı diğer iki gruba göre çok daha az olmakla birlikte bu gruptan toplama gelen etki, grubun ağırlığından dolayı görece yine de yüksek. Söz konusu gruptaki üretim artışı aylık bazda imalat sanayi üretimine 0,7 puan katkı verdi.

Üç grubun katkısı 2,8 puan

İmalat sanayindeki üretim artışına diğer ulaşım araçlarının katkısı 1,2 puan… Bilgisayar, elektronik ve optik ürünlerin üretiminin katkısı 0,9 puan…

Motorlu kara taşıtları ve treyler imalatının katkısı 0,7 puan…

Bu üç grubun katkısı 2,8 puanı buluyor. Dolayısıyla bu üç grupta üretim artışı kaydedilmemiş olsaydı imalat sanayinde üretim artmak bir yana gerilemişti.

Bunlara bir de yıllık bazda üretimi yüzde 4 artan gıda alt sektöründen gelen 0,6 puanlık katkı eklendiği zaman toplam etki 3,2 puanı buluyor.

Sonuçta imalat sanayini bu dört alt sektör ayakta tutmuş.

Ya üretim düzeyi?

Sanayi üretiminin hangi nedenle olursa olsun artış ya da düşüş oranı kadar kuşkusuz geldiği düzey de önemli.

Üretimde çok az artış gerçekleşiyordur ama zaten üretimin düzeyi çok yüksektir; arz yeterlidir. Bu durumda üretimin az artması önemli değildir.

Üretim çok hızlı artıyordur ama üretim öylesine yetersizdir ki bu hızlı artış bile çok anlam ifade etmeyebilir.

Dolayısıyla üretimde kaydedilen değişim kadar üretim düzeyi de önemlidir ve ona da bakmak gerekir.

TÜİK’in 2021 yılını baz alan yeni üretim endeksini son veri eylül olduğu için dokuzar aylık dönemlere getirdiğimizde karşımıza şöyle bir tablo çıkıyor.

2021’in ilk dokuz ay ortalamasında 96,6 olan (yıl ortalaması 100) üretim endeksi bu yıl aynı dönem itibarıyla 107,6 düzeyinde. Yani sanayi üretimi son beş yılda ilk dokuz aylık dönemlerin kıyaslamasına göre yüzde 11,4 artmış. Bu da yıllık ortalama yüzde 2,2’lik bir artış demek.

Yıllık yüzde 2,2’lik bir sanayi üretim artışı… Bu oranın Türkiye için yeterli olup olmadığını tartışmaya açmak bile gereksiz olur.

Kütahya Zafer Havalimanı’ndan 45 dakikalık yolculukla Büyük Taarruz Şehitliği’ne ve Mustafa Kemal Atatürk Anıtı’na ulaştık. Ardından Kocatepe Anıtı, Zafer Müzesi ve Zafer Anıtı’nı ziyaret ettik. Ancak bu coğrafyada gördüklerinizi gezi durakları olarak değerlendiremiyorsunuz.

Sisler içindeki Kocatepe’nin rüzgârı yüzünüze çarparken gözünüzün önüne 26 Ağustos 1922 sabahı geliyor. Gün ağarmadan başlayan topçu ateşini, karanlıkta mevzilerine ilerleyen askerleri, bir milletin bağımsızlık mücadelesini düşünüyorsunuz. Gurur duyarken bu toprakların hangi bedellerle vatan kaldığını hatırlıyor, boğazınıza düğümlenenleri yutkunmakta zorlanıyorsunuz. 

O fotoğrafı unutmak mümkün değil Atatürk, “Afyonkarahisar son zaferimizin kilidi oldu” derken bu coğrafyanın tarihimizdeki yerini anlatıyordu. Büyük Taarruz’un komuta merkezi Kocatepe’ydi. Mustafa Kemal Paşa, 25 Ağustos gecesi buraya geldi; 26 Ağustos sabahı Fevzi Paşa ve İsmet Paşa ile harekâtı yönetti. Yunan savunma hatları yarıldı. 30 Ağustos’ta Dumlupınar’da kazanılan Başkomutanlık Meydan Muharebesi işgal ordusunun belini kırdı. Türk ordusu İzmir’e ilerledi; kent 9 Eylül’de kurtarıldı.

Atatürk’ün Kocatepe’de çekilen meşhur fotoğrafını hatırlamamak mümkün değil. Hafifçe öne eğilmiş, elini çenesine götürmüş, uzaklara bakıyor. Yedek subay Etem Tem’in çektiği kare, kararlılığı, sorumluluğu ve bir milletin geleceğine ilişkin ağır yükü anlatıyor.

Kocatepe, zaferin kazanıldığı, Cumhuriyet’e giden yolun açıldığı yerdir. Burada verilen mücadele, 29 Ekim 1923’te ilan edilen Cumhuriyet’in askerî temelini oluşturdu. Bugün o tepeye çıkmak, bağımsızlığın ne demek olduğunu, Cumhuriyet’in hangi fedakârlıklarla kurulduğunu hissetmek demek. Orada duyulan, birkaç dakikalık heyecan değil; gururun, hüznün ve minnetin karıştığı bir duygu fırtınası.

PwC Türkiye Ülke Kıdemli Ortağı Cenk Ulu’nun moderatörlüğünü üstlendiği panelde Tosyalı Holding Yönetim Kurulu Başkanı Fuat Tosyalı ve VakıfBank Genel Müdürü Osman Arslan konuştu.

Fuat Tosyalı, küresel sanayide rekabet koşullarının artık yalnızca üretim maliyetleriyle belirlenmediğini vurguladı:

-          Enerji ve hammadde güvenliği, teknoloji, tedarik zincirlerinin dayanıklılığı ve düşük karbonlu üretim kabiliyetleri giderek daha fazla önem kazanıyor.

Tosyalı, Türkiye’nin bu yeni düzende önemli avantajlara sahip olduğunu belirtti:

-          Türkiye, Avrupa Birliği ile güçlü sanayi bağlarının yanı sıra Afrika, Orta Doğu ve Asya ile bağlantıları da stratejik bir fırsat sunuyor. Bu avantajların yeni bir sanayi modeline dönüştürülmesi gerekiyor.

Türkiye’nin önündeki büyük fırsatın tam da bu noktada olduğunu savundu:

-          Ülkemiz endüstride yeşil dönüşümün kesişim noktası potansiyeline sahip. Türkiye sadece enerji koridoru ya da lojistik üssü değil, farklı coğrafyalardaki sanayi yatırımlarını ve üretim zincirlerini birbirine bağlayan, teknoloji ve katma değer üreten merkez haline gelmeli.

“COP31”in bu açıdan Türkiye için önemli bir fırsat olduğunun altını çizdi:

-          Dünyaya yalnızca iklim hedeflerimizi değil, güvenilir, rekabetçi ve düşük karbonlu yeni bir sanayi ortaklığı sunabileceğimizi göstermeliyiz.

Küresel rekabetin geleceğini belirleyecek temel unsurlardan birinin düşük karbonlu ve kaynak verimliliği yüksek üretim altyapısı olacağını öngörerek yatırımlarını şekillendirdiklerini aktardı:

-          En önemli stratejik tercihimiz, sürdürülebilirliği sonradan üretime eklemek yerine, bütün yatırımlarımızın başlangıç noktası haline getirmek oldu. Son 3-4 yılda 6 milyar doların üzerinde yatırım yaptık. Bu yatırımların büyük bölümünü de bu anlayışla gerçekleştirdik.

Farklı coğrafyaların avantajlarını ileri teknoloji ve düşük karbonlu üretimle birleştiren entegre bir sanayi modeli kurduklarını anlattı:

-          Örneğin Cezayir’de yüksek enerji verimliliğine sahip iki “DRI” tesisimiz var. İkinci tesisimiz, doğal gazla çalışabilen ve hidrojen kullanımına da uygun teknolojisiyle dünyada ticari üretime geçen ilk örneklerden biri.

Libya’da 8.1 milyon ton yıllık kapasiteye ulaşmasını planladıkları, hidrojen kullanımına uygun DRI yatırımları geliştirdiklerini bildirdi:

-          Türkiye’de ise hem temiz enerjiye hem de daha verimli üretim teknolojilerine yatırım yapıyoruz. 1.2 GW’lık yeni güneş enerjisi yatırımlarımızla, mevcutlar dahil 1.4 GW kurulu güce ulaşmayı ve elektrik ihtiyacımızın yarısına yakınını güneşten karşılamayı hedefliyoruz.

Söz konusu yatırımların ortak amacını irdeledi:

-          Enerjisini ve hammaddesini daha güvenli ve daha düşük emisyonlu temin eden, kaynaklarını daha verimli kullanan, karbon yoğunluğu düşük ve küresel pazarlarda rekabet gücü yüksek bir üretim yapısı oluşturmak.

Türkiye’nin sanayi gücünü geleceğe taşımanın yalnızca şirketlerin yatırım ve teknoloji kabiliyetleriyle değil, uluslararası işbirliklerinin güçlendirilmesiyle de mümkün olacağına vurgu yaptı:

-          Türkiye, Avrupa sanayisinin uzun yıllardır güvenilir bir üretim ve tedarik ortağı. Yeşil dönüşümden teknolojiye, tedarik güvenliğinden sanayi rekabetçiliğine kadar pek çok ortak çıkarımız var.

Bunun için Gümrük Birliği’nin güncellenmesinin çok önemli olduğu üzerinde durdu:

-          Türkiye’nin Avrupa’nın yeni sanayi ve teknoloji yatırımlarında daha fazla yer alması gerekiyor.

Türkiye’deki şirketler, ihracatının yüzde 40’ından fazlasını gerçekleştirdiği AB’nin “yeşil dönüşüm” kurallarına adım adım uyma yolunda ilerliyor…

AB’nin Gümrük Birliği’nin güncellenmesine kapıyı açması, Türkiye’yi “Made in EU” kapsamına tüm yönleriyle alması, bu dönüşümü hızlandırabilecek gibi görünüyor…

‘Sürdürülebilir kalkınma’ya bu yıl 7 milyar dolar kaynak yönlendirdik

VAKIFBANK Genel Müdürü Osman Arslan, PwC Türkiye Ülke Kıdemli Ortağı Cenk Ulu’nun yönettiği “Türkiye’ye Değer Katan Markalar” panelinde, “COP31”in Türkiye’nin kalkınma yolculuğunda kalıcı bir dönüm noktası olması için iklim ve kalkınma hedeflerinin birlikte ele alınması gerektiğini belirtti:

-          Gelişmekte olan ülkeye “Büyümeyi durdur, önce dönüş” diyemezsiniz. Türkiye, “2053 net sıfır” hedefini koyarken bunu kalkınma hedefleriyle birlikte belirledi.

Bunun “çok doğru bir duruş” olduğunu vurguladı:

-          Çünkü bu hedef sadece bir çevre hedefi değil, nasıl ürettiğimizi, enerjiyi nasıl kullandığımızı, yatırımlarımızı nereye yönlendirebileceğimizi belirliyor. Türkiye’nin elinde de güçlü kartlar var. Üretmeyi bilen sanayi, genç nüfus ve Avrupa’nın yanı başında bir coğrafyamız var.

Dünyada tedarik zincirlerinin yeniden kurulduğunu, üretimin yakına çekildiğini kaydetti:

-          Bu dönüşümü doğru yönetirsek Türkiye yeni dönemin üretim merkezlerinden biri olur. Yönetemezsek başkalarının ürettiğini alan ülke oluruz.

Osman Arslan, sanayide dönüşümün uzun vadeli yatırım iradesi ve finansman gerektirdiğinin altını çizdi:

-          Sanayicinin dönüşüm yatırımı da uzun vadeli. Bir üretim hattını yenilemek, bir tesisi dönüştürmek 10 yıllık bir karar. Bizim işimiz bu iki ucu buluşturmak. Kalkınma kuruluşu vadeyi getiriyor, kamu garantisi maliyeti düşürüyor, biz de kaynağı firmalara ulaştırıyoruz.

Bugün sorunun çoğu zaman paranın yokluğu değil, finanse edilebilir projenin azlığı olduğunu savundu:

-          Sanayici ne yapacağını ne kadar tasarruf edeceğini, kaç kişiye iş vereceğini net ortaya koyduğunda kaynak buluyor, vade uzuyor, maliyet düşüyor.

Bunun için 3 şeyin gerektiğini vurgulayıp sıraladı:

• Firmanın nereden başlayacağını gösteren teknik destek,
• Teminat sorununu çözen kefalet mekanizmaları,
• Yatırımın ömrüne uygun uzun vadeli finansman.

Bu üçünü bir araya getirmeye çalıştıklarını kaydetti:

-          Teknik tarafta “MEXT”, teminat tarafında “KGF”, vade tarafında da kalkınma kuruluşlarıyla birlikte bunu yapıyoruz. Büyük sanayicinin ayrı bir rolü var. Büyük firma dönüşürken tedarikçisini de yanında taşır, böylece dönüşüm bütün sanayinin hikayesi olur.

Osman Arslan, uluslararası piyasalardan sağladıkları finansmanı sürdürülebilir kalkınma hedefleri doğrultusunda değerlendirdiklerinin altını çizdi:

-          Bu yıl uluslararası piyasalardan 9 milyar doları aşan kaynak sağladık. Bunun 7 milyar dolarını sürdürülebilir kalkınma alanlarına yönlendirdik.

Bu yılın ilk yarısında sürdürülebilir finansmanın toplam uluslararası finansman içindeki payının yüzde 38’e ulaştığına işaret etti:

-          Mayıs ayında 18 ülkeden 44 bankanın katıldığı 1.2 milyar dolarlık sürdürülebilirlik temalı sendikasyon kredisi sağladık. Aynı ay Hazine ve Maliye Bakanlığımızın karşı garantisi ve Dünya Bankası’nın kısmi garantisiyle 1.5 milyar Euro’luk 10 yıl vadeli kaynak sağladık.

Arıcılar için mobil yol haritası hazırladı ‘COP31'de ödüle uzandı

KOÇ Holding Yönetim Kurulu Başkan Vekili Ali Koç, küresel iş ortakları arasında yer aldıkları “COP31”de, “KREATE İklim Teknolojileri Hackathonu”nun ödül töreninde öğrencilere  şu mesajı verdi:

-          Koç Topluluğu’ndaki tüm ofislerimizde, duvarlarımızda kurucumuz Vehbi Koç’un ilkeleri ve değerleri çerçeveli olarak asılı. Bu değerlerin en önemlilerinden biri şudur: En önemli sermayem insan kaynağımdır.

Ardından ekledi:

-          Bunu yalnızca bir şirket için değil, bir ülke için de söyleyebilirsiniz.

Koç Holding, “COP31”de iklim değişikliğiyle mücadelede inovasyonun ve gençleri çözüm üretme potansiyelinin desteklenmesi amacıyla “KREATE İklim Teknolojileri Hackathonu” düzenledi.

Koç Üniversitesi Girişimcilik ve İnovasyon Merkezi (KUGİM) işbirliğiyle hayata geçirilen “Hackathon” kapsamında Koç Topluluğu şirketlerinin karşılaştığı gerçek sorunlardan hareketle, “su yönetimi”, “enerji verimliliği” ve “sürdürülebilir tarım” başta olmak üzere iklim değişikliğiyle mücadelede önem taşıyan konular odağa alındı. Törende Ali Koç’a Koç Holding CEO’su Levent Çakıroğlu eşlik etti.

“Hackathon”a 38 üniversite ve 31 liseden 262 öğrenci başvurdu. 92 takım yarışma sürecine katıldı. Ön değerlendirme sonrası 17 takım projelerini sundu. 5 takım “COP31”de yer almaya hak kazandı.

5 takımın geliştirdiği projeler şöyle:

• Bloomex: 4 farklı liseden öğrencilerin oluşturduğu takım, arıcıların çiçek haritalarını takip etmesine ve kovanların taşınmasınınplanlamasına yardımcı olan bir mobil uygulama geliştirdi. Proje, tozlaşmanın ve gıda güvenliğinin desteklenmesini amaçlıyor.
• Helios:İstanbul Teknik Üniversitesi (İTÜ), Bilkent Üniversitesi ve Erzurum Anadolu Ünivesitesi öğrencilerinden oluşan takım, çatıların güneş enerjisi potansiyelini değerlendirmeye yardımcı olan ücretsiz ve açık kaynaklı bir danışmanlık aracı geliştirdi.
• Purifai: Koç Üniversitesi ve Ankara Üniversitesi öğrencilerinin oluşturduğu takım, yeraltı suyu kalitesini ve arıtma süreçlerini yapay zeka destekli bir platform üzerinden izlemeye yönelik bir çözüm tasarladı.
• Erenova:Eren Fen ve Teknoloji Lisesi öğrencileri, sıcak hava dalgalarını ve böcek popülasyonundaki riskleri haftalar öncesinden öngörmeye yönelik yapay zeka destekli bir erken uyarı sistemi geliştirdi.
• Nimbus: Fırat Üniversitesi ve İstanbul Medipol Üniversitesi öğrencilerinden oluşan takım, orman yangınlarının önlenmesine katkı sağlamak amacıyla bulut tohumlama uygulamalarına yönelik bir karar destek sistemi üzerinde çalıştı.

COP31’in ikinci gününde “Enerji ve Ulaştırma” temasıyla temiz enerjiye geçiş ve bu dönüşümün nasıl finanse edileceği tartışıldı. Koç Holding’in düzenlediği panelde Bakan Murat Kurum, taahhütlerin hayata geçirilmesi gerektiğini vurgulayarak “Artık söz bitti, uygulama zamanı” dedi. IEA İcra Direktörü Dr. Fatih Birol ise elektrifikasyonda sağlanacak bir uzlaşının Antalya’dan yatırımcılara “Gelecek elektrikte” mesajı vereceğini söyledi.

Koç Holding’in COP31 kapsamında düzenlediği “Taahhütlerden Eyleme: Küresel İklim Gündeminde İş Dünyası ve Politikanın Rolü” panelinde, iklim hedefleri için kamu ve özel sektörün atması gereken adımlar ele alındı. Panelin açılışında konuşan Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı ve COP31 Başkanı Murat Kurum, bugüne kadar yeterince taahhüt verildiğini, artık bunların ne ölçüde yerine getirildiğine bakılması gerektiğini söyledi.

COP31 Başkanlığı’nın 2035’e yönelik hedeflerini anlatan Bakan Kurum, elektrifikasyonun yüzde 35’e çıkarılması, binalardaki enerji yoğunluğunun yüzde 25 azaltılması ve üretimde yeniden kullanılan malzemelerin oranının yüzde 15’e yükseltilmesinin bu hedefler arasında bulunduğunu belirtti. Ulaşımda, sanayide, ticarette ve günlük yaşamda elektrik kullanımının artırılmasının fosil yakıt kullanımını azaltacağını söyleyen Kurum, “Artık söz bitti. Artık uygulama zamanı” ifadelerini kullandı.

Hedeflerin hayata geçirilmesi için finansman taahhütlerinin de yerine getirilmesi gerektiğini bildiren Bakan Kurum, bu kapsamda 1,3 trilyon dolarlık taahhüdün bir an önce gerçekleştirilmesini ve kaynakların verimli kullanılmasını istedi. Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı (UNDP) ile “İklim Uygulama Köprüsü” mekanizması üzerinde çalıştıklarını açıklayan Kurum, sınırlı finansmanla daha fazla emisyon azaltımı sağlayacak projeleri desteklemeyi amaçladıklarını anlattı. Eylem gündemindeki çalışmaların uygulanmasıyla 2035’e kadar emisyonlarda yüzde 25-30 azaltım sağlanabileceğini ifade etti.

Fatih Birol: Antalya’dan “Gelecek elektrikte” mesajı çıkabilir 

Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) İcra Direktörü Fatih Birol, elektriğin küresel enerji kullanımındaki yüzde 23’lük payını 2035’te yüzde 35’e çıkarma önerisinin güçlü destek gördüğünü söyledi. Böyle bir uzlaşının yatırımcılara “Gelecek elektrikte” mesajı vereceğini belirten Birol, enerji güvenliği kaygılarının dönüşümü hızlandırdığını vurguladı. Birol’un paylaştığı verilere göre, Çin dışında elektrikli otomobil satışları son dokuz ayda yüzde 60 arttı, bu yılki yeni elektrik santrali yatırımlarında yenilenebilir kaynakların payı yüzde 79 oldu.

Al Gore: Fosilde teşviklerinin kaldırılmasıyla 4,5 trilyon dolarlık kaynak yaratılabilir 

Etkinliğin ana konuşmacısı ABD eski Başkan Yardımcısı Al Gore, geçen yıl dünyada kurulan yeni elektrik üretim kapasitesinin yüzde 86’sının, ABD’de ise yüzde 91’inin yenilenebilir kaynaklara dayandığını söyledi. Bu yıl küresel otomobil satışlarında elektrikli araçların payının yüzde 31’e ulaşmasının beklendiğini belirten Gore, elektrifikasyonun emisyonları azaltması için kullanılan enerji kaynağının belirleyici olduğunu vurguladı. Gore, IMF’nin çalışmasına atıfla fosil yakıt teşviklerinin kaldırılmasıyla yılda 4,5 trilyon dolarlık kaynak yaratılabileceğini ifade etti.

Enerjide dönüşüm; ekonomik bağımsızlık ve rekabet gücü için bir zorunluluk

IEA İcra Direktörü Fatih Birol’un yönettiği panelde, enerji dönüşümünün sanayiye etkisi ve yatırımların önündeki engeller tartışıldı. Koç Holding Yönetim Kurulu Başkan Vekili Ali Koç, dönüşümün ekonomik bağımsızlık ve rekabet gücü için zorunluluk haline geldiğini söyledi. Madencilik, mineral işleme, teknoloji ve elektrik altyapısında kapasite oluşturulmazsa petrol bağımlılığının yerini kritik minerallere bağımlılığın alabileceği uyarısında bulunan Koç, COP31 taahhütlerinin ne ölçüde uygulandığını gösterecek bir karne oluşturulmasını da önerdi. 

Envision Kurucusu Lei Zhang ise, yapay zeka ve veri merkezlerinin elektrik talebi artarken yeni şebeke altyapısının kurulmasının 5 ila 10 yıl sürebildiğini belirterek enerji ve sanayi yatırımlarının birlikte planlanmasını istedi.

Finansman tarafında öne çıkan ihtiyaç öngörülebilirlik oldu. EBRD Başkanı Odile Renaud-Basso, yatırımcının gelecek 10-15 yıldaki koşulları ve yatırımının geri dönüşünü görebilmesi için istikrarlı düzenlemeler gerektiğini söyledi.

İklim kriziyle birlikte artan afet riskleri, sigorta güvencesine duyulan ihtiyacı da büyütüyor. Allianz CEO’su Oliver Bäte, afetler sıklaşıp şiddetlendikçe sigorta fiyatlarının yükseldiğini, asıl sorunun müşterilerin bu bedeli karşılayabilmesi olduğunu belirtti. Bäte, riskli bölgelerde yapılaşmanın kayıpları büyüttüğünü vurguladı.

Türkiye imalat sanayinde yaklaşık iki yıldır süren girdap, kabuk değiştirerek yüksek katma değerli ve sermaye yoğun imalat kollarını da içine çekmeye başladı. Tekstil, hazır giyim ve deri gibi emek yoğun sektörlerde başlayan daralma dalgası; ana ihracat pazarlarındaki talep durgunluğu, yüksek finansman maliyetleri ve ağırlaşan girdi yükleri nedeniyle üretimin amiral gemileri olan otomotiv, beyaz eşya, makine, ana metal ve yapı malzemelerine sıçradı. TCMB Ekim 2026 Kapasite Kullanım Oranı (KKO) raporu, İstanbul Sanayi Odası (İSO) Türkiye Sektörel PMI verileri, Türkiye İhracatçılar Meclisi’nin (TİM) ihracat rakamları ile Türkiye Beyaz Eşya Sanayicileri Derneği (TÜRKBESD), Otomotiv Sanayii Derneği (OSD) ve Makine İhracatçıları Birliği’nin (MAİB) 9 aylık verileri, sanayinin omurgasındaki hasarın boyutunu gözler önüne serdi.

Motor sektörlerde kapasite kaybı 

TCMB verilerine göre, imalat sanayi genelinde mevsimsel arındırılmış Kapasite Kullanım Oranı (KKO-MA) Ekim 2026'da yüzde 74,3 seviyesinde yatay görünse de, sermaye malı ve dayanıklı tüketim tarafında çarklar belirgin biçimde yavaşlıyor. Makine ve ekipman imalatında KKO yüzde 64,7 seviyesine gerileyerek imalat sanayi ortalamasının 9,6 puan altına inerken; beyaz eşyanın da dahil olduğu dayanıklı tüketim mallarında yüzde 68,5 ile oldukça zayıf seyrediyor. Otomotiv Sanayii Derneği (OSD) verileri ise sektör genelinde kapasite kullanımının yüzde 61 seviyesine kadar çekildiğini belgeliyor.

İSO Sektörel PMI raporu da takip edilen 10 imalat sektörünün 8'inde manşet endeksin 50 büyüme eşiğinin altında kaldığını gösteriyor. En sert gerileme 41,2 ile Metalik Olmayan Mineral Ürünlerde (cam, seramik, çimento) kaydedilirken, Kara ve Deniz Taşıtları (43,6) ile Makine- Metal (44,1) sektörleri ağır daralma yaşıyor.

Beyaz eşyada ölçek çatladı 

Küresel üretimin yüzde 7’sini karşılayan ve 600 bin dolaylı istihdam sağlayan Türk beyaz eşya sanayi, krizin bulaşıcı etkisini en somut sergileyen alanlardan biri oldu. TÜRKBESD verilerine göre 2026’nın ilk 9 ayında 6 ana ürün grubunda ihracat geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 17 gerileyerek 12,6 milyon adede düştü. İhracattaki tıkanma üretimi yüzde 11 gerilemeyle 19,7 milyon adede çekerken, toplam satışlar yüzde 12 gerileyerek 20 milyon adet seviyesinde kaldı. İç pazardaki yüzde 2’lik sınırlı gerileme dış pazardaki derin erimeyi dengeleyemedi. Sabit giderlerin üretimin düşmesiyle yükselmesi, ölçek ekonomisi avantajını ortadan kaldırırken devlerin bilançolarında tarihi zararlara yol açtı. Vestel Elektronik’in ilk 9 ayda satış gelirleri yüzde 46,7 eriyerek 74,4 milyar TL’ye düştü; şirket 9 ayda 16,83 milyar TL net zarar açıklarken FAVÖK -1,94 milyar TL’ye geriledi. Arçelik ise 3. çeyrekte 6,21 milyar TL net zarar duyururken, net borç yükü 211,7 milyar TL seviyesine çıktı.

Otomotivde üretim düşüyor 

Otomotiv sektöründe de kan kaybı derinleşiyor. OSD verilerine göre, yılın 9 ayında toplam otomotiv üretimi geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 6 gerileyerek 971 bin 159 adede indi; traktör dahil 986 bin 584 adete geriledi. Otomobil üretimi ise yüzde 17 kayıpla 528 bin 366 adede çekildi. Adet bazında toplam otomotiv ihracatı yüzde 11 azalarak 685 bin 671 adede gerilerken, otomobil ihracatındaki düşüş yüzde 27’yi bularak 317 bin 970 adet seviyesinde kaldı. Toplam otomotiv ihracatı TİM verilerine göre dolar değerinde yüzde 3 artışla 31,1 milyar dolar görünse de bu tablo fiyat artışları ve parite etkisinden kaynaklandı. Binek otomobil ihracatı da değer bazında yüzde 8 gerilemeyle 7,8 milyar dolara indi. İç pazarda ise toplam araç satışları yüzde 13, otomobil pazarı yüzde 15 daraldı. İSO PMI raporunda kara ve deniz taşıtları yeni siparişler endeksi 37,7 ile son 35 ayın en sert yavaşlamasını kaydetti.

Makinede tonaj geriledi 

Makine sektöründe dışarıdan bakıldığında görülen değer artışının arkasında fiziki bir gerileme yatıyor. MAİB verilerine göre, serbest bölgeler hariç ihracat değer bazında yüzde 1,5 artışla 18,25 milyar dolar seviyesinde gerçekleşse de, fiziki ihracat hacmi miktar bazında yüzde 6,0 azalarak 2,10 milyon tona düştü. Değer artışı tamamen kilogram başına ortalama fiyatın 8 dolardan 8,7 dolara yükselmesinden kaynaklandı.

Sektörün kritik alt kalemlerinden takım tezgahlarında (CNC vb.) ihracat miktar bazında yüzde 17,7, evsel ve endüstriyel soğutma makinelerinde yüzde 15,5, yıkama-kurutma makinelerinde yüzde 17,4 düştü. TÜİK verilerine göre ilk 8 ayda makinede verilen dış ticaret açığı 12,28 milyar dolara tırmanırken, Çin’den yapılan 9,17 milyar dolarlık ithalata karşılık Çin’e sadece 115,5 milyon dolarlık ihracat yapılabildi. Çin’e karşı ihracatın ithalatı karşılama oranı yüzde 1,3 ile dip seviyeye indi. Sadece ihracatta değil üretimde de kayıp hızlandı. Sektör temsilcilerine göre, makine imalat sanayisinde artan maliyetler, yüksek faiz, kur baskısı ve Çin'den gelen yoğun rekabet nedeniyle son 2,5 yıllık süreçte üretim kapasitesinin yüzde 25'i kaybedildi.

SANAYİCİNİN MASASINDA BULUNAN ACİL REÇETE

Sektör temsilcileri, imalat sanayinde derinleşen krizin tahribatını sınırlamak ve lokomotif sektörlerin uluslararası rekabet gücünü korumak adına tüm imalat kolunu kapsayan acil adımlar atılmasını bekliyor. Küresel talepteki daralma sürerken Çin’in hem Avrupa pazarında düşük fiyatla kurduğu hakimiyet hem de iç pazara yönelik agresif ürün ve makine satışı karşısında otomotivden makineye yerli üreticinin koruma şemsiyesine alınması taleplerin başında yer alıyor. Diğer yandan beyaz eşya, makine ve otomotivin ana girdisi konumundaki yassı çeliğe uygulanan antidamping koruma vergileri ile GEKAP gibi küresel rakiplerin üzerinde taşınmayan ek kamusal maliyet yüklerinin üretici üzerinde tırmandırdığı baskıya dikkat çekilerek, koruma vergilerinin gözden geçirilmesi ve GEKAP ödemelerinin geçici olarak askıya alınması isteniyor. İç pazarın küresel kriz dönemlerinde sanayi üretimi için en kritik kaldıraç olduğunu vurgulayan temsilciler; taşıttan beyaz eşyaya, sermaye yatırımlarından tüketici harcamalarına kadar tüm kulvarlarda krediye erişim zorluklarının yumuşatılmasını, yüksek faiz ve komisyon oranlarının makul seviyelere çekilmesini, taksit ve finansman imkanları ile enerji verimli yatırımları destekleyecek adımların hızla devreye alınmasını talep ediyor. 

Yok, kadınlara karşı önyargılısınız. Aynı işi yapıyoruz ama maaşlarımız neden sizinkinden düşük? Bize önemli roller verilmiyor. Haydi bunları geçtik, neden yönetimde daha fazla kadın yok? Önümüze cam tavan koydunuz!

Bazen bu konuda empati yapıyorum. Ben erkek olsam bütün bu sızlanmalar bir noktadan sonra canımı sıkardı herhalde. “Ne yapsak yaranamıyoruz!” diye düşünürdüm.

Çok mu söylendik ki şimdi bizi uçuruma itiyorsunuz?

Tüm bu itirazların haklı nedenleri var tabi. Üstelik kadınların iş hayatında karşılaştıkları engeller, yönetim koltuğuna oturduklarında da bitmiyor. Bazen asıl tam da o noktada başlıyor.

Son dönemde Vestel'in CFO pozisyonuna Zeynep Sarsan'ın atanmasıyla birlikte gündeme gelen tartışma, iş dünyasında uzun zamandır bilinen ancak yeterince konuşulmayan bir kavramı yeniden hatırlattı: Glass Cliff, yani cam uçurum.

Cam tavanın ötesinde bir engel

Cam tavan kavramını hepimiz biliyoruz. Kadınların yetkinliklerine ve deneyimlerine rağmen üst düzey yönetim pozisyonlarına ulaşmalarını zorlaştıran görünmez engelleri ifade ediyor.

Peki cam uçurum nedir?

2005 yılında psikologlar Michelle K. Ryan ve S. Alexander Haslam tarafından ortaya konan bu kavram, kadınların erkeklere kıyasla daha riskli, performansı düşen veya kriz yaşayan organizasyonlarda liderlik pozisyonlarına getirilme eğilimini tanımlıyor.

Araştırmacılar, İngiltere'nin FTSE 100 şirketlerini inceleyerek kadınların yönetim kurullarına atanmalarından önce şirket performansının kötüleşmiş olma eğilimini ortaya koydular.

Başka bir ifadeyle mesele yalnızca kadınların yönetim pozisyonlarına gelip gelememesi değil, hangi koşullarda o pozisyonlara gelebildikleriydi.

Çünkü büyüyen, kârlılığı artan bir şirketin yönetimini devralmakla, finansal sorunlarla boğuşan bir şirketin başına geçmek aynı şey değil.

Vestel: Fırsat mı, cam uçurum mu?

Zeynep Sarsan, Eylül 2026'da Vestel Şirketler Grubu CFO'su olarak göreve başladı.

Ancak devraldığı finansal tablo pek parlak değildi.

Vestel Elektronik, 2025'in ilk dokuz ayında yaklaşık 19,1 milyar TL net zarar açıklamıştı. Haziran 2026'da kredilerinin geri ödeme planını ve vade yapısını yeniden düzenlemek amacıyla finansal yeniden yapılandırma başvurusunda bulunmuştu. Temmuz ayında ise Fitch Ratings, şirketin uzun vadeli kredi notunu CCC-'ye düşürmüştü.

Böyle bir dönemde CFO olmak, yalnızca finansal süreçleri yönetmek anlamına gelmiyor. Borç yönetimi, nakit akışı, yeniden yapılandırma ve yatırımcı güveni gibi hayati meselelerin sorumluluğunu üstlenmek anlamına geliyor.

Üstelik Zeynep Sarsan'ın uzun yıllara dayanan finans yönetimi deneyimi bulunuyor. 2018–2026 yılları arasında Assan Alüminyum'un CFO'luğunu yürütmüş bir yöneticiden söz ediyoruz.

Dolayısıyla burada önemli bir soru var:

Sarsan, kadın olduğu için mi riskli bir pozisyona getirildi, yoksa kriz yönetebilecek deneyime sahip olduğu için mi tercih edildi?

Bunu bilmiyoruz. Tek bir atamadan hareketle cam uçurum yaşandığını söylemek doğru olmaz.

Ama bu örnek, kadın yöneticilere sunulan fırsatların niteliğini sorgulamak için önemli bir başlangıç noktası.

Kriz zamanlarında neden kadınlar?

Araştırmalarda cam uçurum olgusunu açıklamak için çeşitli nedenler üzerinde duruluyor.

Kadınların daha uzlaşmacı, empatik, iletişime açık ve iş birliğine yatkın liderler olduklarına ilişkin toplumsal kabuller bunlardan biri.

Kriz dönemlerinde şirketler de tam olarak bu özellikleri arıyor olabilir.

Bir başka neden, değişim mesajı verme ihtiyacı.

Şirket kötüye gidiyorsa yönetimin değiştiğini, artık farklı bir anlayışın benimsendiğini göstermek isteyebilirsiniz. Kadın bir yöneticinin atanması da bu değişimin görünür sembollerinden birine dönüşebilir.

Ancak burada bir çelişki var.

Kadınların liderlik özelliklerine güvenilerek göreve getirilmeleri olumlu bir gelişme olabilir. Fakat kendilerinden önce birikmiş sorunların sorumluluğunu da üstlenmeleri bekleniyorsa, bu fırsatın ne kadar adil olduğu tartışılır.

Üstelik yeni bir yüzün göreve gelmesi, eski sorunların ortadan kalktığı anlamına gelmiyor.

Liz Truss: Üç yıl tahammül, 45 gün sabır

İngiltere'nin eski Başbakanı Liz Truss'u hatırlarsınız, kadın ışık hızıyla geldi, gitti.

2022 yılında İngiltere'nin üçüncü kadın başbakanı olarak göreve geldi. Koltuğu da kimden devraldı? Hani şu meşhur dağınık sarı saçlarıyla Boris Johnson'dan!

Johnson yaklaşık üç yıl başbakanlık yaptı. Brexit tartışmaları, pandemi, Partygate skandalı, siyasi krizler... İngiliz siyaseti epey çalkantılı bir dönemden geçti. Sonunda kendi partisindeki desteğini kaybederek görevinden ayrıldı.

Ardından Liz Truss geldi.

Kadıncağızın geldiğiyle gittiği bir oldu!

Yalnızca 45 gün başbakanlık yapabildi.

İnsan ister istemez soruyor: Boris Johnson üç yıl o koltukta kalabildi de Liz Truss'a neden 45 gün bile tahammül edilemedi?

Elbette Truss'ın kendi kararlarının da bunda önemli payı vardı. Finansmanı belirsiz vergi indirimleri piyasaları sarstı, sterlin değer kaybetti, İngiltere Merkez Bankası müdahale etmek zorunda kaldı. Üstelik partisinin desteğini de hızla kaybetti.

Ama şu karşılaştırma yine de düşündürücü: Bir liderin krizleri yıllara yayılırken, diğerinin siyasi ömrü haftalarla ölçülebiliyor.

İşin ilginç tarafı, Liz Truss pes edip köşesine çekilmedi. 2024 yılında Ten Years to Save the West (Batı'yı Kurtarmak İçin On Yıl) adlı bir kitap yazdı. Kitabında kendi ekonomik politikalarını savundu, yaşananların sorumluluğunda İngiliz ekonomi kurumlarının da payı olduğunu ileri sürdü.

Başbakanlık için 45 gün yetmedi ama Batı'yı kurtarmak için on yıl istedi!

Peki Liz Truss gerçekten cam uçurumdan mı düştü, yoksa kendi kararlarıyla mı uçuruma yürüdü?

Bunun cevabını yalnızca cinsiyette aramak doğru olmaz. Üstelik İngiltere'nin kadın başbakanlarla deneyimi Liz Truss'la başlamamıştı. Ondan önceki kadın başbakan Theresa May, Brexit'in yarattığı siyasi krizlere rağmen üç yıl görevde kaldı. İlk kadın başbakan Margaret Thatcher ise tam 11 yıl iktidardaydı. Yani İngilizler kadın başbakanlara alışkın.

Boris Johnson üç yıl, Theresa May üç yıl, Margaret Thatcher 11 yıl...

Peki Liz Truss'a neden yalnızca 45 gün yetti?

Burada mesele sadece kadın olmak değildi elbette. Truss'un kendi ekonomik kararları ve bunların yarattığı güven kaybı belirleyiciydi. Ama cam uçurum tartışması açısından asıl soru değişmiyor: Bir liderin devraldığı koşullar ile kendi sorumluluğunu birbirinden nasıl ayıracağız?

Bir yöneticiye ne kadar zaman tanıyoruz? Ve başarısızlığını değerlendirirken kendisinden önce biriken sorunlarla kendi hatalarını birbirinden ayırabiliyor muyuz?

Her başarısız kadın yöneticiyi cam uçurumun kurbanı ilan edemeyiz. Ama her başarısızlığı da yalnızca o yöneticinin hanesine yazamayız.

Çünkü bazen mesele kimin düştüğü değil, kimin nasıl bir zeminde yürümek zorunda kaldığıdır.

Başarısızlık kişisel mi, yapısal mı?

Bir şirketin yıllar içinde biriken borçlarını, yanlış yatırım kararlarını veya organizasyonel sorunlarını düşünelim.

Yeni gelen yönetici bunların hiçbirini yaratmamış olabilir. Ancak göreve başladığı andan itibaren hepsinden sorumlu tutulur.

Üstelik çoğu zaman yöneticinin yetkileri, kendisinden beklenen sonuçlarla orantılı değildir.

Bir yöneticiye kriz içindeki bir şirketi toparlama görevi veriyorsanız, ona yalnızca sorumluluk değil, karar yetkisi, kaynak ve zaman da vermeniz gerekir.

Aksi takdirde ortaya garip bir durum çıkar.

Başarı için gerekli koşulları sağlamadan, başarısızlığın hesabını sorarsınız.

Cam uçurumun tehlikeli tarafı da burada.

Kadınların daha fazla yönetim pozisyonuna gelmesi elbette önemli. Ancak o pozisyonların ne kadar riskli olduğunu, kendilerine ne kadar hareket alanı tanındığını ve başarılarının hangi ölçütlerle değerlendirildiğini de sorgulamamız gerekiyor.

Yıllardır kadınların yönetim kurullarında, CEO ve CFO pozisyonlarında daha fazla yer alması gerektiğini konuşuyoruz.

Haklıyız da.

Ancak artık yalnızca kaç kadının yönetici olduğuna bakmak yeterli değil. Hangi şirketlerde, hangi koşullarda ve hangi beklentilerle göreve getirildiklerine de bakmalıyız.

Bir şirketin iyi günlerinde yönetici olmakla, yangının ortasında görevi devralmak aynı şey değil.

Elbette kriz dönemlerinde liderlik üstlenmek büyük bir fırsat da olabilir. Hatta bazı yöneticiler için kariyerlerinin en önemli başarı hikâyesine dönüşebilir.

Mesele kadınları riskten korumak değil. Kadınların erkeklerle aynı fırsatlara, aynı kaynaklara ve aynı başarı şansına sahip olmasını sağlamak.

Ve belki de en önemlisi, bir yönetici başarısız olduğunda yalnızca o kişiye değil, kendisine devredilen mirasa da bakabilmek.

Kadınların cam tavanı kırmasını istiyoruz. Ama kırılan camların üzerinde de yürümeyelim lütfen!

Anıtkabir’deki törene Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, TBMM Başkanı Numan Kurtulmuş, Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz, Yeni Parti Genel Başkanı Özgür Özel, CHP Genel Başkanı Kemal Kılıçdaroğlu, İYİ Parti Genel Başkanı Müsavat Dervişoğlu kabine üyeleri, yüksek yargı organlarının başkanları, Genelkurmay Başkanı Orgeneral Selçuk Bayraktaroğlu, kuvvet komutanları, siyasi partilerin temsilcileri ve diğer devlet erkanı katıldı. İkinci tören saat 9.05 geçe TBMM’de gerçekleşti. TBMM Başkanvekili Yusuf Beyazıt, saat 09.05'de Meclis'teki Atatürk Anıtı'na kırmızı ve beyaz karanfillerden oluşan ve üzerinde "TBMM Başkanlığı" yazan çelengi koydu. Saygı duruşunun ardından İstiklal Marşı okundu. TBMM Atatürk Anıtı'nda düzenlenen törene siyasi parti temsilcileri, TBMM yetkilileri ile personeli katıldı. Cumhurbaşkanı Erdoğan, Anıtkabir Özel Defterine şunları yazdı:

"Aziz Atatürk, ebedi aleme irtihalinizin 88'inci seneidevriyesinde zatıalinizi, silah arkadaşlarınızı, İstiklal Harbi'ni sevk ve idare eden Gazi Meclisimizin muhterem üyelerini, vatanımızın ebedi varlık mühürleri olan şehitlerimizi ve milletimiz için ağır bedeller ödeyen gazilerimizi rahmetle anıyoruz. Bölgemizin ve dünyanın krizlerle boğuştuğu bu zorlu dönemde, Türkiye Cumhuriyeti'ni 86 milyon ferdiyle daha müreffeh bir geleceğe taşımak için tüm imkanlarımızı harekete geçirmiş durumdayız. Milletimizle hedef ve ülkü birliği içinde, şehit ve gazilerimizin mukaddes emaneti olan bu cennet vatanı ihya etmeye kararlılıkla devam edeceğiz. Ruhun şad olsun.”

TBMM Başkanı Numan Kurtulmuş da, “Bağımsız ve güçlü Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluşunun yolunu açan Millî Mücadele’nin başkomutanı Mustafa Kemal Atatürk’ün aziz hatırasını yâd ediyoruz” dedi. Yeni Parti Genel Başkanı Özgür Özel, “Dinmeyen özlemimiz, sönmeyen umudumuzsun” notuyla bir video mesajı yayımladı. Atatürk'ün vefatının ardından Türkiye'de yaşanan büyük yasın anlatıldığı videoda, tarihi fotoğraf ve görüntülerin yanı sıra canlandırma sahneleri de kullanıldı.

MHP Genel Başkanı Devlet Bahçeli, “Atatürk’ü yaşatmanın doğru yolu, eserine sahip çıkmak ve onun fikirlerini çağın gerçekleriyle yorumlayarak geliştirmekle imkâna kavuşur. Zamanın ruhuna uygun politikalara temel yapmakla mümkün olur” ifadelerini kullandı.

Bursa Ticaret ve Sanayi Odasının (BTSO) yeni görev dönemi dolayısıyla gerçekleştirilen hayırlı olsun ziyaretlerinde, ilçe ekonomilerinin gündemindeki konular, üretici ve tüccarların beklentileri ile kurumlar arasında geliştirilebilecek iş birlikleri değerlendirildi. Görüşmelerde ayrıca, BTSO’nun hizmet ve projelerinin ilçelerdeki işletmelere daha etkin şekilde ulaştırılması ve iş dünyasının ihtiyaçlarına yönelik çalışmaların koordinasyon içinde yürütülmesi üzerinde duruldu.

Karacabey Ticaret ve Sanayi Odası Yönetim Kurulu Başkanı Gökhan Tüydeş ve Meclis Başkanı Sadettin Tezyener başkanlığındaki heyet, BTSO Yönetim Kurulu Başkanı Özer Matlı ve Meclis Başkanı Erol Dağlıoğlu’nu ziyaret etti. BTSO Yönetim Kurulu Başkan Yardımcısı Sinan Topuk ve Yönetim Kurulu Üyesi Abidin Şakir Özen’in de katıldığı buluşmada, Karacabey’de faaliyet gösteren işletmelerin beklentileri, bölgenin ekonomik gelişimi ve iki oda arasındaki ilişkilerin ilerleyen dönemde nasıl geliştirilebileceği değerlendirildi.

Karacabey Ticaret Borsası Yönetim Kurulu Başkanı Murad Bertan ve beraberindeki heyet de Başkan Matlı’ya yeni görevi dolayısıyla başarı dileklerini iletti. BTSO Yönetim Kurulu Üyesi Zeki Eker’in de hazır bulunduğu ziyarette, ilçenin tarım ve gıda üretimindeki kapasitesi, tarımsal ürünlerin ticari değerinin artırılması ve üreticilerin pazara erişim imkânları üzerinde duruldu.

Başkan Matlı ayrıca Karacabey Esnaf ve Sanatkârlar Kredi ve Kefalet Kooperatifi Başkanı Mustafa Atıl ve beraberindeki heyetle bir araya geldi. Görüşmenin gündeminde esnaf ve sanatkârların finansmana erişimde karşılaştığı sorunlar ile ticari faaliyetlerini etkileyen ekonomik gelişmeler yer aldı.

“Karacabey’in ihtiyaçlarını yakından biliyorum”

Karacabey’in ekonomik ve sosyal yaşamında uzun yıllara dayanan bir geçmişi bulunduğunu ifade eden BTSO Yönetim Kurulu Başkanı Özer Matlı, ilçenin kendisi için ayrı bir anlam taşıdığını söyledi. Matlı, “İş hayatımın önemli bir bölümünü Karacabey’de geçirdim. Karacabey Ticaret ve Sanayi Odası’nda Meclis Üyeliği ve Meclis Başkan Yardımcılığının ardından Yönetim Kurulu Başkanı olarak uzun yıllar görev yaptım. Bu süreçte üreticimizin, tüccarımızın ve esnafımızın karşılaştığı sorunları, beklentilerini ve çözüm arayışlarını yakından tanıma fırsatım oldu. Karacabey, tarımı, hayvancılığı, gıda sanayisi ve ticaretiyle Bursa ekonomisinde çok güçlü bir yere sahip. Bugün BTSO çatısı altında üstlendiğimiz sorumlulukla Karacabey dâhil bütün ilçelerimizin ekonomik gelişimine katkı sunmak için çalışacağız. İlçe oda ve borsalarımızın gündemini Bursa’nın gündeminden ayrı düşünmüyoruz.” diye konuştu.

“Gemlik, Bursa’nın dünyaya açılan kapılarından biri”

Gemlik Ticaret ve Sanayi Odası Yönetim Kurulu Başkanı Hasan Hamaloğlu ve yönetim kurulu üyeleri, BTSO Yönetim Kurulu Başkanı Özer Matlı ve Meclis Başkanı Erol Dağlıoğlu’na hayırlı olsun ziyaretinde bulundu. Gemlik’in sanayi altyapısı, limanları ve dış ticaretteki konumunun öne çıktığı görüşmede, bölgedeki işletmelerin rekabet koşulları ve lojistik faaliyetlerin geliştirilmesine yönelik konular değerlendirildi.

Gemlik’in Bursa’nın uluslararası ticaretinde stratejik bir konuma sahip olduğunu vurgulayan Başkan Matlı, “Bursa’da üretilen pek çok ürünün dünya pazarlarına ulaşmasında Gemlik limanlarının çok büyük bir rolü var. Güçlü sanayi altyapısı ve lojistik imkânlarıyla Gemlik, şehrimizin dış ticaret kapasitesini doğrudan etkileyen bir merkez. Bu nedenle ilçemizde faaliyet gösteren işletmelerin lojistik altyapı, ulaşım ve rekabetçilik alanındaki beklentileri Bursa iş dünyasının da öncelikleri arasında yer alıyor. Gemlik Ticaret ve Sanayi Odamızla bu alanlarda yakın temas içinde olacağız.” dedi.

“Üreticimizin emeği katma değere dönüşmeli”

Mustafakemalpaşa Ticaret Borsası Yönetim Kurulu Başkanı Sadettin Akkoyunlu ve Meclis Başkanı Mustafa Tokçalar başkanlığındaki heyet, BTSO Yönetim Kurulu Başkanı Özer Matlı ve Meclis Başkanı Erol Dağlıoğlu’nu ziyaret etti. BTSO Yönetim Kurulu Başkan Yardımcısı Osman Güler’in de katıldığı görüşmede, Mustafakemalpaşa’nın tarımsal üretimdeki güçlü konumu, ürünlerin değerlendirilmesi ve tarıma dayalı ticaretin geliştirilmesine ilişkin konular gündeme geldi.

Tarımsal üretimin daha yüksek katma değere dönüştürülmesinin Bursa ekonomisine önemli kazanımlar sağlayacağını ifade eden Başkan Matlı, “Mustafakemalpaşa, verimli toprakları ve üretim çeşitliliğiyle Bursa’nın tarımsal gücüne büyük katkı sağlıyor. Ticaret borsasında uzun yıllar görev yapmış biri olarak, üreticimizin emeğinin karşılığını almasının ne anlama geldiğini çok iyi biliyorum. Bizim için asıl mesele, tarlada başlayan emeğin işlenerek daha yüksek değer kazanması ve güçlü ticari bağlantılarla pazara ulaşmasıdır. Tarımsal üretimi, gıda sanayisini ve ticareti birbirini tamamlayan alanlar olarak değerlendiriyoruz. Mustafakemalpaşa Ticaret Borsamızla üreticilerimizin ve işletmelerimizin bu süreçten daha fazla pay almasını sağlayacak çalışmalara odaklanacağız.” ifadelerini kullandı.

“Bursa’nın bütün ilçeleriyle güçlü bir ekonomik yapı oluşturacağız”

Ziyaretlerin ardından değerlendirmede bulunan BTSO Yönetim Kurulu Başkanı Özer Matlı, Bursa’nın ekonomik gelişiminde ilçe oda ve borsalarının üstlendiği sorumluluğa dikkat çekti. Her bölgenin farklı ihtiyaçları ve gelişim alanları bulunduğunu belirten Matlı, “Bursa’nın ekonomik yapısını güçlü kılan, farklı alanlarda uzmanlaşmış ilçelerimizin birbirini tamamlayan üretim ve ticaret kapasitesidir. Tarımda, sanayide, lojistikte ve ticarette elde ettiğimiz başarıların kalıcı olması, bu potansiyeli doğru değerlendirmemize bağlı. İlçe oda ve borsalarımız, bulundukları bölgelerde iş dünyasının ihtiyaçlarını en yakından takip eden kurumlar. Biz de BTSO olarak bu kurumlarımızla iletişimimizi güçlü tutarak sorunların çözümünde ve yeni fırsatların değerlendirilmesinde birlikte hareket etmek istiyoruz. Bursa’nın hangi ilçesinde olursa olsun, üreten, yatırım yapan, istihdam sağlayan ve ticarete katkı sunan herkesin bu şehrin geleceğinde payı var. Hedefimiz, Bursa’nın bütün ilçeleriyle geliştiği ve ekonomik kazanımların daha geniş kesimlere ulaştığı bir yapıyı güçlendirmek.” dedi.

Türkiye’nin fon krizi, anlık kayıpların ötesine uzanacak bir soruyu gündeme getirmektedir: Finansal avantajları yoğunlaştıran ve bunların risklerini yeniden dağıtan mekanizmalar olduğu gibi kalırsa, yatırımcı güveni yeniden tesis edilebilir mi?

Bloomberg’in Tera’ya ilişkin soruşturması, olağanüstü getirileri, birbirine bağlı işlemleri ve geciktirilmiş müdahaleyi mercek altına almıştır. Daha genel kaygı, ayrıcalıklı bir ekonomik ağın kendine özgü bir finansal-aracılık ağı geliştirerek avantajlarını ardışık ekonomi politikası değişimleri boyunca nasıl sürdürebildiğidir. [1]

Kamu politikası, mal ve hizmet alımlarına yönelik harcamalar, sübvansiyonlar, vergi muafiyetleri, seçici finansman ve ithalat lisansı ya da kotalarına erişim yoluyla kurumsal gelir ve servet birikimini şekillendirmektedir. Bu kanallar bağlantılı ekonomik ağları kayırdığında, servet biriktirme kapasitesinin belirli ellerde yoğunlaşmasına yol açabilmektedir. Geniş tabanlı toplanan tüketim vergileri kamu harcamalarının finansmanına katkı sağlarken, vergi indirimleri ve düzenleyici avantajlar işletmelerin ne ölçüde geliri elde tuttuğunu ve kendilerine açılan fırsatları belirlemektedir. Bu avantajlar da dolaylı olarak finansal birikimi beslemektedir.

Kurumsal nakit akışları fonlara ve diğer yatırım araçlarına girmekte, finansman ilişkileri genişlemekte, yükselen varlık değerleri ise ilave sermayeyi cezbetmektedir. Şirketler, bankalar ve fonlar arasındaki bağlantılar çoğaldıkça, ekonomik ağ ile onun finansal karşılığı birbirini karşılıklı olarak güçlendirebilmektedir.

Bu düzenlemelerin yanı sıra işletmeler, piyasa borçlanma maliyetleri, rekabetçi baskı ve uluslararası finansman gereksinimleri altında faaliyet göstermektedir. Söz konusu iki tahsis mekanizması birbiriyle örtüşmektedir: Tek bir banka veya şirket her ikisine de dahil olabilmektedir.

Bu iki mekanizma arasındaki etkileşim, para politikasına bağlı olarak değişmektedir. Düşük faiz ortamında ucuz kredi ve döviz kaynaklarına ayrıcalıklı erişim özellikle değerli hâle gelebilmektedir. Yüksek faiz ortamında ise avantajlar, farklılaştırılmış fonlama maliyetlerine, finansal ürünlere erişime ve olağanüstü yatırım getirilerine kayabilmektedir. Bu nedenle parasal sıkılaştırma, ayrıcalık kanallarını değiştirirken altta yatan tahsis sorununu olduğu gibi bırakabilmektedir.

Bunun ekonomik sonuçları, ortaya çıkan servetin neyi finanse ettiğine bağlıdır. Üretim kapasitesine, teknolojiye ve ihracata yönelik yatırımlar, ekonominin gelecekteki yükümlülüklerini karşılama kapasitesini güçlendirmektedir. Buna karşılık, mevcut varlıklar üzerinde yoğunlaşan finansal işlemler, üretimde veya döviz gelirlerinde karşılık gelen bir artış sağlamaksızın değerlemeleri yükseltebilmektedir.

Mevduat getirilerinin çok üzerinde seyreden fon getirileri, bu bağlamda incelenmeyi gerektirmektedir. Bu getirilerin ekonomik anlamı, nasıl üretildiklerine ve satın alma gücüne nasıl dönüştürüldüklerine bağlıdır. Fon çıkışları, varlık satışları ve değer kazanmış teminat karşılığında borçlanma, değerleme kazançlarının harcanabilir hâle gelmesini sağlayabilmektedir. Bu kaynaklar ithal tüketime ve yurt dışı varlıklara yöneldiğinde, yurt içi finansal servet, ülkenin döviz kazanma kapasitesinden daha hızlı büyüyebilmektedir.

Ağın uluslararası uzanımı buna bir boyut daha eklemektedir. Yurt dışı iştirakleri ve ithalat-ihracat faaliyetleri bulunan şirketler, ticari ödemeler, şirketler arası krediler, avanslar ve özkaynak işlemleri yoluyla kaynak transfer edebilmektedir. Yurt içinde biriken servet, aynı ekonomik kontrol altında kalırken yurt dışı bilançolarda görünür hâle gelebilmektedir.

Bu bağlantılar, gizli kaynak akışlarına da fırsat yaratmaktadır. Yanlış beyan edilen ticaret değerleri, sevkiyat ile ödemeler arasındaki tutarsızlıklar ve net bir ticari amacı bulunmayan işlemler, kaynakların hareketini ve bunların gerçek lehtarlarını gizleyebilmektedir. Mali Eylem Görev Gücü (FATF), ticaret yapılarının yasa dışı değer transferlerini gizlemek amacıyla kullanıldığını belgelemiştir. Bu nedenle mali, gümrük ve vergi kayıtlarının birlikte incelenmesi gerekmektedir. [2]

Bu kırılganlık her iki yönde de işlemektedir. Yeterince açıklanamayan girişler yurt içi finansal birikimi besleyebilirken, yurt içinde gerçekleştirilen kazançlar ticari ve finansal kanallar aracılığıyla yurt dışına çıkabilmektedir. Kalıcı ödemeler dengesi tutarsızlıkları, ticaret, bankacılık ve mülkiyet kayıtlarının uzlaştırılmasının önemini artırmaktadır. Zamanlama ve kapsam farklılıklarının, yetersiz kayıt altına alınan işlemlerle birlikte çözümlenmesi gerekmektedir.

Bunun sonucunda potansiyel olarak istikrar bozucu bir asimetri ortaya çıkmaktadır. Ayrıcalıklı ağlar bünyesinde Türk lirası cinsinden servet birikirken ve döviz varlıkları talebi yükselirken, uluslararası alanda entegre olmuş bankalar ve işletmeler döviz borçlanmasını artırabilmektedir. Böylece özel sektördeki servet birikimi, ekonominin diğer kesimlerinde yükselen dış finansman gereksinimiyle eş zamanlı olarak var olabilmektedir.

Üretken yatırım ve ihracat gelirleri bu birikime ayak uyduramadığında, söz konusu yapı döviz kuru hareketlerine ve yeniden finansman baskısına olan duyarlılığı artırmaktadır. Bu yapının sürdürülebilirliği, özel sektörün finansal kazançları ile ekonominin dış yükümlülüklerini karşılama kapasitesi arasındaki ilişkiye bağlıdır.

Vergilendirme bu değerlendirmenin merkezinde yer almalıdır. Kamu harcamaları, kurumsal gelir, fon getirileri ve yatırımcılar tarafından gerçekleştirilen kazançlar, birbirine bağlı bir dağılım sürecini oluşturmaktadır. Her aşamadaki efektif vergi yükü, ortaya çıkan gelirin ne kadarının kamu gelirlerini desteklediğini ve ne kadarının özel finansal servet olarak biriktiğini belirlemeye yardımcı olmaktadır. Özellikle tüketim vergilerine yoğun biçimde bağımlı bir ekonomide, fon düzeyindeki muafiyetlerin ve yatırımcı düzeyindeki vergilendirmenin birlikte değerlendirilmesi gerekmektedir.

Bu bağlantıların etkin biçimde denetlenip denetlenmeyeceğini yönetişim belirlemektedir. Siyasi bağlantıların, bürokratik yetkinin, kurumsal yönetimin ve düzenleyici sorumluluğun kesiştiği noktalarda, çıkar çatışmaları karar alma süreçlerine içkin hâle gelebilmektedir. Finansal karmaşıklık ise böylelikle kurumsal bağımsızlık sorununu daha da ağırlaştırmaktadır.

Türkiye’nin yeni fon tasfiyesi mevzuatı, biçimsel olarak uygunluk arz etse de bir fonun çıkarlarına hizmet eden gerçek bir ekonomik amaçtan yoksun olan transferleri konu edinmektedir. Bu ayrım, birbirine bağlı bir yapı içerisindeki işlemlerin özünün incelenmesi gerekliliğini kabul etmektedir. Varlıkların geri kazanılması sürecine, zararlı işlemlerin yayılmasına imkân tanıyan koşulların incelenmesi de eşlik etmelidir. [3]

Kamu kontrolündeki bankalar da özel sektör kaynaklı finansal risklerin kamu bilançolarına ulaştığı bir kanal hâline gelebilmektedir. Emlak Katılım’ın Katılımevim, Birevim ve İktisat Katılım’ı devralmaya yönelik önerisi, bu olasılığı gündeme getirmektedir. Bunun ekonomik sonuçları, satın alma fiyatına, sağlanacak ilave sermaye veya likidite desteğine ve üstlenilen yükümlülüklere bağlıdır. Bu koşullara ilişkin şeffaflık, müdahalenin riski özel hissedarlar ile kamu kontrolündeki banka arasında nasıl dağıttığını gösterecektir. [4, 5]

Yabancı yatırımcılar açısından bu sorular, etkilenen fonların ötesine uzanmaktadır. Güven; güvenilir değerlemelere, izlenebilir mülkiyet yapılarına ve tutarlı bir uygulamaya bağlıdır. Bu temellere ilişkin belirsizlik, uluslararası bankaların daha yakın bir inceleme yapmasına, finansman isteğinin zayıflamasına ve talep edilen risk primlerinin yükselmesine yol açabilmektedir. Kurumsal kalite ve dış kırılganlık, ülke kredi değerlendirmelerine de girdi oluşturmakta, bu da yönetişim ve denetim zayıflıklarının ekonominin bütününde borçlanma maliyetlerini etkilemesine imkân tanımaktadır. [6]

Bunun altında yatan daha derin süreç, “bu kez farklı” sendromudur. Basın-yayın platformlarında sıkça duyduğumuz “Bunu da atlatıyoruz, önümüzde fırsatlar daha büyük olacak” vb. zarar gören yatırımcıyı teskin etme amacını güden irrasyonel karar alma süreçleri ile beslenen bu mekanizma kendi başına risk üretmektedir. Her politika dönüşü veya finansal yenilik, ayrıcalıklı tahsis mekanizmaları uyum sağlayıp varlığını sürdürürken bile, önceki kırılganlıkların aşıldığına dair bir inancı besleyebilmektedir. Bu durumda olağanüstü getiriler, kalıcı verimlilik kazanımlarının kanıtı olarak yanlış yorumlanabilmekte ve denetimin en çok gerekli olduğu anda güveni daha da güçlendirebilmektedir.

Sistemik finansal riskin sınırlandırılması esastır. Ancak kalıcı yatırımcı güveni, bu riski üretebilen sistematik yönetişim zafiyetlerinin de ele alınmasını gerektirmektedir. Belirleyici sınama, değişen politikaların kaynak tahsisinde kalıcı şeffaflık, bağımsız finansal denetim mekanizmaları ve hem kazançların hem de kayıpların dağılımına ilişkin hesap verebilirlik sağlayıp sağlamadığıdır.

Kaynaklar

1. Bloomberg News. “Before Tera’s 95% Crash, Punches Were Thrown and Warnings Missed.” 21 Ekim 2026. https://www.bloomberg.com/news/articles/2026-10-21/before-tera-s-95-crash-punches-were-thrown-and-warnings-missed
2. Mali Eylem Görev Gücü (FATF). Ticarete Dayalı Kara Para Aklama (Trade-Based Money Laundering). 2006. https://www.fatf-gafi.org/en/publications/Methodsandtrends/Trade-basedmoneylaundering.html
3. Türkiye Büyük Millet Meclisi. Tasfiyesine Karar Verilen Bazı Yatırım Fonları Hakkında 7596 Sayılı Kanun. Kabul tarihi: 22 Ekim 2026. Madde 3-6. https://cdn.tbmm.gov.tr/KKBSPublicFile/D28/Y4/KanunMetni/e15f4510-0860-4ccb-ab21-5dc05a661ad8.htm
4. Türkiye Emlak Katılım Bankası A.Ş. Kamuyu Aydınlatma Platformu bildirimi No. 1669977. Önerilen hisse devirlerine ilişkin Rekabet Kurumu’na yapılan başvuru. 30 Eylül 2026. https://www.kap.org.tr/tr/Bildirim/1669977
5. Türkiye Emlak Katılım Bankası A.Ş. Kamuyu Aydınlatma Platformu bildirimi No. 1679698. Zorunlu pay alım teklifi yükümlülüğünden muafiyet olasılığı; diğer onay ve hukuki süreçler devam etmektedir. 12 Ekim 2026. https://www.kap.org.tr/tr/Bildirim/1679698
6. Fitch Ratings. Ülke Derecelendirme Kriterleri (Sovereign Rating Criteria). 24 Ekim 2024. Kurumsal kalite ve dış finansmanı kapsayan çerçeve. https://assets.fitchratings.com/downloadFile?reportType=report&sfReport=false&slug=sovereigns%2Fsovereign-rating-criteria-24-10-2024

Açıklamaya göre, 18 ülkeden 40 finansal kurumun katılımıyla sağlanan kredi, 367 ve 734 gün vadeli dört ayrı dilimden oluşuyor.

Sendikasyon kredisinin ortak koordinatörlüğünü Abu Dhabi Commercial Bank, Bank of America, Emirates NBD ve Standard Chartered, aracılığını ise Emirates NBD üstlendi.

Yılın ikinci yarısında sağlanan yaklaşık 933 milyon dolarlık sendikasyon kredisi, 367 gün vadeli 349 milyon dolar ve 356,5 milyon euro ile 734 gün vadeli 97 milyon dolar ve 77 milyon euro olmak üzere dört ayrı dilimde gerçekleştirildi.

Kredinin maliyeti, 367 gün vadeli dilimler için "SOFR+yüzde 1,25" ve "Euribor+yüzde 1,00", 734 gün vadeli dilimler için "SOFR+yüzde 1,75" ve "Euribor+yüzde 1,45" olarak belirlendi.

"Türkiye ekonomisine duyulan güvenin göstergesi"

Yapı Kredi CEO Gökhan Erün, uluslararası piyasalardan sağlanan kaynağın, bankanın finansal yapısına ve Türkiye ekonomisine duyulan güvenin göstergesi olduğunu belirtti.

Türkiye'nin ekonomik kalkınmasına katkı sağlama hedefleri doğrultusunda, uluslararası piyasalardan kaynak temin etmeye ve müşterilerinin finansman ihtiyaçlarını desteklemeye büyük bir kararlılıkla devam ettiklerini vurgulayan Erün, şunları kaydetti:

"Yılın ikinci yarısında başarıyla tamamladığımız yaklaşık 933 milyon dolarlık sendikasyon kredisi işlemimiz, uluslararası finans kuruluşlarıyla kurduğumuz uzun soluklu ve güçlü ilişkilerin yansıması. Uluslararası finans kuruluşlarının gösterdiği güçlü ilginin temelinde sağlam bilanço yapımız, etkin risk yönetimimiz ve sürdürülebilir büyüme anlayışımız yer alıyor. Gelecek dönemde de uluslararası piyasalardaki güçlü konumumuzu koruyarak kaynak çeşitliliğimizi artırmaya, reel sektörümüzü desteklemeye ve ülkemiz ekonomisine uzun vadeli değer yaratmaya devam edeceğiz."

Türkiye Varlık Fonu'nun yaptığı duyuruya göre, TVF 7 Ekim 2026 tarihli açıklamasında duyurulan pay devir sözleşmeleri kapsamında, ilgili yasal ve düzenleyici süreçlerin ardından kapanış işlemleri tamamlandı.

Bu adımla, kamu sermayeli katılım finans kurumlarının tek çatı altında toplanması yönünde başlatılan işlemlerde önemli bir süreç tamamlandı. Bu birleşmeyle birlikte katılım finans kurumlarının kapasitesinin ve rekabet gücünün artırılması, finansal piyasalar içindeki paylarının büyütülmesi hedefleniyor.

Türkiye Varlık Fonu, yatırım stratejisi doğrultusunda finansal piyasaların derinleşmesine ve katılım finans ekosisteminin gelişimine katkı sağlamaya yönelik çalışmalarını sürdürüyor.

Uludağ Enerji'nin, COP31 kapsamında enerji dönüşümünün geleceğinde elektrik dağıtım altyapısının kritik rolüne dikkat çektiği bildirildi. 

Yapılan açıklamaya göre Uludağ Enerji, yenilenebilir enerji tesislerinin şebekeye entegrasyonunu destekleyecek altyapı yatırımlarının yanı sıra akıllı şebeke uygulamaları, dijital izleme sistemleri, uzaktan kontrol teknolojileri ve veri temelli operasyon yönetimine odaklanıyor.

Şirket, dijitalleşme ve teknoloji yatırımlarıyla hizmet kalitesini artırmayı, arızalara müdahale sürelerini iyileştirmeyi ve kaynakları daha verimli kullanmayı amaçlıyor.

“Enerji dönüşümünün başarısı, güçlü ve dayanıklı şebeke altyapısıyla mümkün”

COP31 kapsamında düzenlenen etkinlikte konuşan Uludağ Enerji CEO’su Sinan Öktem, Türkiye’nin 2053 net sıfır emisyon hedefi doğrultusunda güçlü altyapı yatırımlarının ve uluslararası finansman iş birliklerinin önemine dikkat çekti.

Öktem, şunları söyledi:

“Elektrifikasyon sadece yenilenebilir enerji kaynaklarına geçiş değil esasında; ama hayatın tüm alanında elektriği dahil etmek, fosil kaynakları kullanmamak veya diğer kaynakları kullanmamak, böylece karbon ayak izimizi azaltmak anlamına geliyor. Mesela elektrikli araçlara geçmek, yine yenilenebilir kaynaklardan tüketimi yapıp fosil kaynakları kullanmamak veya günlük hayatımızda, evde de örneğin normal bir ocak yerine elektrikli ocak kullanmak veya doğal gazla ısınmak yerine biraz daha ısı pompalarıyla, elektrikli aletlerle ısınmak gibi. Bunun tabii tamamını yapmak mümkün değil ama ne kadar çok elektrifikasyon yapabilirsek gezegenimizi de o kadar uzun ömürlü bir hale getiririz, amaç bu.”

Uludağ Enerji olarak yatırımların geleceğin enerji sisteminin gereklilikleri de dikkate alarak planlandığını anlatan Öktem; “2026 yılı için hizmet bölgelerimizde şebeke kapasitesini güçlendirmeye, altyapımızı modernize etmeye ve dijital teknolojilerin kullanımını yaygınlaştırmaya devam ediyoruz. İklim değişikliğinin neden olduğu aşırı hava olayları da dağıtım altyapısının dayanıklılığını artırmayı öncelikli konularımızdan biri haline getiriyor” dedi. 

“Elektrikli araçlara geçiş için daha fazla yatırım yapmamız gerekiyor”

Son dönemde artan elektrikli araç satışlarına dikkat çeken Öktem, elektrikli şarj istasyonları da bildiğiniz gibi gittikçe daha yoğun bir şekilde kuruluyor. Yine buradan bir örnek vermek gerekirse; sadece bizim bölgemizde, 4 ilimizde şu anda işletmekte olan elektrikli şarj istasyonlarının elektrik çekişi ortalama bir ilin enerji tüketimine ulaşmış durumda. Yapay zekâ teknolojilerinin gelişmesi ve veri merkezlerinin (data center) sayısının artması, enerji tüketiminde de önemli bir yükselişe neden oluyor. Data center dediğimiz, yapay zekayı kullanan, yapay zekaya veri üreten veri merkezlerinin de ülkemizde daha sık görünmeye başladıkça enerji tüketimini beslemek için yatırım yapmak gerekiyor” dedi.

“Finansman boyutu göz ardı edilmemeli”

Enerji dönüşümünün finansman boyutunu da göz ardı etmemek gerektiğini vurgulayan Sinan Öktem; “Şebeke modernizasyonu ve dijitalleşme gibi uzun vadeli yatırımların sürdürülebilmesi için uluslararası finansman kaynaklarına erişim, yeşil finansman modelleri ve güçlü iş birlikleri büyük önem taşıyor. IFC ve Proparco ile yürüttüğümüz süreçleri de bu açıdan değerli buluyoruz. Finansal sürdürülebilirliğin sağlanması, iklim hedefleriyle uyumlu yatırımların devamlılığı açısından belirleyicidir. Türkiye’nin COP31’e ev sahipliği yapmasını, enerji dönüşümünün gerekliliklerini uluslararası platformda değerlendirmek ve yeni iş birlikleri geliştirmek açısından önemli bir fırsat olarak görüyoruz. Türkiye’nin 2053 net sıfır emisyon hedefi doğrultusunda yenilenebilir enerji yatırımlarının güçlü şebeke altyapısı, teknoloji ve finansman olanaklarıyla desteklenmesi gerekiyor. Biz de Uludağ Enerji olarak bu dönüşümün önemli paydaşlarından biri olma sorumluluğuyla yatırımlarımızı ve çalışmalarımızı sürdürüyoruz” değerlendirmesini yaptı.

Antalya’da düzenlenen Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi 31. Taraflar Konferansı (COP31) İklim Zirvesi 3. gününde devam ediyor.

Zirvede yer alan Kahramanmaraş Büyükşehir Belediyesinin, 20 Kasım'a kadar sürecek COP31 İklim Zirvesi’nde hayata geçirilen çevre yatırımlarının tanıtıldığı bildirildi.

Yapılan açıklamaya göre, Başkan Fırat Görgel öncülüğünde hayata geçirdiği çevreci ve sürdürülebilir şehircilik anlayışıyla Türkiye’ye örnek yatırımları hayata geçiren Büyükşehir Belediyesi, dünya genelinden çok sayıda ülkenin temsilcilerini bir araya getiren COP31 Zirvesi’nde yerini aldı.

İklim değişikliğiyle mücadeleye katkı sağlamak ve gelecek nesillere daha yaşanabilir bir çevre bırakmak amacıyla hayata geçirilen iklim vizyonu yatırımları, Anka Kuşu Pavilyonu’nda dünyaya tanıtılıyor.

Verilen bilgiye göre, Kahramanmaraş Büyükşehir Belediyesi tarafından açılan stantta, çevre dostu ve sürdürülebilir yatırımları dünya kamuoyuyla paylaşılıyor. Karbon Yutak Alanı, Yıkıntı Atıkları Geri Kazanım Tesisi, sıfır emisyonlu yüzde 100 elektrikli toplu taşıma araçları, her ay ortalama 1 milyon kilovat saat temiz elektrik üreten Kahramanmaraş Güneş Enerji Santrali, elektrikli araç şarj istasyonları, Kuzey İlçeler Entegre Katı Atık Tesisi başta olmak üzere birçok çevre yatırımlar, uluslararası ziyaretçilere tanıtılıyor. Büyükşehir Belediyesinin çevre koruma, geri dönüşüm, yenilenebilir enerji ve sürdürülebilir şehircilik alanlarında hayata geçirdiği projelerin katılımcılar tarafından olumlu geri dönüşler aldığı belirtildi.

Açıklamada, "Büyükşehir Belediyesinin iklim değişikliğiyle mücadele ve afetlere karşı dirençlilik alanındaki yatırımları sürdürülebilir şehircilik açısından da büyük önem taşıyor. Kahramanmaraş’ın çevre alanındaki deneyimini uluslararası platformda yeni iş birlikleri için de büyük fırsatlar sunuyor. Çok sayıda ülkeden temsilcinin ve devlet başkanının katıldığı COP31 Zirvesi, Kahramanmaraş’ın bu alandaki tecrübesinin paylaşılmasına ve yeni iş birliklerinin geliştirilmesine katkı sunacak." denildi. 

Eskişehir’de 30 yılı aşkın süredir etkinlik ve organizasyon sektöründe faaliyet gösteren Oscar Party Club'ın Türkiye’de ve yurt dışında gerçekleştirdiği kurumsal organizasyonlarla büyümesini sürdürdüğü bildirildi. Açıklamaya göre temelleri 1995 yılında atılan şirket, Eskişehir’den başlayan faaliyetlerini İstanbul’a ve uluslararası pazarlara taşırken, son dönemde Eskişehir Organize Sanayi Bölgesi’ndeki Corvelle Event Venue ile kurumsal etkinlik ve kongre organizasyonlarındaki kapasitesini artırdı.

Oscar Party Club Kurucusu Kerem Can Apaydın, kuruluş süreçlerinin üniversite yıllarında gerçekleştirdiği küçük çaplı organizasyonlara dayandığını söyledi. Boğaziçi Üniversitesi’nde öğrenciyken sosyal faaliyetler ve defile organizasyonlarıyla sektöre adım attığını belirten Apaydın, Eskişehir’e döndükten sonra bu deneyimini profesyonel bir yapıya dönüştürdüklerini ifade etti.

Eskişehir’den İstanbul’a uzandı

Eskişehir’de 1995 yılında Oscar Party Club adıyla davet, dekorasyon ve organizasyon şirketini kurduklarını aktaran Apaydın, “Boğaziçi Üniversitesi’nde okuduğum dönemde sosyal çevremle birlikte küçük organizasyonlar yapmaya başladık. O yıllarda defile organizasyonları oldukça hareketliydi ve biz de sektörün içinde yer aldık. Eskişehir’e döndüğümde ise 1995 yılında Oscar Party Club’ı kurduk. O dönem bölgede bu alanda faaliyet gösteren bir firma yoktu ve birçok kişi böyle bir şirketin başarılı olup olmayacağını sorguluyordu. Ancak kısa sürede önemli organizasyonlara imza atarak işlerimizi İstanbul’a taşıdık. Temel atma törenlerinden açılışlara, kurumsal etkinliklerden büyük ölçekli organizasyonlara kadar faaliyet alanımızı genişlettik” dedi.

Artan iş hacmiyle İstanbul’daki yapılanmasını da güçlendirdiklerini dile getiren Apaydın, 2005 yılında Şişli’de ilk İstanbul ofislerini açtıklarını söyledi. Ardından Beşiktaş’ta ikinci ofisi devreye aldıklarını kaydeden Apaydın, Ayazağa’daki iki büyük depoyla organizasyonlarda kullanılan ekipmanların sevk ve yönetimini sağladıklarını aktardı.

17 ülkede organizasyon gerçekleştirdi

Faaliyetlerini zaman içinde uluslararası pazarlara da taşıdıklarını vurgulayan Kerem Can Apaydın, ilk yurt dışı organizasyonunu Türkmenistan’da gerçekleştirdiklerini açıkladı. Bugüne kadar 17 farklı ülkede etkinlik düzenlediklerinin altını çizen Apaydın, kurumsal şirketlerin bayi toplantılarından uluslararası kongrelere kadar farklı ölçeklerde projeler üstlendiklerini sözlerine ekledi.

Uluslararası organizasyonların kendilerine önemli bir deneyim kazandırdığını kaydeden Apaydın, “Türkmenistan’ın ardından farklı şirketlerin bayi toplantıları ve kurumsal etkinlikleri için organizasyonlar gerçekleştirdik. Bu süreçte yedi farklı devlet başkanını ağırladığımız etkinlikler de düzenledik. Dünya çapında bir ilaç firmasının kardiyoloji kongrelerinin Türkiye organizasyonlarını üstlendik. San Francisco, Los Angeles, Miami, New York ve Las Vegas’ta gerçekleştirilen kongrelere Türkiye’den doktorların katılımını sağlayarak tüm süreci yönettik. Bu çalışmalar bize uluslararası ölçekte ciddi bir deneyim kazandırırken, küresel firmalarla güçlü bir network oluşturmamızı sağladı” diye konuştu.

“Kurumsal toplantılara özel alan oluşturduk”

Yeni dönem yatırımlarından Corvelle Event Venue ile Eskişehir OSB’deki yaşam parkında faaliyet gösterdiklerini belirten Kerem Can Apaydın, “Toplam 3 bin 600 metrekarelik alanda hizmet veren tesiste 1.500 kişilik yemek organizasyonları, 2 bin-2 bin 500 kişilik kongre ve seminerler ile 3 bin kişiye kadar konser organizasyonları gerçekleştirebiliyoruz. Tesiste ayrıca firmaların toplantı, seminer ve eğitim organizasyonları için 150 kişi kapasiteli özel toplantı salonu bulunuyor. Üst düzey iş görüşmeleri, özel davetler ve yönetici toplantıları için ise 40 kişi kapasiteli VIP Toplantı Salonu ile hizmet veriyoruz. Buradaki hedefimiz Eskişehir’e üst segment bir etkinlik alanı kazandırmak. Uluslararası firmaların misafirlerini ağırlayabilecek mutfak altyapımız bulunuyor. Sanayiciler ve şehir dışından gelen misafirler için önemli bir organizasyon merkezi oluşturduk. Önümüzdeki dönemde İstanbul’daki faaliyetlerimizin yanı sıra Türkiye ve yurt dışındaki organizasyon çalışmalarımızı da artırmayı hedefliyoruz” dedi.

KRC Elektromarket'in sürdürülebilirlik yatırımlarını iş modelinin önemli bir parçası haline getirdiği bildirildi. Çatı güneş enerjisi santrali projesini tamamlayan şirketin, fosil yakıt kullanan araçlarını kademeli olarak elektrikli araçlarla değiştirmek amacıyla filosunu yenileyerek 10 elektrikli aracı bünyesine kattığı açıklandı.

KRC Elektromarket Yönetim Kurulu Başkanı Hakan Kıraç, Mayıs 2004’te kurulduklarını belirterek geçen 22 yıllık süreçte ürün çeşitliliğini, hizmet ağını ve insan kaynağını sürekli geliştirdiklerini söyledi. Büyümeyi yalnızca şube ve çalışan sayısındaki artışla değerlendirmediklerini vurgulayan Kıraç, “Faaliyete başladığımız ilk günden bu yana müşterilerimizin değişen ihtiyaçlarını doğru okuyarak güçlü bir tedarik ve hizmet altyapısı oluşturmaya çalıştık. Bugün 16 şubemiz ve 130’un üzerinde çalışanımızla Türkiye’nin farklı bölgelerindeki müşterilerimize ulaşıyoruz. Bundan sonraki dönemde de ticari büyümemizi çevresel sorumluluklarımızla birlikte ele alarak daha verimli, daha dijital ve daha sürdürülebilir bir şirket yapısı oluşturmayı amaçlıyoruz” dedi.

“Enerji tüketimimizi sürdürülebilir kaynaklarla destekliyoruz”

Karbon ayak izini azaltmaya yönelik çalışmaları kapsamında çatı GES yatırımını tamamladıklarını açıklayan Kıraç, şirket araçlarının dönüşümü konusunda da önemli bir adım attıklarını söyledi. Fosil yakıt tüketimini azaltmayı hedeflediklerini aktaran Kıraç, “Sürdürülebilirliği yalnızca belirli bir döneme ait proje olarak değil, şirketimizin geleceğini şekillendiren temel başlıklardan biri olarak görüyoruz. Bu anlayışla çatı GES projemizi hayata geçirerek enerji tüketimimizi yenilenebilir kaynaklarla desteklemeye başladık. Aynı zamanda araç filomuzu yeniledik ve 10 elektrikli aracı şirketimize kazandırdık. Önümüzdeki süreçte fosil yakıt kullanan araçlarımızı elektrikli araçlarla değiştirmeyi sürdürerek faaliyetlerimizden kaynaklanan karbon ayak izini daha da aşağı çekmek istiyoruz” diye konuştu.

Yürüttükleri çalışmaların Siemens Türkiye tarafından ödüllendirilmesinin kendileri için önemli bir motivasyon kaynağı olduğunu dile getiren Kıraç, “Siemens Türkiye’nin 170’inci yıl etkinliğinde sürdürülebilirlik ödülünü almaya hak kazanmak, doğru bir yol haritası izlediğimizi göstermesi bakımından bizim için son derece kıymetli. Bu ödülü yalnızca şirketimizin değil, dönüşüm sürecine katkı sunan bütün çalışma arkadaşlarımızın ortak başarısı olarak değerlendiriyoruz. Daha sürdürülebilir bir gelecek için üretmeye, geliştirmeye ve çözüm ortaklarımızla birlikte büyümeye devam edeceğiz. Attığımız her yeni adımda çevresel etkilerimizi azaltmayı ve kaynakları daha verimli kullanmayı önceliklendireceğiz” ifadelerini kullandı.

“400’ün üzerinde markayı müşterileriyle buluşturuyor”

Kuruluşundan bu yana 400’ün üzerinde markanın bayiliğini ve satıcılığını üstlendiklerini vurgulayan Hakan Kıraç, şalt ürünlerinden otomasyona, kablodan aydınlatmaya, panodan endüstriyel kontrol ve bağlantı ekipmanlarına kadar geniş bir ürün grubu sunduklarını söyledi.  Çözüm ortakları arasında Siemens Şalt, Siemens Hız Kontrol Cihazları, Siemens Motor, Flender, Legrand, Phoenix Contact, Pepperl+Fuchs, EAE, OBO Bettermann, 3M, Rittal, Entes, Emko, Emas, Cemdağ, Pelsan, Mete Enerji, Tekpan Pano, Nexans Kablo, Lapp Kablo, Erse Kablo, Reçber Kablo, Finder ve Pilz gibi markaların bulunduğunu aktaran Kıraç, ürün çeşitliliğinin yanı sıra stok ve lojistik kabiliyetlerinin de rekabet gücünü desteklediğini  dile getirdi. Kıraç, “Sanayi kuruluşlarından taahhüt firmalarına, makine üreticilerinden bireysel müşterilere kadar oldukça geniş bir kesime hizmet veriyoruz. Müşterilerimizin ihtiyaç duyduğu ürünlere hızlı, güvenilir ve uygun koşullarda ulaşmasını sağlayabilmek için stok yapımızı ve lojistik süreçlerimizi sürekli geliştiriyoruz. Bizim için satışla birlikte doğru ürünün belirlenmesi, ihtiyaçlara uygun çözümün oluşturulması ve satış sonrasında hizmetin devam etmesi de büyük önem taşıyor. Bu nedenle müşterilerimizi yalnızca alıcı olarak değil, uzun vadeli çözüm ortaklarımız olarak görüyoruz” şeklinde konuştu.

2020 yılında yalnızca kruvasan üretimine odaklanarak faaliyetlerine başlayan Crispy Cros'un Eskişehir'deki üretim tesisinde tek vardiyada günlük 400 bin, tam kapasitede ise 1 milyon adet üretim kapasitesiyle üretimini sürdürdüğü bildirildi.

Başta Migros ve Macrocenter olmak üzere birçok zincir markaya ürün tedarik eden şirketin bayilik sistemiyle büyümesini sürdürürken ihracat hazırlıklarına da hız verdiği belirtildi.

Crispy Cros Kurucu Ortağı Belgin Kaya, kuruluşlarından bu yana tek üründe uzmanlaşma stratejisiyle hareket ettiklerini belirterek, önümüzdeki dönemde öncelikli hedeflerinin yurt içindeki bayi ağını güçlendirmek, ardından ihracat pazarlarına açılmak olduğunu söyledi.

Belgin Kaya, sözlerine şöyle devam etti: “İlk mağazamızı İstanbul Altıntepe'de açtık. O dönemde Avrupa Yakası'nda kruvasan konsepti yaygınlaşmaya başlamıştı ancak Anadolu Yakası'nda hem üretici hem de bu ürünü sunan işletme sayısı oldukça sınırlıydı. Biz de bu boşluğu gördük ve yaklaşık 1,5 yıl boyunca sadece ürünümüz üzerinde çalıştık. Yurt dışından ürünler getirttik, kör tadımlar yaptık, farklı reçeteleri denedik. Bizim için en önemli konu, gerçekten istediğimiz kaliteye ulaşmaktı. Bu süreç sonunda ortaya çıkan ürün bugün hâlâ üretim anlayışımızın temelini oluşturuyor. Baştan itibaren tek üründe uzmanlaşmayı tercih ettik ve büyümemizi de bu anlayış üzerine kurduk.”

Üretimini Eskişehir’e taşıdı

Artan talep doğrultusunda üretim faaliyetlerini Eskişehir'e taşıdıklarını söyleyen Kaya, bugün yaklaşık 2 bin metrekare kapalı alanda üretim yaptıklarını, ürünleri eksi 18 derecede muhafaza ederek soğuk zincirle Türkiye'nin birçok noktasına ulaştırdıklarını anlattı. Kaya, “İlk yıllarda hem kendi mağazalarımızı hem de toptan satış tarafını birlikte yürütüyorduk. Ancak kruvasanın bilinirliği arttıkça toptan tarafta çok ciddi bir talep oluştu. Bunun üzerine üretim kapasitemizi artırmak amacıyla Eskişehir'e taşındık. Burada ürettiğimiz ürünleri dondurarak soğuk zincirle Türkiye'nin birçok iline gönderiyoruz. İstanbul'daki depomuz ise yaklaşık 350 bin kruvasan kapasitesine sahip. Buradan hem zincir marketlere hem de iş ortaklarımıza düzenli sevkiyat gerçekleştiriyoruz. Artan talebe cevap verebilmek için lojistik altyapımızı da sürekli geliştiriyoruz” diye konuştu.

Özdilek'in raflarında da yer almaya başladıklarını açıklayan Kaya, Crispy Cros’u rakiplerinden ayıran en önemli özelliğin üretim modeli olduğunu belirterek, “Ürünlerimizi fermente ederek hazırlıyor ve şoklama teknolojisiyle -18°C’de muhafaza ediyoruz. İş ortaklarımız ürünlerimizi çözündürmeye gerek kalmadan doğrudan önceden ısıtılmış fırına verebiliyor. Bu sistem hem operasyonel kolaylık sağlıyor hem de her noktada aynı ürün kalitesinin korunmasına imkân tanıyor. Tüm kruvasanlarımızın tek tek elde sarılması da ürünlerimizin en önemli farklarından biri” dedi.

"Önceliğimiz bayi ağını güçlendirmek"

Önümüzdeki dönemde büyüme stratejilerinin merkezinde bayilik sisteminin yer aldığını dile getiren Kaya, İstanbul'da oluşturdukları yapıyı Ankara ve İzmir'de de güçlendirmek istediklerini söyledi. Bayi ağını sağlam bir yapıya kavuşturduktan sonra ihracata odaklanacaklarını belirten Kaya, ilk etapta Dubai ve Afrika pazarlarını hedeflediklerini ifade ederek, “Bugün İstanbul'da oluşturduğumuz bayi yapısı istediğimiz noktaya ulaştı. Şimdi aynı başarıyı Ankara ve İzmir'de de yakalamak istiyoruz. Bayilik sistemimizi güçlendirdikten sonra en önemli hedefimiz ihracat olacak. Bunun için hem üretim kapasitemizi hem de depolama alanlarımızı büyütüyoruz. Çünkü ihracat, yurt içi dağıtımdan çok daha güçlü bir operasyon gerektiriyor. Önce altyapımızı eksiksiz şekilde hazırlamak, ardından sürdürülebilir bir ihracat modeli oluşturmak istiyoruz. İlk etapta Dubai ve Afrika pazarlarını öncelikli hedef olarak görüyoruz. Aynı zamanda uluslararası fuarlarda daha aktif yer alarak markamızın bilinirliğini artırmayı planlıyoruz” dedi. 

Isparta Ticaret Borsası Yönetim Kurulu Başkanı Hüdai Şahin, Meclis Başkanı Nevzat Demirel ve beraberindeki Meclis Üyeleri ile birlikte Dünya Odalar Federasyonu ve TOBB Başkanı Rifat Hisarcıklıoğlu’nu makamında ziyaret etti.

Seçimlerde güven tazeleyerek yeniden Başkan seçilen Hüdai Şahin’i kutlayan TOBB Başkanı Hisarcıklıoğlu, ‘’Isparta’nın ekonomik ve sosyal gelişimi için bugüne kadar yürütülen çalışmaların yeni dönemde de başarıyla devam edeceğine inanıyorum. Seçimler Isparta ve camiamız için hayırlı olsun. Şimdi ülkemiz ve iş dünyamız için el birliğiyle çalışma zamanı” dedi.

Isparta’nın tarım sektörü ve diğer ekonomik sorunları içeren dosyayı TOBB Başkanı Hisarcıklıoğlu’na veren Isparta Ticaret Borsası Başkanı Hüdai Şahin, şunları kaydetti.

‘’Borsamız organ seçimlerinde üyelerimizin yaklaşık %75’inin gösterdiği güçlü teveccühe şahsım ve meclis üyelerim adına bir kez daha teşekkür ederim. Yeni dönemde de üyelerimizin menfaatleri doğrultusunda, Isparta’nın tarım ve hayvancılık potansiyelini güçlendirecek proje ve faaliyetlere hız kesmeden devam edeceğiz” vurgusu yaptı.

Talya Bilişim Yönetim Kurulu Başkanı ve Elektraweb CEO’su Kemal Oral, Antalya’da gerçekleştirilen Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı’nın (COP31), yalnızca iklim gündemiyle değil, teknoloji ve dijital dönüşüm uygulamalarıyla da öne çıktığını belirtti.

Talya Bilişim olarak, Antalya’nın uluslararası tanıtımına, ziyaretçi deneyimine, iletişim altyapısına ve çevresel farkındalık çalışmalarına katkı sağlayan altı yenilikçi dijital projeyi hayata geçirdiklerini ifade eden Oral, ‘’Turizm teknolojileri alanındaki deneyimini farklı ihtiyaçlara uyarlayan Talya Bilişim; yapay zeka, görüntü işleme ve dijital iletişim teknolojilerini bir araya getiren projeleriyle Antalya’nın dijital yüzüne katkı sunuyor’’ dedi.

Antalya Valiliği tarafından uygulanan ‘’Antalyam Yapay Zeka Destekli Şehir Rehberi’’nin, şehre ilişkin bilgi ve hizmetleri tek bir dijital platformda topladığını vurgulayan Oral, şunları kaydetti:

‘’Dört dilde hizmet veren sistem; Antalya’nın tarihi ve doğal güzelliklerinden işletmelerine, belediye hizmetlerinden COP31 organizasyonuna kadar geniş bir içerik sunuyor. Web sitesi, çağrı merkezi ve online iletişim merkezi üzerinden çalışan yapay zeka destekli platform, vatandaşların ve turistlerin sorularını kendi dillerinde yanıtlıyor. 7/24 bilgi sunabilen sistem, ziyaretçilerin ulaşım, şehirdeki hizmetler ve etkinlikler gibi ihtiyaç duydukları bilgilere kolayca erişmesini sağlıyor.’’

Uluslararası organizasyonlarda dil engelini ortadan kaldırmayı hedefleyen COP31 Konferans Çevirmeni, konuşmaları eş zamanlı olarak yazıya dökerek katılımcıların tercih ettikleri dile çevirdiğini anlatan Kemal Oral, şöyle devam etti:

‘’Türkçe, İngilizce, Almanca, Arapça, Çince ve Japoncanın da aralarında bulunduğu 25 dil desteği sunan uygulama, dinleyicilerin konuşmaları hem orijinal dilinde hem de kendi seçtikleri dilde takip etmesine imkan tanıyor. Metinlerin sesli olarak da dinlenebildiği sistem, uluslararası konferanslarda iletişimi kolaylaştırırken daha kapsayıcı bir etkinlik deneyimi sunuyor.

COP31 kapsamında geliştirilen bir diğer çözüm ise yapay zeka destekli ziyaretçi sayacı geliştirdik. Etkinlik alanlarındaki giriş ve çıkış hareketlerini takip eden sistem, herhangi bir kamerayı saniyeler içinde akıllı bir ziyaretçi sayım aracına dönüştürebiliyor. Kişi tespiti ve hareket takibi teknolojisiyle çalışan uygulama, giriş ve çıkış yönlerini belirleyerek alandaki net ziyaretçi sayısını anlık olarak güncelliyor.’’

Antalya COP31 alanında kurulan COP31 Anı Fotoğraf Standının, organizasyona katılan ziyaretçilere Antalya’nın doğal ve tarihi güzellikleri eşliğinde kişiselleştirilmiş fotoğraflar oluşturma fırsatı sunduğunu dile getiren Oral, şöyle konuştu:

‘’QR kod aracılığıyla erişilebilen uygulama için herhangi bir mobil uygulama indirmek gerekmiyor. Yapay zeka destekli arka plan ayrıştırma teknolojisi sayesinde katılımcılar; Kurşunlu Şelalesi, Aspendos Su Kemerleri ve Manavgat Şelalesi gibi Antalya’nın simge noktalarının önünde fotoğraf çektirmiş gibi kişiselleştirilmiş görseller elde edebiliyor. Hazırlanan fotoğraflar katılımcıların e-posta adreslerine gönderiliyor.’’

"Mavi Akdeniz İnisiyatifi ile çevresel çalışmalar dijitalde görünür oluyor"

Antalya Valiliği koordinasyonunda yürütülen Antalya Mavi Akdeniz İnisiyatifi projesinin, denizlerin korunması ve sıfır atık hedefi doğrultusunda yürütülen çalışmaların dijital platformda bir araya getirildiğine dikkat çeken Kemal Oral, ‘’Geliştirdiğimiz sistemle bu proje, deniz dibi temizlikleri, hayalet ağlarla mücadele, akarsu bariyerleri, dumansız plaj alanları ve içme suyu istasyonları gibi uygulamaları görünür kılıyor. Platformda yer alan canlı etki göstergeleri ise çevre çalışmalarının somut sonuçlarını ortaya koyuyor’’ diye konuştu.

Açıklamaya göre, kira sertifikası almaya hak kazanan banka veya kamu kurum ve kuruluşlarına, satış tutarları bilgisi Merkez Bankası Ödeme Sistemleri İhale Sistemi vasıtasıyla Merkez Bankası tarafından iletilecek.

Verilen bilgiye göre, Türkiye'de su kaynaklarının korunması alanında bugüne kadar hayata geçirilmiş en büyük projeler arasında yer alacak yatırım anlaşmasının imza töreni, İGA'nın "iklim destekçisi" olarak yer aldığı Antalya'daki Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi 31. Taraflar Konferansı (COP31) kapsamında gerçekleştirildi.

Törende konuşan İGA İstanbul Havalimanı Üst Yöneticisi (CEO) Selahattin Bilgen, havalimanının büyümesini çevrenin korunmasıyla birlikte ele aldıklarını, su verimliliği alanındaki bütüncül yönetişim anlayışları sayesinde İGA olarak bugüne kadar Türkiye'de TSE ISO 46001 Su Verimliliği Yönetim Sistemi Belgesi'ni ve Mavi Su Verimliliği Belgesi'ni alan ilk havalimanı olduklarını söyledi.

Su Güvenliği Programı kapsamında 2025 yılında A skoru ile liderlik seviyesine yükselerek kararlılıklarını uluslararası alanda da tescillediklerini belirten Bilgen, dijital izleme sistemleri ve verimlilik hamleleri ile yolcu başına düşen su tüketimini düşürdüklerini kaydetti.

Bilgen, havalimanında kullanılan suyun önemli bir kısmını geri dönüştürülmüş kaynaklardan sağladıklarını ve bahçe sulama ihtiyaçlarının tamamını da bu geri kazanılmış sudan karşıladıklarını anlattı.

Suyun günlük hayattaki önemine değinen Bilgen, "İGA İstanbul Havalimanı olarak 'Odağımız Dünya, Hedefimiz Gelecek' diyerek büyümemizi, gezegenimizi koruyarak başarabileceğimize inanıyor, yenilenebilir enerjiden döngüsel su yönetimine kadar her alanda geleceğin havacılığını bugünden tasarlıyoruz. 2027 yılında tamamlanması hedeflenen projeyle havalimanımızın su ihtiyacını geri kazanılmış ve alternatif kaynaklardan karşılayarak şebeke ve tatlı su kullanımını sıfırlamayı hedefliyoruz." ifadelerini kullandı.

Bilgen, yatırımın havalimanının su ihtiyacının karşılanmasının ötesinde bir anlam taşıdığına işaret ederek, "Bugün attığımız tarihi adımla da yalnızca İGA İstanbul Havalimanı'nın su ihtiyacına çözüm üretmiyoruz, küresel havacılık sektörüne ve ülkemizin kaynak yönetimi anlayışına ilham verecek sürdürülebilir bir model sunuyoruz." dedi.

Projenin doğal su kaynaklarının korunmasına katkı sağlayacağını belirterek, "Denizden Su Temini Projemizin en büyük çevresel kazanımı, havalimanımızın şebeke suyuna bağımlılığını ortadan kaldırarak bölgedeki doğal su havzalarını ve yer altı kaynaklarını gelecek nesiller için koruma altına alması olacak. Böylece iklim değişikliğinin getirdiği olası su stresi risklerine karşı operasyonel dayanıklılığımızı da en üst seviyeye çıkaracağız." diye konuştu.

Bilgen, projeye desteklerinden dolayı Yapı Kredi Leasing Genel Müdürü Fatih Torun ve ekibine teşekkür etti.

"İGA ile yaptığımız işlem hacmini 300 milyon eurolar seviyesine çıkarmaktayız"

Yapı Kredi Leasing Genel Müdürü Fatih Torun da İGA ile birlikteliklerinin çok eskiye dayandığını, İstanbul Havalimanı proje aşamasındayken inşaat faaliyetlerinin tamamlanmasında makine alımı için destek verdiklerini anlattı.

Torun, 2019'da yer hizmetlerinde ekipman leasingi için toplamda 220 milyon euroluk finansman paketi sağladıklarını aktararak, "Ülkemizin gözbebeği kuruluşlarının başında gelen havalimanın faaliyete geçtiği süreç içerisinde yarattığı katma değerli operatif işletmecilikle ilgili kısımda yer almaktan dolayı çok mutluyuz. Toplamda 64 milyon euroluk bu finans paketi ile bugüne kadar İGA ile yaptığımız işlem hacmini 300 milyon eurolar seviyesine çıkarmaktayız. Umuyorum ki bundan sonra da böyle katma değerli işlerde yine İGA ile bir arada oluruz." ifadelerini kullandı.

Denizden Su Temini Projesi'nin önemine değinen Torun, "Bugüne kadar deniz üzerinden yapılan en büyük arındırma işlemi. İstanbul barajlarına doğrudan yağmur suyu ile sağlanan katkı günde ortalama 600 bin metreküp. Yapılan yatırımlarla İGA aynı zamanda İstanbul'a yaklaşık 9 günlük yağmur hediye etmiş oluyor." dedi.

Karadeniz'den temin edilecek yıllık 7 milyon metreküp su arıtılarak havalimanında kullanılacak

Konu hakkında yapılan açıklamaya göre, İstanbul Havalimanı'nın su kaynaklarının korunması ve sürdürülebilir su yönetimi hedefleri doğrultusunda hayata geçirilecek "Ters Ozmoz Tesisi" projesi kapsamında, Karadeniz'den temin edilecek deniz suyu, ileri arıtma teknolojileri kullanılarak kullanma suyuna dönüştürülecek. Elde edilen su, İstanbul Havalimanı sınırları içerisinde faaliyet gösteren tüm kurum ve kuruluşların kullanımına sunulacak.

2027 sonuna kadar tamamlanması hedeflenen yatırımla havalimanının şebeke suyuna bağımlılığının azaltılması ve su güvenliğinin güçlendirilmesi amaçlanıyor.

İlk aşamada yıllık 7 milyon metreküp kullanma suyu üretim kapasitesine sahip olması planlanan tesisin kapasitesinin, ilerleyen dönemlerde 18 milyon metreküpe çıkarılması hedefleniyor.

Su tüketiminin yüzde 42'si geri kazanılmış kaynaklardan karşılanıyor

İGA İstanbul Havalimanı'nın mevcut tesisleri sayesinde su tüketiminin yüzde 42'sini geri kazanılmış kaynaklardan karşıladığı belirtildi. Geri kazanılan su, peyzaj sulama ve soğutma sistemlerinde kullanılıyor.

Türkiye'de TSE ISO 46001 Su Verimliliği Yönetim Sistemi Belgesi ve Mavi Su Verimliliği Belgesi almaya hak kazanan ilk havalimanı olan İGA İstanbul Havalimanı, CDP Su Güvenliği Programı kapsamında 2025 yılında A skoru elde etti.

Yeni yatırımla havalimanının uzun vadeli su güvenliğinin güçlendirilmesi ve tatlı su kaynaklarının korunmasına katkı sağlanması amaçlanıyor.

Buna göre finansal performansını başarılı operasyonel sonuçlarla destekleyen şirket, üçüncü çeyrekte 579 bin net mobil abone kazanırken, faturalı abone sayısını 701 bin artırdı.

Şirketin konsolide gelirleri geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 6,2 artış göstererek 82 milyar liraya ulaştı. Konsolide faiz, amortisman ve vergi öncesi kârı (FAVÖK) yıllık bazda yüzde 6,8 artışla 36,2 milyar liraya yükselen Turkcell, FAVÖK marjını bir önceki çeyreğe göre 2,4 puan artırarak yüzde 41,8'e taşıdı. Şirket, dönemi 6,7 milyar lira net kârla kapattı.

Açıklamaya göre şirketin mobil abone kayıp oranı yıllık bazda 1 puan iyileşerek yüzde 1,6 seviyesine geriledi. Mobil pazarda rekabet koşullarının dengelenmesi, üçüncü çeyrekte mobil kullanıcı başına aylık ortalama gelir (ARPU) seyrini destekledi. Şirket, yılbaşından bu yana hayata geçirdiği fiyat düzenlemelerinin katkısının yılın son çeyreğinden itibaren daha belirgin hale gelmesini öngörüyor.

Sabit genişbant tarafında fiber altyapı yatırımlarını sürdüren Turkcell'in, üçüncü çeyrekte 39 bin net fiber abonesi kazanırken, altyapısını 242 bin yeni haneye daha ulaştırdığı belirtildi.

Şirketin bireysel fiber aboneleri arasında 1000 Mbps ve üzeri hızları tercih edenlerin oranı geçen yılın aynı dönemindeki yüzde 11 seviyesinden yüzde 38'e yükseldi. Yüksek hızlı paketlere geçişlerin ve fiyat düzenlemelerinin etkisiyle bireysel fiber ARPU, geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 2,7 artış gösterdi.

İstanbul Finans Merkezi'nde yeni yerleşke

Turkcell, ekim ayında İstanbul Finans Merkezi'nde yaptığı ofis binası yatırımıyla farklı birimlerini tek yerleşkede toplama yönünde adım attı. Yeni yerleşkenin teknoloji, AR-GE ve destek ekipleri arasındaki koordinasyonu güçlendirerek operasyonel verimliliği artırmayı hedefleyen şirket, gayrimenkul portföyünün verimliliğini yükseltmeye yönelik projelerin yanı sıra alternatif değerlendirme seçenekleri üzerinde de çalışmalarına devam ediyor.

Açıklamaya göre Turkcell, hayata geçirdiği "Turkcell Çözüm Gücü" modeliyle mağaza, çağrı merkezi ve dijital kanalları entegre ederek, müşterilerin işlemlerini farklı kanallar arasında kesintisiz sürdürebilmesi sağladı. Bu süreçte şirketin yapay zeka destekli dijital asistanı Teknocan ile çözümlerin sunulduğu ifade edildi.

Dijital servis tekliflerini "Turkcell One" ile genişleten şirket, Netflix, Disney+, YouTube Premium, Amazon Prime, HBO Max, TV+, Wonjo Kids, fizy Sesli Kitap ve lifebox gibi platformları tek fatura ve tek paket üzerinden kullanıcılara açtı.

Açıklamaya göre, Turkcell'in Techfin segmenti gelirleri, üçüncü çeyrekte yıllık bazda yüzde 8,9 büyüme kaydetti. Bu alanda POS ve mobil ödeme çözümleri sunan Paycell, iş kolunun performansında öne çıktı.

Turkcell Genel Müdürü Ali Taha Koç, Dünya GSM Birliğinin (GSMA) Yönetim Kuruluna ikinci kez seçildi. Koç, aynı zamanda GSMA Teknoloji Grubu Başkanlığı görevini yürütüyor.

"Tarihimizin en yüksek yeni abone kazanımına ulaştık"

Turkcell Genel Müdürü Ali Taha Koç, "2026 yılının üçüncü çeyreğinde güçlü teknoloji altyapımız ve yenilikçi çözümlerimizin katkısıyla operasyonel ivmemizi sürdürürken, gelir büyümemizi hızlandırdık ve karlılığımızı güçlendirdik." ifadesini kullandı.

Rekabetin daha rasyonel ve değer odaklı seyrettiği dönemde, müşterilerin Turkcell'in hizmet kalitesine duyduğu güven ve sunduğu çözümlere gösterdiği ilgi sayesinde güçlü abone kazanımı elde ettiklerini belirten Koç, mobil abone sayılarının 40,6 milyona, sabit genişbant abone sayılarının 3,3 milyona, fiber abone sayılarının ise 2,7 milyona ulaştığını bildirdi.

Koç, kurumsal müşterilerine sundukları uçtan uca teknoloji çözümleri ve techfin alanındaki güçlü performanslarının da gelir büyümesine katkı sağladığını belirterek şunları ifade etti:

"Güçlü operasyonel performansımız ve disiplinli gider yönetimimiz sayesinde FAVÖK marjımız yüzde 44,2 seviyesine yükseldi. Bu başarılı performans, yıl sonu operasyonel karlılık hedeflerimize ulaşacağımıza yönelik güvenimizi daha da pekiştirdi. Turkcell'in 5G yatırımları, müşteri deneyimine ve abone kazanımına yansıdı. Güçlü şebeke altyapımızın desteğiyle 5G teknolojisindeki liderliğimizi değere dönüştürdüğümüz en önemli alanlardan biri olan Sabit Kablosuz Erişimde, Superbox ile müşterilerimize üstün bir bağlantı deneyimi sağlıyoruz. Türkiye'de açık ara lider olduğumuz bu alanda, farklı kullanım ihtiyaçlarına yönelik Superbox seçeneklerimizle 5G'nin sunduğu yüksek hız ve bağlantı kalitesini müşterilerimizin kullanımına sunuyoruz. Güçlü talep ve hizmet kalitemizin katkısıyla üçüncü çeyrekte tarihimizin en yüksek yeni abone kazanımına ulaştık. Aynı dönemde 101 bin net abone kazanarak, 2019'un dördüncü çeyreğinden bu yana en güçlü çeyreklik performansımızı kaydettik. Bu performans, Sabit Kablosuz Erişim alanındaki liderliğimizi daha da pekiştirdi."

Koç, kurumsal müşterilerin uçtan uca dijital dönüşüm ihtiyaçlarına yönelik sunduğu kapsamlı teknoloji çözümlerinin katkısıyla Dijital İş Servisleri gelirlerinin üçüncü çeyrekte yıllık bazda yüzde 65,3 büyüdüğünü ve söz konusu iş kolunun konsolide gelirleri içindeki payının yüzde 13'e yükseldiğini bildirdi.

Turkcell'in yeni nesil teknolojilere yönelik çalışmalarına da değinen Koç, "Dijital altyapı alanında Türkiye'de lider konumda olduğumuz veri merkezi ve bulut hizmetlerimizi, GPU tabanlı bulut çözümleri ve yeni nesil yapay zeka altyapıları alanında yürüttüğümüz çalışmalarla daha da ileri taşımayı hedefliyoruz. 6G, yapay zeka ve yeni nesil dijital altyapılar gibi stratejik alanlarda yer aldığımız uluslararası AR-GE projeleriyle geleceğin teknolojilerinin geliştirilmesine ve küresel standartların belirlenmesine katkı sağlıyoruz." ifadesini kullandı.

"Aktif yenilenebilir enerji kapasitemiz 115,5 megavata ulaştı"

Koç, sürdürülebilirlik hedefleri doğrultusunda yenilenebilir enerji yatırımlarına kararlılıkla devam ettiklerini, üçüncü çeyrekte Ankara'da 16,3 megavat kapasiteye sahip santralleri devreye alarak toplam kurulu saha tipi güneş enerjisi santrali kapasitelerini 175,4 megavata, söz konusu santrallerdeki aktif kapasitelerini ise 90,8 megavata yükselttiklerini kaydetti.

Rüzgar ve diğer güneş enerjisi santralleriyle toplam aktif yenilenebilir enerji kapasitelerinin 115,5 megavata ulaştığını ifade eden Koç, çevresel hedeflerini destekleyen yatırımların, enerji maliyetlerini daha etkin yönetmeye de katkı sağladığını belirtti.

Koç, enerji giderlerinin gelirlerine oranında yıllık bazda 0,5 puan iyileşme sağladıklarına, geçen yılın aynı döneminde yüzde 2,3 olan söz konusu oranın 2026 yılının üçüncü çeyreğinde yüzde 1,8'e gerilediğine dikkati çekti.

Turkcell'in Togg bünyesindeki iştirak payını yükseltme kararı aldıklarını hatırlatan Koç, şunları kaydetti:

"Uzun vadeli yatırım stratejimiz doğrultusunda Togg iştirak payımızı yüzde 23'ten 34'e yükseltmek üzere kasım ayında pay alım sözleşmesi imzaladık. Togg, 2026 yılı ekim ayında Türkiye'de tam elektrikli otomobil satışlarında yüzde 47 pazar payıyla ilk sırada yer aldı. Togg'un mevcut pazar konumu ve yeni modellerle genişleyen ürün portföyünün, satış hacmini ve ölçek ekonomilerini destekleyerek uzun vadeli büyüme fırsatları sunacağına inanıyoruz. Teknoloji altyapımız ve dijital hizmetler alanındaki yetkinliklerimizle de stratejik uyum gösteren bu yatırımın, uzun vadeli hedeflerimize katkı sağlayacağını öngörüyoruz."

Koç, 5G'nin sunduğu olanakları hayatın farklı alanlarında somut değere dönüştürdüklerini belirterek, "İkinci çeyrekte gerçekleştirilen uzaktan ameliyatın ardından üçüncü çeyrekte robotik cerrahi sisteminden alınan görüntü ve sesi Türkiye'de ilk kez 5G altyapımız üzerinden ağ dilimleme teknolojisiyle gerçek zamanlı aktararak, sağlık alanında bir ilke daha imza attık. Bu uygulamalar, 5G'nin sağlık başta olmak üzere farklı sektörlerde sunacağı değeri ve ileri teknoloji çözümleri geliştirme konusundaki yetkinliklerimizi ortaya koyuyor." değerlendirmesinde bulundu.

Darıca Belediyesi tarafından ilçenin spor altyapısını güçlendirmek amacıyla hayata geçirilen Darıca Spor Köyü Projesi’nde çalışmalar başladı.

Yaklaşık 50 dönümlük alanda kurulacak spor merkezinin, farklı branşlarda hizmet vererek gençlerin sporla buluşmasına ve yeteneklerini geliştirmesine imkân sağlayacağı bildirildi.

Darıca Belediye Başkanı Muzaffer Bıyık, çalışmaları başlayan Darıca Spor Köyü’nün proje alanına giderek yürütülen çalışmalar hakkında bilgi aldı. İlçeyi sporun her branşında gelişen bir kent haline getirmeyi hedeflediklerini belirten Bıyık, projenin tamamlanmasıyla Darıca'nın yanı sıra bölge sporuna da katkı sunacak kapsamlı bir merkezin hizmete gireceğini ifade etti.

Yaklaşık 50 dönümlük alanda planlanan proje, ilçenin spor altyapısını güçlendirmenin yanı sıra gençlerin farklı spor branşlarıyla tanışmasını, yeteneklerini geliştirmesini ve profesyonel spor hayatına hazırlanmasını sağlayacak.

Darıca Spor Köyü, farklı spor branşlarının aynı merkezde buluşacağı kapsamlı bir tesis olarak planlandı. Proje kapsamında nizami futbol sahası, atletizm pisti, tribün, soyunma odaları, idari ofisler, sporcu kamp ve eğitim merkezi ile tenis kortu inşa edilecek. Sporcuların antrenman ve eğitim süreçlerini birlikte destekleyecek şekilde tasarlanan tesisin, özellikle genç yeteneklerin keşfedilmesi ve yetiştirilmesine katkı sağlaması amaçlanıyor.

“Gençlerimizin yetişeceği, yeteneklerin keşfedileceği bir merkez oluşturuyoruz”

Spor Köyü projesinin ilçenin gelecek vizyonunda önemli bir yere sahip olduğunu belirten Bıyık, “Biz Darıca’yı sadece bugünün ihtiyaçlarıyla değil, geleceğin beklentileriyle birlikte düşünüyoruz. Gençlerimize daha güzel bir gelecek hazırlamak, onların hayallerine ve yeteneklerine imkân sunmak bizim en önemli sorumluluklarımızdan biri. Spor Köyü projemiz de bu anlayışın önemli bir parçası.  Yaklaşık 50 dönümlük alanda hayata geçireceğimiz bu yatırım, Darıca’nın spor geleceğine önemli katkı sağlayacak.Burada sadece spor tesisleri inşa etmiyoruz. Gençlerimizin yetişeceği, yeteneklerin keşfedileceği, yeni şampiyonların çıkacağı bir merkez oluşturuyoruz. İstiyoruz ki Darıca’nın çocukları ve gençleri her branşta spor yapabilsin. İmkân bulamadığı için hayallerinden vazgeçmesin. Kendilerini geliştirebilecekleri modern tesislere sahip olsun. Atatürk Caddesi Spor Kompleksi ile birlikte bu yatırımlar tamamlandığında Darıca, futbol, basketbol, voleybol, tenis ve atletizm başta olmak üzere birçok branşta güçlü bir spor altyapısına kavuşacak” ifadelerini kullandı.

Açıklamaya göre bu çerçevede Türkiye Emlak Katılım Bankası AŞ, katılım finans alanındaki kurumsal birikimi ve tasarruf finansman sektöründeki tecrübesiyle sektördeki güven ortamının güçlendirilmesi, finansal istikrarın korunması ve vatandaşların herhangi bir mağduriyet yaşamaması amacıyla sürece dahil oldu.

Açıklamada, Emlak Katılım'ın, Katılımevim, Birevim ve İktisat Katılım'ın devrine ilişkin ilgili mevzuat uyarınca gerekli izin ve onayları aldığı belirtildi.

Bu stratejik adımın tamamlanmasıyla Emlak Katılım'ın finans sektöründeki deneyimi ve güçlü kurumsal yapısı üzerine inşa edilen finansal faaliyetlerinin daha geniş kitlelere ulaşması bekleniyor.

Katılımevim ve Birevim'e ilişkin devir sürecinin 17 Eylül'de kamuoyuna duyurulmasının ardından her iki şirketin vadesi gelen teslimatları herhangi bir aksama yaşanmadan gerçekleştirildi ve müşterilerin haklarının korunması öncelikli olarak ele alındı.

Katılımevim, 17 Eylül-8 Kasım döneminde 2 bin 140 konut, 14 bin 355 araç ve 4 iş yeri olmak üzere toplam 16 bin 499 teslimat gerçekleştirdi. Söz konusu teslimatların toplam tutarı 22 milyar 492 milyon 761 bin 573 liraya ulaştı.

Birevim ise aynı dönemde 1468 konut, 5 bin 373 araç ve 41 iş yeri olmak üzere toplam 6 bin 882 teslimat gerçekleştirdi. Şirketin bu dönemdeki teslimatlarının toplam tutarı 10 milyar 560 milyon 502 bin 686 lira oldu.

Sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımda, küresel ekonomide belirsizliklerin öne çıktığı 2026'da sanayi üretiminde dirençli seyrin sürdüğünü belirten Şimşek, üretimin eylülde aylık yüzde 2,1, yıllık yüzde 2,6 arttığını bildirdi.

Ocak-eylül döneminde yıllık yüzde 7,6 artan yüksek teknoloji üretiminin, katma değer ve verimlilik odaklı politikaların sonuçlarını yansıttığını vurgulayan Şimşek, "2026'da ticaret ortaklarımızdaki zayıf talebe rağmen ekonomimizde ılımlı büyüme devam ederken küresel talebin ve finansal koşulların iyileşmesiyle önümüzdeki dönemde üretimdeki görünümün güçlenmesini bekliyoruz. Sanayide üretim kapasitesini, katma değeri ve verimliliği artıracak desteklerimize ve yapısal dönüşüm adımlarımıza devam edeceğiz." ifadelerini kullandı. 

Küresel ekonomide belirsizliklerin öne çıktığı 2026 yılında sanayi üretiminde dirençli seyir sürüyor. Üretim eylülde aylık yüzde 2,1, yıllık yüzde 2,6 arttı. Ocak-Eylül döneminde yıllık yüzde 7,6 artan yüksek teknoloji üretimi, katma değer ve verimlilik odaklı politikalarımızın sonuçlarını yansıtıyor. 2026 yılında ticaret ortaklarımızdaki zayıf talebe rağmen ekonomimizde ılımlı büyüme devam ederken küresel talebin ve finansal koşulların iyileşmesiyle önümüzdeki dönemde üretimdeki görünümün güçlenmesini bekliyoruz. Sanayide üretim kapasitesini, katma değeri ve verimliliği artıracak desteklerimize ve yapısal dönüşüm adımlarımıza devam edeceğiz.

— Mehmet Simsek (@memetsimsek) November 10, 2026

Şirketin servis gelirleri, bu dönemde 84,8 milyar lira olarak gerçekleşirken, faiz, amortisman ve vergi öncesi kâr ​​​​​​​(FAVÖK) 29,5 milyar lira oldu.

Şirketin, Yüksek Enflasyonlu Ekonomilerde Finansal Raporlama ile İlgili Uluslararası Muhasebe Standardı 29 (UMS 29) etkisinden arındırılmış servis gelirleri 81,4 milyar lira, FAVÖK ise 35,4 milyar lira olarak kayıtlara geçti.

Vodafone Türkiye'nin mobil abone sayısı 25,4 milyona ulaşırken, makineler arası iletişim (M2M) dahil toplam mobil abone sayısı 32,7 milyon oldu.

Şirketin faturalı abone sayısı 21,9 milyona yükselirken, toplam bazının yüzde 86,3'ünü faturalı aboneler oluşturdu. Genişbant teknolojilerinde de müşterilerine hizmet sunmaya devam eden Vodafone Türkiye'nin sabit genişbant abone sayısı 1,3 milyon olarak gerçekleşti.

Dijital müşteri sayısı 18,2 milyon

Vodafone'un, Vodafone Yanımda ve Online Self Servis gibi dijital kanallarını kullanan aylık aktif müşteri sayısı 18,2 milyona ulaşırken, dijital kanalları kullanan müşterilerin aylık toplam etkileşimi 289 milyonu aştı.

Söz konusu dönemde Vodafone Türkiye müşterilerinin toplam mobil data kullanımı 3 bin 442 petabyte olarak gerçekleşti.

Açıklamaya göre Vodafone Türkiye, bu dönemde dijital servislerde de gelişme kaydetti. Vodafone'un yeni nesil mobil finans çözümü Vodafone Pay'in ürünlerini kullanan toplam kullanıcı sayısı 10,7 milyona ulaştı.

Vodafone'un 1000'e yakın farklı işlem yapabilen yapay zeka tabanlı kişisel dijital asistanı TOBi, ilk yarıyılda aylık ortalama 6,2 milyon müşteriyle etkileşime geçerken, 16 milyon kez konuşma başlattı.

Temel müşteri süreçleri ve talepleri kapsamında TOBi'ye gelen başvuruların yüzde 92'sinin ilk temas anında çözüme kavuşturulduğu belirtildi.

Açıklamada, "TOBi üzerinden sunulan tarife değişikliği, ek paket satın alma, faturasız hatlar için lira yükleme gibi self servis çözümlerin toplam işlem sayısı 1,2 milyona ulaştı. TOBi, artan kullanımı ve kolay çözüm önerileriyle müşterilerin temel konularını hızlıca çözebilirken, müşteri temsilcilerinin de uzmanlık gerektiren diğer taleplere odaklanmasını sağladı." denildi.

Vodafone'un Türkiye'deki 6. veri merkezi açıldı

Vodafone ve DAMAC Digital işbirliğiyle hayata geçirilen İzmir Veri Merkezi'nin 100 milyon dolarlık yatırımla tamamlanan ilk fazı hizmete açıldı.

Açıklamaya göre, Vodafone'un Türkiye'deki 6. veri merkezi olan tesis, 7 bin 500 metrekarelik alanı, 650'den fazla kabineti, uluslararası standartlardaki kesintisiz çalışan altyapısı ve yapay zeka iş yüklerine uyumlu ölçeklenebilir mimarisiyle Türkiye'nin artan veri işleme ve bulut bilişim ihtiyacına yanıt verecek. Başlangıçta 4 megavat kapasiteyle hizmet verecek merkezin kapasitesinin kısa süre içinde 20 megavata çıkarılması planlanıyor.

Vodafone Türkiye CEO'su Engin Aksoy, 20 yıldır Türkiye'nin toplumsal ve ekonomik gelişiminde önemli bir rol oynadıklarını belirterek şunları kaydetti:

"Ülkemizin potansiyeline ve geleceğine duyduğumuz güvenle bugüne kadar reel değeri 600 milyar lirayı aşan yatırım yaptık. Mobil iletişim teknolojilerindeki uzmanlığımızla müşterilerimizin dijital deneyimini sürekli geliştiriyoruz. Müşterilerimiz için daha fazla değer yaratma anlayışıyla çalışmaya devam ettiğimiz mali yılımızın ilk yarısında servis gelirlerimiz 84,8 milyar lira olarak gerçekleşti. Aynı dönemde dijital kanallarımızı kullanan aylık aktif müşteri sayımız ise 18,2 milyona ulaştı. Dijital teknolojilerin gücüyle kullanıcılarımızın hayatını kolaylaştırmaya, fırsatlara erişimi artırmaya ve geleceğin ihtiyaçlarına bugünden yatırım yapmaya devam edeceğiz​‌."

Açıklamada, eylem planının, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın ortaya koyduğu 2053 net sıfır emisyon hedefi doğrultusunda, Bakanlığın koordinasyonunda, güncel gelişmeler ve yeni öncelikler çerçevesinde güncellenerek Resmi Gazete'de yayımlandığı anımsatıldı.

Türkiye'nin ev sahipliğinde Antalya'da düzenlenen Birleşmiş Milletler (BM) İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi 31. Taraflar Konferansı (COP31) vesilesiyle yayımlanan güncellenmiş eylem planının, Türkiye'nin iklim değişikliğiyle mücadele ve sürdürülebilir kalkınma hedeflerine ulaşma kararlılığının yanı sıra sanayinin ve ihracatın uluslararası rekabet gücünün güçlendirilmesine yönelik önceliklerini de ortaya koyduğuna işaret edilen açıklamada, "En büyük ticaret ortağımız olan Avrupa Birliği (AB) tarafından hayata geçirilen Avrupa Yeşil Mutabakatı kapsamındaki gelişmeler doğrultusunda ilk kez 2021'de yayımlanan eylem planı, kamu kurumlarımızın koordinasyonunda, özel sektörümüz ve ilgili tüm paydaşlarımızla yakın işbirliği içinde yürütülen çalışmalar için kapsamlı bir yol haritası oluşturmuştur." ifadeleri kullanıldı.

"Eylem planı Türkiye'nin yeşil dönüşümüne bütüncül yaklaşım sunuyor"

Açıklamada, aradan geçen dönemde uluslararası iklim ve ticaret politikalarında yaşanan gelişmeler, AB mevzuatındaki değişiklikler ve Türkiye'nin yeni ihtiyaçları doğrultusunda güncellenen eylem planının, 11 ana başlık, 41 hedef ve 142 eylemden oluştuğu belirtilerek, şunlar kaydedildi:

"Türkiye'nin yeşil dönüşüm sürecine yön veren temel politika belgelerinden biri olan yeni eylem planı, karbon fiyatlandırması, sanayinin yeşil ve dijital dönüşümü, döngüsel ekonomi, sürdürülebilir enerji, ulaşım ve tarım ile yeşil finansmanın yanı sıra iklim değişikliğine uyum, adil geçiş, eğitimde yeşil dönüşüm ve uluslararası işbirlikleri gibi alanları da kapsayarak ülkemizin yeşil dönüşümüne bütüncül bir yaklaşım sunmaktadır. İlgili kamu kurum ve kuruluşlarımız, özel sektörümüz ve sivil toplum kuruluşlarımızın katkılarıyla hazırlanan eylem planının, ülkemize hayırlı olmasını diliyor, hazırlanmasında emeği geçen tüm kurumlarımıza ve paydaşlarımıza teşekkür ediyoruz. Önümüzdeki dönemde kamu kurumlarımız, özel sektörümüz ve tüm paydaşlarımızla yakın işbirliği ve koordinasyon içinde çalışarak eylem planında yer alan hedef ve eylemleri kararlılıkla hayata geçirmeye, ülkemizin yeşil dönüşümünü ve küresel rekabet gücünü desteklemeye devam edeceğiz."

Buna göre gelirleri 5,6 milyar lira, faiz, amortisman ve vergi öncesi kârı (FAVÖK) 4,1 milyar lira olarak gerçekleşen şirketin ana ortaklık net kârı da 2,1 milyar liraya ulaştı. Gelirlerini reel bazda koruyan şirket, dönemi kârlılık marjlarıyla tamamladı.

Tekrarlayan gelir sağlayan iş modelleri ve farklı coğrafyalara yayılan operasyonların, şirketin 9 aylık performansını desteklediği belirtildi. Şirketin, aynı dönemde yapay zeka, bulut bilişim ve karbon piyasalarına yönelik çözümlerine yatırım yapmayı sürdürdüğü vurgulandı.

Açıklamaya göre şirketin uluslararası büyümesinde restoran teknolojileri öne çıktı. Yılın ilk yarısında ATP Zenia'nın kullanıldığı restoran sayısı 11 ülkede 4 bini aşarken, Sahra Altı Afrika'daki operasyonları 6 ülkede 800'ün üzerinde restorana ulaştı.

Şirket, yılın son çeyreğinde ATP AiX ve ATP FinX başta olmak üzere yapay zeka odaklı ürünlerini geliştirmeyi, ATP Zenia'nın uluslararası kullanımını yaygınlaştırmayı ve ATP GreenX'in sürdürülebilirlik teknolojileriyle Avrupa pazarındaki faaliyetlerini genişletmeyi hedefliyor.

ATP Capital portföyündeki şirketlerin büyümesini destekleyen ATP'nin, ana faaliyet alanlarını tamamlayan yeni teknoloji ve iş modellerini değerlendirmeyi sürdüreceği ifade edildi.

"Operasyonel ve finansal açıdan istikrarlı performans sergiledik"

ATP CEO'su Ümit Cinali, yılın 9 ayında operasyonel ve finansal açıdan istikrarlı performans sergilediklerini belirtti.

Operasyonel faaliyetlerden elde ettikleri ciroyu yüzde 13,2, FAVÖK'ü de yüzde 26,7 yukarı taşımayı başardıklarını aktaran Cinali, "Bu dönemde, ürün portföyümüzü yenilikçi teknolojilerle geliştirirken uluslararası müşteri ağımızı genişlettik." ifadesini kullandı.

Cinali, büyümelerinin kalıcılığı açısından, çözümlerinin farklı müşterilerde ve coğrafyalarda ölçeklenerek tekrarlayan gelir yaratma kapasitesini önemsediklerine dikkati çekerek, ürün geliştirme yatırımlarını, uluslararası pazarlardaki çalışmalarını ve ATP Capital'in portföyünü bu yaklaşım çerçevesinde yönettiklerini anlattı.

Yılın ilk 9 ayını, uluslararası müşteri sayılarının yurt içindeki müşteri sayılarına yaklaştığı bir yapıyla tamamladıklarını belirten Cinali, şunları kaydetti:

"Aynı dönemde yurt dışı satışlarımızı geçen yılın aynı dönemine göre reel bazda yüzde 39 artırdık. Farklı coğrafyalarda büyümeye yönelik çalışmalarımızın karşılığını, genişleyen müşteri ağımız ve artan yurt dışı satışlarımızla alıyoruz. Çok ülkeli operasyonlarımız ve müşterilerimizin kritik süreçlerinde kullanılan ürünlerimiz, çözümlerimizi yeni pazarlara taşımak için önemli bir deneyim sağlıyor. Önümüzdeki dönemde de mevcut pazarlardaki varlığımızı güçlendirmeye ve bu birikimi yeni iş birliklerine aktarmaya odaklanacağız."

Edirne İpsala’da 265 dekarlık alanda yaban mersini üretim tesisi kuran DCT Trading ve Bluefarm Tarım'ın yüksek teknoloji ve sözleşmeli tarım modeliyle 2031 yılında bin tonluk üretime ulaşarak Türkiye'nin lider üreticisi ve ihracatçısı olmayı hedeflediği bildirildi.

Bluefarm Tarım ile Yunanistan’daki üretim deneyimlerini Edirne İpsala Sarıcaali’de yüksek teknolojiye dayalı yaban mersini üretimine aktarmayı hedeflediklerini dile getiren DCT Trading ve Bluefarm Tarım Yönetim Kurulu Başkanı Levent Sadık Ahmet, bu dev yatırımın Türkiye tarımında katma değerli üretim ve ihracat odaklı büyüme için stratejik bir model oluşturacağını belirtti.

Yaklaşık 265 dekar üzerinde saksıda üretim, özel yetiştirme ortamları, kontrollü sulama ve izlenebilirlik esaslı Türkiye’nin en modern üretim tesisini hayata geçirdiklerini söyleyen Ahmet, “Hedefimiz yaklaşık 150 bin fidan olup anlaşmalı tarımla üretim kapasitemizi daha da büyütmeyi planlıyoruz. Yerel üreticilerle geliştirdiğimiz iş birlikleriyle yaban mersininde sürdürülebilir bir tedarik yapısı oluşturmayı ve yerel kalkınmayı desteklemeyi amaçlıyoruz” ifadelerini kullandı.

Ayrıca, Maxis Girişim Sermayesi Portföy Yönetimi AŞ Karma Strateji Girişim Sermayesi Yatırım Fonu ile Bluefarm Tarım’a önemli yatırımlar gerçekleştirildiğini söyleyen Ahmet, fonun ortaklık oranının yüzde 38,43 seviyesine geldiğini dile getirdi.

“Yalnızca üretim yatırımı değil”

Bluefarm Tarım’ı yalnızca bir üretim yatırımı olarak görmediklerini aktaran Ahmet, “Hedefimiz, modern tarım teknolojileri, veri odaklı üretim sistemleri ve ihracat odaklı bir değer zincirini bir araya getiren örnek bir model oluşturmak. Üretimin tamamı saksılarda gerçekleştirilecek ve sulamadan gübrelemeye, bitki sağlığından iklim kontrolüne kadar tüm süreçler dijital olarak takip edilecek. Bu yatırımımızın temelinde verimlilik, sürdürülebilirlik, izlenebilirlik ve kalite bulunuyor” ifadelerini kullandı.

Ahmet, sözleşmeli tarım anlaşması kapsamında Blueberry Ladies Tarımsal Üretim AŞ, Bluefarm Tarım’a ait araziden kiralama yaparak tamamen modern yöntemlerle yaban mersini yetiştiriciliği yaparak ve yetiştirdiği tüm yaban mersinlerini de anlaşmalı tarım kapsamında Bluefarm Tarım'a satarak satış garantisi altında gelir elde edeceğini dile getirdi.

“Bin ton seviyesine ulaşmayı hedefliyoruz”

Ahmet, "Uzun vadeli hedefimiz, 2031 yılı itibarıyla yalnızca kendi üretimimizle yıllık bin ton seviyesine ulaşmak ve Türkiye’nin en büyük yaban mersini üreticisi ve tüccarı olmak. Bunun yanında sözleşmeli üretim modelimizi yaygınlaştırarak bölgedeki üreticileri de bu büyüme hikâyesine dâhil etmeyi planlıyoruz." dedi. 

“Yaban mersini, Türkiye için bir fırsat”

Türkiye’de yaban mersini yetiştiriciliğini, tarımda katma değeri yüksek ürünlere yönelme açısından önemli bir fırsat olarak gördüğünü aktaran Ahmet, “Türkiye’nin Avrupa pazarına coğrafi yakınlığı, doğru üretim planlaması ve uygun lojistik altyapıyla birleştiğinde önemli avantajlar sunuyor. Modern tarım teknolojilerine yatırım yaparak uluslararası kalite standartlarını karşılayan bir üretim yapısı oluşturmanın, Türk yaban mersininin ihracat potansiyelini geliştireceğine inanıyoruz” ifadelerini kullandı.

İklim değişikliğinin, su kaynakları üzerindeki baskı ve artan gıda talebi, teknoloji destekli ve veri odaklı üretim modellerini her zamankinden daha önemli hale getirdiğine dikkat çeken Ahmet, “Yaban mersini gibi katma değerli ürünler, uygun yetiştirme koşulları ve doğru üretim planlamasıyla Türkiye tarımına yeni fırsatlar sunabilir. Sözleşmeli tarım modelleriyle yerel üreticilerin bu sürece dahil edilmesi de bilgi birikiminin yaygınlaşmasına ve sürdürülebilir bir üretim ekosisteminin gelişmesine katkı sağlayacaktır” dedi.

Ahmet, Türkiye’nin coğrafi ve lojistik avantajlarını modern tarım teknolojileriyle birleştirerek, yaban mersini ihracatında, uluslararası pazarlardaki rekabet gücünü artıracaklarını dile getirdi.

Buna göre şirketin 2026 yılı 9 aylık döneminde konsolide cirosu, geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 6,9 artarak 31,1 milyar liraya ulaştı.

2026'nın 9 aylık döneminde şirketin brüt kârı yüzde 9,1 artışla 7,4 milyar lira, faiz, amortisman ve vergi öncesi kârı (FAVÖK) yüzde 10 artışla 3,7 milyar lira ve FAVÖK marjı 0,3 puan artışla yüzde 11,8 oldu.

Şirketin konsolide dönem net kârı ise 816 milyon lira olarak gerçekleşirken, ihracat geliri dokuz aylık dönemde 2,3 milyar liraya ulaştı.

Açıklamada, yılın üçüncü çeyreğinde operasyonel disiplinini koruyan şirketin, stratejik önceliklerine odaklanarak büyüme ve kârlılık performansını sürdürdüğü belirtildi.

Açıklamaya göre, verimlilik odaklı uygulamalar, maliyet yönetimi ve operasyonel mükemmellik çalışmaları sonuçlara olumlu yansırken, şirketin dayanıklı iş modeli sürdürülebilir büyümesine katkı sağladı.

Yılda yaklaşık 66 milyon tabakta 21,3 milyon haneye ulaşan Besler'in, 2026'nın üçüncü çeyreğinde de tüketici ihtiyaçlarına yanıt veren yenilikçi ürünleriyle kategorilerdeki güçlü konumunu pekiştirdiği vurgulandı.

Gıda sektöründe katma değerli ürünlerle portföyünü geliştiren şirketin, markalarının iletişim faaliyetleriyle tüketicilerle kurduğu bağı güçlendirirken inovasyon odaklı büyümesini sürdürdüğü bildirilen açıklamada şu bilgilere yer verildi:

"Yüzde 32 pazar payıyla dondurulmuş gıdanın lideri SuperFresh'in, değişen tüketici beklentilerinden ilham alan tatlı kategorisindeki yenilikçi ürünü Frulove, SIAL Uluslararası Gıda Fuarı'nda ilk 100 ürün arasına seçildi.

İletişim çalışmalarıyla üçüncü çeyrekte satış ivmesini artıran Frulove, markanın yenilikçi ürün portföyüne katkı sağladı. SuperFresh'in premium restoran deneyimi sunan 'artizan' pizzası da bağımsız araştırma şirketi NielsenIQ'nun (NIQ) en iyi çıkış yapan ürünlerin değerlendirildiği 'Wavemaker' listesinde yer aldı.

Besler, yağ kategorisinde iç pazar, ihracat ve ev dışı tüketim kanallarının tamamında büyümesini sürdürdü. Bizim Yağ ve Terem markaları, 2026'nın 9 ayında toplam satış hacmini artırarak, sektörün üzerinde bir büyüme performansı gösterdi ve yüzde 69,5 pazar payına ulaştı.

Ev dışı tüketim kanalında da satış hacmini güçlendiren şirketin, Türkiye'nin toplam margarin ihracatından aldığı pay yüzde 34'ten yüzde 45'e yükseldi. Bu sonuçlar, Besler'in çoklu satış kanallarındaki büyüme stratejisini güçlendirdi."

"Büyüme stratejisinde inovasyon ve verimlilik ön planda"

Yıldız Holding Gıda Grubu Başkanı ve Besler CEO'su Mert Altınkılınç, 2026 yılının üçüncü çeyreğinde elde ettikleri sonuçların, Besler'in sürdürülebilir büyüme yolculuğundaki kararlılığını ve iş modelinin gücünü bir kez daha ortaya koyduğunu belirtti.

Altınkılınç, bu dönemde şirketin finansal ve operasyonel performansında kaydettiği ilerlemenin yanı sıra Besler'in güçlü markalarının konumunun, inovasyon odağının ve üretim verimliliğinin birlikte oluşturduğu kalıcı değeri yansıttığını anlattı.

Güçlü markaları ve yetkin ekipleriyle, istikrarlı büyümelerini sürdürmeyi hedefleyeceklerini vurgulayan Altınkılınç, şunları kaydetti:

"Köklü kategori deneyimimiz, dünya standartlarındaki üretim altyapımız, tüketicilerimizle kurduğumuz derin bağ ve AR-GE yetkinliğimiz, Besler'i yalnızca bugünün değil, gıda sektörünün geleceğinin de güçlü oyuncularından biri olarak konumlandırıyor. Önümüzdeki dönemde de sürdürülebilir gıdanın geleceğini şekillendirme vizyonumuz doğrultusunda, inovasyona, operasyonel mükemmelliğe, verimlilik odaklı yatırımlara ve katma değerli ürünler geliştirmeye öncelik vereceğiz."

Bursa’nın Mudanya ilçesinde denizcilik faaliyetlerine yönelik yeni bir yatırım için süreç ilerliyor.

Bursa Büyükşehir Belediyesi tarafından Güzelyalı sahilinde yapılması planlanan Yat Limanı, Balıkçı Barınağı ve Çekek Yeri Projesi’nin Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) raporu ilgili Bakanlığa sunuldu. ÇED Yönetmeliği’nin 11’inci maddesi kapsamında yapılan başvurunun ardından projenin inceleme ve değerlendirme süreci başladı. Toplam 153 milyon 707 bin 300 TL yatırım bedeli bulunan proje, Mudanya ilçesi Burgaz Mahallesi’ndeki Güzelyalı sahil bandında planlanıyor. Yaklaşık 167 bin 862 metrekarelik alanı kapsayan proje, yat limanı, balıkçı barınağı ve çekek yeri olmak üzere üç ana bölümden oluşacak.

Güzelyalı’da üç farklı denizcilik alanı planlanıyor

ÇED raporunda yer alan bilgilere göre proje kapsamında yat limanı, balıkçı barınağı ve çekek yeri düzenlemeleri gerçekleştirilecek. Yat limanının gezi ve özel teknelere, balıkçı barınağının balıkçılık faaliyetlerine hizmet etmesi öngörülürken, çekek yeri ise deniz araçlarının karaya alınması ve bakım-onarım faaliyetlerinde kullanılacak. Proje kapsamında oluşturulması planlanan kıyı yapıları, dolgu alanları ve tesislerin çevresel etkileri de hazırlanan ÇED raporunda değerlendirildi. Raporda ayrıca inşaat ve işletme dönemlerinde ortaya çıkabilecek çevresel etkiler ile bu etkilerin azaltılmasına yönelik önlemlere ilişkin bilgilere yer verildi.

İDK toplantısı 3 Aralık’ta

Güzelyalı Yat Limanı Projesi’nin ÇED sürecindeki önemli aşamalardan biri olan İnceleme ve Değerlendirme Komisyonu (İDK) toplantısının tarihi de belli oldu. Bakanlık duyurusuna göre toplantı, 3 Aralık 2026 Perşembe günü gerçekleştirilecek. Toplantıda, projeye ilişkin hazırlanan ÇED raporu teknik ve çevresel yönleriyle ele alınacak. Komisyon değerlendirmesinin ardından projenin sonraki aşamaları şekillenecek. ÇED inceleme sürecinin başlaması projenin çevresel açıdan nihai onay aldığı veya yapım çalışmalarının başlayacağı anlamına gelmiyor. Güzelyalı’da planlanan 153,7 milyon TL’lik yatırımın hayata geçirilmesi için ÇED sürecinin tamamlanması ve gerekli izinlerin alınması gerekiyor.

Buna göre söz konusu ayda takvim etkisinden arındırılmış sanayi üretimi, geçen yılın aynı ayına kıyasla yüzde 2,6 yükseldi.

Sanayinin alt sektörleri incelendiğinde, eylülde madencilik ve taş ocakçılığı sektörü endeksi geçen yılın aynı ayına kıyasla yüzde 1,2, imalat sanayi sektörü endeksi yüzde 2,6, elektrik, gaz, buhar ve iklimlendirme üretimi ve dağıtımı sektörü endeksi yüzde 4 artış kaydetti.

Arındırılmamış sanayi üretim endeksinde de yıllık bazda yüzde 2,62 artış hesaplandı.

Aylık veriler

Mevsim ve takvim etkisinden arındırılmış sanayi üretimi, eylülde bir önceki aya kıyasla yüzde 2,1 arttı.

Sanayinin alt sektörleri incelendiğinde, eylülde madencilik ve taş ocakçılığı sektörü endeksi bir önceki aya kıyasla yüzde 1,1, imalat sanayi sektörü endeksi yüzde 2,3, elektrik, gaz, buhar ve iklimlendirme üretimi ve dağıtımı sektörü endeksi yüzde 0,1 yükseldi.

TÜİK, bazı aylara ilişkin verilerde revizyona gitti.

Buna göre sanayi üretim endekslerinin takvim etkisinden arındırılmış yıllık değişim oranları şöyle:

Buna göre endeks, eylülde bir önceki aya kıyasla yüzde 1,81, geçen yılın aynı ayına göre yüzde 30,8 yükseldi.

Aylık bazda malzeme endeksi yüzde 2,94 artarken işçilik endeksi yüzde 0,23 azaldı.

Yıllık bazda malzeme endeksi yüzde 31,31, işçilik endeksi yüzde 29,84 artış gösterdi.

Bina inşaatı maliyet endeksi, eylülde bir önceki aya göre yüzde 1,24, geçen yılın aynı ayına göre yüzde 29,29 artış kaydetti.

Bir önceki aya göre malzeme endeksi yüzde 2,14 yükselirken işçilik endeksi yüzde 0,32 azaldı. Geçen yılın aynı ayına göre malzeme endeksi yüzde 29,12, işçilik endeksi yüzde 29,59 arttı.

Bina dışı yapılar için inşaat maliyet endeksi, eylülde bir önceki aya göre yüzde 3,61, geçen yılın aynı ayına göre yüzde 35,66 yükseldi.

Söz konusu yapılarda bir önceki aya göre malzeme endeksi yüzde 5,32, geçen yılın aynı ayına göre yüzde 38,07 artış kaydetti.

Bu dönemde işçilik endeksi aylık yüzde 0,11, yıllık yüzde 30,74 yükseliş gösterdi.

Yeni düzenlemeyle peynirlerin üretim, işleme, muhafaza, taşıma ve piyasaya arzına ilişkin kurallar yeniden belirlendi. Tebliğ kapsamında peynir üretiminde süt proteini dışındaki proteinler, nişasta ve nişasta bazlı ürünler, jelatin, soya ürünleri ile süt yağı dışındaki hayvansal ve bitkisel yağların kullanılması yasaklandı. Yalnızca çeşnili taze peynirlerde, stabilizör amacıyla teknolojinin izin verdiği miktarda nişasta kullanılabilecek.

Çiğ sütten veya termizasyon (çiğ sütün işlenmeden veya pastörizasyondan önce raf ömrünü uzatmak ve içindeki mikroorganizma (bakteri) sayısını azaltmak amacıyla uygulanan hafif bir ısıl işlem) uygulanmış sütten üretilen, telemesi haşlanmamış peynirlerin, en az 4 ay olgunlaştırılmadan piyasaya arz edilmesine izin verilmeyecek. Olgunlaştırılmadan satışa sunulacak peynirlerde ise çiğ sütün en az pastörizasyon normlarında ısıl işlemden geçirilmesi gerekecek.

Etiketlere 3 milimetre şartı getirildi

Düzenlemeyle, peynir etiketlerine ilişkin kurallar da değişti. Ürünlerin yağlılık sınıfı ve olgunlaşma durumu, etiketlerde ürün adıyla birlikte belirtilecek. Olgunlaştırılarak piyasaya arz edilen peynirlerde üretim tarihi de gün, ay ve yıl şeklinde yer alacak. Ayrıca olgunlaştırma süresinin, etikette belirtilmesi zorunlu olacak.

Etiketlerde "köy peyniri", "geleneksel peynir", "doğal peynir" ve "çiftlik peyniri" gibi nitelemeler kullanılamayacak. Farklı hayvan türlerinden elde edilen sütlerin karıştırılmasıyla üretilen peynirlerde ise kullanılan süt türleri, miktarlarına göre çoktan aza doğru sıralanarak belirtilecek.

Çeşnili peynirlerde toplam çeşni oranı yüzde 6'yı, çeşnili taze peynirlerde ise yüzde 15'i geçemeyecek. Şeker kullanılan çeşnili taze peynirlerin etiketinde, ilave şeker oranına da yer verilecek.

En az 120 gün süreyle olgunlaştırılarak üretilen kaşar peynirlerinde, "eski" ibaresi kullanılabilecek. Prosesinde pastörizasyona eşdeğer ısıl işlem bulunmayan çiğ sütten veya termizasyon uygulanan sütlerden üretilen telemesi haşlanmamış peynirlerin etiketlerinde, ürün adı ile aynı yüzde ve en az 3 milimetre punto büyüklüğünde "çiğ sütten üretilmiştir" ibaresi bulundurulacak.

Tebliğ kapsamında yer alan ürünlerin etiketinde, peynirin piyasaya sunulduğu biçimine, üretim tekniğine, şekline ve kullanım amacına göre "sürülebilir", "ultrafiltrasyon", "üçgen", "tost, pizza yapımında kullanılabilir" gibi ibareler, tek başına ürün adı olarak kullanılmaması, ürün adı algısı oluşturulmaması ve ürün adının yazıldığı puntodan daha büyük puntoyla yazılmaması kaydıyla kullanılabilecek.

İşletmelere uyum için 30 Nisan 2027'ye kadar süre verildi

Peynirlerin muhafazası, taşınması ve piyasaya arzı sırasında 10 derecenin altındaki sıcaklıklarda tutulması zorunlu hale getirildi. Eritme peynirinin dökme olarak piyasaya arz edilmesi ve telemenin doğrudan tüketiciye sunulması da yasaklandı.

Mevcut gıda işletmecilerine yeni hükümlere uyum sağlamaları için 30 Nisan 2027'ye kadar süre tanındı.

Bu tarihten önce piyasaya arz edilen peynirler, raf ömrü sonuna kadar satışta kalabilecek. Ancak yeni düzenlemeye uygun olmayan dilimlenebilir eritme peynirleri, 30 Nisan 2027'den sonra piyasada bulundurulamayacak.

Tebliğle, kesinleşen vergi ve cezalar ile vadesi geçtiği halde ödenmemiş bulunan vergi ve ceza tutarlarının açıklanmasına ilişkin usul ve esaslar belirlendi.

Buna göre açıklama kapsamına her bir vergi dairesine 5 milyon lira ve üzeri borcu olan veya bu tutar ve üzerinde kesinleşen vergi ve cezası bulunan mükellefler alınıyor.

Bu kapsamda söz konusu mükelleflerin listeleri aralık ayında açıklanacak.

Listeler, 1-15 Aralık'ta Türkiye genelindeki vergi dairelerinde, 16-30 Aralık döneminde ise GİB'in internet sitesinde yayımlanacak.

Açıklama iki liste halinde yapılacak.

Borçlu olanlara ilişkin listelerde, 31 Aralık 2025 itibarıyla vadesi geldiği halde 20 Kasım 2026 itibarıyla ödenmemiş vergi ve cezalar dikkate alınacak.

Diğer listede ise borçlu olup olmadığına bakılmaksızın haklarında vergi incelemesi veya takdir komisyonu kararlarına göre vergi ve ceza hesaplanan mükelleflerden, vergi ve ceza tarhiyatları 1 Haziran 2025-31 Mayıs 2026 döneminde kesinleşenler bulunacak.

Ege Bölgesi’nin küresel ticarette artan jeopolitik riskler, kritik ithalat bağımlılıkları ve tedarik zinciri kırılganlıkları karşısındaki durumunu ortaya koyan Ege Genç İş İnsanları Derneği (EGİAD), hazırladığı ekonomik güvenlik raporuyla İzmir’in bu alanda pilot il olmasını önerdi. Türkiye genelinde 4 bin 524 ürünün incelendiği çalışmada, 312 üründe 10,9 milyar dolarlık ithalatın yüksek kırılganlık taşıdığı belirlenirken, bölge illeri için tedarik güvenliğini güçlendirecek somut adımlar sıralandı.

2027–2029 dönemini kapsayan Orta Vadeli Program’da ekonomik güvenlik ve dayanıklılığın ayrı bir politika başlığı olarak ele alındığına dikkat çekerek EGİAD’ın bu konuyu İzmir ve Ege Bölgesi özelinde verilerle incelediğini belirten EGİAD Yönetim Kurulu Başkanı Kaan Özhelvacı, “Ekonomik dayanıklılığın yalnızca ulusal ölçekte değil, bölgeler ve firmalar düzeyinde de güçlendirilmesi gerekiyor. Amacımız kaygıları çoğaltmak değil, riskleri ölçülebilir ve yönetilebilir hâle getirmek. İzmir, Ege Bölgesi ithalatının yaklaşık yüzde 64’ünü gerçekleştirmesine rağmen özellikle organik kimya girdilerinde yüksek ikame güçlüğü taşıyor. Muğla, Denizli ve Uşak’ta da farklı sektörlerde tedarik riskleri bulunuyor. Veriye dayalı bu yaklaşım, firmalarımızın ve kamu kurumlarımızın doğru öncelikleri belirlemesine yardımcı olabilir” dedi.

Küresel ekonomide yaşanan dönüşümün şirketlerin rekabet koşullarını yeniden şekillendirdiğini ve ekonomik güvenliğin işletmeler için de stratejik öncelik haline geldiğini belirten Özhelvacı, “Ekonomik çeşitlilik, tek başına ekonomik güvenlik anlamına gelmiyor. Farklı sektörlerde faaliyet gösteren şirketlerimiz aynı enerji kaynaklarına, lojistik altyapıya ve kritik ithal girdilere bağımlı olabiliyor. İzmir'in ekonomik avantajlarını sürdürülebilir rekabet gücüne dönüştürmek için tedarik çeşitliliğini artırmalı, enerji ve su güvenliğini sağlamalı, lojistik altyapıyı güçlendirmeli ve teknolojik dönüşümü hızlandırmalıyız” diye konuştu.

İzmir'in ekonomik güvenlik alanında pilot il olması çağrısında bulunan Özhelvacı, “Kentimizin kritik bağımlılıklarını ve altyapı kırılganlıklarını ortaya koyacak bir ekonomik güvenlik haritası hazırlamalı ve İzmir'in OVP kapsamındaki ekonomik güvenlik tedbirleri için pilot il olmasını sağlamalıyız. EGİAD olarak bu çalışmaya katkı vermeye hazırız” dedi.

Yılın ocak-ağustos döneminde sağlık sigortalarında 8 milyondan fazla sigortalı kaydedilirken, Katılım Emeklilik'in de ürünleriyle farklı ihtiyaçlara yönelik kapsamlı sağlık güvencesi sunduğu belirtildi.

Bu kapsamda şirketin hastalık-sağlık branşındaki prim üretimi, söz konusu dönemde geçen yılın aynı aylarına göre yüzde 68,69 artarak yaklaşık 2 milyar 719 milyon liraya yükseldi. Yüzde 28,27'lik reel artış da şirketin prim üretimindeki büyümenin enflasyon etkisinin üzerinde gerçekleştiğini gösterdi.

Bu performansla Katılım Emeklilik, sağlık sigortası prim üretiminde Türkiye genelindeki sigorta şirketleri arasında ilk 10'da yer aldı.

Şirket, katılım sigortacılığı şirketleri arasında ise sağlık branşında ilk sıraya yerleşti. Katılım Emeklilik'in bu branştaki prim üretimi, katılım sigortacılığı şirketlerinin toplam sağlık sigortası prim üretiminin yaklaşık yüzde 58,5'ini oluşturdu.

Açıklamaya göre, sağlık sigortalarındaki gelişimin yanı sıra katılım sigortacılığının genel performansı da sektörün dönüşümünü gösteren önemli veriler sunuyor.

Ağustos sonu itibarıyla tüm sigorta branşlarında toplam prim üretimi geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 28,1 artarak yaklaşık 971,8 milyar liraya ulaştı. Katılım sigortacılığındaki toplam prim üretimi ise yüzde 45,5 artışla 61,6 milyar lirayı aştı.

Açıklamada, "Katılım sigortacılığındaki büyüme oranının sektör genelinin üzerinde gerçekleşmesi, bu alandaki gelişimin dikkati çekici boyutunu ortaya koyuyor. Söz konusu rakamlar sağlık sigortasıyla sınırlı olmayıp katılım sigortacılığının tüm branşlarını kapsıyor. Katılım Emeklilik'in sağlık sigortalarındaki performansı da bu tablonun önemli bir parçasını oluşturuyor." denildi. 

Katılım Emeklilik Genel Müdürü Ayhan Sincek, sağlık güvencesinin, bireylerin ve ailelerin finansal planlamasında önemli bir yere sahip olduğunu belirterek, şunları kaydetti:

"Sağlık harcamalarının bütçeler üzerindeki etkisini yönetebilmek için kişilerin ihtiyaçlarını önceden değerlendirmesi ve kendilerine uygun güvence seçenekleri hakkında bilgi sahibi olması önem taşıyor. Katılım Emeklilik olarak sağlık sigortalarındaki büyümemizi, bu alandaki güvence ihtiyacına yanıt verme ve farkındalığı güçlendirme hedefimiz doğrultusunda değerlendiriyoruz."

COP31’in yeşil sanayi ve su verimliliği hedeflerini Bursa’da somut yatırımlarla destekleyen Yeşil Çevre Hizmet ve İşletme Kooperatifi, atık suyun geri kazanımına yönelik projelerine hız veriyor.

Bursa’nın doğusundaki sanayi kuruluşları ve yerleşim alanlarına hizmet veren kooperatif, günlük 95 bin metreküp atık su arıtma kapasitesi içerisinde 40 bin metreküp suyu ileri arıtma teknolojileriyle geri kazanarak yeniden sanayinin kullanımına sunmayı hedefliyor.

Yeşil Çevre Genel Müdürü Mehmet Aydın, projenin COP31’de öne çıkan iklim dirençli sanayi, kaynak verimliliği ve döngüsel ekonomi hedeflerinin Bursa’daki somut uygulamalarından biri olduğunu belirtti. Aydın, “COP31 vizyonunu Bursa sanayisinde somut yatırımlara dönüştürüyoruz. Sanayide atık suyun yeniden kullanılması, hem su kaynaklarının korunması hem de sürdürülebilir üretim açısından büyük önem taşıyor” dedi.

Bursa’nın doğusundaki organize sanayi bölgeleriyle imzalanan protokoller ve yürütülen ileri arıtma projeleriyle sanayinin su ihtiyacının geri kazanılmış kaynaklardan karşılanmasına katkı sağlamayı amaçladıklarını ifade eden Aydın, COP31’in Türkiye’de düzenlenmesinin çevre teknolojileri ve yeşil dönüşüm yatırımlarının uluslararası görünürlüğünü artıracağını vurguladı.

Türkiye'nin yönünü ağırlıklı olarak güney komşularına çevirmesi sonrası 2024 ve 2025'te devreye alınan ilave kapasitelerle Irak en büyük ihracat pazarı haline geldi. Altyapı hatlarının yenilenmesiyle Suriye'ye de düzenle elektrik akışı sağlanırken, elde edilen rekor ihracat gelirinin yarısından fazlasını bu ülke sağladı.

Batı'da ise Bulgaristan ile değişen ticaret dengeleri sonrası Türkiye'nin, geçmişte elektrik aldığı ülke karşısında net ihracatçı konumuna yükseldiği belirtildi.

Türkiye'nin enterkonneksiyonla ihracat destinasyonlarını artırmasıyla Ocak 2025-Ağustos 2026 arasındaki elektrik ihracatı geliri 500 milyon dolar olarak hesaplandı. Türkiye yalnızca 2025'te ihraç edilen yaklaşık 4 teravatsaat elektrikle 360 milyon dolarla rekor yıllık gelir sağladı.

Türkiye'nin faaliyette olan sınır ötesi hatları 2,6 gigavat ihracat ve 1,3 gigavat ithalat kapasitesine sahipken, aktif olmayan bağlantılar buna dahil edildiğinde 3,2 gigavat ihracat ve 2 gigavat ithalat kapasitesine ulaşılıyor.

Rapora göre, ihracat hatlarının tam kapasite çalışması durumunda Türkiye yaklaşık 28 teravatsaat elektrik ihraç edebilirdi. Bürokratik, teknik ve ekonomik engeller nedeniyle bu potansiyelin ancak yedide biri kullanılabildi.

Elektrik üretiminin yüzde 43'ünü yenilenebilir kaynaklardan karşılayan ve 2035'e kadar rüzgar ve güneş kapasitesini üç katına çıkarmayı hedefleyen Türkiye için enterkonneksiyon hatları aynı zamanda stratejik bir önem taşıyor.

Rapora göre güçlü sınır ötesi bağlantılar, hidroelektrik, rüzgar ve güneş üretiminin zirve yaptığı dönemlerde fazla elektriğin üretim kısıtlamasına gidilmeden ya da aşırı düşük fiyatlara mahkum olmadan ihraç edilmesini, böylece ekonomiye döviz kazandırmasını sağlıyor.

Öte yandan bu bağlantılar, elektrik üretimlerinin yaklaşık yüzde 90'ı ve fazlasını hala doğal gaz ve petrol gibi fosil yakıtlardan elde eden ve yaz aylarında ciddi arz açıklarıyla karşılaşan güney komşularına, Türkiye'nin temiz enerjisine erişerek kronik kesintileri de hafifletme imkanı sağlıyor.

Analize göre, Avrupa ve Kafkasya arasında da benzer bir fırsat bulunuyor. Türkiye, iki bölgeyi Karadeniz'in altından bağlamayı hedefleyen denizaltı kablosu projesine maliyetleri ve süreleri azaltabilecek bir kara yolu alternatifi sunabilir.

Ember Türkiye ve Kafkaslar Bölge Lideri Ufuk Alparslan, bölgesel denklemde enterkonneksiyonun çift taraflı bir kazanım sağladığını belirterek, "Türkiye, Avrupa, Kafkaslar ve Orta Doğu arasında çift yönlü enerji akışını yöneten, arz güvenliğini garanti altına almış bölgesel bir temiz enerji merkezine dönüşebilir. Bunun için enterkonneksiyonda toplam kapasite hedeflerinin, komşu ülkeler bazında somut ve uygulanabilir projelere dönüştürülmesi gerekiyor." ifadelerini kullandı.

Alparslan, COP31'e ev sahipliği yapan Türkiye'nin komşu ülkeleri bir araya getirerek sınır ötesi elektrik ticaretini güçlendirmek, enerji güvenliğini artırmak, arzı çeşitlendirmek ve daha temiz, daha uygun maliyetli bir enerji geleceğine geçişi hızlandırmak için eşsiz bir fırsata sahip olduğunun altını çizdi. ​​​​​​​

Genelgede, iklim değişikliği, sanayileşme, nüfus artışı ve savaşlar gibi küresel gelişmeler nedeniyle önemli ölçüde azalan doğal kaynakların etkili ve verimli şekilde yeniden kullanılabilir hale gelmesi için küresel ölçekte işbirliklerinin kurulmasının gerekli hal aldığı ifade edildi.

Bu çerçevede başta Birleşmiş Milletler ve AB olmak üzere uluslararası kuruluşlar nezdinde yeşil dönüşüme ilişkin çalışmaların hız kazandığına işaret edilen genelgede, bu çalışmalar sayesinde karbon fiyatlandırması, döngüsel ekonomi, yeşil teknolojiler ve sanayinin karbonsuzlaştırılması gibi farklı alanlarda yeni politikaların belirlendiği ve mevzuat düzenlemelerinin yürürlüğe konulduğu belirtildi.

Genelgede, bu gelişmelerle beraber yeşil dönüşümün yalnızca çevre ve iklim politikalarının değil, sanayi, ticaret, yatırım ve rekabetçilik politikalarının da temel belirleyici unsurlarından biri haline geldiği belirtilerek, "Bu süreçte ülkemiz de bütüncül yaklaşımla belirlemiş olduğu 2053 net sıfır emisyon hedefi doğrultusunda yeşil dönüşümü hızlandırmak adına iklim mevzuatının ve karbon fiyatlandırma altyapısının geliştirilmesi, sanayi sektöründe yeşil dönüşümün desteklenmesi, yenilenebilir enerji kapasitesinin artırılması, döngüsel ekonomiye geçiş ve sürdürülebilir üretim uygulamalarının yaygınlaştırılması başta olmak üzere önemli adımlar atmıştır." ifadesi kullanıldı.

Eylem planının uygulanmasına ilişkin gelişmeler çalışma grubu tarafından izlenecek

Türkiye ekonomisinin yeşil tedarik zincirlerine entegrasyonunun güçlendirilmesi, AB ile Gümrük Birliği kapsamında devam eden ekonomik bütünleşme sürecinin ileriye taşınması ve yeşil dönüşümün sunduğu fırsatlardan azami ölçüde yararlanılması amacıyla 2021'de yürürlüğe konulan "Yeşil Mutabakat Eylem Planı"nın, küresel ve bölgesel gelişmeler ile Türkiye'nin yeşil dönüşüm alanındaki politika ve öncelikleri doğrultusunda güncellenmesine ihtiyaç duyulduğu belirtilen genelgede, şunlar kaydedildi:

"Bu kapsamda Ticaret Bakanlığının koordinasyonunda, ilgili kamu kurum ve kuruluşları ile özel sektör paydaşlarının katkılarıyla yeşil ve dijital dönüşümün birlikte ele alındığı ikiz dönüşüm yaklaşımı esas alınarak hazırlanan Yeşil Mutabakat Eylem Planı (2026-2030) Bakanlığın resmi internet adresinde (www.ticaret.gov.tr) yayımlanacaktır. Eylem planında yer alan eylemlere ilişkin gelişmeleri izlemek, değerlendirmek ve gerekli koordinasyonu sağlamak üzere oluşturulan Yeşil Mutabakat Çalışma Grubu, Ticaret Bakanının veya görevlendireceği bakan yardımcısının başkanlığında Çalışma ve Sosyal Güvenlik, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği, Dışişleri, Enerji ve Tabii Kaynaklar, Hazine ve Maliye, İçişleri, Kültür ve Turizm, Milli Eğitim, Sanayi ve Teknoloji, Tarım ve Orman, Ulaştırma ve Altyapı bakanlıklarının ilgili bakan yardımcıları ile Strateji ve Bütçe başkan yardımcısı, Yatırım ve Finans Ofisi başkan yardımcısı ile Yükseköğretim Kurulu başkan vekilinin katılımıyla faaliyetlerini sürdürecektir. Eylem planı kapsamında ilgili kamu kurum ve kuruluşları, sorumlu ve ilgili oldukları eylemlere ilişkin yıllık gelişme raporlarını Ticaret Bakanlığına gönderecekler, eylem planının uygulanmasına ilişkin gelişmeler Yeşil Mutabakat Çalışma Grubu tarafından izlenecek ve değerlendirilecektir. Eylem planı kapsamındaki tüm kamu kurum ve kuruluşlarının üzerine düşen görev ve sorumlulukları hassasiyetle yerine getirmesi, planın uygulanması sürecinde ihtiyaç duyulacak her türlü destek ve yardımın bütün kamu kurum ve kuruluşlarınca titizlikle sağlanması hususunda gereğini rica ederim."

Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi 31. Taraflar Konferansı (COP31), Antalya’da iklim hedeflerinin finansmana ve yatırıma dönüştürülmesi çağrısıyla başladı. Türkiye’nin başkanlığı ve Avustralya’nın müzakereler başkanlığında yürütülen konferansta, temiz enerji yatırımlarının hızlandırılması ve iklim değişikliğine uyum için verilen finansman sözlerinin yerine getirilmesi ortak gündemi oluşturdu.

COP31 Başkanı, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum, Antalya’yı bir “Uygulama COP’u” yapmak istediklerini belirtti. İklim değişikliğinin üretim, ticaret, gıda ve enerji maliyetleri üzerindeki etkilerine dikkat çeken Kurum, bir bölgede yaşanan kuraklığın başka bir ülkede gıda fiyatlarına, taşan bir nehrin ise binlerce kilometre uzaktaki fabrikaların üretimine yansıyabildiğini ifade etti. Kurum, “Bir karar bir şehrin altyapısında yaşamalı. Bir çiftçinin toprağında yaşamalı. Bir fabrikanın üretim hattında yaşamalı. Bir ailenin enerji faturasındaki iyileşmede karşılık bulmalı. Çünkü bir kararın gerçek değeri, insan hayatına dokunduğu anda ortaya çıkar” ifadelerini kullandı.

2035’TE ELEKTRİĞİN PAYI YÜZDE 35’E ÇIKARILACAK

Türkiye’nin başkanlık gündemindeki “35’e 35 Küresel Elektrifikasyon Taahhüdü”ne değinen Murat Kurum, 2035 yılına kadar nihai enerji tüketiminde elektriğin payını yüzde 35’e çıkarma hedefini ortaya koyduklarını belirtti. Yenilenebilir enerji, güçlü şebekeler, depolama kapasitesi, enerji verimliliği, temiz ulaşım ve yeşil sanayinin bu dönüşümün birbirini tamamlayan parçaları olduğunu ifade etti.

COP31 Müzakereler Başkanı, Avustralya İklim Değişikliği ve Enerji Bakanı Chris Bowen da elektriğin bugün küresel enerji tüketiminin yaklaşık beşte birini karşıladığına dikkat çekti. Ulaşım, binalar ve sanayide kullanılan enerjinin önemli bölümünün hâlâ fosil yakıtlardan sağlandığını belirten Bowen, temiz ve dayanıklı enerji sistemleriyle desteklenen elektrifikasyonun enerji güvenliğini güçlendireceğini ve haneleri fiyat dalgalanmalarına karşı koruyacağını kaydetti.

Bowen’a göre yüzde 35 hedefine ulaşılması, yenilenebilir enerji üretiminin yanında modern şebekelere, enerji depolamaya, verimliliğe ve iş gücünün yeni beceriler kazanmasına yatırım yapılmasını gerektiriyor. Ülkeler ise bu dönüşümde kendi koşullarına uygun yollar izleyecek.

FİNANSMAN ARAYAN PROJEYLE YATIRIMCI BULUŞTURULACAK

Bakü’de gelişmekte olan ülkeler için 2035 yılına kadar yıllık en az 300 milyar dolarlık iklim finansmanı hedefi üzerinde uzlaşıldığını, kamu ve özel kaynakların yıllık en az 1,3 trilyon dolara çıkarılması için çağrı yapıldığını hatırlatan Kurum, Antalya’da bu hedeflerin yatırımlara dönüşmesine odaklanacaklarını belirterek, “Şimdi sözün sermayeye, sermayenin yatırıma, yatırımın sonuca dönüşme zamanıdır” dedi.

“İklim Uygulama Köprüsü” ile finansman arayan projeleri yatırımcılarla, teknolojiye ihtiyaç duyan ülkeleri çözüm sağlayıcılarla buluşturmayı amaçladıklarını ifade etti. İklim yatırımlarının ertelenmesinin maliyetine de işaret eden Kurum, bugün yapılmayan dayanıklılık yatırımlarının gelecekte afet zararlarını artırabileceğini, zamanında sağlanmayan uyum finansmanının ise insani krizleri büyütebileceğini belirtti.

YENİLENEBİLİR ENERJİDEN 500 MİLYAR DOLAR TASARRUF

BM İklim Değişikliği İcra Sekreteri Simon Stiell, büyük ölçekli yenilenebilir enerji projelerinin yüzde 90’ının artık fosil yakıt alternatiflerinden daha ucuz olduğunu belirtti. Buna rağmen iklim mücadelesindeki ilerlemenin hız ve adalet bakımından yetersiz kaldığını ifade etti.

Stiell’in paylaştığı verilere göre yenilenebilir enerji, küresel ölçekte geçen yıl yaklaşık 500 milyar dolar, bu yılın ilk yarısında ise 265 milyar dolar daha tasarruf sağladı. Fosil yakıt maliyetlerindeki dalgalanmaların haneleri zorladığına ve enflasyonu artırdığına dikkat çeken Stiell, temiz enerji ve iklim değişikliğine uyum yatırımlarının ekonomik faydalarının daha geniş kesimlere ulaştırılması gerektiğini vurguladı. COP31’in küresel hedefleri ve ulusal planları uygulanabilir adımlara dönüştürmesi gerektiğini belirten Stiell; uyum finansmanının üç katına çıkarılması, ülkelerin taahhüt edilmiş kaynaklara erişiminin kolaylaştırılması ve küresel yenilenebilir enerji kapasitesinin 2030’a kadar üç katına çıkarılması için somut çözümler istedi.

“FİNANSMANA EN ÇOK İHTİYAÇ DUYANLAR EN AZ ERİŞİYOR”

Geçen yıl temiz enerjiye yaklaşık 2,2 trilyon dolar yatırım yapıldığını, bu tutarın fosil yakıtlara yönelen yatırımın yaklaşık iki katına ulaştığını belirten Bowen, temiz enerji dönüşümünün küresel ekonomide yatırım, sanayi ve istihdamı yeniden şekillendirdiğini ifade etti.

Bununla birlikte, uygulanabilir enerji dönüşümü ve uyum planlarına sahip çok sayıda ülkenin ihtiyaç duyduğu hızda, ölçekte ve koşullarda finansman bulamadığını, iklim finansmanına en fazla ihtiyaç duyan ülkelerin kaynaklardan en az yararlananlar olduğunu vurguladı.

Bowen, Avustralya’nın Pasifik’teki COP öncesi toplantılarda küçük ada devletleri ve en az gelişmiş ülkeler için finansmana erişimi hızlandırmayı ve kolaylaştırmayı amaçlayan bir açıklama ve eylem planı başlattığını belirtti. Yatırıma hazır projelerin geliştirilmesi, kamu ve özel yatırımların birlikte harekete geçirilmesi ve kaynakların ihtiyaç duyulan zamanda ülkelere ulaşması gerektiğini ifade etti.

TÜRKİYE VE AVUSTRALYA’DAN ORTAK KARAR GİRİŞİMİ

Öne çıkan başlıklardan biri de Türkiye ve Avustralya’nın öncülüğünde, içeriği ülkeler arasındaki müzakerelerle şekillenecek bir COP31 kararı hazırlanması oldu. Kurum ile bu yönde ilerlemek üzere anlaştıklarını belirten Bowen, metnin uzun bir siyasi deklarasyon yerine iklim hedeflerinin uygulanmasını hızlandıracak adımlara odaklanmasını amaçladıklarını kaydetti.

Kararın ülkelerin ulusal koşullarına saygı göstermesi, hükümetlere ve yatırımcılara güven vermesi, 1,5 derece hedefini erişilebilir tutacak uygulamaları hızlandırması hedefleniyor. Bowen, kararın kapsamı konusunda görüş ayrılıkları olacağını kabul ederken, uzlaşmanın izin verdiği en iddialı ve sonuç odaklı metin için çalışacaklarını belirtti.

Konferans gündeminde 160’ın üzerinde madde ve 60 esaslı müzakere görevi bulunuyor. Adil Geçiş Mekanizması’nın işler hale getirilmesi, emisyon azaltımına yönelik uygulama ve yatırımların hızlandırılması, uyum çalışmalarının güçlendirilmesi ve iklim finansmanına erişimin iyileştirilmesi, sonuç alınması beklenen başlıklar arasında yer alıyor.

102 lider Antalya için katılım bildirdi

Türkiye'nin ev sahipliğinde bugün Antalya'da başlayan COP31'de liderler 11-12 Kasım'da buluşacak. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı'nın açıklamasına göre 102 ülkeden lider ve 300'ü aşkın bakan katılım bildirdi. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın ev sahipliğindeki Liderler Zirvesi'ne Brezilya Cumhurbaşkanı Luiz Inácio Lula da Silva, Birleşik Krallık Başbakanı Andy Burnham ve Avustralya Başbakanı Anthony Albanese'nin katılması bekleniyor. Ermenistan Başbakanı Nikol Paşinyan da Antalya'ya gitmeyi planladığını açıklarken, Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif ve Bangladeş Başbakanı Tarık Rahman'ın da katılması öngörülüyor. Liderler, ulusal iklim politikalarını açıklamanın yanı sıra enerji dönüşümü, finansman ve iklim değişikliğine uyum toplantılarında bir araya gelecek.

Bangladeş'ten hibe temelli finansman talebi

Bangladeş, COP31'de iklim finansmanının hibe ağırlıklı sağlanmasını ve yüksek emisyonlu ülkelerin sorumluluklarını yerine getirmesini isteyecek. Başbakan Tarık Rahman'ın 11-12 Kasım'daki Liderler Zirvesi'ne katılacağını açıklayan Dışişlerinden Sorumlu Devlet Bakanı Shama Obaed Islam, ülkenin uyum çalışmalarını da gündeme taşıyacağını bildirdi. Dakka'nın talepleri arasında afetlere hazırlık, iklim değişikliğine uyum ve kayıp ve zararlar için erişilebilir finansman bulunuyor.

Elektrifikasyonda 2035 için yüzde 35 önerisi

COP31'de enerji gündeminin öne çıkan başlıklarından biri, elektriğin nihai enerji tüketimindeki payının 2035'e kadar yüzde 35'e çıkarılması önerisi olacak. Ulaşım, sanayi ve binalarda fosil yakıtlar yerine elektrik kullanımını artırmayı amaçlayan öneri, 11 Kasım'daki liderler toplantısında ele alınacak. "35'e 35" başlıklı oturum, temiz enerji dönüşümüne odaklanacak. Önerinin uluslararası taahhüde dönüşüp dönüşmeyeceği ise Antalya'daki görüşmelerde netleşecek.

Şebeke ve depolama taahhütlerinde uygulama gündemi

COP29'da verilen elektrik şebekesi ve enerji depolama taahhütlerinin uygulamaya geçirilmesi, bugün Antalya'da görüşülecek. Türkiye, Azerbaycan, Uluslararası Enerji Ajansı ve Uluslararası Yenilenebilir Enerji Ajansı'nın katıldığı toplantı, önceki taahhütlerle COP31'in elektrifikasyon hedefleri arasındaki bağlantıya odaklanacak. Yenilenebilir elektriğin sisteme alınmasını sağlayacak şebeke yatırımları, depolama ve sistem esnekliği, COP31 Başkanlığı'nın temiz enerji gündeminde yer alıyor.

Tepki alımlarının güçlendiği geçtiğimiz hafta, yabancılar bekle gör stratejisini bırakıp alım ağırlıklı işlemlere döndü. BIST 30 kapsamındaki 23 hissede yabancı payı arttı ve 13 tahtada fiyat yükselişiyle yabancı girişi uyumlu seyretti. Yabancılar geçtiğimiz hafta en fazla alımı 1,92 puan artış ile THY hissesinde gerçekleştirdi. Dokuz aylık dönemde gelirini %42 büyümeyle 981 milyar TL’ye çıkaran THY hissesinde, yabancı payı %24,06’ya çıktı. Yatırımcıların ilgisi fiyatı %23,55 yukarı taşırken BIST 30 Endeksinde geçtiğimiz hafta en fazla yükselen hisse konumuna geldi.

Migros temettü avansı veriyor

Haftanın beş işlem gününün tamamında düzenli yabancı girişi yaşayan tek şirket Migros oldu. Yabancı fonlar paylarını 1,55 puan artırarak %42,96’ya çıkardı. 11 Kasım günü hisse başına brüt 6,49 TL avans temettü ödemesi yapacak olan şirket fiziki büyümesine devam ediyor. Ekimde 13 yeni mağaza açtığını duyurdu ve toplam mağaza sayısının 3.827’ye çıktığını belirtti.

Bankacılıkta üçüncü çeyrekte beklentileri aşarak 10,35 milyar TL kâr elde eden İş Bankası’nda yabancılar dört gün boyunca düzenli alım yaptı. Paylarını 1,11 puan artırarak %25,90’a çıkardılar. Banka yönetimi, yılın son çeyreğinde marj genişlemesinin kârlılığı desteklemesini bekliyor. Ancak ücret ve komisyon gelirinin hedefin altında kalma ihtimali dikkat çeken bir diğer ayrıntı.

Aselsan’da sakin birikim

Geçtiğimiz hafta Aselsan’ın fiyatı ile yabancı takası ters yönde hareket etti. Hissenin fiyatı düşerken yabancı 1,22 puan artışla payını %52,20’ye yükseltti. Güçlü siparişler almaya devam eden şirket, yurt dışından son olarak 1,1 milyar dolarlık iş aldı. Yılbaşından bu yana gelen işler yıllık gelirinin üç katına çıkarak 655 milyar TL’ye ulaştı.

ZEYNEP'E SOR

KATILMA BELGESİ Mİ, YATIRIM BELGESİ Mİ?

Katılma belgesi; profesyonel yönetim, likidite, risk dağılımı, düşük bütçeli erişim, şeffaflık. Yönetim ücreti, kontrol eksikliği, sınırlı getiri.

Yatırım belgesi; yüksek kâr, bağımsız fiyatlama, erken aşama giriş, odaklı ortaklık. İflas riski, likidite engeli, uzun vade, operasyonel yorgunluk.

Zayıf finansallar sonrası hasılat ve kâr marjı beklentisini aşağı yönlü revize etti

Arçelik'in dokuz aylığa göre yıl sonu kârlılık beklentisi nedir? ● Hilmi Dolu

Hilmi; Arçelik, yılın dokuz aylık döneminde satışlarını %12 düşüşle 435,3 milyar TL'ye geriletti. Dönem sonunu ise azaltsa da 4,6 milyar TL zararla kapattı. Mevcut tablonun ardından şirket, yurt dışı hasılat beklentisini düşük çift haneli düşüş yönünde aşağı çekti. FAVÖK marjı hedefi %5,75-6,00 aralığına, yatırım harcamaları da 200-225 milyon euro bandına indirdi. Daralan yurt dışı talebi ve zayıflayan operasyonel kârlılık bu güncellemede belirleyici faktör oldu. Küresel pazarlardaki durgunluk şirketin büyüme ivmesini baskılamaya devam ediyor.

Dolaylı iştirakinin Romanya'daki GES yatırımı için finansman sürecini tamamladı

Mercan Kimya'nın Romanya'daki yatırımıyla ilgili gelişme ne durumda? ● Kemal Özge

Kemal; Mercan Kimya'nın dolaylı iştiraki üzerinden Romanya'da 4,83 MWp kurulu güce sahip bir GES yatırımı bulunuyor. Geçtiğimiz temmuzda santralin finansmanı kapsamında gerekli krediyi temin ettiğini duyurdu. Toplam 3,4 milyon euro büyüklüğündeki kredi 15 yıl vadeli olacak. Tutarın 1,6 milyon eurosu yatırım kredisi ve 2 milyon Rumen leyi finansman kredisi kapsamında kullanılacak. Söz konusu krediyle birlikte yatırım için uzun vadeli proje finansmanı modeliyle destek sağlamış oldu. Firma yılın dokuz ayında gelirini %4, dönem sonu kârını %26 artırdı.

YATIRIM FONLARI

IRV fonu, istatistiksel arbitraj stratejisiyle son bir yılda %41 kazandırdı

İstanbul Portföy'ün yönetimindeki İstatistiksel Arbitraj Serbest Fon (IRV), piyasadaki riskleri gözeterek istikrarlı bir yükseliş eğilimi ile hareket ediyor. Bununla birlikte toplam değeri ağustosta 382,2 milyon TL'ye kadar çıksa da sonrasında küçüldüğü gözlendi. Kasımın ilk haftası toplam hacmi 134,9 milyon TL düzeyinde duruyor. Son bir yılda ağustos hariç diğer aylar sürekli nakit çıkışı yaşandı. Kasımda çıkan tutar 20,7 milyon TL. Yatırımcı sayısı iki aydır azalırken şimdilerde 49 seviyesinde. Fonun temel stratejisi, istatistiksel arbitraj fırsatlarını değerlendirmek üzerine kurulu. Bu doğrultuda şekillenen portföyünün %63,79'u hisse senetlerinden, %26,91'i finansman bonosundan meydana geliyor. Son bir yılda %41,21 yükselen portföy, aynı süreçte %3,4 çıkan BIST 100 Endeksini hayli aştı.

TAHVİL

Deniz Faktoring, piyasadan TLREF + %0,80 faizle 600 milyon TL borçlandı

Deniz Faktoring, nitelikli yatırımcılara yönelik 06.11.2026 vade başlangıç tarihli bono ihracı gerçekleştirdi. Toplam tutarı 600.000.000 TL olan bononun yıllık faizi TLREF+%0,80 düzeyinde bulunuyor. 182 gün vadeli ve tek kupon ödemeli bono, 07.05.2027 tarihinde itfa edilecek. Kupona isabet eden faiz oranı değişen TLREF'e göre belirlenecek. 6 Kasım tarihli Türk Lirası Gecelik Referans Faiz Oranı (TLREF) %35,82 seviyesinde bulunuyor. Verilen %0,80 ek getiri, yatırımcıya değişken faizli kazanç sağlıyor. Bono, piyasa koşullarıyla karşılaştırıldığında yatırımcı için makul bir alternatif olarak değerlendirilebilir. İhraç, şirketin kısa vadeli finansmanını karşılamasını sağlarken, piyasada TRFDZFK52717 kodu ile işlem görecek.

ŞİRKET PANOSU

Şirket haberlerinde bugün önemli ne var?

KOROPLAST

Ana ortak sahip olduğu payları satmak üzere görüşmelerini gizlilikle yürütüyor

Koroplast'ın %55,04 ile hakim ortağı konumunda bulunan Korozo Ambalaj elindeki payı satmak üzere görüşmelerde bulunuyor. Satış için başlatılan süreçte, hakim ortak birden fazla potansiyel alıcıyla gizlilik sözleşmesi imzaladı. Ağustosta alınan süreci gizli tutma kararı, bilginin piyasada yaygınlaşması sebebiyle iptal edilirken gelişmeler yatırımcılarla da paylaşıldı. Henüz bağlayıcı teklif olmasa da sürecin somutlaştığı anlaşılıyor. Büyük ortak değişimleri veya stratejik ortaklıklar, şirketlerin vizyonuna yeni bir soluk getirmesi açısından yakından izlenmeli.

DOĞUŞ OTOMOTİV

Skoda'nın Irak pazarındaki binek araç distribütörlüğü için ilk imzalar atıldı

Doğuş Otomotiv, 30 yılı aşkın süredir Türkiye sınırlarında iş birliği yaptığı Volkswagen Grubu çatısı altındaki Skoda Auto ile Irak pazarında faaliyet göstermek üzere bir niyet mektubu imzaladı. Bu anlaşma kapsamında Skoda markalı binek otomobillerin Irak pazarındaki satış ve satış sonrası servis hizmetleri Doğuş tarafından yürütülecek. Sektörün daralma yaşadığı bir süreçte, şirketin sınır ötesi pazarlara yönelmesi stratejik bir coğrafi genişleme adımı olarak okunmalı. Irak gibi gelişmekte olan bir pazara giriş yapılması, uzun vadede gelirin büyümesini destekleyecek.

ALARKO CARRIER

Gebze fabrikasındaki üretimi şubatta sonlandırsa da Eskişehir tesisi sürecek

Alarko Carrier, ana ortaklar arasındaki pay devri ve faaliyet ayrıştırma anlaşması gereğince, Gebze tesisindeki üretimi önümüzdeki yıl şubat sonunda durduracak. Toplam üretim maliyetinin %55 oranındaki kısmını ve hasılatın %13'ünü oluşturan operasyonun kapanmasıyla 183 kişi işten çıkarılacak ve yaklaşık 293 milyon TL tazminat ödenecek. Eskişehir tesisindeki faaliyetler ise devam edecek. Ortaklık yapısındaki değişiklik ve tesislerdeki operasyonel değişiklikler, uyum sürecinde ciro kaybı sorunu barındırsa da kurumsal stratejinin belirginleşmesi açısından önemli.

HİSSEDEKİ FON PAYLARI

Gen İlaç, son bir ayda sert fiyat düşüşü yaşarken şimdilerde toparlanma eğiliminde

Gen İlaç'ta fonlar satış ağırlıklı işlemlerde bulunuyor. Portföylerindeki miktar %69,10 ile toplamda 18,95 milyon lot azalarak 8,47 milyona indi. Hisseyi bulunduran fon sayısı 24'ten 13'e geriledi. Z30KP.F fonu 6,74 milyon lot ile en fazla satışı yaparken, KPA fonu 1,5 milyon lot ile en çok alımı gerçekleştirdi. Gen İlaç için öneride bulunan herhangi bir kurum bulunmuyor. Hissede fonların belirgin şekilde satış yaparak paylarını azaltma yoluna gittiği gözleniyor. 13 fon payını sıfırlarken 2 fon ilk defa aldı.

Orta Doğu petrolünde savaş döneminde yükselen fiyat primleri, bölgeden artan sevkiyat ve Asya’daki rafineri talebinin yavaşlamasıyla savaş öncesi seviyelere geriledi. Üreticilerin eylül ve ekim aylarında ihracatı artırması, Hürmüz Boğazı’ndan geçen gemilere yönelik saldırılar sürmesine rağmen piyasada arz fazlası yaratıp Arap petrolünü ucuzlattı.

Aramco’dan varil başına 2 $ indirim 

● Suudi Arabistan’ın petrol devi Saudi Aramco, Asya müşterilerine sattığı Arab Light petrolünün aralık ayı fiyatını varil başına 2 dolar indirerek piyasaları şaşırttı. Fiyatlar 88 doların biraz üzerinde. Kasım ayına göre yapılan indirimle fiyat, Umman/Dubai ortalamasının 6,50 dolar altına çekildi. Böylece Arab Light’ın Asya satış fiyatı, Mayıs 2020’deki pandemi döneminden bu yana en düşük seviyeye geriledi. Aramco’nun bu hamlesi, Ortadoğu petrolünde savaş döneminde yükselen fiyat primlerinin hızla çözülmesinin en güçlü işaretlerinden biri oldu. 

● Aramco, Kuzeybatı Avrupa ve Akdeniz’e yönelik tüm petrol türlerinin aralık fiyatlarını da varil başına 1 dolar düşürürken, ABD satış fiyatlarında değişikliğe gitmedi. 

● Dubai ham petrolünün nakit priminin varil başına 65 sente kadar düşmesi, temmuzdan bu yana en düşük seviyeye işaret etti. Prim geçtiğimiz hafta 1,55 dolara yükselse de geçen ayki yaklaşık 8 dolarlık ortalamanın oldukça altında kaldı. Dubai petrolünün satış fiyatı 97.17 dolar civarında. 

● Umman petrolünün primi de 95 sente kadar gerileyerek temmuzdan bu yana en zayıf seviyesini gördü. Fiyatlar 95.50 dolar civarında. Geçen ayki işlem döneminden kalan ve aralık ayında yüklenecek satılmamış Umman, Murban ve Irak petrolü kargoları da fiyatlar üzerinde baskı oluşturdu.

Körfez petrolü piyasaya geri dönüyor

Kpler verilerine göre, Orta Doğu'dan petrol akışları boru hatları üzerinden yapılan sevkiyatlar dahil eylülde günlük ortalama 17,1 milyon, ekimde ise 16,3 milyon varil oldu. Birleşik Arap Emirlikleri'nin Murban ihracatı eylülde günlük 2,4 milyon varille rekor kırarken, ekimde yaklaşık 2 milyon varile geriledi. Ülkenin ham petrol üretimi de eylülde günlük 3,9 milyon varilin üzerine çıkarak savaş öncesindeki 3,4 milyon varil seviyesini aştı. Irak'ın petrol akışları ise ekimde günlük 3,35 milyon varile yükseldi. HSBC, beklenenden hızlı ihracat toparlanmasını gerekçe göstererek Suudi Arabistan'ın dördüncü çeyrek petrol üretimi tahminini günlük 6,3 milyon varilden 8,3 milyon varile çıkardı.

Asya’da rafinerilerin iştahı kesildi

Arz artışına karşılık Asya'da petrol talebi fiyatları destekleyecek güçte değil. Çin'in beklenenden yüksek yakıt ihracat kotası açıklaması, bölgedeki ürün arzının artacağı beklentisini güçlendirerek rafineri marjlarını baskıladı. Asya rafinerilerinin benzin kârı şubat sonundan bu yana en düşük seviyeye gerilerken, düşük kükürtlü dizel marjı eylül ortasındaki 87 doların üzerindeki rekor seviyeden 60 doların biraz üzerine indi. Batı Afrika ve Brezilya petrolünün Çinli alıcılara daha yüksek indirimlerle sunulması da Körfez üreticileri arasındaki rekabeti artırıyor.

Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı’nın (TEPAV) Türkiye’de yoksulluğun seyrini inceleyen serisinin dördüncü çalışması, “Yoksulluk Miras Kalmasın: Türkiye’de Çocuk Yoksulluğu ve Doğum Yardımı” başlığıyla yayımlandı. TEPAV Kalkınma Programı Direktörü Ekrem Cunedioğlu ile Politika Analisti Sercan Sevgili tarafından yapılan çalışmaya göre Türkiye’de çocuk yoksulluğu 2014-2025 döneminde yüzde 30.2 ile yüzde 32.7 arasında değişti. 2025 yılında ise 0-17 yaş grubundaki çocukların yüzde 31’ine karşılık gelen 6.7 milyon çocuk yoksulluk sınırının altında kaldı. Dört yıl boyunca aynı hanede yaşayan ve ilk yılında yoksul olan, hanede 62 yaş ve üzeri kimsenin bulunmadığı hanelerin incelendiğinde ilginç sonuçlar ortaya çıktı.

Buna göre dört yıl boyunca çocuk bulunmayan hanelerde yaşayanların yüzde 60,9’u son yılda yoksulluk eşiğinin üzerine çıktı. 4 yıl içinde çocuk sayısı değişmeyen hanelerde yoksulluktan çıkış oranı yüzde 38.2 olurken, dönem içinde çocuk sayısı artan hanelerde ise bu oran yüzde 29 olarak hesaplandı. 

Ayrıca 0-14 yaş grubundaki çocukların yüzde 22,6’sının sürekli yoksul olduğu belirlendi. Eurostat verilerine göre yoksulluk veya sosyal dışlanma riski altındaki çocukların oranı Türkiye’de yüzde 37,6, AB ülkelerinde ise ortalama yüzde 24.3 oldu. Çalışmaya göre çocuk yoksulluk oranı hanelerdeki çocuk sayısına göre büyük farklılıklar gösteriyor. Örneğin dört ve daha fazla çocukla evlerde yüzde 64 olarak hesaplandı. Aynı bölgede yaşayan ve benzer özelliklere sahip haneler karşılaştırıldığında, dört veya daha fazla çocuklu haneler ile tek çocuklu haneler arasındaki yoksulluk olasılığı farkı 28,7 puan oldu. 

Yüksek gelirliler çocuklara daha fazla harcıyor 

En yüksek gelirli beşte birlik gruptaki hanelerin çocuk başına çocuğa özgü harcamaları, en düşük gelirli grubun 19,4 katına ulaştı. Aynı grupların genel tüketim harcamaları arasındaki fark ise 5,4 kat oldu. Okul öncesi eğitime yapılan harcamada ise bu oran 54.3 kat oldu.

■ Fon malvarlığının hukuka aykırı biçimde azaltılması sorununa karşı zarara uğrayan fonlar için Kurul kararıyla olağanüstü tasfiye ve hukuka aykırı çıkarılan değerlerin geri kazanılması mekanizması. 
■ Fonu zarara uğratanların gerektiğinde şahsen sorumlu tutulması, piyasa suiistimallerinde sorumluların netleştirilmesi. 
■ İdari ve adli cezaların ağırlaştırılarak caydırıcılığının artırılması. Yatırımcı Tazmin Merkezinin teşkilatının, yetkilerinin ve gelir kaynaklarının güçlendirilmesi. 
■ Merkezi takas kuruluşları için kurtarma ve tasfiye çerçevesi oluşturularak, sermaye piyasasında risk merkezi işlevine yasal dayanak sağlanması. 
■ İhraç süreçlerinin sadeleştirilmesi ve sürdürülebilirlik alanında Kurula düzenleme yetkisi verilmesi. 
■ Sermaye piyasası kurumlarının itibarını zedeleyen asılsız yayınların suç olarak düzenlenmesi.

Bir 10 Kasım olayı

Öğretmen, elindeki kitabı kaldırıp ön sıradaki, köyden gelen öğrenciye sordu: “What is this?“Öğrenci cevap verdi: “It is e bok“. Diğer öğrenciler gülüştü. Ama öğretmen çok sevecen biçimde köyden gelen öğrencinin omuzuna elini koyup ve gülümseyerek şöyle dedi: “Evladım senin o dediğin, pislik, pislik. This is a book“. Böylece Gatenby’nin kitabının kitap olduğunun bir kez daha altı çizilmişti.

Olay, Merzifon Ortaokulu’nda birinci sınıfta İngilizce dersinde geçiyordu. Öğretmen, aynı zamanda okulun müdürü Kenan Bey idi. İngilizce öğretmenimizin yokluğunda bir süre onun yerine dersimize girmişti. Sanırım kendisi de İngilizceyi yeni öğreniyordu. Ellili yaşlarda, sırım gibi, yakışıklı birisi idi. Şık giyinirdi, ceketi altında hep yeleği olurdu. Biz öğrencilere karşı hep sevecendi. Tam bir İstanbul beyefendisi idi. Öğretmenlerle ilişkilerinde saygılı duruşunu uzaktan bile fark etmek mümkündü.

Bir 10 Kasım’da okulun bahçesindeki Atatürk’ü anma töreni sırasında talihsiz bir olay yaşandı. Ata’ya saygı duruşuna yeni geçmiştik. Birden arkalardan Hayri Öğretmen’in sesi duyuldu “Bir dakika, şapkasını çıkarmayanlar var“. O sakin Müdür Kenan Bey, bunu Ata’ya saygısızlık olarak değerlendirdi. Belki Hayri Öğretmen ile aralarında önceden bir şeyler yaşanmıştı. Ve bir ok gibi Atatürk büstü yanındaki yerinden fırladı, sesin sahibine tepki gösterdi. “Atatürk ilkelerine karşı geliyorsunuz“ diye bağırdı. Hayri Öğretmen de okulda Atatürkçü bir öğretmen olarak bilinirdi. O da bu tepkiyi içine sindiremedi. Aslında olay, iki taraf için de tam bir yanlış anlaşılma idi. Hayri Öğretmen, Müdür Kenan Bey’i bir yumrukta yere yıktı ve üstüne eğilerek yakasına sarıldı. Hayri Öğretmen cüsseli biri idi; onu ayırmak zor olacaktı. Ancak Müdür Yardımcısı Sabahattin Bey’in üstün gayreti ile kavganın uzaması önlendi. Ama herkes büyük bir şaşkınlık içindeydi.

Bu olaydan sonra Müdür Kenan Bey de Hayri Öğretmen de başka okullara atandı.

Ne zaman 10 Kasım gelse o talihsiz olayı ve müdürümüzü hatırlarım.

OECD araştırması

Söz müdürlerden açılmışken müdürlerle ilgili bir araştırmanın sonuçlarını paylaşmak istedim. OECD, 2008 yılından beri okul müdürleri ve öğretmenlere ilişkin TALIS denen(Teaching and Learning International Survey) bir araştırma yapıyor. Son araştırma olan “TALIS 2024“ sonuçlarına geçen ay web sitelerinde yer verdiler (https://www.oecd.org/en/publications/the-value-of-school-principals-in-talis-2024_a2cdb777-en.html)

TALIS 2024, içinde Türkiye’nin de bulunduğu 55 eğitim sistemindeki 280 bin öğretmen ve 17 bin müdürün (Principal) katılımı ile yapılmış. Bu araştırmadaki Türkiye ile ilgili, önemli gördüğüm bazı sonuçları aşağıda vereceğim. (Burada (T) Türkiye sonuçlarını, (O) OECD ortalamasını gösterecektir.)

A- Öğretmenler, müdürlerin liderliğini iki boyutta değerlendirmişler. Birinci boyut öğretimle ilgili. Bu, “Instructional Leadership" diye tanımlanıyor. Değerlendirilmede, “Katılıyorum“ ve “Kuvvetle katılıyorum“ cevabı verenlerin yüzdeleri alınmış. Değerlendirmeler şöyle:

1- Müdür, yeni öğretme pratikleri (Teaching practices) geliştirmek için öğretmenler arasındaki işbirliğini teşvik eder: T: %82, O: %86

2- Müdür, öğretme becerilerini geliştirmek için öğretmenlerin sorumluluk almalarını sağlar: T:%82, O: %85

3- Müdür, öğretmenlerin öğrencilerin öğrenmeleri ile ilgili sorumluluk hissetmelerini sağlar: T: %86, O: %86

Öğretmenlerin değerlendirdikleri ikinci boyut, ilişki ile ilgili. Bu, “Relational Leadership“ olarak tanımlanıyor. Değerlendirmeler şöyle:

1- Müdürün okul için açık ve net bir vizyonu vardır: T: %81, O:%87

2- Müdür, öğretmenleri önemli kararlarda bir söz söylemeleri için cesaretlendirir: T:%75, O:%88

3- Müdürün öğretmenlerle iyi profesyonel ilişkisi vardır: T: %83, O: %86

4- Müdürün velilerle iyi profesyonel ilişkisi vardır: T: %86, O: %91.

Eğer bir müdürün bu iki boyuttaki liderliği güçlü ise böyle müdür “Değerli“ (Valued) olarak nitelendiriliyor. Değerli müdürler okullarda olumlu iklim yaratıyor, öğretmenlerin gelişmesine yardımcı oluyor. Bütün bunlar da öğrencilerin daha iyi yetişmesine neden oluyor.

B- Türkiye’deki müdürlerin %89’u işlerinden memnun imiş. OECD ortalaması: %94

C- Stres kaynağı sorusuna verilen cevaplarda “Oldukça“ ve “Çok“ cevabı verenlerin yüzdeleri de şöyle

1- Okul disiplinini sağlamak: T: %63, O: %47

2- Öğrencilerinin başarılarından sorumlu tutulmak: T: %56, O:%42

3- Çok fazla idari iş: T: %56, O: %68

Bir yorum

Araştırmadan görüldüğü gibi, bizim müdürlerin değerlendirilmesi OECD ortalamasına göre geride kalıyor. Ama çok da geride değil. Ancak temennim, bu rakamların doğruyu yansıtması... Zaten TÜİK’in açıkladığı enflasyon rakamlarına şüphe ile bakıyordum. Ama son fon vurgunundan sonra artık bende her rakama şüphe ile bakma refleksi gelişti.

Bütün araştırmalar ve yaşadıklarımız gösteriyor ki, okullar için müdürlerin liderliği önemlidir. Bu nedenle müdür atamalarında da ana kriter, liyakat olmalıdır.

Atamalarda liyakat olmadığında kurumların nasıl çürüdüğünü yaşayarak gördük. Ama eğitim kurumu, finans kurumlarından da önemlidir. Eğitim ile beşeri sermayeye yatırım yapılır. Çocuklar, gençler bir ülkenin geleceğidir. Eğitimde yapılan yanlışlar, ülkenin geleceğinden çalmak demektir.

Son söz

Bizim zamanımızda ilkokullarda müdüre “Başöğretmen“ denirdi. Tabi ki, en büyük Başöğretmenimiz de Gazi Mustafa Kemal Atatürk idi.

Atatürk, eğitimi Türkiye Cumhuriyeti’nin temel taşı ve çağdaşlaşmanın en önemli aracı olarak görmüştür. Eğitim alanında millilik, bilimsellik, akılcılık ve de halkçılık ilkeleri ışığı altında çok köklü değişimlere imza atmıştır. Medreseler kapatılmış, eğitimde de laik bir anlayış benimsenmiştir. Ülkedeki tüm eğitim kurumları Milli Eğitim Bakanlığı’na bağlanmış, eğitim birliği sağlanmıştır. Harf Devrimi ile Latin alfabesine geçilmiş, okuma yazma kolaylaştırılmıştır. Millet Mektepleri açılmış ve Atatürk Başöğretmen unvanı ile buralarda ders vermiştir; halka okuma yazma öğretilmiş, hesap ve sağlık gibi temel bilgiler verilmiştir. Karma eğitime geçilerek orta öğretimde de kız ve erkek öğrencilerin bir arada eğitim görmesi sağlanmıştır. Üniversite reformu ile İstanbul Darülfünunu, İstanbul Üniversitesi’ne döndürülmüştür. Köy Enstitüleri kurulmuştur. Milli Kültür alanında Tarih ve Dil Kurumları kurulmuştur.

Nerdeyse yüzyıl önce böylesine çağdaş bir yaklaşımı sahneye koyan Ulu Önder Atatürk’ü yine minnet ve saygıyla anıyoruz. Ruhu şad olsun…

Haldane bunu 2014’te söylemişti ki 2008’in yaraları henüz tam geçmemişti. Fazla finans ve fazla mikro ekonomik düşünmek her zaman işe yaramıyor. Mikroya açıklama düzeyinde çok önem verebiliriz ki ben yöntemsel olarak bu pozisyona yakınım. Ama ülke, hele hele dünya çapında bakarken makro çerçeveye, düzenlemeye ve kurumlara/kurumsal tasarıma öncelik vermek lazım. Bu nedenle sistem küresel sistem olarak yönetilirken, OTC’lerin merkezi biçimde alınıp satılabilmesinden tutalım bankaların sermaye/risk karakteristiklerinin özelliklerine kadar yine merkezi ölçekte belirlenmesi gerekiyor. Aynı yıl De Larosiere de sistemi “yok-sistem” olarak betimlemişti. Yine Haldane’e göre küresel ticaret ve küresel finans aynı dönemlerde artıp azalıyor fakat bu “tarihsel korelasyon” bir yana miktarlar ve oranlar çok farklı: 1980’de global ticaret ve global finans dünya GSYH’sinin ¼’ü iken, 2010’da global finans dünya ticaretinin 9 katına ulaşmıştı. Global finans 2024 itibariyle dünya milli gelirinin yüzde 71’i ve 1980’de ancak yüzde 25’iydi. Öte yandan entegrasyonun olumlu etkileri verilerde pek de bulunamıyor. Dünya ticaretinin gelişimi ve ticarete açıklık olumlu refah etkileri yarattı ve bu etkiler hesaplanabiliyor. Lakin finansal genişleme ve bütünleşme için durum aynı değil. Sistem dinamiği açısından bakılırsa bazı sistemlerin “connectivity” (bağlanabilirlik, bağlantısallık) özelliği şokları massetmelerine yardımcı oluyor. Fakat şoklar fazla büyükse sistemler bazen de şokları genele yayan bir mekanizmaya dönüşüyorlar. İki tarafı da keskin bir kılıç denebilir. Fazla finans reel ekonomiye başlangıçta fayda sağlayabilir ama sonunda bayağı zarar vermesi daha olasıdır.

Bir başka gösterge küresel finans piyasalarının entegrasyon düzeyiyle alakalı. Gerçekten de dinamik-entegre bir sistem dinamiğinden bahsedebiliyor muyuz? Bu durumda düzenlemenin de sistemik olması gerekecek çünkü sistemler en zayıf halkaları kadar güçlüdür. 1880-1929 arası Feldstein-Horioka katsayısı orta seviyede finansal entegrasyona işaret ediyor. 1929 sonrası 50 yıl finansallaşma kış uykusuna yatıyor. Ancak son 35 yılda her şey değişti ve finansallaşma o kadar ‘tam’ hale geldi ki –2008 sonrası biraz azalsa da- 2008 yılında iç tasarruflarla iç yatırımlar arasındaki korelasyon sıfıra düşmüştü. Yatırımlar tasarruflara göre otonom gibiydi ki bambaşka bir dünyada Kalecki bunu öne sürmüştü. Tamamen dış kaynakla finansman mümkün hale gelmişti. Ancak zamanla varlık fiyatlarında süreklileşen bir co-variation (ortak değişim) artışı yaşandı: Davranışsal finans literatürü hisse senedi piyasasının “random walk” izlemediği, ortalamaya yakınsadığına, trend gösterebildiğine ve co-variation etkisinin son 60 yıldır bono piyasası dahil yaygınlaştığına işaret ediyor.

Dinamik-entegre sistem olarak finansal ağın sermaye yeterliliğiyle ölçülen şoka dayanma gücü ve şok karşısındaki performansını gösteren bir grafiğe bakılabilir. Bir noktaya kadar entegrasyon faydalı; ama sonra? Co-variation olasılık dağılımının kuyruğuna yakın bir bölgede güçleniyor: Tek bir ortak sistemik faktörün getirileri birlikte hareket ettirdiğini görüyoruz. Portföy içi çapraz korelasyonların etkisinden kurtulmak için önlem aldığını sanan Wall Street bu işin firma ve portföy seviyesinde başarılamayacağını 2008’de gördü.

Son 50 yılda finansal sistemin işleyişi değişti. Keynes zamanındaki gibi dış ticareti geliştirmek –korumacılığa geri dönüşü ve dolayısıyla savaşı engellemek- için Bretton Woods kurumlarını tasarlamak, ama finansı ulusal çerçevede tutmak mümkün değil. Sistemik tasarımdaki büyük problem hala “eski fikirlerin” gölgesinde küçük değişikliklerle vakit kaybedilmesi olabilir mi? Oysa en az beş önemli değişiklik var. (i) uluslararası finansal sistemin kendisi de küreselleşti (ii) finansal kumarbazlık yasallaştı (iii) algoritmik ve yüksek frekansta “dark pools” içinde yapılan menkul kıymet alım satımı –kamuya kapalı özel işlem grupları oluştu (iv) bankalar ve bankacılar değişti (v) derecelendirme kuruluşlarının rolü ve önemi farklılaştı. Bir örnek: Her tür Ponzi mümkün ama fark etmek da daha kolay. Cevaplar da aynı türden olmalı.

Gelecekte de finansal krizler olacak. Ama hiçbiri bir öncekine benzemeyecek. Yerel mali piyasalardan ulusal ölçeğe çıkıldıkça nasıl ulusal ölçekte kurumsallaşma sağlandıysa, küresel finans dünyasında da küresel ölçekte düzenleyici ve yönetişimi sağlayan kurumlar olmalı. Bu kurumlar “küresel kamu malları” üreten kurumlar olarak görülmeli. BIS yeterli değil. Korumacılığa geri dönmenin ne mümkün ne istenir olduğu kanısındayım. Çin’e bakmak yeter: İçe kapanmak istiyor mu? Hayır, tam tersine. Bu görüş doğruysa globalleşme değişerek sürecek/sürüyor ve eninde sonunda bir «küresel finansal düzenleyici» ve bir küresel «son kredi mercii» oluşacak. Aksi takdirde nakit akışı durmuş yapay zekâ firmalarının –grafikte görünen- aşırı borçlanmasına engel olunamıyor.

Fon krizinin ardından ekonomin çarkları yavaşlamaya başladı. Ekonomik aktivitelerin daralması zayıf talep nedeniyle azalan likidite şirketlerin Q4 ve 2027 yılında en stratejik ve önemli konusu olacak. Bireyler bizim hesabımıza göre Fon, Hisse Senedi ve Altın’ın değer düşüklüğü nedeniyle  (mevduat ve Yastık Altı) 3,6 trilyon TL, USD bazında 106 milyar USD 2 ay içinde servetlerinden kaybettiler. Kayıp, Fon’dan 979 milyar TL, Hisse Senedinden 1,016 milyar TL, Altın’dan 2,061 Milyar TL olur iken TL mevduatta 135 milyar TL artışla servetleri iki ay içinde eridi ve Tüketici Güven Endeksi Eylül’de 92’den 85’e geriledi.

1- Son 10 yıla baktığımda 7 baz ve üzerinde Tüketici Güven Endeksi 4 defa düşmüş, Eylül 2018’de 89’dan 81’e, Mayıs 2019’da 84’ten 77’e, Ağustos 2023’te 80’den 68’e ve geçen ay Ekim 2026 da 92’den 85’e düştü. Daha önceki her düşüşte Tüketici Güven Endeksi tekrar aynı seviyelere gelmesi için 5-6 ay süre geçiyor. Daha kötüsü Tüketici Güven Endeksi’nden her düşüşü izleyen yılda ekonomi daha yavaş büyüyor. 2019 yılında ekonomi %1,9, 2020 yılında % 1,6 ve 2024 yılında ise % 3,6 büyüdü. Bu büyüme hızları tarihi ortalamaların (% 4,5)  çok altında.

2- Kredi Kartı harcamalarındaki reel büyüme hız kesti ve yavaşlıyor. Bireyler servet etkisi ile para harcamak istemiyorlar. Kredi Karı harcamalarını geçen yılın aynı ayı Ekim-Ekim karşılaştırdığımızda %10 civarında olan reel büyüme %3’e kadar geriledi. Bireyler harcamak istemiyor.

3- Ekim 2026’da sorunlu krediler (NPL)’de çok büyük artış kaydedildi. Geçen yılın aynı ayında 29,5 milyar TL sorunlu krediler bu yılın aynı ayında % 132 artarak 68,5 milyar TL olmuştur. KOBİ kredileri %181, Bireysel Krediler % 138 ve ticari+kurumsal krediler ise % 77 artmıştır. Geçen aynı döneminde kredi maliyeti (NPL giderlerin toplam krediye oranı) % 1,65 iken bu yılın aynı ayında % 2,9 olmuştur. NPL’de bu hız devam eder ise Bankacılık sektörünün karlılıkları üzerinde büyük baskı oluşturacaktır. Eylül sonunda 914,6 milyar TL olan NPL 1 ayda % 7,5 artarak 983,1 milyar TL’na ulaşmıştır. Teorik olarak bu artış böyle devam eder ise 1 yıl sonraki NPL 2,34 trilyon TL olur ve sektör açısından yönetilmesi zor olur. Bu nedenle bu trendin durdurulması lazım.

4- PMI Endeksi 47,9’dan 47’3’e geriledi. Daha kötüsü ülkemizin lokomotif endeksi otomotivde PMI endeksi 43’e geriledi.

5- Eylül 2026’da 101,3 olan Ekonomi Güven Endeksi Ekim 2026’da 97,3’e geriledi.

Özetle ekonomide öncü göstergeler büyüme açısından negatif, ekonomi soğuyor ve yavaşlayacağız. Bu nedenle ekonomi yönetiminin son günlerde odak olduğu fon krizinden biraz daha fazla zamanını büyümeye ve ekonominin canlanmasına ayırmalıdır. Ekonomi soğuduğunda çarklar yavaşlamaya başladığında zamanında alınmayan önlemlerin daha fazlası alınmak zorunda kalınabilir.

Bizim önerilerimiz:

1- TCMB para politikasını enflasyondan büyümeye ve ekonomik aktivitelerin artırılmasına yönelik olarak değiştirmelidir. Artık Ülkemizin önceliği Enflasyon değil ekonominin canlanmasıdır. Bu nedenle politika faizi ekonomik canlılığı sağlayacak seviyede olmalıdır.

2- Kredi büyümesine konulan kısıtlar veri bazlı kaldırılmalıdır.

3- TL ve YP Reeskont Kredilerinin TCMB tarafından limiti artırılmalıdır.

4- İhracat, döviz kazandırıcı faaliyet ve yatırımlarda krediler selektif bir şekilde desteklenmelidir.

5- Türk Eximbank sigortalı işlemlerde finansmana ulaşmayı kolaylaştırma için Türk Eximbank ile Ticari Bankalar arasında protokol yapılmalıdır.

6- Döviz Dönüşüm Desteğinde (DDD) firma üst limiti kaldırılmalı ve katma değerli ürün ihracatı ve döviz kazandırıcı faaliyetlerin finansmanında üst oran olan %6 uygulanmalıdır.

7-  YTAK kredilerinde faizin asgari %30 seviyesi kaldırılarak mevcut Politika Faizi*%70 oranı  % 25,2 oranı uygulanmasına başlanmalıdır.

8- İhracat ve Döviz Kazandırıcı Faaliyetlerin finansmanı kredi büyümesine girmesin.

9- Yatırım kredilerinde YTB’nin olmadığı durumlarda yatırımcının maliyetlerini artıracak KKDF uygulanmasın.

10- Yurt dışında yerleşiklere yapılan konut satışları da Reeskont kredileri ve DDD’i kapsamına alınmalıdır.

Beklenenin ötesinde ivmelenme ile sonuçlanan seçimlerin ardından yatırımcıların piyasa fiyatlamalarına yönelik tepkileri ilk etapta karışık olsa da devamında ciddi satış baskısı ve ayrışmaları beraberinde getirdi. Bilhassa son dönemde zaten eleştiri ve ihtiyata maruz kalan teknoloji ve AI yatırımlarının sorgulanması, yatırımcıların gelecek dönem için taşıdıkları rahatsızlığı da üst safhaya taşıdı. Tüm bunlar olurken, ABD tahvil faizlerindeki gerileme devam etti, güvenli liman algısı büyük oranda korundu, Amerikan doları ise bir miktar değerlendi.

Tüm bunların olup bittiği ortamda küresel hisse senetlerinin %2’nin üzerinde değer kaybettiğini not düşelim. Öte yandan Türk lirası cinsinden değerlenen varlıklarda ise dünyanın tersine gidişat bu kez farklı yönde devam etti. BIST nezdinde yedi haftalık satış döngüsünün ardından USD bazında %6.28, TL bazında ise %6.72’lik yükselişler takip edilirken, ABD seçimlerine nazaran ana belirleyici konumuna petrol fiyatlarındaki geri çekilişin geldiğini söylemek yanlış olmaz. Brent’e ait vadelilerin %16 düşüşle dört hafta sonra ilk kez eksiye dönüşü, ithalatçı konumdaki Türkiye fiyatlamalarını destekledi. Elbette burada uzun düşüş serisinin getirdiği ve nispeten cazip görülen çarpan değerleri ve önemli sayıda şirket hisse fiyatının geri çekilmiş olmasını da unutmamak gerek. Bu arada sınırlı da olsa tahvilin kısa tarafında faiz düşüşü görüldü ve 2y vadeli %39.49 ile haftayı tamamladı.

Görünen o ki ABD siyaseti biraz daha gergin bir patikaya giriş yapıyor. Gelecek iki yılın getirecekleri sadece ABD varlıklarını değil, muhtemel politika değişimleri paralelinde globali ve bizi de etkileyecek. En önemli kırılım ise uluslararası analistlere göre Orta Doğu ve İsrail politikasında gerçekleşebilir. Bunun siyasi yansımalarından ziyade emtia ve ara ürünlerdeki fiyat gelişmeleri açısından seyri bizim için çok daha önem arz ediyor. Kısa vadede fon krizinin yansımaları, haber akışı, ara ödemelerin seyri, tasfiye süreci gibi başlıkları izler pozisyonumuzda değişiklik yok. Bu hafta TCMB’nin düzenleyeceği yılın son Enflasyon Raporu sunumu, son gelişmeler ve 2027 mesajları açısından önemli olacak.

3 Kasım’da yapılan ara seçimlerden Demokratlar büyük bir zaferle çıktı. Bu sonucun elbette birçok nedeni var. Ancak sonuçlara bakınca teknoloji dünyasının pek alışık olmadığı yeni bir siyasi dinamiğin ortaya çıktığını görüyoruz. Amerikalılar, özellikle de yaşadıkları bölgelerde devasa veri merkezleri kurulmasına karşı giderek daha güçlü tepki gösteriyor.

Üstelik bu tepki yalnızca Demokrat seçmenlerden gelmiyor. Cumhuriyetçi seçmenler de mahallelerinde, kasabalarında veya şehirlerinde yeni veri merkezleri istemiyor. Yapay zekâ konusunda kutuplaşmış Amerika, iş elektrik faturalarına ve su kaynaklarına geldiğinde şaşırtıcı biçimde ortak bir noktada buluşuyor.

Teknoloji devleri maliyeti hesaba katmalı

Son birkaç yıldır Microsoft, Google, Amazon, Meta ve OpenAI gibi şirketlerin yapay zekâ altyapısına yönelik yatırım yarışını izliyoruz. Milyarlarca dolarlık veri merkezi projeleri, devasa enerji anlaşmaları, yeni çip siparişleri…

Bu tesisler elektrik şebekesine bağlanıyor, soğutma için su kullanıyor ve büyük araziler kaplıyor. Şebekenin genişletilmesi gerekiyorsa bunun maliyetinin kime yansıyacağı tartışma konusu oluyor. Buna karşılık inşaat tamamlandıktan sonra sağladıkları kalıcı istihdam, yatırımın büyüklüğüyle karşılaştırıldığında sınırlı kalabiliyor.

Bir Amerikan vatandaşının gözünden bakalım. Evinizin yakınında milyarlarca dolarlık bir tesis kuruluyor. Elektrik talebi artıyor, su kaynakları üzerinde baskı oluşabileceği konuşuluyor. Siz ise bu yatırımın kendi hayatınıza ne kazandıracağını tam olarak göremiyorsunuz.

İşte teknoloji şirketlerinin ekonomik hesabıyla seçmenin günlük hayatı arasındaki gerilim burada başlıyor.

Seçimlerde veri merkezlerinin kurulmasını sınırlama veya zorlaştırma yönündeki çok sayıda söylem seçmenlerin desteğini aldı. Teksas gibi geleneksel olarak Cumhuriyetçilerin güçlü olduğu eyaletlerde bile veri merkezi karşıtlığı siyasi karşılık buldu.

Bu tabloyu yalnızca Demokratların teknoloji karşıtlığı olarak okumak hata olur. Aslında karşımızda daha temel bir mesele var: Yerel halk, büyük teknoloji şirketlerinin yatırımlarının maliyetini üstlenmek istemiyor.

Yıllarca teknoloji şirketleri, yatırımın büyüklüğünü ve yaratacağı ekonomik hareketliliği öne çıkararak yerel yönetimlerden destek aldı. Vergi avantajları, altyapı kolaylıkları ve hızlandırılmış izin süreçleri bu modelin parçasıydı.

Bu konuların artık seçim sonuçlarını etkileyebildiğini görüyoruz.

OpenAI bile yaklaşımını değiştirdi

Seçimlerin hemen ardından OpenAI’ın veri merkezlerine ilişkin yeni taahhütler açıklaması oldukça dikkat çekici.

Şirket, kullandığı elektriğin ve gerekli altyapının maliyetini üstlenme, su kaynaklarını korumaya yönelik planlar hazırlama, yerel topluluklarla daha şeffaf ilişkiler kurma ve bazı gizlilik anlaşmalarından vazgeçme sözü verdi.

Bence bu gelişme, seçim sonuçlarının teknoloji sektörü üzerindeki etkisini gösteren önemli işaretlerden biri. Aynı zamanda doğru düzenlemelerin yatırımları mümkün kılabileceğini de gösteriyor.

Düne kadar veri merkezi yatırımlarını neredeyse tartışılmaz bir teknolojik zorunluluk olarak sunan şirketler, bugün yerel halkı ikna etmek için yeni modeller geliştirmek zorunda kalıyor.

Teknoloji şirketleri açısından artık yalnızca finansman bulmak, arazi satın almak ve enerji bağlantısı sağlamak yeterli olmayacak. Toplumsal kabul de yatırımın önemli koşullarından biri hâline gelecek.

Gelelim asıl soruya.

Bence Amerika’da veri merkezi yatırımlarının tamamen durmasını beklemek gerçekçi değil. ABD ile Çin arasındaki teknolojik rekabet, yapay zekâya yönelik artan talep ve büyük teknoloji şirketlerinin stratejik hedefleri böyle bir duruşa izin vermeyecektir.

Yatırımların yavaşlaması ve maliyetlerinin yükselmesi olası. Bu nedenle yasaklar yerine enerji, su ve altyapı yükünü adil dağıtan öngörülebilir kurallar gerekiyor.

Üstelik bu gelişmeler finansal piyasaların yapay zekâ yatırımlarının geri dönüşünü daha fazla sorgulamaya başladığı bir döneme denk geliyor.

Burada ilginç bir çelişki var. Yapay zekâya olan talep artmaya devam ederken, bu talebi karşılayacak altyapıyı inşa etmek hem siyasi hem ekonomik açıdan zorlaşıyor.

Bu durum teknoloji şirketlerini daha verimli yapay zekâ modellerine, mevcut veri merkezlerinden daha yüksek kapasite elde etmeye ve alternatif yatırım bölgelerine yöneltebilir.

Türkiye açısından bakacak olursak veri merkezi yatırımlarını çekmek isteyen ülkeler arasında rekabet artabilir. Türkiye de bu yarışta önemli fırsatlar yakalayabilir. Rönesans Holding’in Ankara Temelli’de başladığı veri merkezi yatırımı bu açıdan yerinde bir adım. Benzer yatırımların artmasını destekliyorum.

Ancak enerji, şebeke, su ve yenilenebilir enerji birlikte planlanmalı. Yatırımlar, açık ve öngörülebilir kurallarla desteklenmeli.

Sanayide üretim süreçlerinin, karayolu taşımacılığının, limanların ve denizcilik faaliyetlerinin elektrifikasyonu, fosil yakıtlara bağımlılığı azaltmanın ve enerji güvenliğini güçlendirmenin temel araçları arasında görülüyor.

COP31 Eylem Gündemi kapsamında açıklanan yeni yatırım planları da bu dönüşümün ölçeğini ortaya koyuyor. Zirvenin öne çıkan hedeflerinden biri, 2035 yılına kadar küresel nihai enerji talebinin yüzde 35’inin elektrikle karşılanmasını öngören 35x35 girişimi. Bu hedefe ulaşmak için elektrik üretim kapasitesinin artırılması kadar, şebekelerin güçlendirilmesi, enerji depolama yatırımlarının yaygınlaştırılması ve elektrik kullanımının yeni sektörlere taşınması gerekiyor.

89 enerji şirketinden yıllık 156 milyar dolarlık yatırım planı 

COP31 kapsamında açıklanan en dikkat çekici gelişmelerden biri, Utilities for Net Zero Alliance (UNEZA) üyelerinin yatırım taahhütleri oldu.

Abu Dhabi National Energy Company (TAQA) ve İngiltere merkezli SSE eş başkanlığında faaliyet gösteren, 89 büyük enerji şirketinden oluşan ittifak, elektrik şebekeleri, yenilenebilir enerji ve enerji depolama alanlarında yıllık en az 156 milyar dolarlık birleşik yatırım planı açıkladı.

Bu tutar, geçen yıla göre yüzde 5, 2024 yılına göre ise yüzde 35 artış anlamına geliyor.

Yatırım planlarının büyüklüğü kadar, şebeke altyapısında kaydedilen ilerleme de dikkat çekici.

UNEZA üyeleri, 2025 yılında 21 bin kilometreden fazla yeni elektrik şebekesi inşa etti. Bu rakam, 2024 yılında gerçekleştirilen 14 bin kilometrelik yatırımın yüzde 50 üzerinde.

İttifakın verdiği karşılaştırma oldukça çarpıcı: Bir yılda inşa edilen yeni şebekelerin uzunluğu, dünyanın çevresinin yarısını dolaşmaya ve Dubai, Bakü, Belém ile Antalya’yı birbirine bağlamaya yetecek düzeyde.

İngiliz enerji şirketi SSE de İskoçya’nın kuzeyindeki elektrik iletim şebekesine 2020 yılından bu yana yaptığı yatırımlarda 8 milyar sterlin eşiğine yaklaştığını açıkladı. Bu yatırımlar, enerji altyapısının yanı sıra yeni istihdam ve tedarik zinciri fırsatları yaratıyor. Sumitomo Electric’in Nigg bölgesindeki 350 milyon sterlinlik denizaltı kablo fabrikası da bu gelişmenin örneklerinden biri.

1,69 trilyon dolarlık iş dünyasından ortak çağrı 

Elektrifikasyona yönelik destek enerji şirketleriyle sınırlı kalmıyor.

Yıllık toplam 1,69 trilyon dolar gelir temsil eden 180’den fazla şirket, We Mean Business Coalition tarafından hazırlanan Seizing the Electric Advantage bildirisini destekliyor.

Danone, EDF, E.ON, Enel, Fortescue, Iberdrola, ING Group, Scania, Vattenfall ve Volvo Cars gibi şirketlerin yer aldığı girişim, hükümetlere elektrifikasyonu ekonomi ve sanayi politikalarının merkezine yerleştirme çağrısında bulunuyor.

Şirketlerin talepleri arasında uzun vadeli ve öngörülebilir politikalar, elektrik şebekelerine daha fazla yatırım ve izin süreçlerinin hızlandırılması bulunuyor. Buradaki temel mesele, elektrifikasyon yatırımlarının önündeki belirsizliklerin ortadan kaldırılması.

Energy Transitions Commission tarafından hazırlanan yeni analize göre, temiz elektrifikasyon 2050 yılına kadar küresel sera gazı emisyonlarını yaklaşık yüzde 60 azaltma potansiyeline sahip. Üstelik bu dönüşümün çok düşük ek maliyetle, hatta bazı alanlarda ilave maliyet yaratmadan gerçekleştirilebileceği belirtiliyor.

Deniz taşımacılığında yüzde 20 elektrifikasyon hedefi

COP31’in enerji ve ulaştırma gündemindeki önemli başlıklardan biri de deniz taşımacılığı.

Zirvede açıklanan yeni Denizcilikte Elektrifikasyon Atılım Hedefi (Maritime Electrification Breakthrough Goal), 2035 yılına kadar uluslararası deniz taşımacılığının nihai enerji talebinin en az yüzde 20’sinin elektrikle karşılanmasını öngörüyor. Hedef, gemilerin doğrudan elektrifikasyonunu ve limanlarda gemilere karadan elektrik sağlanmasını kapsıyor.

Elektrikli kamyonlarda hedef günde bin sefer Karayolu taşımacılığında da elektrifikasyon hız kazanıyor. Brezilya’da COP30 sırasında başlatılan e-Dutra koalisyonu, 55 özel sektör üyesine ulaştı. São Paulo ile Rio de Janeiro arasındaki yük taşımacılığını elektrikli hale getirmeyi amaçlayan girişimde TRATON GROUP, Volkswagen Truck & Bus, Amazon ve DHL Supply Chain gibi şirketler yer alıyor.

İlk elektrikli kamyon seferleri ve pilot uygulamaların ardından girişim, 2030 yılına kadar günde bin bataryalı elektrikli kamyon seferine ulaşmayı hedefliyor. Bu hedefin gerçekleşmesi için güzergâh boyunca şarj altyapısının geliştirilmesi planlanıyor.

Küresel Yeşil Karayolu Koridorları Girişimi (Global Green Road Corridors Initiative) ise 2026 yılı için belirlediği 10 koridor hedefini aşmış durumda. Altı kıtada, toplam uzunluğu 29 bin kilometreyi geçen 13 sıfır emisyonlu taşımacılık koridoru geliştirme aşamasında.

Climate Group’un EV100 girişimine katılan şirketlerin dünya genelinde kullanıma aldığı tamamen elektrikli araç sayısı da 400 bine ulaştı. Bu araçların yaklaşık 24 bini Şili, Kolombiya, Brezilya ve Meksika gibi gelişmekte olan elektrikli araç pazarlarında bulunuyor.

655 milyon insan hâlâ elektriğe erişemiyor

Elektrifikasyonun gündeminde emisyonların azaltılması kadar enerjiye erişim meselesi de bulunuyor.

Sustainable Energy for All (SEforALL) tarafından açıklanan verilere göre, 2024 yılında 89 milyon insan ilk kez elektriğe erişim sağladı. Buna karşın dünya genelinde 655 milyon insan hâlâ elektrikten yoksun.

2030 yılına kadar evrensel elektrik erişimi hedefine ulaşılabilmesi için her yıl yaklaşık 177 milyon insana elektrik ulaştırılması gerekiyor.

Dünya Bankası Grubu ve Afrika Kalkınma Bankası öncülüğündeki Mission 300 girişiminin uygulama ortaklarından SEforALL, Evrensel Enerji Fonu aracılığıyla bugüne kadar 14 bin 300’den fazla yeni elektrik bağlantısını doğruladı. Bu bağlantılar 67 binden fazla insanın güvenilir ve uygun maliyetli elektriğe erişmesini sağladı. Fon, 2028 yılına kadar 25 binden fazla bağlantıyla 120 bini aşkın kişiye ulaşmayı hedefliyor.

Elektrifikasyonun önündeki sınav: Uygulama 

COP31’de açıklanan yatırım planları ve yeni girişimler, küresel enerji dönüşümünün yönünü ortaya koyuyor.

Ancak 35x35 hedefinin gerçekleşmesi için önümüzdeki dokuz yılda elektrik üretiminin yanı sıra şebekelerin, depolama kapasitesinin ve son kullanım teknolojilerinin de hızla büyümesi gerekecek.

Özellikle sanayi ve ağır taşımacılık gibi elektrifikasyonun daha zor olduğu sektörlerde altyapı, finansman ve teknoloji yatırımlarının eş zamanlı ilerlemesi belirleyici olacak.

Antalya’da açıklanan 156 milyar dolarlık yıllık yatırım planı, 1,69 trilyon dolarlık iş dünyası desteği, deniz taşımacılığında yüzde 20 elektrifikasyon hedefi ve kömürden çıkış için harekete geçirilmesi planlanan 23 milyar dolarlık kaynak, dönüşümün ekonomik boyutunu gösteriyor.

Kömürden çıkış için 23 milyar dolarlık kaynak

COP31’de açıklanan bir diğer girişim ise kömürden temiz enerjiye geçişin finansmanına odaklanıyor.

Powering Past Coal Alliance, ülkelerin kömürden çıkış süreçlerini hızlandırmak amacıyla Kömür Dönüşümü Ortaklıkları’nı (Coal Transition Partnerships) başlattı.

Asya Kalkınma Bankası, İklim Yatırım Fonları ve Avrupa İmar ve Kalkınma Bankası’nın (EBRD) da aralarında bulunduğu sekiz finansman ve teknik destek ortağının katıldığı girişim, kömürden çıkış için hâlihazırda tahsis edilmiş ancak önemli bölümü kullanılmamış en az 23 milyar dolarlık kaynağın harekete geçirilmesini amaçlıyor.

Program kapsamında hükümetlerin ve enerji şirketlerinin uygulanabilir dönüşüm planları hazırlaması, finansmana uygun projeler geliştirmesi ve mevcut kaynaklara erişimin kolaylaştırılması hedefleniyor.

İlk ülke ortaklıklarının 2027 yılında başlaması beklenirken, girişimin 2028 yılına kadar kömüre en fazla bağımlı 21 ülkeden yaklaşık 10’una destek vermesi öngörülüyor.

‘Ulusal çıkar’ sözü her ne kadar Sir Winston Churchill’e atfedilse de aslında ondan bir asır önce yaşamış devlet adamı Lord Palmerston’a ait. Palmerston İngiltere’nin daimî dostları değil, değişmeyen ulusal çıkarları olduğunu ileri sürüyordu. Palmerston ilk bakışta haklı gözükse de ulusal çıkar herkesin üzerinde peşinen anlaştığı ve içeriğinin bilinmesi çok kolay olan bir kavram değil. Kimin iktidarda olduğuna veya kimin toplumsal düşünceye yön verdiğine bağlı olarak tanımı değişebiliyor. İsterseniz hemen akla gelen bir olaydan söz edelim. Örneğin, Sovyetlerin Varşova Paktı aracılığıyla Polonya’ya hükmettiği dönemde hükümetin tanımladığı ulusal çıkarla bugün Avrupa Birliği üyesi olan ve bir koalisyon hükümeti tarafından yönetilen Polonya’nın ulusal çıkar olarak tanımladığı değerler arasında bir bağlantı kurmak kolay olmamaktadır. Belki Osmanlı’nın son dönemini de hatırlamakta yarar vardır. İmparatorluk Osmanlıcılık, İslamcılık ve Türkçülük arasında bocalamış, hangisinin siyasete yön vermesi gerekeceğine karar vermemekte direnerek tarih sahnesinden silinmiştir. Her hâlükârda, ulusal çıkara bir yön çizmek gerekiyor. Benim de vurgulamak istediğim husus, ulusal çıkar tanımının kimin iktidarda olduğuna dayanarak değişebileceğinden ziyade hükümetlerin kendilerine göre tanımladıkları ulusal çıkarı gerçekleştirmenin peşinde koştuklarıdır.

Azerbaycan’ın Türkiye’den ayrı yol izlemesi yadırgatıcı bulunuyor

Ulusal çıkarımızı korumak, gerçekleştirmek günümüz Türkiye’sinde ağırlık taşıyan bir yaklaşımdır. Ancak ulusal çıkardan ne anlaşılması gerektiği konusu bulanıktır, çünkü ulusal çıkardan kastedilenin ulusun mu yoksa varlığı hayal edilen bir başka topluluğun çıkarı mı olduğu açık değildir. Çıkar ifadesi kullanıldığı zaman ümmet gibi dine, hatta mezhebe dayalı hayalî bir camianın çıkarı kastedilebileceği gibi bazen ırka dayalı bir birlikteliğin çıkarı da akla gelebilmektedir. Bu düşünce karmaşasının sonucunda Azerbaycan’ın, Filistinlilere yönelik muamelesi nedeniyle diğer İslam ülkelerinin çoğunun ilişki kurmayı reddettiği İsrail ile yakın ilişki kurması şaşırtıcı ve dolayısıyla üzücü bulunabilmektedir. Kardeş ülke olarak bilinen Azerbaycan’ın Türkiye’den ayrı bir yol izlemesi özellikle yadırgatıcı bulunmaktadır. Keza, okulda başını örtmek ülkemizde bir özgürlük nişanesi olarak kabul edilip herkesin istediği gibi giyinmesi toplumsal barışı sağlayan bir meziyet olarak görülürken, Azerbaycan’da başörtüsünün yasaklanması da Türklere göre yapılması uygun olmayan bir şeydir. Kardeş bir ülkenin böyle bir yol izlemesi tuhaftır.

Ancak meseleye Azeri ulusal çıkarları açısından bakıldığında Azeri davranışlarının Azeri ulusal çıkarlarıyla tamamen uyum içerisinde olduğu görülecektir. Bir kere, Azerbaycan İran’dan çekinmektedir. Bilindiği gibi, o döneme kadar tümü İran’ın olan Azerbaycan’ın bir bölümünü Ruslar 1828’de Türkmençay Antlaşması’yla İran’dan koparmışlardır. Nüfusu da büyük ölçüde Şii olan bu ülkeyi İran kendisinin bir parçası gibi görmektedir. Zaten İran’ın batısında Güney Azerbaycan denilen ve ahalinin Azeri Türkçesi konuştuğu bir bölge de vardır. Böyle bir durum karşısında, Azerbaycan’ın bağımsızlığını korumak için İran ile dostane ilişkileri olmayan İsrail ile iyi ilişkiler yürütmesi normaldir. Ayrıca, İran’a yaklaşmamak için Azerbaycan’ın sert laiklik anlayışına sahip çıkmasına şaşırmamak gerekir. Dinin rolünün İran’dakine benzer bir konuma gelmesi Azerbaycan’ın İran’dan uzak durmasını zorlaştıracaktır. Kaldı ki, bu politika Rusya ile de daha iyi ilişkiler kurmasını kolaylaştırmaktadır.

Türkiye Libya’da tek hükümet kurulmasını ümit ediyor

Türkiye Azeri örneğinden çok farklı bir yaklaşım sergiliyor. Dış siyasetinde ümmet ve Türk soyundan gelenler gibi hayalî cemaatlerin de çıkarını korumaya çalışıyor. Aynı dine inanan veya aynı soydan gelen insanların farklı ulusal çıkarlar güdebileceklerini teslim etmekte güçlük çekiyor. Daha doğrusu, ümmet veya ırka dayalı gruplaşmaların yerini milletin almasının Batılı komplonun parçası olduğunu düşünüyor, bunu gücü yettiğince düzeltmeye gayret ediyor ama kendisi pek de güçlü değil. İsterseniz yine örneklere dönelim. Evet, söylemeye çalıştığımız gibi, ülkemiz ahalisi Müslüman olan ülkelerin ulusal çıkarlarını farklı şekilde tanımlamalarını ve ona göre hareket etmelerini bir türlü kabul etmek istemiyor, bunun değişmesi gerektiğini söylüyor. Hâlbuki gelin bir bakalım. Mısır ve Suriye 1958’de Birleşik Arap Cumhuriyeti’ni kurdular. Kısa süre içinde, aynı kültürden gelseler de iki ayrı millet olduklarını anladılar. Evlilikleri üç yıl sürdü, her iki taraf da ortak bağdan kurtulmaya can attı. Nitekim üç yıl sonra her ikisi de bağımsız birer millî devlet olarak varlıklarını sürdürdüler. Türkiye Müslüman Kardeşler temsilcisi Mursi’yi deviren es-Sisi ile kavga edip durdu, Sisi’yi Yunanistan ve Güney Kıbrıs Rumlarıyla yakınlaşmaya mecbur bıraktı. Sonunda günümüzün Mısır millî devletini Sisi’nin temsil ettiğini kabul ederek onunla iyi geçinmek için şimdi ona dostluk göstermeye çalışıyor. BAE Sudan’da Hızlı Destek Güçleri’ni desteklerken, Türkiye ve Suudi Arabistan hükümet başkanı General el-Burhan’ın yönetimini destekliyorlar. Kısa süre öncesine kadar Türkiye Libya’da meşru hükümeti temsil eden Abdülhamid Dibeybe’yi destekledi. Son zamanlarda onunla rekabet eden General Hafter’e de ilgi gösteriyor. Böylece Libya’da tek hükümetin kurulmasını ümit ediyor. Uzunca bir süredir Mısır ve BAE sadece General Hafter’i desteklediler. Bu tutumlarını tamamen terk ettikleri ise söylenemez.

Bir arada yaşamak için başka bir formül aranıyor

Türk hükümeti Türkiye’deki Kürtler (belki buna Kuzey Irak ve Suriye’yi de katabilirsiniz) için bağımsızlık isteyen PKK’nın faaliyetine son vermesini ve kendini dağıtmasını istemekte, bundan böyle ülkede Kürt, Arap ve Türklerin birlikte barış içinde yaşayabileceği bir düzenin kurulmasını benimsemektedir. Bilindiği gibi Türk devleti ulus inşa etmeye dönük bir birlik olarak kurulmuştur. Yeni bir dayanışma formülü aramak aslında bir arada yaşamak için başka bir formül aramanın çağrısıdır. Bu çağrı da muhtemelen dinî bir birlikteliğe yöneliktir. Şu anda ülkeyi yönetenlerin Osmanlı döneminde ahalinin barış içinde ve birbiri ile kavga etmeden yaşadığını ileri süren görüşlerle âdeta romantik bir bağ kurduğu bilinmektedir. Bu gibi görüşler Arapların Türklerden bağımsızlıklarını elde etmek için giriştikleri mücadeleyi görmezden gelmekte, hatta Suudilerin ondan da bir asır önce Osmanlı’ya karşı ayaklandıklarını unutmaktadır. Maalesef, tarih bilgisi iktidardakilerden pek fazla olmadığı izlenimi yaratan Birleşik Devletler Büyükelçisi de aynı romantizmi paylaşmakta, benzer görüşleri savunmaktadır.

Sanıyorum ilginç bulacaksınız. Şu anda görevde bulunan Türk siyasi liderlerinin aşamadıkları en büyük güçlük kendisini bir millet olarak gören toplumdur. Toplum kendisini millet olarak görmenin ötesinde mevcut uygulamaları sorgulamaktan kaçınmamaktadır. Örneğin, Suudilerin ve Pakistan’ın da ortak olduğu Mekke Anlaşması’nın ülkenin ulusal çıkarlarıyla ne oranda bağdaştığını sorgulamaktadır. Bu tür sorular sorarak bir ihtimal toplum, hükümeti ulusal çıkar çizgisinde düşünmeye davet edecek ve hükümettekiler de şimdilik ulusal çıkarın başlıca ölçüt olduğunu idrak edeceklerdir.

Hazine ve Maliye Bakanlığı’nın açıkladığı Hazine nakit gerçekleşmeleri verileri, bütçe yönetiminde kontrolü zor olan, baş ağrıtan alanın iç ve dış borç faiz ödemeleri olduğunu gösteriyor. Hazine nakit dengesindeki 10 aylık gelişmelere bakıldığında gelir ve gider kalemlerinin enflasyon dolayında artmasına karşın faiz ödemelerinin enflasyonun neredeyse 1,5 katı hızla artmış olduğu görülüyor. Hazine nakit dengesinin 10 aylık performansında öne çıkan noktalar şöyle:

- Yılın ilk 10 ayının toplamında gelirlerdeki artış yüzde 33,20 ile Türkiye İstatistik Kurumu’nun TÜFE’sindeki 10 aylık ortalama enflasyon oranı olan yüzde 31,23’ün çok az üzerinde.

- Giderlerdeki artış ise yüzde 30,98 ile hem gelirlerdeki artış oranının hem de 10 aylık ortalama TÜFE artışının biraz altında.

- Ancak nominal olarak bakıldığında geçen yılın 10 aylık toplamına göre gelirlerdeki artış 3,42 trilyon TL olmasına karşın giderlerdeki artış 3,77 trilyon TL ile gelirlerdeki artıştan miktar olarak daha fazla.

- Bu nedenle nakit açığı geçen yıla göre 367 milyon TL artmış durumda. Ancak bu artış yüzde 20,03 ile enflasyonun oldukça altında.

- Giderler cephesindeki artışın enflasyona yakın bir düzeyde olmasında faiz dışı giderlerdeki artışın yüzde 28,95’te tutulması etkili.

- Buna karşın faiz giderleri yüzde 43,30 ve 746 milyar liralık bir artışla 2,47 milyar liraya çıkmış. Faiz giderlerindeki artış hızı, faiz dışı giderlerdeki artış hızının 1,5 katını buluyor.

- Buna bağlı olarak faiz giderlerinin nakit dengesi içindeki diğer kalemler karşısındaki oransal büyüklüğü artmış bulunuyor. Geçen yılın ilk 10 ayında toplam gelirlerin yüzde 16,71’i faiz giderlerine ayrılmışken bu yıl bu oran yüzde 17,91’e çıktı. Faiz giderlerinin toplam giderler içindeki payı da yüzde 14,15’ten yüzde 15,48’e yükseldi. Geçen yıl faiz giderleri, faiz dışı giderlerin yüzde 16,49’u düzeyindeyken bu yıl yüzde 18,32’si düzeyine çıktı.

- Bununla birlikte geçen yılın ilk 10 ayında faiz dışı denge 137,8 milyar TL açık vermişken bu yıl 260,66 milyar liralık bir fazla gerçekleşti.

- Nakit açığındaki 367,32 milyar TL ve yüzde 20,03’lük artışa rağmen Hazine’nin net borçlanması geçen yıla göre 551,79 milyar TL ve yüzde 24,29’luk bir azalma ile 2,27 trilyon TL’den 1,72 milyar TL’ye çekildi.

- Nakit açığı artmasına rağmen Hazine’nin geçen yıla göre daha az borçlanmasının nedeni, nakit açığındaki artışın bir bölümünü Merkez Bankası hesabından karşılamış olması. Hazine 10 aylık dönemde Merkez Bankası’ndaki hesabından 441,26 milyar lira kullanmayı tercih etmiş. Oysa geçen yılın aynı döneminde Hazine, bu yılın tersine Merkez Bankası’ndaki hesabına 463,65 milyar TL aktarmıştı.

- Hazine’nin net borçlanmasının geçen yıldan daha az olması, gerçekleştirilen borçlanma miktarının azaldığı anlamına gelmiyor. Net borçlanmadaki azalma, ödenen borç ile gerçekleşen borçlanma arasındaki farkın azalması şeklinde. Aslında yılın ilk 10 ayında alınan borç miktarı geçen yıla göre 1,60 trilyon TL ve yüzde 45,14’lük ciddi bir artışla 3,55 trilyon TL’den 5,16 trilyon TL’ye tırmanmış durumda.

- Hazine ilk 10 ayda 3,44 milyar TL’si anapara ve 2,47 trilyon TL’si faiz olmak üzere toplam 5,91 trilyon TL borç ödemesi yaptı. Buradan da anlaşılıyor ki faiz yükü aynı zamanda Hazine’nin borçlanma artışını sürükleyen önemli bir etken. Merkez Bankası hesabındaki kaynak kullanılmış olmasına rağmen anapara ödemesinin 1,5 katı yeni borçlanma yapılmasının nedeni faiz giderlerindeki artış. Faiz ödemelerinin anapara ödemelerine oranı yüzde 71,74 düzeyine inmiş olmasına rağmen bu hâlâ çok yüksek bir oran.

2008’in sonbaharında patlak veren küresel krizden önce çoğu ülke enflasyon sorununu çözmüştü. Gelişmiş ülkeler grubunun 1995-2007 dönemindeki ortalama enflasyon oranı yüzde 2 düzeyindeydi. Yükselen gelişen ülke grubunda ise 1995-2000 döneminde yüzde 19,8 olan ortalama enflasyon oranı, 2000-2007 döneminde yüzde 6,7’ye düşmüştü. Oysa merkez üssü gelişmiş ülkeler olan küresel finansal kriz bu ülkelerdeki fiyat istikrarına rağmen patlak verdi. Fiyat istikrarına tam ulaşamamış olsalar bile, enflasyon sorununu büyük ölçüde çözmüş diğer ülkelere de sıçradı.

Merkez bankalarının fiyat istikrarına odaklanması sorgulandı

Bu olgu, makro iktisat, para teorisi ve finansal istikrar konusunda çalışan iktisatçılar arasında yoğun bir tartışma başlattı. Merkez bankalarının 1980’lerin sonlarından başlayarak krize kadar olan dönemde ağırlıklı olarak fiyat istikrarına odaklanmaları giderek daha fazla sorgulanır oldu. Merkez bankalarının ana amaçlarının fiyat istikrarını sağlamak olmasının temel bir nedeni vardı. Fiyat istikrarı sağlandığında, finansal istikrarın oluşması için de elverişli bir ortam yaratılacağı düşünülüyordu. Fiyat istikrarının olduğu bir ekonomide, düzenleme ve denetlemeden sorumlu olan kurumların –ki bunlar merkez bankaları da olabilirdi- tek tek finansal kurumların bilançolarında oluşabilecek bozuklukları önlemeleri durumunda, finansal istikrarın da sağlanacağı düşünülüyordu. Farklı bir ifadeyle, para politikası fiyat istikrarına yoğunlaşacak, ister merkez bankası sorumlu olsun ister başka bir kurum, finansal sistemi düzenleme ve denetleme de hakkıyla yerine getirilecek; her şey güllük gülistanlık olacaktı.

Oysa öyle olmadı. Olmayınca da finansal istikrar ve fiyat istikrarı ile sorumlu kurumlar arasında eşgüdümün nasıl sağlanacağı hakkında önemli raporlar yayımlandı. Merkez bankalarının bankası konumunda olan Uluslararası Ödemeler Bankası’nın (BIS’in) temel görevlerinden biri finansal istikrara yönelik yapılacak düzenlemelere ilişkin uluslararası standartları belirlemek. BIS Haziran 2011’de Merkez Bankası Yönetişimi ve Finansal İstikrar raporu yayınladı. Raporda, “Nasıl bir kurumsal düzenleme?” sorusunun yanıtı aranıyor. 29 Eylül’de bu köşede BIS raporunda önerilen dört seçeneğe yer vermiştim; tekrarlamıyorum.

Makro-sakıngan sorumlulukların çoğunu BDDK üstleniyor

Bizdeki mimari BIS’in ilk seçeneğine uygun: Mikro-sakıngan politikalar (tekil finans kurumlarının sağlığına yönelik düzenleme ve denetim politikası) BBDK tarafından yürütülüyor. Para politikası ise TCMB’nin sorumluluğunda. Makro-sakıngan sorumlulukların çok büyük bir kısmı yine BDDK’de (özellikle kredi genişlemesine ilişkin önlemler). TCMB’nin bu çerçevede kullanabileceği araçlar da var. Bankaların topladıkları mevduatın belli bir kısmı devlet güvencesi altında. Bundan sorumlu kurum ise TMSF. Sermaye Piyasası Kurulu (SPK) ise sermaye piyasasının sağlıklı çalışması ile görevli. 8 Haziran 2011’de Finansal İstikrar Komitesi kuruldu. Üyeleri (mevcut durumda) şöyle: Başkanı Hazine ve Maliye Bakanı. Diğer üyeler: Merkez Bankası Başkanı, BDDK Başkanı, SPK Başkanı, TMSF Başkanı, Hazine ve Maliye Bakan Yardımcısı, Strateji ve Bütçe Başkanı.

Fon rezaleti açısından önemli nokta şu: Uluslararası standarttaki kurumsal yapıya karşın bu rezalet yaşandı. Demek ki, bu yapıyı güçlendirmek gerekiyor. Rezalet çerçevesinde ortaya saçılan malumat eksik de olsa, güçlendirme işleminin hem tekil kurumlarda hem de kurumlar arasında birbirlerinin işlerini kontrol eden bir mekanizmaya yer verilmesine özellikle odaklanması gerektiği anlaşılıyor. Amaç, kurum içindeki birkaç birimin ya da bir kurumun görevini şu ya da bu nedenle yapmadığının diğer kurumlarca saptanması ve Finansal İstikrar Komitesi’nde görevin yerine getirilmesinin sağlanması olmalı.

İspanya Tarım, Balıkçılık ve Gıda Bakanlığı verilerine göre zeytinyağı üretiminin 2025-2026 sezonuna kıyasla yüzde 23 artarak 2026-2027 sezonunda 1 milyon 602 bin 506 ton olacağı tahmin ediliyor. 2025-2026 sezonundan devreden 357 bin 40 tonluk stokla birlikte arz edilecek toplam zeytinyağı miktarı 1 milyon 959 bin 546 ton olacak.

Üretimdeki artışa bağlı olarak İspanya’da zeytinyağının üretici fiyatları düşüyor. Geçen yıl kilosu 4,8 Euro olan sızma zeytinyağı, bu sezon başında 3,10 Euro’ya düştü. Tarım, Balıkçılık ve Gıda Bakanlığı, 2026/2027 sezonunda zeytinyağı üretiminden yüzde 12 oranında kesinti yaparak 188 bin ton zeytinyağının piyasaya sunulmasını önleyecek bir karar aldı. Bu karar ülkede çok yönlü olarak tartışılıyor.

Tüketiciler, arzın kısıtlanıp 188 bin ton zeytinyağının piyasaya girişinin engellenmesi nedeniyle fiyatların artacağını, faturayı tüketicinin ödeyeceğini söyleyerek bu karara karşı çıkıyor. Alınan karara karşı çıkanlar, İspanya’nın Tunus ve Fas’tan zeytinyağı ithal ederken üreticinin yağının piyasaya girişinin engellenmesine çok sert eleştiriler yöneltiyor ve ithalatın durdurulmasını istiyor.

Tarım, Balıkçılık ve Gıda Bakanı Luis Planas, 188 bin tonluk kısıtlamanın ilk kez uygulandığını ve Avrupa Birliği mevzuatına uygun olduğunu belirterek böyle bir uygulamayı zeytin üreticilerinin istediğini iddia ediyor.

İspanya’da ilk kez uygulanacak kararın özü ne?

Tarım, Balıkçılık ve Gıda Bakanlığı’nın 2026-2027 sezonunda zeytinyağı sektörünün işleyişini iyileştirmek ve istikrara kavuşturmak amacıyla arzı düzenlemeyi hedefleyen “2026/2027 Sezonu Zeytinyağı Pazarlama Yönetmeliği”, İspanya’nın 30 Ekim 2026 tarihli Resmî Gazetesi’nde (Boletín Oficial del Estado) yayımlandı. Yönetmelik, zeytinyağı piyasasındaki bozulmaları önlemeyi ve istikrarı sağlamayı amaçlıyor.

Bakanlığın açıklamasına göre, yönetmelik kamuoyu görüşüne sunulmuş ve gerekli raporlar hazırlanmıştır. Avrupa Birliği’nin 1308/2013 sayılı Yönetmeliği’nin 167a maddesine uygun olarak hazırlanıp yayımlandı.

Avrupa Birliği’nin Ortak Piyasa Düzeni (CMO) Tüzüğü olan 1308/2013 sayılı Yönetmelik’in 167a maddesi, zeytinyağı piyasasını düzenlemek ve istikrara kavuşturmak amacıyla üretici üye devletlere arzı kontrol etme yetkisi veren yasal düzenlemedir. Bu madde, özellikle İspanya gibi küresel zeytinyağı devlerinin piyasadaki aşırı üretim (arz fazlası) dönemlerinde fiyat dalgalanmalarını önlemek ve üreticiyi korumak adına başvurduğu kritik bir mekanizmadır.

İspanya’da bu düzenlemeyi uygulamak için hükûmet, piyasa koşulları gerektirdiğinde, bir ürünün bir sonraki sezona kadar piyasadan çekilmesi ve/veya gıda dışı kullanımlara tahsis edilmesi yoluyla, belirli bir sezon için piyasa istikrarını ve işleyişini iyileştirmek amacıyla pazarlama standartlarının oluşturulmasına izin veren 84/2021 sayılı Kraliyet Kararnamesi’ni onayladı. Bu nedenle uygulama geçici nitelikte istisnai bir önlemdir.

Bu geri çekme mekanizmasını harekete geçirmek için gerekli koşul, sezon başındaki stok ile üretim tahmininin toplamının önceki altı sezondaki stok ve üretim toplamı ortalamasının yüzde 120’sine ulaşmasıdır.

Hedef, piyasa istikrarını sağlamak

Resmî Gazete’de yayımlanan yönetmelik doğrultusunda Tarım, Balıkçılık ve Gıda Bakanlığı Tarımsal Üretim ve Pazarlar Genel Müdürlüğü’nün İspanyol zeytinyağı fabrikalarının 2026/2027 sezonunda ürettikleri zeytinyağının yüzde 12’sini piyasadan çekmelerini, daha doğrusu bu yağın piyasaya girişinin engellenmesini öngören kararı 6 Kasım 2026 tarihli Resmî Gazete’de yayımlandı.

Karara göre, piyasadan çekilen ürün 30 Eylül 2027 tarihine kadar fabrikaların kendi tesislerinde veya üçüncü şahıslara ait tesislerde depolanacak.

Bakanlıktan yapılan açıklamada özetle şu bilgilere yer veriliyor: “Bu karar, Ortak Piyasalar Organizasyonu Hakkında 1308/2013 sayılı Yönetmelik uyarınca, aşırı üretim durumunda ürün geri çekme mekanizmasının devreye alınmasını öngörmektedir. Bu önlem, çiftçilerin kârlılığını garanti altına almayı ve zeytinyağı alıcılarının çıkarlarını korumayı amaçlamaktadır. Amaç, hem üreticilere hem de tüketicilere fayda sağlayacak daha büyük bir piyasa istikrarı sağlamaktır.”

Zeytinyağının yüzde 12’sinin piyasaya girişi engellenecek

Bakanlığın kararına göre, ilk kez zeytinyağı arzını ertelemeyi/sınırlandırmayı öngören uygulamanın ana hatları şöyle:

1- Her zeytinyağı fabrikası, kategorisine bakılmaksızın, aylık birikimli zeytinyağı üretiminin yüzde 12’sini zorunlu olarak piyasadan çekecektir. Fabrikalar, piyasadan çekecekleri zeytinyağının kategorisini seçmekte serbesttir ve bu zeytinyağını kendi tesislerinde veya üçüncü şahısların tesislerinde depolayabilirler.

2- Yaklaşık 188 bin tona karşılık gelen çekme oranı, kararın yürürlüğe girdiği tarihten itibaren uygulanacak. Dolayısıyla bu oran, kasım ayı için beyan edilen üretime uygulanacak, ancak sezonun ilk ayı olan ekim ayı üretimine uygulanmayacaktır.

3- Aylık üretim ve her bir zeytinyağı fabrikasının nihai stokları, zeytinyağı piyasaları bilgi sistemi tarafından sağlanan olağan kanallar aracılığıyla ve sistemi düzenleyen 9 Temmuz 2018 tarihli 861/2018 sayılı Kraliyet Kararnamesi’nde belirtildiği şekilde açıklanacaktır.

4- Bu hükme uyumu izlemek için bir teknik izleme grubu kurulacaktır. Bu grup, Bakanlık tarafından koordine edilecek ve özerk bölgeler tarafından kendi yetkileri doğrultusunda uygulanacak kontrol planını onaylayacaktır.

5- Etkilenen işletmeciler, yetkili makama her zaman ve talep üzerine, yönetmeliğe uyumu gösteren gerekli tüm bilgi ve belgeleri sağlamalı ve gerekirse yerinde denetimleri kolaylaştırmalıdır.

6- Bu karar, üretim eğilimlerine bağlı olarak 31 Aralık 2026’dan sonra değiştirilebilir.

Önlem geçici ve olağanüstü nitelik taşıyor

Tarım, Balıkçılık ve Gıda Bakanı Luis Planas, piyasayı istikrara kavuşturmak için alınan önlemin “Avrupa Birliği kurallarıyla tamamen uyumlu” olduğunu söyledi. Planas, yaptığı açıklamada, zeytinyağı üretiminin yüzde 12’sinin piyasadan çekilmesini sağlayan mekanizmanın devreye alınmasının, zeytin üreticileri için yeterli tazminatı garanti eden ve keskin fiyat dalgalanmalarını önleyerek tüketiciler için istikrar sağlayan bir piyasa düzenleme önlemi olduğunu belirtti. Planas, “Bunlar, bu önlemin ilk kez uygulanmasını haklı çıkaran çok önemli hedeflerdir” diye vurguladı.

Planas, Montilla’daki (Córdoba) La Unión kooperatifini ziyaretinde, piyasadan ürün çekilmesinin “olağanüstü ve geçici” bir önlem olduğunu ve “Avrupa düzenlemeleriyle tamamen uyumlu” olduğunu ifade etti.

Uygulamayı üretici örgütleri mi istedi?

Tarım, Balıkçılık ve Gıda Bakanı Luis Planas, Resmî Gazete’de yayımlanan Tarımsal Üretim ve Pazarlar Genel Müdürlüğü kararının, ASAJA, UPA ve COAG gibi tarım örgütlerinin yanı sıra İspanya Tarım ve Gıda Kooperatifleri’nin talebine yanıt olarak hazırlandığını ve çiftçilerin kârlılığını garanti altına almayı amaçladığını açıkladı. Planas, geleneksel zeytinliklerde üretim maliyetinin süper yoğun üretime kıyasla çok daha yüksek olduğuna dikkat çekti.

İspanya neden böyle bir karar aldı?

Arzın yüzde 12’sinin ertelenmesini öngören ve ilk kez uygulanacak kararı üretici örgütleri ve kooperatiflerin talep ettiği, Ulusal Piyasalar ve Rekabet Komisyonu’nun ise karşı çıktığı ifade ediliyor. Tarım Bakanlığı ve hükûmet yetkilileri artan üretimle birlikte zeytinyağının üretici fiyatının düştüğünü ve arzı azaltarak bu fiyat düşüşünü önleyeceklerini söylüyor. Sızma zeytinyağının üretici fiyatının kilo başına 3,10 Euro’ya kadar düştüğü ifade ediliyor. Geçen sene aynı yağ 4,8 Euro civarında satılıyordu. Bu, geleneksel zeytinliklerde üretim maliyetinin altında bir fiyat. Amaç, üreticinin elindeki yağın yüzde 12’sini fabrikalarda bekleterek arzı azaltmak ve kalan yüzde 88’i daha yüksek fiyata satmak. Böylece fiyat istikrarının sağlanması hedefleniyor.

Uygulamada bir değişiklik olmazsa üretimin yüzde 12’sini oluşturan zeytinyağının (188 bin ton) 11 aylık stoklama ve finansman maliyeti zeytinyağı fabrikalarına yükleniyor. Bakanlığın hesaplamasına göre zeytinyağının en fazla yüzde 20’sini piyasadan çekmenin maliyeti 9 ila 12 milyon Euro arasında değişiyor. Ulusal Piyasalar ve Rekabet Komisyonu (CNMC) bu maliyetin fiyata yansıyabileceği konusunda uyarıyor.

Gelecek sene üretim daha çok olursa ne olacak?

İspanya’da bu yeni uygulamaya ilişkin en çarpıcı soru gelecek sezonu ilgilendiriyor. Zeytinyağının yüzde 12’sinin piyasaya arzı engellenecek ve bu miktar 188 bin ton olarak hesaplanıyor. 2027-2028 sezonu başladığında bu zeytinyağının büyük bölümü stokta olacak. Üretim yine çok olursa o zaman ne olacak? Sorun bugünden çok daha büyük boyutlara ulaşmış olacak.

Tarım, Balıkçılık ve Gıda Bakanı Luis Planas ise piyasayı istikrara kavuşturmak ve en çok ihtiyaç duyanları desteklemek için aylar süren çalışmalar sonucunda bu önlemin dikkatlice değerlendirildiğini söylüyor. Planas, hükûmetin spekülasyonu önlemek için tetikte olacağını vurguladı. Planas, önlemin tüketici fiyatlarını etkilemeyeceğini vurgulayarak, bu bağlamda herkesi “bu durumdan spekülasyon yapmak için yararlanmamaya” çağırdı ve hükûmetin “bunu önlemek için durumu izleyeceğini” belirtti. Planas ayrıca, geçen yıl bir milyon tondan fazla satış gerçekleştirdiği uluslararası pazarlarda İspanyol zeytinyağının muazzam genişleme potansiyeline de vurgu yaptı ve özellikle Çin pazarındaki gümrük vergilerinin yüzde 10’dan yüzde 5’e düşürülmesini ve Avrupa Birliği’nin Mercosur ve Hindistan ile vardığı anlaşmaları örnek gösterdi.

Zeytinyağını piyasadan çekmek yerine ithalat durdurulsun

İspanya’da ilk kez uygulanacak zeytinyağı arzını engelleme kararı büyük tepkilere neden oluyor. Hükûmetin, zeytinyağı fabrikalarının her ay ürettiği yağın yüzde 12’sini stokta tutmalarını öngören kararına çok sert tepki gösterenler de var, destekleyenler de. Tepki gösterenler özellikle İspanya Tunus ve Fas’tan zeytinyağı ithalatı yaparken ülkedeki üreticinin yağının piyasaya girmesinin engellenmesini eleştiriyor. Bunun yerine Tunus ve Fas’tan zeytinyağı ithalatının durdurulmasını istiyorlar.

İç piyasada tüketilen zeytinyağının yaklaşık yüzde 30’unun Tunus ve Fas’tan ithal edildiğini, İspanya’nın kaliteli zeytinyağının ise ihraç edildiğini belirten tüketiciler ve bazı ekonomi gazetecileri ithalatın durdurulmasının üreticiye ve tüketiciye daha büyük avantaj sağlayacağını savunuyor.

Madrid’de ekonomi gazeteciliği yapan José Vizner, yaşanan durumu şöyle özetliyor: “Tükettiğimiz tüm zeytinyağının yaklaşık yüzde 30’u nereden geliyor? Fas ve Tunus’tan. Neden Fas ve Tunus’takilere yağı getirmemelerini söylemiyorlar? Bunun yerine çiftçilerimize Eylül 2027’ye kadar yüzde 12’sini saklamalarını söylüyoruz. Siz hangi yağı isteyeceksiniz? Eylül 2027’ye kadar saklanmış olanı mı, yoksa gelecek yıl üretilecek olanı mı?

Hasat muhteşem oldu, çok iyiydi ve bunu kutlamak yerine, üretici fiyatı fırlamayacak, üretici fiyatı düşmeyecek hedefiyle onları cezalandırıyoruz. Toplamda 188 bin ton yağ, 30 Eylül 2027’ye kadar piyasa dışında kalacak. Yağ çöpe atılmıyor, bu doğru, bir o eksikti. Depolanıyor ve daha sonra piyasaya verilecek.

Neden yağ fazla? 1,6 milyon tonluk bir hasat geliyor, bu geçen yıla göre yüzde 23 daha fazla, tarihin en büyük dördüncü hasadı ve dünyadaki ana zeytinyağı üreticisi bizken hepimiz bunu kutlamak yerine, depolarda zaten önceki sezondan kalma 357 bin ton vardı. Satışta bu kadar çok yağ varken, çiftçinin aldığı fiyat çökebilir ve hükûmet bunu önlemek istiyor. Buraya kadar her şey yolunda, ama şu veriye bir bakın. İspanya dünyanın en büyük zeytinyağı üreticisi ve buna rağmen, Ocak ve Temmuz ayları arasında İspanya’ya Tunus ve Fas’tan 92 bin tondan fazla yağ girdi. Fas ve Tunus’un yağını ne yapalım? Bizimkini tüketelim ki o zaten dünyanın en iyisidir, İspanyol zeytinyağı. Ama hayır, Tunus ve Fas’tan 92 bin ton yağ getiriyoruz. Bir yıl önce 38 bin tondu, sadece bir yılda neredeyse iki katı. Ama bizde fazlasıyla varken, onlar kendi yağlarını tüketsinler, salatalarına koysunlar. Fas neredeyse hiç yoktan 22 bin tona çıktı. Dış ticaretin resmî verileri bunlar.”

Tunus zeytinyağının dörtte üçü gümrüksüz ithal ediliyor

Gazeteci José Vizner’in verdiği bilgiye göre, İspanya’nın en büyük ve en etkili çiftçi örgütü COAG (Çiftçi ve Hayvan Yetiştiricileri Örgütleri Koordinatörlüğü), Tunus yağının her dört litresinden üçünün gümrük vergisi ödenmeden İspanya’ya girdiğini belirtiyor. Aktarılan ifadeler şöyle: “İnsanın nutku tutuluyor. Bunu, burada şişeleyip dışarıda satmak için tasarlanmış bir gümrük rejimiyle yapıyorlar. Bir kısmı Avrupa pazarında satılıyor. COAG, Endülüs Özerk Topluluğu ve Extremadura Topluluğu, Brüksel’den gümrüksüz girişin tamamen veya kısmen askıya alınmasını şimdiden talep ediyor.”

Özetle, İspanya zeytinyağında rekor üretim nedeniyle düşen yağ fiyatları karşısında üreticisini korumaya çalışıyor. İlk kez uygulanacak arzı erteleme formülü işe yarar mı, göreceğiz. Türkiye bu konuda ne yapabilir? Onu da başka bir yazıda ele alacağım.

İspanya zeytinyağının yüzde 79’u Endülüs’te üretiliyor

İlk tahminlere göre, 2026/27 sezonunda İspanya’nın zeytinyağı üretiminin 1 milyon 602 bin 596 ton olması bekleniyor.

Tarım, Balıkçılık ve Gıda Bakanı Luis Planas, 2026-2027 zeytin ve zeytinyağı rekolte tahminini 1 Ekim 2026 tarihinde en yüksek üretimin olduğu Jaén’de açıkladı. Rekolte tahmini aynı gün bakanlığın internet sitesinde yayımlandı. Bakan Luis Planas rekolteyi açıklarken “Bu ilk tahmin, mevsimin iklim koşullarına dayanmaktadır. Bu tahmin, hem iç pazar hem de ihracatımız için arz ve istikrar garantisi sağlamaktadır” dedi.

İspanya’da 1 Ekim’de başlayan 2026/2027 sezonu için zeytinyağı üretiminin geçen yıla göre yüzde 23 artarak 1 milyon 602 bin 596 tona ulaşacağı tahmin edildi. Yapılan açıklamada, ilk tahminlerin daha sonra düzeltilebileceği ifade edildi. Önümüzdeki haftalardaki hava koşulları, özellikle kurak bölgelerdeki zeytinlikleri etkileyen yüksek yaz sıcaklıklarından sonra zeytinlerin durumuyla birlikte, yağ verimini ve dolayısıyla nihai üretimi belirleyecek.

Bölge bazında bakıldığında, ana üretim bölgesi olan Endülüs’te üretimin yüzde 29’luk önemli bir artışla 1 milyon 261 bin 200 tona ulaşması bekleniyor. Bu miktar, ulusal toplam zeytinyağı üretiminin yüzde 79’unu oluşturuyor. En yüksek üretime sahip il olan Jaén’de ise üretimin 575 bin tona ulaşarak İspanya toplamının yüzde 36’sını oluşturması bekleniyor. İkinci büyük üretim bölgesi olan Kastilya-La Mancha’da tahmini hasat 152 bin ton. Bu miktar geçen sezona göre yüzde 10 daha fazla. Üçüncü büyük üretim bölgesi olan Extremadura’da ise yüzde 24’lük bir artışla toplam 97 bin 300 ton rekolte bekleniyor. Katalonya, Aragon, Balear Adaları, Madrid, Murcia ve Navarra bölgelerindeki üretimde düşüş bekleniyor.

Soru benim değil. Soru Eric Hoffer’in.

Eric Hoffer, “Kesin İnançlılar” isimli kitabında dikkat çekici bir düşünce ortaya koyuyor: İnsanları harekete geçiren şey her zaman içinde bulundukları sefalet değildir. Bazen daha iyi koşulları tanımak, beklentilerin yükselmesi ve sahip olunanla mümkün olan arasındaki farkın büyümesi, mevcut düzene karşı hoşnutsuzluğu artırır. Çünkü insan, yalnızca yoksun olduğu şeylerden değil, sahip olabileceğini düşündüğü  şeylerden de etkilenir…

Bu soru  durduk yere aklıma gelmedi.

Garip garip anket sonuçları görmeye başladık. Sanki insanlar bütün partilerin üzerini çizmiş gibi. Adeta sahip oldukları üzerinden değil sahip olabilecekleri üzerinden siyasal tabloyu okuyor ve yüzde 35’ler düzeyinde oy vermemeyi, ya da geçersiz oy vermeyi düşünüyor.

Sorun hangi partinin ne kadar oy kaybedip kaybetmediği değil, seçmenin giderek siyaset kurumuna top yekûn güvenini kaybetmesinde gibi duruyor. Eğer durum gerçekten böyleyse bildiğiniz siyaset pratiğinin dışında bir yere doğru savrulma yaşanır mı düşünmek gerekir.

Bazı rakamlar vereyim.

Misal, Medya Radar’ın yayınladığı Metropoll araştırmasının Temmuz ve Ekim 2026 sonuçları, seçmen tercihlerinde dikkat çekici değişimlere işaret ediyor.

Temmuz ayında %39,20 ile birinci sırada bulunan Yeni Parti, 14,2 puanlık düşüşle %25’e gerileyerek ikinci sıraya düşerken, AK Parti %29’dan %32’ye yükselerek birinci parti durumunda gözüküyor.

Misal; İm Global Araştırmaya göre

Temmuz, Ağustos ve Eylül 2026 tarihlerinde gerçekleştirdikleri milletvekili genel seçimi anketlerinin karşılaştırmalı sonuçları şöyle:

Yukarıdaki Temmuz, Ağustos, Eylül sıralamasıyla

Ak Parti: Yüzde 32, yüzde 31, yüzde 28.

Yeni Parti: Yüzde26, yüzde 23, yüzde 23.

DEM: Yüzde 8, yüzde 9, yüzde 9,8.

CHP: Yüzde 6, yüzde 6, yüzde7.

Zafer Partisi: Yüzde 5, yüzde5, yüzde 6.

İYİ Parti: Yüzde 4, yüzde 5, yüzde 6.

Bir başka rakam demeti SONAR’dan.

Özlem Gürses’in Sözcü Tv’deki yayınında belirttiği üzere; SONAR’ın son seçim anketi sonuçları, şirketin sahibini bile şaşkınlık içerisinde bırakmış: AKP: %29,7; YENİ Parti: %28,2; İYİ Parti: %10,9…

Stüdyo recap’ın edindiği bilgiye göre, YENİ Parti yönetimine sunulan son kamuoyu araştırmasında halk çoğunlukla Cumhurbaşkanı adayı ve siyasi parti tercihinde görüş açıklamamayı tercih ediyor ancak yine de “Erdoğan” yanıtı önde görünüyor.

Sonar Araştırma’nın siyasi analizine bakıldığında; son aylarda bu konuda görüş belirtmeme oranı yüzde 35’e yükselmiş durumda. Yine de cumhurbaşkanlığı adaylığı tercihlerinde, AK Parti Genel Başkanı Recep Tayyip Erdoğan, yüzde 25’le diğer isimleri geride bırakıyor.

Ankete göre, muhalefette “iki forvet” olarak tanımlanan Ankara Büyükşehir Belediye Başkanı Mansur Yavaş’a yüzde 9, tutuklu İstanbul Belediye Başkanı Ekrem İmamoğlu’na da yüzde 10 oranında bir destek görünüyor. YENİ Parti Genel Başkanı Özgür Özel’in olası adaylığına ise yüzde 8,7 destek var. Araştırmaya göre seçmen partiye göre değil adaya göre oy veriyor.

Aralarında iktidar seçmenlerinin olduğu yüzde 70’in üzerinde ezici bir çoğunluk ise ekonomide fon krizi için “yönetilemedi” diyor.

Benzer şekilde yerel yönetimlere yönelik operasyonlara da yine yüzde 70’lik kesim, “sadece muhalefet belediyelerine yönelik” eleştirisiyle yaklaşıyor.

Ankete göre, sandığa gitmeyeceğini söyleyen yüzde 10,5 ve kararsızlar dağıtılarak hesaplandığında; AK Parti yüzde 29,7’yle birinci sırada, az farkla yüzde 28,2 ile YENİ Parti ikinci sırada.

MHP’nin yüzde 4,9 ve CHP’nin ise yüzde 3 ile baraj altında kaldığı görülüyor. İYİ Parti yüzde 10,9; DEM Parti ise yüzde 9 oranında seçmen desteği alıyor.

Rakamlar arasında boğulmadan toparlayalım…

Sorun sadece bir fon skandalı sorunu değil. Zaten var olan ekonomik kriz içinde bunalan geniş halk kitleleri bir de fon skandalının sonuçlarına katlanmak zorunda. Seçime kadar geçecek süre içinde bu ekonomik tablo toparlanır mı? Ya da şöyle sorayım: seçmenin “sahip olunanla mümkün olan arasındaki farkın büyümesi” sorununun üstesinden gelinebilir mi?

Eğer bu sorulara yanıtlarınız olumsuz ise biz seçim yerine bir “kriz hükümeti” ile karşılaşabilir miyiz? Muhalefetin içinde yer aldığı bir “milli mutabakat” hükümeti gündemde olabilir mi? Siyasiler böyle bir şey istemeseler bile iç ve dış şartlar bunu zorlayabilir mi?

Antalya’da COP31’in ikinci günündeyiz. Dünyanın önündeki soru belli. Artan enerji ihtiyacını gezegeni daha fazla ısıtmadan, hanelerin ve şirketlerin bütçelerini zorlamadan nasıl karşılayacağız?

BM İklim Değişikliği Genel Sekreteri Simon Stiell, açılış konuşmasında meselenin özünü “İlerleme, olması gereken hızın ve adaletin çok gerisinde” sözleriyle ortaya koydu, 

Sanayi, kentleşme, elektrikli araçlar, soğutma ihtiyacı, veri merkezleri ve yapay zekâ elektrik talebini büyütüyor. Bu talebi eski enerji düzeniyle karşılamak hem emisyonları hem de fosil yakıtlara bağımlılığı artırıyor. Savaşlar, tedarik kesintileri ve fiyat dalgalanmaları da bu bağımlılığın faturasını ağırlaştırıyor.

Dolayısıyla enerji dönüşümü, iklim mücadelesinin olduğu kadar enerji güvenliğinin ve ekonomik istikrarın da merkezinde… Ancak dönüşüm kendiliğinden gerçekleşmiyor. Üç işi birlikte yürütmek gerekiyor: Doğru projeleri geliştirmek, bunları yatırıma dönüştürmek ve finansmanını sağlamak.

Önce proje, ardından yatırım

İlk adım, çevresel etkileri gözetilmiş, uygulanabilir projeler üretmek. Güneş ve rüzgâr kapasitesini artırırken şebekeyi, depolamayı ve enerji verimliliğini aynı planın içine koymak zorundayız. Üretilen elektriği ihtiyaç duyulan yere ve zamana taşıyamıyorsak kurulu güç hedefleri tek başına yeterli olmaz.

Üstelik en ucuz enerji, tasarruf edebildiğimiz enerjidir. Binalardan fabrikalara kadar verimlilik yatırımları, yeni santraller kadar ciddiye alınmalı. Temiz enerji projeleri de suyu, tarım alanlarını ve biyolojik çeşitliliği koruyan bir yaklaşımla geliştirilmeli.

İkinci adım, bu projeleri yatırıma dönüştürmek. Bunun için öngörülebilir kurallar, işleyen izin süreçleri ve uzun vadeli yatırım kararlarını destekleyen bir ortam gerekiyor.

Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Alparslan Bayraktar’ın geçen hafta ortaya koyduğu stratejide yenilenebilir enerji, verimlilik, nükleer enerji ve yeni teknolojiler öne çıkıyor. Güneş ve rüzgârda 2035 için 120 bin megavat hedefleniyor. Bayraktar’ın haziranda açıkladığı enerji dönüşümü yatırım ihtiyacı ise 2035’e kadar 200 milyar dolar. Bu büyüklükteki hedefler güçlü bir finansman planı gerektiriyor.

Düzce’de gördüğümüz dönüşüm

Geçenlerde Vahap Munyar, Hakan Güldağ ve Şeref Oğuz’la Pekintaş’ın Düzce’deki panel ve güneş hücresi tesislerini gezdik. Robotik üretim hatlarında gördüğümüz, enerji dönüşümünün aynı zamanda bir sanayileşme fırsatı olduğuydu.

Özhan Olcay’ın verdiği bilgiye göre hücre üretimine 300 milyon dolar yatırılmış. Panelde yerlilik oranı yüzde 82’ye ulaşmış. Olcay, “Türkiye’deki hücre üretiminin yarısından fazlası bizim tesislerimizden çıkıyor” diyor.

Buradaki kazanım, panel üretiminin ötesine geçiyor. Teknoloji edinmek, üretim yetkinliği geliştirmek, ithalatı ikame etmek ve ihracat yapabilmek de bu yatırımın getirileri arasında. Temiz enerjiye geçerken bunun teknolojisini ve ekipmanını da üretebilirsek dönüşümün ekonomik katkısını büyütürüz.

Parayı kim koyacak?

Üçüncü ve belki de belirleyici başlık finansman. İyi proje, uygun vadede ve maliyette kaynak bulamadığında dosyasında kalıyor. Yüksek sermaye maliyeti, ucuz elektrik üretebilecek yatırımları bile pahalılaştırıyor.

Stiell’in COP31’de çözüm beklediğini söylediği sorunlardan biri de ülkelerin “taahhüt edilmiş, mevcut finansmana erişirken yaşadıkları büyük hayal kırıklığı”.

Demek ki mesele yalnızca yeni kaynak sözü vermek değil. Mevcut kaynağın önündeki engelleri kaldırmak ve parayı yatırıma ulaştırmak da gerekiyor.

Özel sermaye, kamu kaynakları ve çok taraflı kalkınma bankaları birlikte devreye girmeli. Kamu ve uluslararası kuruluşlar garantilerle riski azaltmalı, uzun vadeli krediler, hibeler ve ortak finansman modelleri özel yatırımı harekete geçirmeli. İklim finansmanı, şu anda olduğu gibi kırılgan ülkeleri daha ağır borç yükü altında bırakan bir düzene dönüşmemeli.

Bunlar önceki COP’larda da konuşuldu. Paris’ten Dubai’ye, Bakü’ye önemli kararlar alındı. Ancak uygulama ihtiyacın gerisinde kaldı. Benim de yerinde takip ettiğim Bakü’deki COP29’da, gelişmekte olan ülkelere yönelik iklim finansmanında gelişmiş ülkelerin öncülüğünde 2035’e kadar yıllık en az 300 milyar dolara ulaşılması hedeflendi. Tüm kaynaklardan sağlanacak toplam finansmanın ise yıllık en az 1,3 trilyon dolara çıkarılması çağrısı yapıldı.

Stiell, Antalya’da önceki anlaşmaları yeniden müzakereye açmadan bu tutarlara nasıl ulaşılacağının netleştirilmesini istiyor. Haklı. Hedef açıklamakla paranın projeye ulaşması arasında hala büyük mesafe var.

Kirletenin sorumluluğu

Asıl sorunlardan biri yükün paylaşılması. Tarihsel olarak en fazla kirleten ülkeler, sorumluluklarıyla orantılı finansmanı sağlamaktan uzak kaldı. Herkes dönüşümün gerekli olduğunu söylüyor ama fatura önüne geldiğinde ise geri çekiliyor.

Oysa iklim krizinin en ağır bedelini, krizde payı en az olan kırılgan toplumlar ödüyor. Dönüşümün maliyeti de bu toplumların üzerine bırakılırsa hem adalet duygusu hem uluslararası iş birliği zayıflıyor.

Trump yönetimi ise işi daha da zorlaştırdı. Paris Anlaşması’ndan çekilme ve uluslararası iklim finansmanına desteği geri çekme kararlarıyla ortak çabayı zayıflattı. “Drill, baby, drill” sloganıyla özetlenen, daha fazla petrol ve doğal gaz üretimini teşvik eden politikalarıyla da bunun üzerine tüy dikti. Dönüşümü hızlandırması gereken ülke, önüne yeni engeller koymaya başladı.

Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum’un COP31 için öne çıkardığı “uygulama” vurgusu bu nedenle önemli. Stiell’in çağrısı da aynı yönde. “COP31 çözümlere hız kazandırmalı," diyor.

Antalya’nın başarısını bu çağrının ne ölçüde karşılık bulduğuyla değerlendirmeliyiz. Hangi projeye, kimden, ne zaman, ne kadar kaynak aktarılacak? Kaç yatırım başlayacak? Şebekeler nasıl güçlendirilecek, ne kadar emisyon önlenecek?

Bence COP31’in sonunda bu soruların cevabını aramalıyız. Çünkü gezegenin de bütçelerin de tutulmayan sözlere ayıracak payı kalmadı.

Merve Yiğitcan araştırdı: Yerli turist yabancılaşıyor! Türkiye'de özellikle turizm enflasyonun yüksek seyri, yerli turistlerin tatil tercihlerini yurtdışı yönlü değiştiriyor. Vize sıkıntılarına rağmen son 5 yılda 'gezi ve tatil' amacıyla yurt dışına giden Türklerin sayısı 3 katına çıktı. Acaba neden yabancılaşıyoruz?

Birinci sebep: yurtiçin turizm tesislerinde artan konaklama maliyetleri ve restoran fiyatlarındaki yükseliş. Çeşme’nin bu yakası ile feribot ile varılası karşı yakası arasında 5 kata varan fatura farkı olur mu? Üstelik vize sorunlarına rağmen yerli turist, edebilse yüzerek soluğu karşı kıyıda alıyor.

İÇİMİZDEKİ BELÇİKALILAR YERLİ TATİLİ DE YEME İÇMEYİ DE PAHALILAŞTIRIYOR

İkinci sebep: OSB’lerimiz üretiyor, geliştiriyor, ihraç ediyor ama ürettiğinin hayrını göremiyor zira enflasyon ve maliye, onları canından bezdiriyor. Turizm işletmelerimiz makroekonomik veriler, fon çeteleri sebebiyle bozulan piyasada ne çalışanını ücretle mutlu edebiliyor ne kârlılığını koruyabiliyor.

Üçüncü sebep: Gelir dağılımını öylesine bozduk ki tatile mecali kalmayanların sayısı patladı. Fert başına milli gelirimizin 20 bin $ olduğu gerçek değil. Ancak içimizde yaşayan yaklaşık 17 milyon Belçikalı(!) fert başlarına düşen 50-60 bin $’lık gelirle restoran ve tatil yerlerinin fiyatlarını şişiriyor.

İKİ SORU İKİ CEVAP / Pahalı turizme dair…

Peki ya ülkemize gelen giden?

TÜİK’in 3’nci çeyrek verilerine göre ülkemize gelenlerin sayısı, geçen yıla göre %1,6 düşüşle 23,3 milyon olmuş. Bizden yurtdışına gidenlerimiz ise %24,2 artışla 4,2 milyon olmuş. 5 yılda %102 artış.

Yurtdışına gidiş amacımız ne?

Akraba ziyareti ve iş seyahatleri gerilerken gezi ve eğlence amaçlı çıkışlar patladı. Milyonlar artık yurtdışı tatilcisi. Başta feribotla karşı kıyıya gidenlerin sayısındaki artış; son 3 yılda %48’den %71’ çıktı.

NOT

DÖVİZ BANKNOT MATBAAMIZ TURİZM ARTIK ESKİSİ GİBİ CARİ AÇIK İYİLEŞTİRMEYECEK Mİ?

Görünen o ki enflasyon sınırlarımızı aşmış ve yabancıların da derdi haline gelmiş. Üçüncü çeyrekte dışarıya tatile gidenlerimiz 3,4 milyar $ harcamış. İhracatçı zaten bir yandan kur baskısı diğer yandan küresel ticaret riskleri, savaş, korumacılık ile debelenirken turizmden umabildiklerimiz de azalıyor.

TATİL LÛGATI

Yerli turist: 12 ay çalışıp kendine tatili hak gören ama bunu pek başaramayan geniş halk kitleleri

Yabancı turist: Kazandığıyla yurtdışında tatil yapacak rahatlığı olan “kıskandığımız” döviz getiricileri

Turizm: Ülkemizin bacasız sanayisi… Döviz matbaamız, cari açık gidericimiz, gözbebeğimiz sektör

Turizm zararlıları: Kuru baskılayanlar, turisti kazıklayanlar, sektörün yarınını düşünemeyenler

İşte bu hesaplamanın özellikle mevduatla ilgili olan kısmında bir eksiklik var. Eksiklikten kastım, açıklanan oranın gerçek durumu yansıtmaktan uzak kalması.

Bu durum özellikle üç ve altı ay ile yıllık hesaplamada kendini gösteriyor. Bu bir yanlış hesaplama değil, yöntemin o şekilde belirlenmesi.

TÜİK üç ve altı ay ile yıllık hesaplamada üç, altı ay ve bir yıl öncesinin nominal oranlarını kullanıyor. Yani örneğin dün açıklanan ekim ayına ilişkin reel getiri hesaplamasında aylık olanda eylülün, üç ay vadeli için temmuzun, altı ay vadelide nisan ayının, yıllıkta ise geçen yılın ekim ayının faizi esas alındı.

Hesaplamada teknik olarak bir yanlışlık yok, bunu bir kez daha belirteyim. Örneğin bir yıl vadeli mevduat için geçen yılın ekim ayındaki nominal oranın kullanılmasından daha doğal ne olabilir ki.

Yıllık mevduat getirisinde sorun var

TÜİK’e göre bir yıl vadeli mevduatın ekim ayı itibarıyla yıllık nominal getirisi yüzde 30,15, son bir yılda oluşan yüzde 29,77’lik TÜFE artışından sonra kalan(!) reel getiri de yüzde 0,29.

Bu hesapta ilk bakışta bir yanlışlık yok. Geçen yılın ekimindeki bir yıl vadeli mevduatın nominal faizi yüzde 30,15 mi, yoksa daha farklı mı ona yazımın sonraki bölümlerinde ayrıca değineceğim.

Ama görünürde sorun yok. Tasarruf sahibi mevduatı tercih etmişse son bir yılda yalnızca yüzde 0,29 reel getiri sağlamış, yani neredeyse getiri sıfır.

Peki bankalarda bir yıl vadeyle tutulan mevduatın tutar olarak bir önemi var mı ki?

BDDK’nın eylül verilerine göre gerçek kişilere ait mevduatın yüzde 17,6’sı bir aya kadar, yüzde 70,1’i bir-üç ay arası, yüzde 10’u üç-altı ay arası, yüzde 0,9’u altı ay-on iki ay arası, yüzde 1,1’i ise bir yıl üzeri vadeli.

İşte TÜİK “bir yıl vadeli mevduat” olarak bir yıl ve üzeri vadeli mevduatı esas alıyor. Yani toplam içinde yalnızca yüzde 1,1 payı bulunan mevduatı.

Bu yanlış değil, ancak gerçek durumu yansıtmaktan uzak kalan bir hesaplama.

Tasarrufunu TL mevduatta değerlendirenler biraz önce aktardığım oranlardan da görüleceği gibi yaklaşık yüzde 88’lik oranla üç aya kadar vadeyi tercih ediyor ve vade bitiminde getiri anaparaya ekleniyor. Böylece yıllık getiri çok daha yüksek oluyor.

Örneğin yıllık basit yüzde 36, yani aylık basit yüzde 3 faizli bir mevduatın yıllık bileşik getirisi yüzde 42,5’i buluyor.

Belki TÜİK’in hesaplamasını değiştirmesi ya da daha kapsamlı bir hesaplamayla bu tür bileşik getirileri de dikkate alması gerekiyor.

Bir yıl vadeli mevduat kavramı da karışık…

Mevduatta bir yıllık getiri hesaplaması en azından iki türlü yapılabilir. Biri halen mevcut olan sistemle yani bir yıl önceki nominal oranı dikkate alarak. En kısa vadeli mevduatın yıllık bileşiğini hesaplamak da yeni bir yöntem olarak düşünülebilir.

İkincisi yapılır mı bilmem ama “bir yıl vadeli mevduat” kavramının çok net olmadığını da ortada, bu da ayrı bir sorun.

“Yıllık mevduat” diye tek başlıkta ifade edilen vade, aslında “bir yıla kadar” ve “bir yıldan uzun” olmak üzere ikiye ayrılıyor. Bankacılar da zaten çok az olmakla birlikte “Bir yıl vadeli hesap açtırmak istiyorum” diyen vatandaşa “bir yıla kadar vadeli” olarak tanımlanan 364 gün vadeli mevduatı öneriyor. Çünkü 365 gün ve daha uzun vadeli mevduatta faiz bir miktar düşüyor.

Faizdeki farklılığa TÜİK ne diyor? 

TÜİK’in dün açıkladığı ekim ayı verilerine göre bir yıl vadeli mevduatın nominal faizi girişte de belirttiğim gibi yüzde 30,15. Yani bu faiz geçen yılın ekimindeki nominal oranı gösteriyor. Ancak Merkez Bankası’na göre geçen yılın ekim ayındaki nominal faiz bir yıla kadar vadelide yüzde 42,70, bir yıldan uzun vadelide yüzde 34,10.

Bu farkın nedenini TÜİK’e sordum. Verilen yanıt TÜİK’in bir yıla kadar vadeli mevduat faizini kullanmadığını ortaya koyuyor:

“Mevduat faizinin nominal getirisinin hesaplanmasında, ilgili dönemlerin vadelerine karşılık gelen faiz oranları esas alınmaktadır.

Bu kapsamda, yıllık nominal getiri hesaplamasında bankalardan doğrudan temin edilen yıllık vadeli tasarruf mevduatı faiz oranlarının ortalaması kullanılmaktadır.

Dolayısıyla yıllık getiri hesaplamalarında “bir yıla kadar vadeli” mevduat faiz oranları yerine yıllık vadeye ilişkin faiz oranları dikkate alınmaktadır.

TÜİK tarafından kullanılan mevduat faiz oranları, bankalardan doğrudan temin edilen veriler esas alınarak hesaplanmakta olup Merkez Bankası tarafından yayımlanan ortalama faiz oranları doğrudan kullanılmamaktadır.

Bu nedenle, veri kapsamı ve hesaplama yöntemlerindeki farklılıklara bağlı olarak iki kurumun yayımladığı oranlar arasında farklılıklar görülebilmektedir.”

Hangisi daha doğru?

Mevduat faizinde kaynak belli, bankalar.

TÜİK de, Merkez Bankası da bu faizi tabii ki bankalardan derliyor. Şu durumda aynı vade için aynı oranın ortaya çıkması gerekmez mi?

Hadi bir yıla kadar ve bir yıldan uzun vadeli ayrımı tamam da, aynı tanımdaki faizin aynı olması gerekmez mi?

Gerekir tabii ki ama olmuyor. Peki hangi oran daha doğru? Örneğin geçen yılın ekim ayı için TÜİK’in dikkate aldığı nominal yüzde 30,15 mi, Merkez Bankası’nın açıkladığı yüzde 34,10 mu?

Belli ki bir tanım, bir yaklaşım farklılığı var ama o da olmasın artık!

Kaynak aynı ama o kaynaktan çıkan oranlar farklı olmasın artık!

KAYNAKLARA ERİŞİM ZOR 

Ticari hayatın önemli ödeme araçlarından çekler neden karşılıksız kalıyor? Başlıca nedenlerden biri nakit sıkışıklığı. Şirketler, yatırımcılar ve esnaf paralarını değerlendirmek için fonlara yöneldi. Krizin ardından bu kaynaklara erişimdeki sorunlar, bazı işletmelerin nakit akışını olumsuz etkilemiş olabilir. Fonlardaki parasına ulaşamayan şirketlerin ve iş insanlarının ödeme güçlüğü yaşadığına ilişkin çok sayıda şikâyet var. Karşılıksız çek oranlarındaki yükseliş de piyasadaki genel likidite sıkıntısıyla birlikte değerlendirildiğinde ortaya dikkat çekici bir tablo çıkıyor.

Sorun, ödeme zincirinin birbirine bağlı yapısı nedeniyle büyüyor. Fona para yatırdığı için nakit sıkıntısına düşen iş insanı, tedarikçisine verdiği çeki ödeyemiyor. Tedarikçi de para alamayınca sorun başka bir işletmeye taşınıyor. Böylece ödeme zincirindeki kopuş; esnaftan sanayiciye, üreticiden çalışanlara kadar geniş kesimleri etkiliyor. Ödemelerini aksatmayan işletmeler bile kendi kontrolleri dışındaki gelişmeler nedeniyle karşılıksız çek sorunuyla karşılaşabiliyor. Nakit akışının bozulması, ticaret zincirinin tamamını tehdit ediyor.

Bu tabloya seyirci kalmamak gerekiyor. Fonlardaki paraya erişim sorunu çözülmeden ve piyasadaki likidite sıkıntısını giderecek adımlar atılmadan karşılıksız çeklerdeki artışı durdurmak kolay değil. Bir işletmenin ödeyemediği çek, başka bir işletmenin tahsil edemediği alacak; onun da yerine getiremediği ödeme anlamına geliyor. Bu zincir uzadıkça fon krizi, yatırımcıların kayıplarını aşarak bütün ticari hayatı ilgilendiren bir soruna dönüşüyor. 

Pazar günü öğlen saatlerinde Türk Telekom CEO’su Ebubekir Şahin’in sunumunu izlemek üzere 9-20 Kasım 2026 tarihleri arasında gerçekleşecek “COP31” alanına dönüştürülen, 2016 yılında “Antalya Botanik Expo’su” döneminde düzenlenen alana girdik.

1.1   milyon metrekarelik alana girip, kuleyi karşımda görünce Kasım 2015’e uzandım. Kuleyi inşa eden Taca İnşaat’ın Yönetim Kurulu Başkanı Tayyar Akkurt’un inşaat tekniğini anlattığı gün gözümde canlandı:

• 120 metrelik “Expo 2016 Antalya” kulesini “alttan ekleme” ile bitireceğiz…

2022 Mayıs ayında vefat eden Tayyar Akkurt, kulenin inşaatıyla ilgili teknik detayları Kasım 2015’te şöyle anlatmıştı:

• Kule 120 metre yüksekliğinde olacak. Mart 2016’da bitecek. Önümüzdeki günlerde iklim koşulları yüksekte çalışmayı zorlaştıracak.
• O nedenle inşaata aşağıda devam edecek formülü benimsedik. Kulenin en üstteki geniş bölümünü aşağıda tamamlayıp orta çekirdeğine kayar kalıp yerleştirdik.
• Kolon gibi yükselen bölümün tepesine de asansör motorları koyduk. İnşaat aşağıda tamamlandıkça yukarı çekilecek.
• Bu yöntem bildiğim kadarıyla dünyada 4-5 kez kullanıldı. Bölgemizde ilk kez biz kullanıyoruz.

Türk Telekom pavilyonunda (teşhir, sergi alanı) CEO Ebubekir Şahin’i dinledik:

-          Dijital dönüşüm ile yeşil dönüşüm birbirini tamamlayan iki stratejik alan. Türkiye’nin dijital geleceğini inşa ederken bu altyapının hangi enerji kaynaklarıyla çalışacağını, kaynakların ne kadar verimli kullanılacağını ve çevre üzerindeki etkisini planlıyoruz.

Türkiye’nin ilk kez ev sahipliği yaptığı COP31’de üstlendikleri sorumluluğu da bu vizyonlarının bir parçası olarak gördüklerini belirtti:

-          Teknolojinin sunduğu imkanları çevresel ve toplumsal faydaya dönüştürerek sürdürülebilir kalkınmaya katkı sağlamaya, “Yarına Sözümüz Var” diyerek çıktığımız bu yolda, daha yaşanabilir bir geleceğin inşasına katkı sunmaya devam edeceğiz.

Ebubekir Şahin’e sohbette Kurumsal Satış Genel Müdür Yardımcısı Dr. Feyzullah Tecirli, İletişim, TV ve Dijital Platformlar Genel Müdür Yardımcısı Arif Sancaktaroğlu, Türk Telekom Network Genel Müdür Yardımcısı Zafer Orhan, Pazarlama ve Müşteri Deneyimi Genel Müdür Yardımcısı Zeynep Özden, Finans Genel Müdür Yardımcısı Ömer Karademir, İnnova CEO’su Huzeyfe Yılmaz eşlik etti.

Ardından Ece Vahapoğlu’nun sunuculuğunda “Türk Telekom COP31 Deneyim Alanı” turu yaptık. Önce “TT Cafe” olarak tanımlanan “Robot Barista”nın önünde durduk. Robotu üreten şirketin sorumluları önce fotoğrafımı çekti, “Robot Barista”ya gönderdi. Sonra da “latte tuşu”na dokundu.

“Robot Barista” (Kahve Servisi Yapan Robot), 1.5 dakikada köpük bölümüne fotoğrafımı yansıttığı kahveyi uzattı. Ebubekir Şahin, “Robot Barista”nın 5G altyapısı sayesinde çalıştığının altını çizdi.

Kahve servisi yapan robot deneyimini 2 yıl kadar önce TİSK ve MESS Başkanı Özgür Burak Akkol’un davetiyle MESS’in İstanbul’daki teknoloji merkezi “Mext”e Hakan Güldağ’la birlikte gittiğimizde yaşamıştık.

Sonra “Mis Otomasyon”un ürünü olan “Robotik Kol”un bulunduğu bölüme geçtik. Ebubekir Şahin, şu noktaya işaret etti:

-          5G teknolojisi tarımsal üretimde de somut şekilde kullanılıyor. Onlardan biri de bu “Robotik Kol”. Antalya’da olduğumuz için portakal toplama işlemini nasıl yaptığını burada sergilemek istedik.

Mis Otomasyon’dan Mehmet Akyüz, “Robotik Kol”un üzerinde durduğu platformun kapağını açtı, yürüyen aksamını gösterdi:

-          “Robotik Kol” meyve bahçesinde ağaçlar arasında otonom şekilde dolaşarak hasadı gerçekleştirebiliyor.

Ebubekir Şahin, “Nova Taksi”nin önünde Ece Vahapoğlu’nu dinlerken kulağıma eğildi:

-          Otonom, yani sürücüsüz taksiyi ABD’de deneyimledikten sonra Türk Telekom’un iştiraki “İnnova”nın bu alandaki çalışmalarını yoğunlaştırmasına özen gösterdik.

“Nova Taksi”nin İnnova tarafından geliştirildiğini, 5G ve yapay zeka teknolojileriyle desteklendiğini kaydetti:

-          Kamera, lidar (bir nesnenin veya yüzeyin uzaklığını ölçen bir uzaktan algılama teknolojisi) ve radar sensörleriyle çevresini 360 derece algılıyor. Trafik ışıklarını, yayaları, araçları ve yol koşullarını analiz edebiliyor. Elde ettiği veriler doğrultusunda sürüş kararları verebiliyor.

Şahin, Türk Telekom’un iştiraki “Argela”nın “Yeni Nesil Hava Trafik Yönetimi” çözümlerinin anlatıldığı ekrana dikkat çekti:

-          Elektrikli dikey kalkış ve iniş yapabilen hava taksilerinin (eVTOL) ve insansız hava araçlarının güvenli, koordineli ve verimli şekilde yönetilmesi hedefleniyor. Burada da 5G’nin yüksek hız ve düşük gecikme avantajlarından yararlanılıyor.

“COP31”, başta “master partner”lar olmak üzere önde gelen şirketlerin “dijital ve yeşil dönüşüm” adımlarını dünya ile paylaşmalarına olanak veriyor…

Ormansız ve ağaçsız toprak vatan değildir

CUMHURİYETİMİZİN Kurucusu Büyük Önder Mustafa Kemal Atatürk, 21 Ağustos 1929’da Bursa’ya gitmek üzere Ertuğrul yatıyla İstanbul’dan yola çıktı. Yalova sahillerinden geçerken kıyıda muhteşem bir çınar ağacı gördü. Karaya çıktı, ağacın yanına gitti, okşadı, gölgesinde dinlendi.

Çınar ağaçlarına hayran olan Atatürk, yakınına bir ev yapılmasını istedi. Ev kısa sürede yapıldı. Atatürk kaplıcasıyla da ünlü Yalova’ya gittiğinde o evde konakladı.

Atatürk, Yalova’daki evde dinlendiği bir gün bahçıvanın çınarın dalını kesmeye hazırlandığını gördü. Bahçıvanın çalışmasını durdurdu ve sordu:

-          O dalı neden kesmek istiyorsun?

Bahçıvan nedenini açıklamaya çalıştı:

-          Dal binanın duvarına dayanmış durumda. Daha uzarsa içeri girebilir.

Atatürk, anında talimatı verdi:

-          Bu çınarın dalı kesilmeyecek. Bina kaydırılsın, ağaçtan uzaklaştırılsın.

Bahçıvan ve Atatürk’e eşlik edenler, gerçekleştirilmesi imkansız gibi görünen talimat karşısında şaşkına döndü.

Derken, binanın kaydırılması operasyonunu İstanbul Belediyesi üstlendi. Bu iş için görevlendirilen başmühendis Ali Galip Alnar, ekibiyle Yalova’da çalışmaya başladı. Önce binanın çevresi temel seviyesine kadar kazıldı. Sonra çelik raylar binanın altına yerleştirildi.

Bina 3 günde 4.80 metre kaydırıldı, Atatürk çalışmaları yakından izledi. Evin kaydırılması işlemi tamamlandıktan sonra çınarın altında kahvesini yudumladı.

Söz konusu ev, bugün “Yalova Atatürk Köşkü” adıyla müze olarak hizmet veriyor…

Atatürk’ün 88’inci ölüm yıldönümü Antalya’da dün başlayan “COP31”e denk gelince, gündeme uygun şekilde “yürüyen köşk” öyküsüyle anmak istedim.

Ayrıca Ege Orman Vakfı’nın internet sitesine girip, Atatürk’ün çevre ve doğa ile ilgili sözlerini bir kez daha okudum:

• Ormansız ve ağaçsız toprak vatan değildir.
• Çevreyi korumak aklın gereğidir.
• Yeşil görmeyen gözler renk zevkinden mahrumdur. Burasını öyle ağaçlandırınız ki, görmeyenler bile yeşillikler arasında olduğunu anlasın.
• Ağaç, çiçek ve yeşillik uygarlık demektir.
• Biz doğayı korudukça doğa da bizi korur.
• Yarının doğası bugünden yaratılır.
• Orman, milletin hem süsü hem de zenginliğidir.
• Bu vatan, çocuklarımız ve torunlarımız için cennet yapılmaya değer bir yerdir.

Büyük Önder Mustafa Kemal Atatürk’ü saygı, özlem ve minnetle anıyorum…

Dünya, yaklaşık bir asır önce de benzer bir arayışın içindeydi. İmparatorluklar dağılmış, yeni devletler kurulmuş, ekonomik ve siyasi dengeler yeniden şekilleniyordu. İşte böyle bir dönemde Mustafa Kemal Atatürk, yalnızca bağımsız bir ülke kurmakla yetinmedi. Kurduğu ülkenin dünya düzeni içerisinde nasıl bir ekonomik ve siyasi konuma sahip olması gerektiğine ilişkin de bir vizyon ortaya koydu.

Bugün 10 Kasım vesilesiyle Atatürk’ü rahmet ve özlemle anarken, size pek de bilinmeyen bir konuşmasından kısaca bazı kesitler sunacağım. 1 Kasım 1938 günü, yani vefatından dokuz gün önce, sağlığı müsaade etmediği için törene katılamayan Atatürk’ün, TBMM açılış konuşmasını Başbakan Celal Bayar kürsüden okumuştu. Konuşma, önceki yıl yapılan ve izleyen yıl yapılması planlanan icraatları özetliyor…

“Sayın Milletvekilleri,

Devletin ekonomik alandaki yapıcı ve yaptırıcı kudret ve ilkesinin tarım işlerimizi de kapsaması yolunda bir örnek olmak üzere tüzelkişiliğe sahip “Ziraat İşletmeleri Kurumu” oluşturulmuştur.

Küçük esnafa ve küçük sanayi erbabına muhtaç oldukları kredileri sağlamak üzere Halk Bankası ve Halk Sandıkları kurulmuştur. Kredinin normal şartlar altında ucuzlatılmasının ekonomik alandaki önemli etkisi bilinmektedir. Büyük Millet Meclisinin kabul buyurduğu yasayla faiz hadlerinin indirilmesini mutlulukla karşılarım.

Büyük Millet Meclisi Denizbank’ı kurmakla çok isabetli bir harekette bulunmuştur. Birinci beş yıllık sanayi planımız başarıyla bitmek üzeredir. Buna ek olarak üç yıllık bir maden işletme programı düzenlenmiş ve uygulanmasına başlanmıştır.

Geçide açılan büyük köprülerin bu yıl 115’e eriştiğini, kayıt ve sayılarının gereksinimle orantılı olarak hızla çoğaltılmasını dilerim.

İstanbul’dan başlayan Avrupa turistik asfalt yolunun birinci kısmı tamamlanmıştır ve son kısımlarının inşaatına devam edilmektedir.

Memleketin genel su siyasetinin büyük önemi üzerinde durmaktayız. Geçen devrede kabul buyurduğunuz bir yasayla Adana ovasının sulama işlerine hız verilmiş olmasını mutlulukla karşılıyorum.

Memlekette ulaşım hacmi artmaktadır. Çeşitli malların sevkini kolaylıkla sağlamak için yeni nakliye araçları sipariş edilmiş ve 3 numaralı programda da bu hususa ayrıca yer verilmiştir.

Geçen yıl Divriği’ye ulaştığını gördüğümüz demiryolunun bu yıl Erzincan’a vardığını ve önümüzdeki yıl içinde de Erzurum şehrine ulaşacağını kıvançla müjdelerim.

Maliyemiz denk bütçe, sağlam ödeme, vergi sistemlerini mükellef lehine iyileştirme ve hafifletme ve ulusal paranın istikrarını koruma ilkelerini tam bir sadakat ve başarıyla izlemekte ve uygulamaktadır. Halkın ve çiftçinin vergi yükünü hafifletmek yolunda öteden beri güdülen prensibin imkân ölçüsünde uygulanmasına bu yıl da devam edilmiştir.

Ekonomik sahadaki gelişmeyle orantılı olarak daima bütçe tahminlerini aşan devlet gelirlerinin devamlı artışı, bir yandan vergi hafifletmelerini belirli bir program dairesinde gerçekleştirmeye, öte yandan çeşitli alanlarda verimli işlere ve ulusal savunma hizmetlerine daha çok pay ayırmaya imkân vermektedir.

Geçen yıl büyük Kamutayın kabul buyurduğu ödenek üzerine bir genel silâhlanma programı yapılmıştır. Tatbikatı ilerlemektedir. Deniz Kuvvetlerimizin kuvvetlendirilmesi için lüzumlu olan harp gemilerimizin küçük bir kısmı sipariş edilmiştir. Büyük bir kısmı da sipariş edilmek üzeredir. Bu arada var olan gemilerimizin daha mükemmel bir hale konulması için tertibat alınmaktadır. Bu yıl Gölcük harp tersanemizin yapımına başlanacaktır. Hava programımız önemle uygulanmaktadır.

Dış siyasetimizin son yıl içindeki gelişmesi geçen yıl ana vasıflarını çizmiş olduğum esaslar çerçevesinde cereyan etmiştir. Son aylar zarfında barış, çetin bir sınav geçirdi. Şimdi uzun sürmesini ancak daha bir süre sonra anlayabileceğimiz yeni bir sükûn devresi içindeyiz.

Barış, ulusları refah ve mutluluğa eriştiren en iyi yoldur. Fakat bu kavram, bir defa ele geçirilince sürekli bir dikkat ve özen ve her milletin ayrı ayrı hazırlığını ister.

Memleketimizi her gün daha çok kuvvetlendirmek, her alanda her türlü ihtimallere karsı koyabilecek bir halde bulundurmak ve dünya olaylarının bütün evrelerini büyük bir uyanıklıkla izlemek barışsever siyasetimizin dayandığı esasların başlıcasıdır.”

Atatürk’ün ekonomi ve dünya siyasetine bakışında, aradan geçen yaklaşık bir asra rağmen güncelliğini koruyan önemli dersler bulunuyor. Bunlardan biri, ekonomik düşüncesinin merkezinde yatan “bağımsızlık”. Atatürk, siyasi bağımsızlığın ancak ekonomik güçle kalıcı hale gelebileceğinin farkındaydı. Bir ülkenin kendi kararlarını verebilmesi için üretim kapasitesine, mali güce, yetişmiş insan kaynağına ve ekonomik kaynaklarını yönetebilme kabiliyetine sahip olması gerektiğini düşünüyordu.

Onun felsefesi, belirli bir ekonomik modeli değişmez bir reçete olarak benimsemek değil, ülkenin ihtiyaçlarına göre politika geliştirebilmekti. Ekonomik yaklaşımının dikkat çekici yönlerinden biri de buydu.

Bugün Türkiye’nin karşı karşıya olduğu ekonomik meseleleri düşünürken bu perspektifin üzerinde durmak gerekiyor. Ekonomik bağımsızlık artık yalnızca bir ülkenin kendi fabrikalarında üretim yapabilmesi anlamına gelmiyor. Yüksek teknoloji geliştirebilmek, kritik hammaddelere erişebilmek, enerji güvenliğini sağlamak, finansmana ulaşabilmek ve küresel değer zincirlerinde güçlü bir konum elde etmek de ekonomik bağımsızlığın parçaları haline geldi.

Bir başka ifadeyle, yaklaşık yüz yıl önce sanayileşmek ne kadar stratejik bir mesele idiyse, bugün teknoloji üretmek ve teknolojik rekabet gücünü artırmak da o kadar stratejik bir mesele.

Dünya, yeniden büyük güç rekabetinin ortasında. ABD ile Çin arasındaki ekonomik ve teknolojik mücadele, Avrupa’nın değişen güvenlik ve sanayi politikaları, Orta Doğu’daki çatışmalar, enerji koridorları ve küresel ticaretin yeniden şekillenmesi ülkelerin dış politika tercihlerini doğrudan etkiliyor.

Türkiye gibi coğrafi konumu, üretim kapasitesi ve bölgesel ilişkileri itibarıyla önemli avantajlara sahip bir ülke için bu gelişmeler hem fırsatlar hem de riskler barındırıyor. Böyle bir ortamda Türkiye’nin yapması gereken, küresel gelişmeleri doğru okumak, farklı ülkelerle ekonomik ilişkilerini geliştirmek ve uluslararası sistemde kendi ağırlığını artırmak.

Atatürk’ün kalkınma vizyonunun bir diğer önemli unsuru ise bilim ve eğitimdi. Çünkü ekonomik gelişmenin yalnızca sermaye birikimiyle veya fiziki yatırımlarla sağlanamayacağını biliyordu. Nitelikli insan kaynağı, bilimsel düşünce ve teknolojik ilerleme olmadan kalıcı kalkınmanın mümkün olmadığının farkındaydı.

Bugün yapay zekâdan biyoteknolojiye, savunma sanayisinden enerji teknolojilerine kadar pek çok alanda yaşanan gelişmeler bu yaklaşımın önemini bir kez daha ortaya koyuyor. Ülkeler arasındaki rekabet artık yalnızca ne kadar ürettikleriyle değil, ne kadar bilgi ürettikleriyle, teknolojiyi ne ölçüde geliştirebildikleriyle ve yetişmiş insanlarını ne kadar verimli değerlendirebildikleriyle ölçülüyor.

Türkiye’nin önündeki temel meselelerden biri de burada yatıyor. Üretim kapasitemizi artırmak kadar üretimin niteliğini yükseltmek, sanayimizi teknoloji yoğun alanlara taşımak ve bilimsel gelişmeyi ekonomik kalkınmanın merkezine yerleştirmek zorundayız. İşte bu yüzden sanayi sektörlerimizde bir yeniden yapılanmaya şiddetle ve acilen ihtiyaç var.

Onu rahmetle ve artan bir özlemle anıyor, devrimlerini ve ilkelerini yaşatmaya çalışıyoruz.

“Benim naçiz vücudum (geçici bedenim) elbet bir gün toprak olacaktır, ancak Türkiye Cumhuriyeti ilelebet payidar (sonsuza dek) kalacaktır.”

Bu sözler O’nun Cumhuriyetimize olan güveninin kanıtıdır ve bizler onun bu sarsılmaz güveninin emanetini ne pahasına olursa olsun korumakla görevliyiz.

1923 yılında İzmir İktisat Kongresi’nde yurt dışı pazarlarda tanıtım için ticaret merkezlerinde yerli ürünlerin sergileneceği sürekli sergiler açılması, ürünler ve ticaret hakkında birçok dilde belgenin dünyaya dağıtılması ve yabancı temsilcilerin davet edilmesi önerilmiş.

Yurt dışındaki ticaret şehbenderliklerinin (ataşeliklerin) yaygınlaştırılması, şehbenderlerin uzman kişiler arasından seçilmesi, düzenli bilgi vermesi ve gözetimlerinde ticari istihbarat ve araştırma kurumları kurulması kararlaştırılmış.

Uygun dış ticaret merkezlerinde Türk ticaret odaları açılması, Türkiye ile ticaret yapan önemli merkezlerde Türk Ticaret Bankası şubeleri kurulması ve dış ticareti kolaylaştırmak için dış ticaret, ürün ve ham madde sergileri düzenlenmesi kabul edilmiş.

12 Temmuz 1923 günü Polonya ile ticaret antlaşması imzalanmış ki bu muhtemelen ilk karşılıklı ticaret anlaşmasıdır.

1925 yılında TBMM’deki bütçe görüşmelerinde ticari fuarlarda yer almak gündeme geldiğinde bunun için bir milyon liralık bir fona gerek olduğu belirtilerek farklı çözüm önerileri tartışılmış.

Ticaret Vekili Ali Cenani Bey’in gemide gezici fuar düzenleme önerisi masraflı bulunarak reddedilse de Atatürk’ün desteğini alan proje hayata geçirilmiş.

86 gün süren bu sergi seferinde gemi Bona (Cezayir), Barselona (İspanya), Le Havre (Fransa), Londra (İngiltere), Amsterdam (Hollanda), Hamburg (Almanya), Stockholm (İsveç), Helsinki (Finlandiya), Leningrad (Sovyetler Birliği), Danzig, Gdynia (Polonya), Kopenhag (Danimarka), Anvers (Belçika), Marsilya (Fransa), Cenova ve Napoli (İtalya) limanlarına uğramış. Gemiyi 65 bin kişi ziyaret etmiş.

Sadece Londra’da 6 günde 25 bin ziyaretçi ağırlamış.

Ziyaretçilere bilgi vermek amacıyla Fransızca, İngilizce ve Almanca bilen gençlerden bir ekip oluşturulmuş.

İş Bankası da gemide bir şubeyle faaliyet göstermiş.

Cumhurbaşkanlığı Senfoni Orkestrası 47 kişilik bir kadroyla gemide yer almış, uğranan limanlarda konserler vermiş ve balolara katılmış.

Atatürk, 1 Kasım 1934 tarihindeki Meclis konuşmasında ticaret ilişkilerinin karşılıklı ve denk anlaşmalara dayanmasını, dış ticaretin ise yardımcı kurumlar ve doğru bilgilerle kolaylaştırılması gereğini belirtmişti.

1937 yılında yaptığı Meclis konuşmasında ise “Dış ticarette izleyeceğimiz ana prensip, ticaret dengemizin aktif karakterini korumaktır.” diyerek daha o yıllarda dış ticaret dengesini ülkenin ödeme gücünün önemli dayanaklarından biri olarak açıklıyordu.

Dış ticareti geliştirmek ve 1929 Buhranı’nın etkilerine karşı koymak amacıyla 1934’te, bugün Ticaret Bakanlığı bünyesindeki dış ticaret kurumlarının temeli olan Türkofis kurulmuş.

Biz ihracatçılara düşen görevler arasında ülkeye döviz kazandırmak öne çıkıyor gibi görünse de ülkenin itibarını korumak ilk sırada yer almalı, hatta kişisel menfaatlerin önüne geçmelidir.

Yatırım fonlarında başlayan ve 16 Eylül’deki likidite kriziyle borsayı da saran çalkantı hisse geri alımlarını hızlandırdı .15 Eylül’den bugüne 142 şirket hisse geri alımı gerçekleştirdi. 27.2 milyar lirayı bulan hisse geri alım hacmi oldukça yüklü bir rakama işaret etse de geri alımlar borsada istenilen etkiyi yaratmadı. Borsa İstanbul geri alım endeksi 15 Eylül’den bu yana hala yüzde 11 kayıpta ancak bu alımlar şirket patronlarının hisseye sahip çıktığı imajını yarattı fiyat düşüşünü durduramasa da sınırlandırdı.

Borsanın geneline yayılan ve yeni ayla birlikte çıkış çabalarının hızlandığı yatırım fonu krizinin etkileri halka açık ama fon kriziyle hiçbir ilgisi olmayan şirket hisse fi yatlarını da olumsuz etkiledi. Likidite krizi, kredili işlem maliyeti gibi nedenlerle aracı kurumlar ve yatırımcılar ellerinde ne varsa satışa yöneldi 16 Eylül’den sonra. Bu seri satış dönemi borsanın genelinde fi yat düşüşleri yarattı bazı şirketler ise geri alım programı açıklayarak ya da mevcut programları dahilinde borsaya girdi ve hisselerinde alım yapmaya başladı. En son Garanti BBVA 11 milyar liralık büyük bir geri alım programı açıkladı ve üç günde yaptığı alımlarla 15 Eylül’den bu yana geri alım hacminde ilk beşte yer almayı başardı.

En yüklü alımda Türkiye Varlık Fonu şirketleri önde 

EKONOMİ’nin yaptığı hesaplamalara göre 15 Eylül’den bu yana yapılan geri alım hacmi 27 milyar 232 milyon 250,8 bin liraya ulaştı. En yüklü geri alımı son olarak 22 Ekim'de geri alım işlemi yapan Türk Altın İşletmeleri 3.98 milyar lira ile gerçekleştirirken ikinci sırada tasfi ye sürecindeki fonların portföyünde de yer alan ve 21 Eylül'de son işlemini gerçekleştiren Margün Enerji yer aldı. Margün Enerji 2.29 milyar liralık hisse geri alımı yaptı. Üçüncü sıra ise Turkcell'in. Turkcell son işlemini 4 Kasım'da yaptı ve 2.11 milyar liralık bir alım hacmine imza attı. Vakıfbank 22 Eylül'den sonra geri alım yapmadı ve bu döneme kadarki geri alım hacmi 2 milyar lirayı aştı. İlk sıralarda yer alan Türk Altın, Turkcell ve Vakıfbank’ın ortak noktası Türkiye Varlık Fonu portföyünde yer almaları.

Daha 3 Kasım'da geri alım programı açıklayan Garanti BBVA ise üç işlem gününde 1.2 milyar liranın üzerinde geri alım gerçekleştirdi. Armada Gıda ise 15 Eylül'de geri alım programını açıkladı ve 22 Eylül'e kadar 1.11 milyar liralık alım yaptı programın toplam büyüklüğü de 1.75 milyar lira olarak duyurulmuştu. Ahlatçı Doğalgaz da 826.9 milyon liralık alım gerçekleştirdi. Yeni halka arz şirketlerinden Çitlekçi ise 18 Eylül'de program açıkladı ve 762.2 milyon liralık alım yaptı.

İlk sekiz şirket geri alımın yüzde 52,6’sını gerçekleştirdi 

Listede dikkat çeken ilk sekiz şirketin toplam geri alım hacminin yüzde 52,6’sini gerçekleştirmiş olması. İlk sekiz sıradaki şirketlerin toplam geri alım hacmi 14.3 milyar lirayı geçti. Ve bu toplam geri alım hacminin yüzde 52,6'sına işaret ediyor. Şirketler hisselerinde geri alım yapsa da borsadaki sert satış dalgasına karşı gelmeyi başaramadılar. Özellikle ekim ayı geri alımlara rağmen sert fi yat düşüşleriyle geride kaldı. Kasım umutlu başlasa da geri alım programları bireysel ve kurumsal yatırımcılar için psikolojik olarak daha büyük bir etki yaratıyor.

Geri alım programı açıklayan ve hissesini alan şirketin fi yatı doğru bulmadığı ve şirketine sahip çıktığı şeklinde yorumlandığını vurgulayan uzmanlar şirketlerin piyasaya olumlu bir sinyal vermeyi de hedeflediklerini vurguladı. Alım yapan şirket hisse fi - yatının ucuz olduğu ve gerçek değerini yansıtmadığı mesajıyla hamle yaptığı için uzmanlara göre bu durum yatırımcı güvenini artırıcı bir durum olarak yorumlanıyor.

Uzmanlara göre son süreçteki geri alımlar da bu konuda başarıya ulaştı. Ancak fi yat yükseltme ve geri alım endeksinde hareketlenmede ise çok bir başarıdan söz etmek mümkün değil. Genel satış dalgasının çok güçlü olması hisse fi yatlarındaki düşüşü geri alıma rağmen engelleyemedi. Borsa İstanbul Geri Alım Endeksi 15 Eylül'den bu yana yüzde 11 aşağıda. Ancak ekim sonunda geri alım endeksindeki kayıp yüzde 20'ye dayanmıştı. Kasım ayıyla birlikte borsadaki yumuşayan hava geri alımların da hızlanması endeksin yüzde 11,22 yukarı yönlü hareket yapmasını sağladı. Geri alım endeksi ilk haftasını geride bıraktığınız kasımda en hızlı yükseliş gösteren ilk 6 endeksten bir olmayı başardı. 

Hisarcıklıoğlu: Asla unutulmayacaksın

Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği (TOBB) Başkanı M. Rifat Hisarcıklıoğlu, Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün aramızdan ayrılışının 88. yıldönümü dolayısıyla yayımladığı mesajda, Atatürk’ün, bütün eserlerine ve ilkelerine sonsuza kadar sahip çıkacaklarını vurguladı.

Hisarcıklıoğlu mesajında şu görüşlere yer verdi: “Milletimizin kaderini değiştiren büyük mücadelelerin lideri, Cumhuriyetimizin kurucusu Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün ölüm yıldönümünü, bir kez daha saygı ve minnet dolu derin duygularla yaşıyoruz.

Onun bağımsızlık mücadelemizde gösterdiği kararlılık ve liderlik, uygarlık yolundaki köklü değişimler ile yaktığı ışık, milletimizin kalbinde her geçen gün daha da büyüyen bir sevgiye dönüşmüştür. Aziz milletimiz, O’nun önderliğinde yazılan ve dünyada emsali olmayan bu başarı öyküsünü asla unutmayacaktır. Türk iş dünyası olarak bizler de ülkemizde daha fazla refah daha fazla istihdam ve yatırım sağlamak için var gücümüzle çalışmaya devam edeceğiz. Bundan kimsenin şüphesi olmasın. Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün yüksek hatırası önünde, saygıyla eğiliyoruz.”

Akkol: Bilime, akla, eğitime ve ilerlemeye verdiği önem çalışmalarımıza ışık tutmaktadır

Türkiye İşveren Sendikaları Konfederasyonu (TİSK) Yönetim Kurulu Başkanı Özgür Burak Akkol, yayımladığı anma mesajında Cumhuriyet'in kurucusu Mustafa Kemal Atatürk'ün bıraktığı mirasın Türkiye için attıkları her adımda ve elde ettikleri her başarıda yaşamaya devam ettiğini kaydetti. Atatürk'ün milletin bağımsızlık mücadelesine öncülük ederek Cumhuriyet gibi çok kıymetli bir miras bıraktığını aktaran Akkol, şu ifadeleri kullandı:

"Bilime, akla, eğitime ve ilerlemeye verdiği önem, bugün de ülkemizin geleceğine yönelik çalışmalarımıza ışık tutmaktadır. Aradan geçen 88 yıla rağmen Atatürk'ün açtığı yolun izlerini, ülkemizin üretiminde, emeğinde ve her yeni başarısında görüyoruz. Gerçekleştirilen her yatırım, gelişen her fikir ve geleceğe yönelik atılan her adım, Cumhuriyet'imizin kazanımlarını daha ileriye taşıma sorumluluğunu bizlere hatırlatıyor. TİSK ailesi olarak onun ilkelerinden ve milletine duyduğu sarsılmaz inançtan güç alarak gelecek nesillere daha güçlü bir Türkiye bırakmak için çalışmayı sürdüreceğiz. Cumhuriyet'imizin kurucusu Büyük Önder Mustafa Kemal Atatürk'ü, ebediyete intikalinin 88. yılında saygı, minnet ve özlemle anıyoruz."

"Üreten Türkiye için çalışıyoruz"

ANKARA TİCARET ODASI (ATO) YÖNETİM KURULU BAŞKANI GÜRSEL BARAN:

“Atatürk, askeri zaferlerle kazanılan bağımsızlığımızı Cumhuriyet'imizin ilanıyla taçlandırmış, başlattığı ekonomik kalkınma hamleleriyle ülkemizin güçlü ve bağımsız bir geleceğe ilerlemesinin temellerini atmıştır. İleri görüşlülüğü, kararlılığı ve milletine duyduğu sarsılmaz inançla yalnızca bir milletin kaderini değiştirmekle kalmamış, gelecek nesillere de yol gösteren güçlü bir miras bırakmıştır. Atatürk'ün bıraktığı en önemli hedefl erden biri, siyasi bağımsızlığı ekonomik bağımsızlıkla güçlendirmek ve ülkeyi çağdaş medeniyetler seviyesinin üzerine taşımak. Türk iş dünyasının temsilcileri olarak bizler de bu hedef doğrultusunda daha fazla üreten, katma değer oluşturan, teknolojisini geliştiren, dünya ile rekabet eden ve refahını artıran bir Türkiye için çalışmayı sürdürüyoruz. Cumhuriyet'imizin ikinci yüzyılında da akıl, bilim ve ilerleme anlayışını rehber edinerek ülkemizin ekonomik gücüne katkı sağlamayı, Atatürk'ün bizlere emanet ettiği değerli mirasa sahip çıkmanın bir gereği olarak görüyoruz.”

Yıldız: Onun izinde yürümeye devam edeceğiz

Türkiye Serbest Muhasebeci Mali Müşavirler ve Yeminli Mali Müşavirler Odaları Birliği (TÜRMOB) Genel Başkanı İrfan Hüseyin Yıldız: “Atatürk'ü anmak, bağımsızlık mücadelemizin hangi koşullarda kazanıldığını ve Cumhuriyet'le birlikte milletimizin kendi geleceğini belirleme gücüne nasıl kavuştuğunu hatırlamaktır. Atatürk, dün olduğu gibi bugün de ilkeleriyle ve düşünceleriyle bizler için aydınlık, çağdaşlık, özgürlük yolumuzu aydınlatmaktadır. Atatürk'ü özlemle anarken bizlere emanet ettiği Cumhuriyet'i gelecek kuşaklara taşıma kararlılığımızı yineliyoruz. Onun izinde yürümeyi ve ilkelerine sahip çıkmayı sürdüreceğiz."

Özgener: Bize düşen bu mirası ileri taşımak

İzmir Ticaret Odası (İZTO) Yönetim Kurulu Başkanı Mahmut Özgener: Atatürk’ün en büyük mirası, yalnızca kurduğu Cumhuriyet değil; akla, bilime, eğitime, üretime ve ilerlemeye dayanan çağdaşlaşma vizyonudur. Bugün bizlere düşen sorumluluk, bu mirası korumanın ötesine geçerek onu her alanda daha ileriye taşımaktır. Atatürk, siyasi bağımsızlığın ekonomik bağımsızlıkla güçlendirilmesi gerektiğini çok iyi biliyordu. Cumhuriyetimizin ilk yıllarında üretime, sanayileşmeye, girişimciliğe ve kalkınmaya verdiği önem, bugün de iş dünyamızın yolunu aydınlatmaya devam ediyor.

Tuncer: Onun düşünceleri güçlü bir miras

İzmir Ticaret Borsası Yönetim Kurulu Başkanı Ömer Gökhan Tuncer: “Ulu Önderimiz Mustafa Kemal Atatürk'ün düşünceleri, aradan geçen yıllara rağmen, geleceği inşa ederken başvurduğumuz güçlü bir fikir mirasıdır. Bu mirasın ışığında, bize bıraktığı en büyük eser olan Cumhuriyet başta olmak üzere bu topraklarda üretilen her değeri geleceğe taşımak ve yaşatmak en büyük sorumluluğumuzdur. Ulu Önderimizi sonsuz saygı, minnet ve özlemle anıyoruz.

Karabağlı: Ülkemizi güçlendirmeliyiz 

Ege Bölgesi Sanayi Odası Yönetim Kurulu Başkanı Mustafa Karabağlı: “Atatürk'ü saygı, özlem ve minnetle anarken dünyaya iz bırakmış bir lidere sahip olmanın ne büyük bir şans ve gurur olduğunu yeniden hissediyoruz. Türkiye'nin yolu güçlü sanayiden, güçlü sanayinin yolu ise bilgiye, bilime, teknolojiye ve katma değerli üretime dayalı bir kalkınma modelinden geçmektedir. Bu modelin temelinde de iyi yetişmiş, nitelikli nesiller var olmalıdır. Bu nedenle ulu önderimiz Gazi Mustafa Kemal Atatürk'ün çizdiği yolda, üreterek, yeni teknolojiler geliştirerek, yerli sanayiyi önceleyerek ve gençlerimizin eğitimine yatırım yaparak ülkemizin dünyadaki yerini güçlendirmeliyiz. Onun bize bıraktığı en büyük miras, akıl ve bilimle yetişen nesillerdir."

Zorlu: Ortak ideal ortaya koydu 

Ege Sanayicileri ve İş İnsanları Derneği Yönetim Kurulu Başkanı Sibel Zorlu: “Atatürk’ün bıraktığı mirasın en önemli yönlerinden biri Cumhuriyet'i sürekli gelişen ve her kuşağın katkısıyla güçlenen bir ortak ideal olarak ortaya koyması. Bu mirasa sahip çıkmak, geçmişin kazanımlarını korurken ülkemizin potansiyelini en iyi şekilde değerlendirme sorumluluğunu da beraberinde getiriyor."

Kadooğlu: Çalışmaya devam edeceğiz 

Güneydoğu Anadolu Hububat, Bakliyat, Yağlı Tohumlar ve Mamulleri İhracatçıları Birliği Başkanı Celal Kadooğlu: “Atatürk'ün mirasına sahip çıkmanın yolu ekonomik bağımsızlıktan geçiyor. Atatürk sadece askeri bir deha olarak değil, aynı zamanda Türkiye'yi çağdaş medeniyetler seviyesinin üzerine çıkarma idealini benimsemiş vizyoner bir lider olarak tarihe geçti. Sanayiciler ve ihracatçılar olarak bu vizyonu rehber edindik. Üretim kapasitesini artırmak ve ihracat rakamlarını yukarı taşımak, Cumhuriyetin değerlerini yaşatmak adına atılan en somut adımdır. Bu doğrultuda var gücümüzle çalışmaya devam ediyoruz.”

Bakır: Hedefimiz muassır medeniyet

Güneydoğu Anadolu Kuru Meyve ve Mamulleri İhracatçıları Birliği Başkanı Murat Bakır: Ekonomik kalkınma hedeflerinin temelinde Atatürk'ün muasır medeniyetler vizyonu yatıyor. Atatürk'ün 'Benim naçiz vücudum elbet bir gün toprak olacaktır, fakat Türkiye Cumhuriyeti ilelebet payidar kalacaktır' sözünün iş dünyasına yüklediği sorumluluk var. Üretim ve ihracat odaklı çalışmalar, aslında bu büyük mirası geleceğe taşıma gayretinin bir parçasıdır. İhracatçılar olarak en büyük ilham kaynağımız Atatürk'ün gösterdiği muasır medeniyetler seviyesinin üzerine çıkma hedefidir. Bu vizyon bize çalışma azmi veriyor.

Güler: Hedefimiz ülke hedefini yükseltmek 

Eskişehir Ticaret Odası Başkanı Metin Güler: Cumhuriyetimizin kurucusu, bağımsızlık mücadelemizin önderi Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ü, ebediyete intikalinin 88’inci yıl dönümünde saygı, rahmet ve minnetle anıyoruz. Gazi Mustafa Kemal Atatürk, milletimizin bağımsızlık ve özgürlük mücadelesine öncülük ederek tarihimizin akışını değiştirmiş, zor şartlar altında büyük bir inanç ve kararlılıkla kurduğu Cumhuriyet ile gelecek nesillere aydınlık bir Türkiye bırakmıştır. İş dünyası olarak bizlere düşen en önemli sorumluluk, ülkemizin ekonomik ve sosyal gelişimine katkı sunarak, Atatürk’ün gösterdiği refah ve her bakımdan gelişmiş ülke hedefini daha yükseğe taşımak için çalışmaktır. Bu duygu ve düşüncelerle, Cumhuriyetimizin Kurucusu Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ü, silah arkadaşlarını ve bağımsızlığımız uğruna mücadele eden tüm kahramanlarımızı saygı, rahmet ve minnetle anıyorum.

Nazar Tekstil Yönetim Kurulu Başkanı Nazlı Ceylan Balduk Kurtul, COP31 kapsamında Antalya’da düzenlenecek “Women in Circular Economy” panelinde konuşmacı olacak. Balduk Kurtul, yeşil dönüşüm, döngüsel ekonomi ve kadınların sürdürülebilir kalkınmadaki rolünü uluslararası platformda gündeme taşıyacak.

Nazar Tekstil Yönetim Kurulu Başkanı Nazlı Ceylan Balduk Kurtul, 17 Kasım’da Antalya’da COP31 kapsamında gerçekleştirilecek “Women in Circular Economy” (Döngüsel Ekonomide Kadınlar) panelinde konuşmacı olarak yer alacak.

Blue Zone’da düzenlenecek panelde sanayide yeşil dönüşüm, döngüsel ekonominin sunduğu fırsatlar ve kadınların sürdürülebilir kalkınmadaki rolü ele alınacak.

Anadolu’nun üretim kültüründen gelen bir kadın sanayici olarak uluslararası platformda yer almaktan gurur duyduğunu belirten Balduk Kurtul, sürdürülebilir geleceğin yalnızca teknolojik yatırımlarla değil, dönüşüme yön veren insan vizyonuyla mümkün olduğunu vurguladı.

Kadınların üretimdeki emeğinin, girişimciliğinin ve dönüştürücü gücünün daha görünür olması gerektiğine dikkat çeken Balduk Kurtul, kadınların karar alma mekanizmalarında güçlü biçimde temsil edildiği bir ekonomik yapının daha eşit, sürdürülebilir ve dirençli bir ekonomi oluşturacağını ifade etti.

Panelin, kadın sanayicilerin deneyimlerini uluslararası ölçekte paylaşması ve döngüsel ekonomi alanında yeni perspektifler geliştirilmesi açısından önemli bir platform olması bekleniyor.

Bursa Büyükşehir Belediye Başkan Vekili Şahin Biba, ilçe ziyaretleri kapsamında Yenişehir’de bir dizi programa katıldı. Kültür ve Turizm Bakanlığı destekleriyle Bursa Valiliği himayesinde Bursa İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü koordinasyonunda restorasyonu tamamlanan Şemaki Evi Müzesi’nin açılış töreninde Başkan Vekili Biba’nın yanı sıra Bursa Valisi Erol Ayyıldız, Kültür ve Turizm Bakan Yardımcısı Dr. Coşkun Yılmaz ve Yenişehir Belediye Başkanı Ercan Özel de yer aldı. Başkan Vekili Şahin Biba, açılış töreninin ardından Sinanpaşa Külliyesi’nde 71 mahalle muhtarının katılımıyla istişare toplantısı gerçekleştirdi. Toplantıda ayrıca ilçe Belediye Başkanı Ercan Özel, AK Parti İl Başkan Yardımcıları Cem Kürşad Hasanoğlu ve İsmail Güler, AK Parti İlçe Başkanı Mehmet İleri, Yenişehir Muhtarlar Derneği Başkanı İsmail Yüksel ve belediye bürokratları da yer aldı.

“Her mahalleye eşit hizmet vurgusu”

Büyükşehir Belediyesi olarak Bursa genelinde ihtiyaç ve taleplerin kapsamlı saha taramalarıyla tespit edildiği ve bu süreçte muhtarların önemli rol oynadığını belirten Başkan Vekili Şahin Biba, “Göreve geldiğimizden bu yana biz bu süreçleri siz kıymetli muhtarlarımızla istişare ile yürütmeye önem verdik. Çünkü sizler mahallede vatandaşla ilk teması kuran kişilersiniz. Bizim mahallelerdeki en önemli ekip arkadaşımızsınız. Özellikle ifade etmek istiyorum, bizim hizmet anlayışımızda hiçbir ilçe diğer ilçeden daha değerli değildir. Bizim için bütün ilçelerin kıymeti eşittir” şeklinde konuştu.

“Birlikte el birliğiyle hizmet edeceğiz”

Muhtarlar tarafından iletilen taleplerin tamamının yakından takip edildiğini ve etkin kaynak yönetimiyle hızlı çözüm üretme gayretinde olduklarını vurgulayan Başkan Vekili Biba, Yenişehir hakkında özel değerlendirmelerde bulundu: “Yenişehir, Osmanlı’nın ilk başkenti. Ecdadımızın bir emaneti. Daha fazla önem ve hizmet verilmesi gerekiyor. Sizlerle birlikte el birliğiyle hizmet edeceğiz. Bu noktada sizlerin ilettiği bilgi ve fikirlere önem veriyoruz.” Biba, “Doğal gaz dağıtım firmalarıyla bir araya gelerek sıkıntıları ele aldık. Genişleme alanlarıyla ilgili Ankara’dan gerekli onaylar alındı. Bu kapsamda yapılan planlama doğrultusunda bazı mahallelerimize bu yıl, bazılarına önümüzdeki yıl doğal gaz ulaştırılması hedefleniyor. Yenişehir’de 2031 yılına kadar doğal gazı olmayan mahallemiz kalmayacak” dedi.

“Muhtarlardan Biba’ya teşekkür”

Toplantıda söz alan Yenişehir Belediye Başkanı Ercan Özel, “İlçemize gösterdiği yakın ilgi ve desteklerinden dolayı Büyükşehir Belediye Başkan Vekilimiz Şahin Biba’ya teşekkür ediyorum” dedi. Taleplerin cevaplanması ve hızlı dönüş yapılmasından duydukları memnuniyeti dile getiren muhtarlar, Başkan Vekili Şahin Biba’ya ve Büyükşehir Belediyesi’ne teşekkür etti.

Apple'dan yapılan açıklamada, söz konusu yatırımlar kapsamında beş yeni Apple Developer Academy ve bir Apple Developer Center açılacağı, bu programların geliştiricilere, öğrencilere ve girişimcilere Türkiye'nin dijital uygulama ekonomisinde yeni kariyer yollarının açılmasını sağlayacağı aktarıldı.

Ayrıca açıklamada, şirketin Türkiye'de yeni bir Apple Manufacturing Academy açarak küçük ve orta ölçekli işletmelerin yapay zekayı ve akıllı üretim tekniklerini benimsemesine yardımcı olacağı kaydedildi.

Gelecek üç yıl içinde hizmete girecek beş geliştirici akademisinin ilkinin 2027'de İstanbul'da açılacağı bildirilen açıklamada, bu akademilerin kod yazma, tasarım, pazarlama, proje yönetimi ve yapay zeka teknolojilerine odaklanan dokuz aylık ücretsiz ve yoğun programlar sunacağı belirtildi.

Açıklamada, bu programların yeni girişimcileri, geliştiricileri ve tasarımcıları gelişen uygulama ekonomisinde iş bulmak ve iş olanakları yaratmak için gereken temel araçlar ve eğitimlerle buluşturmayı amaçladığı vurgulandı.

Geliştirici akademilerinin 2013'ten bu yana dünyanın dört bir yanında eğitim sunduğuna işaret edilen açıklamada, dünya çapında 19 Apple Developer Academy bulunduğu, Türkiye'de açılacak beş yeni akademi sayesinde de binlerce öğrencinin daha yakında bu olanaklara erişebileceği ifade edildi.

Açıklamada, 2027'de İstanbul'da açılacak Apple Developer Center'ın geliştiricilere, girişimcilere ve start-up'lara yeni araçlar, teknolojiler ve kaynaklar sunacağı, Apple uzmanlarına ve etkinliklerine erişim olanağı sağlayacağı aktarıldı.

Söz konusu merkezin ülke genelinde yüz yüze etkinliklere, atölye çalışmalarına ve bire bir randevulara ev sahipliği yapacağı kaydedilen açıklamada, düzenli aralıklarla gerçekleştirilecek etkinliklerin geliştiricilerin becerilerini zenginleştirmelerine ve Apple ekosisteminde uygulamalarının tasarımını, kalitesini ve performansını artırmalarına da yardımcı olacağı vurgulandı.

Açıklamada İstanbul'da açılacak Apple Developer Center'ın, Bengaluru, Berlin, Cupertino, Şanghay ve Singapur şehirlerindeki geliştirici merkezlerinin arasına katılacağı kaydedildi.

ABD dışındaki ilk üretim akademisi Türkiye'de olacak

Apple'ın 2028'de Ankara'da yeni bir Apple Manufacturing Academy açacağı belirtilen açıklamada, üretim akademisinin Türkiye'deki küçük ve orta ölçekli işletmelere, öğrencilere ve yenilikçi girişimcilere ücretsiz eğitim ve danışmanlık imkanı sunacağı aktarıldı.

Bu tesisin Apple'ın ikinci üretim akademisi olacağı ifade edilen açıklamada ayrıca ABD dışında açılan ilk üretim akademisi olacağı vurgulandı.

Açıklamada, bu akademide uygulamalı eğitim laboratuvarının yanı sıra canlı gösterimler, atölye çalışmaları ve profesyonel ağ kurma için tasarlanan ortak çalışma alanlarının da yer alacağı bildirildi.

Akademinin kişilere ve kurumsal bilgi birikimine yatırım yapacağı kaydedilen açıklamada, akademinin Türkiye'nin üretim sektörünü destekleyerek inovasyon hızını yükseltmeyi ve gelişmiş teknolojilerin benimsenmesini amaçladığı belirtildi.

35 yıldır hizmet veriyor

Apple Yönetim Kurulu Başkanı Tim Cook, Apple'ın 35 yıldır Türkiye'deki müşterilerine hizmet ettiğini vurguladı.

Bu yeni taahhütle gelecek yıllarda yeni nesil yenilikçi girişimcileri destekleyecek olmaktan gurur duyduklarını belirten Cook, "Türkiye'nin geliştirici topluluğu tüm dünyada kullanılan uygulamalar geliştiriyor. Küçük ve orta ölçekli işletmeler ise ülkenin her yerinde fırsat yaratan kuruluşlar olarak öne çıkıyor. Bu yatırım, geliştiricilere ve işletmelere en parlak fikirlerini daha da ileriye taşımaları için gereken eğitim ve kaynakların yanı sıra Apple uzmanlarına erişim olanağı sağlıyor." ifadelerini kullandı.

(AA)

Bu dönemde kombine bazda 2,7 milyar dolar yatırım gerçekleştiren holdingin son 5 yıldaki toplam kombine yatırım tutarı 17,5 milyar dolara çıktı. Koç Holding'in aynı dönemdeki konsolide gelirleri ise 57,6 milyar dolar oldu.

Koç Holding Üst Yöneticisi (CEO) Levent Çakıroğlu, topluluğun çeşitlendirilmiş portföy yapısına ve uzun vadeli yatırım yaklaşımına işaret ederek, şunları kaydetti:

"Zorlu küresel ekonomik koşullara ve artan rekabete rağmen uzun vadeli yatırım yaklaşımımızı kararlılıkla sürdürüyoruz. İhtiyatlı finansal yönetim anlayışımız ve güçlü bilançomuz sayesinde finansal dayanıklılığımızı korurken, geleceğe yönelik büyüme hedeflerimiz doğrultusunda ilerliyoruz. Türkiye'deki üretim ve teknoloji geliştirme kapasitemizi artırıyor, uluslararası pazarlardaki fırsatları değerlendiriyoruz."

"Üretim ve AR-GE birikimimizi yeni nesil teknolojilerle buluşturuyoruz"

Üretim kapasitesini teknoloji ve verimlilik odaklı yatırımlarla geliştirmeye devam ettiklerini aktaran Çakıroğlu, şu ifadeleri kullandı:

"Tofaş, 300 milyon dolarlık yatırımla hayata geçirdiği K9 projesinde seri üretime başladı. Yıllık 100 bin adetlik bitmiş araç kapasitesine sahip proje kapsamında banttan indirilen ilk model, Türkiye hafif ticari araç pazarının önemli modellerinden Fiat Doblo olurken, Citroen Berlingo, Opel Combo, Peugeot Rifter ve Peugeot Partner modelleri de Bursa'da üretilecek. Bu yatırımı, Türkiye otomotiv sanayisindeki üretim ve mühendislik birikiminin uluslararası rekabet gücünü destekleyen önemli bir adım olarak görüyoruz. Arçelik'in 2021 yılında 78,3 milyon avro bedelle bünyesine kattığı Manisa üretim kampüsü içerisinde son 5 yılda yaptığı yaklaşık 200 milyon avro yatırımla devreye aldığı Çamaşır Makinesi İşletmesi de bu yaklaşımımızın somut örneklerinden biri. İleri otomasyon sistemleri ve veri odaklı teknolojilerle donatılan tesis, operasyonel verimliliğimizi artırırken uluslararası pazarlardaki konumumuzu destekleyecek. Türkiye'deki üretim ve AR-GE birikimimizi yeni nesil teknolojilerle buluşturmaya devam ediyoruz."

Çakıroğlu, farklı sektörlerde operasyonel kapasiteyi ve rekabet gücünü artırmaya odaklandıklarını belirterek, Otokar'ın yaklaşık 1,47 milyar dolar tutarındaki zırhlı araç ihracatı ve entegre lojistik destek sözleşmesinin, uluslararası mühendislik ve üretim yetkinliklerinin karşılığı olduğunu aktardı.

Tüpraş'ın yüksek kapasite kullanımı ve esnek ham petrol tedarik yapısıyla faaliyetlerini başarıyla sürdürdüğünü aktaran Çakıroğlu, "Tüpraş, farklı coğrafyalardan gerçekleştirdiği ham petrol tedariki, etkin ürün optimizasyonu ve operasyonel mükemmeliyet odağıyla hem ülkemizin enerji arz güvenliğine katkı sağlamaya hem de tüm paydaşları için değer yaratmaya devam etti." değerlendirmesini yaptı.

Çakıroğlu, kapsamlı yenilemenin ardından 30 Eylül'de müşteri kabulüne başlayan Antalya'daki Divan Talya'nın turizme yeniden kazandırılmasının, Türkiye'nin potansiyeline duyulan güvenin bir göstergesi olduğunu kaydetti.

"Özel sektör iklim değişikliğiyle mücadelede önemli rol üstleniyor"

Koç Holding'in Antalya'da düzenlenen Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi'nin 31. Taraflar Konferansı (COP31) Küresel İş Ortağı olduğunu vurgulayan Çakıroğlu, sözlerini şöyle sürdürdü:

"COP31 Küresel İş Ortağı olmaktan gurur duyuyoruz. İklim değişikliğiyle mücadelede özel sektörün yatırım, teknoloji geliştirme ve işbirliği kapasitesinin önemli bir rol üstlendiğine inanıyoruz. New York İklim Haftası kapsamında gerçekleştirdiğimiz temaslarda da vurguladığımız gibi, düşük karbonlu ekonomiye geçişte somut ilerleme kaydedebilmek için ortak hareket etmek gerekiyor."

Çakıroğlu, sürdürülebilirliği uzun vadeli değer yaratma anlayışlarının ayrılmaz bir parçası olarak gördüklerini, enerji verimliliği, yenilenebilir kaynaklar ve düşük karbonlu teknolojilere yönelik çalışmalarını sürdürdüklerini ifade etti.

Söz konusu yaklaşımlarının somut örneklerinden birini de Entek'in yenilenebilir enerji alanındaki yatırımlarının oluşturduğunu aktaran Çakıroğlu, şu değerlendirmelerde bulundu:

"Entek, inşaat çalışmaları devam eden projeleriyle yurt içi ve yurt dışında ilave yenilenebilir enerji kapasitesini devreye almaya hazırlanıyor. Bu yatırımlarla, yenilenebilir enerji üretimini artırmanın yanı sıra enerji sisteminin esnekliğini ve arz güvenliğini güçlendirmeyi amaçlıyoruz. Bu yatırımların, düşük karbonlu ekonomiye geçişi hızlandırarak daha sürdürülebilir bir enerji geleceğine katkı sağlayacağına inanıyoruz. COP31'i, düşük karbonlu dönüşümü hızlandıracak somut adımların atılması ve uluslararası işbirliklerinin geliştirilmesi açısından önemli bir fırsat olarak görüyoruz."

Çakıroğlu, Koç Topluluğu'nun 100 yıllık birikiminin gelecek hedeflerine güçlü zemin oluşturduğunu belirterek, şunları kaydetti:

"Fortune Global 500 listesinde 25 yıldır kesintisiz yer alan tek Türk şirketi olmanın gururunu yaşıyoruz. 60'tan fazla ülkedeki faaliyetlerimiz ve 155'i aşkın ülkeye ulaşan ihracatımızla Türkiye'nin sanayi gücünü dünyaya taşıyoruz. İkinci yüzyılımızda da teknolojiye, insan kaynağına ve geleceğin ihtiyaçlarına yönelik alanlara yatırım yaparak, küresel ölçekte rekabet eden şirketlerimizi daha ileri taşımayı hedefliyoruz. Ülkemizde üretmeye, yatırım yapmaya ve Türkiye'nin geleceğine değer katmaya devam edeceğiz."

Batı Anadolu Sanayici ve İş İnsanları Dernekleri Federasyonu’nun (BASİFED), İzmir Kalkınma Ajansı desteği, İŞKUR ve Yaşar Üniversitesi’nin katkılarıyla hayata geçirdiği “Turizmde Genç Yeşil Yakalılar İstihdam Projesi” tüm hızıyla sürüyor. Proje kapsamında BASİFED Federasyon Merkezi’nde gerçekleştirilen teorik eğitimlerini tamamlayan 20 kursiyer, işyeri eğitimleri ve staj sürecine başlıyor. Turizm işletmelerinde gerçekleştirilecek uygulamalı eğitimler 10 Şubat’a kadar devam edecek.

9 Ekim’de düzenlenen oryantasyon programıyla başlayan projede, gençlerin sürdürülebilir turizm alanında mesleki yetkinlik kazanmaları ve sektörde istihdam edilmelerine katkı sağlanması hedefleniyor.

“Şimdi öğrendiklerini sahada deneyimleme zamanı”

BASİFED Yönetim Kurulu Başkanı Semiha Güneş, teorik eğitim aşamasının tamamlanmasıyla birlikte projenin önemli bir aşamaya geçtiğini belirterek, 20 kursiyerin edindikleri bilgi ve becerileri turizm işletmelerinde deneyimleme fırsatı bulacağını söyledi. Projenin hem gençlerin mesleki gelişimi hem de turizm sektörünün nitelikli insan kaynağı ihtiyacı açısından değer taşıdığını ifade eden Güneş,“BASİFED Federasyon Merkezimizde gerçekleştirdiğimiz kapsamlı teorik eğitim sürecini 20 kursiyerimizle birlikte tamamladık. Bu süreçte katılımcılarımız sürdürülebilir turizm, yeşil dönüşüm, dijital beceriler ve iş İngilizcesi gibi sektörün geleceği açısından önem taşıyan alanlarda kendilerini geliştirdi. Şimdi ise öğrendiklerini uygulama ve gerçek çalışma ortamında deneyimleme zamanı. İşyeri eğitimleri ve stajlar sayesinde kursiyerlerimiz turizm işletmelerinin işleyişini yakından tanıyacak, mesleki becerilerini geliştirecek ve sektör temsilcileriyle doğrudan iletişim kurma imkânı bulacak” dedi.

“Gençlerin sektörde kalıcı kariyerler kurmasını istiyoruz”

Turizm sektöründe hizmet kalitesinin yanı sıra sürdürülebilirlik, dijitalleşme, yabancı dil ve farklı kültürlerle iletişim becerilerinin giderek daha fazla önem kazandığına dikkat çeken Semiha Güneş, projenin istihdam odaklı yapısına da vurgu yaptı.

Güneş, “İzmir, tarihi, kültürü, gastronomisi, doğal güzellikleri ve turizm altyapısıyla çok önemli bir potansiyele sahip. Bu potansiyelin geleceğe taşınmasında nitelikli insan kaynağı belirleyici rol oynuyor. Gençlerin sektöre donanımlı, bilinçli ve özgüvenli bireyler olarak katılmalarını önemsiyoruz. Özellikle kadınların turizm sektöründe kalıcı kariyerler kurabilmelerini desteklemek de projemizin temel hedefleri arasında yer alıyor. Eğitim ve işyeri deneyimini bir araya getirerek gençlerimize mesleki gelişim ve istihdam yolunda yeni fırsatlar sunmayı amaçlıyoruz” dedi.

Açıklamada, Türkiye'nin, coğrafi ve jeopolitik konumuyla üretici ve tüketici ülkeler arasında stratejik bir köprü oluşturduğu belirtildi.

Türkiye'nin tarımsal üretimi, depolama kapasitesi ve lojistik imkanlarıyla uluslararası tarım ticaretinde önemli bir konuma sahip olduğu vurgulanan açıklamada, şu ifadelere yer verildi:

"Ülkemizde bu yıl ulaşılan Cumhuriyet tarihinin rekor buğday üretimiyle birlikte oluşan arz fazlasının değerlendirilmesi ve farklı ülkelerden gelen ürün taleplerinin değerlendirilmesi amacıyla 17 Kasım'da 400 bin ton ekmeklik buğday, 18 Kasım'da ise 100 bin ton makarnalık buğday ihracatı için ihaleler gerçekleştirilecektir. Yurt içi arz güvenliğimiz ve piyasamızın ihtiyaçları gözetilerek planlanan bu ihracatla, üreticilerimizin emeğiyle yetiştirilen ürünlerin uluslararası pazarlarda değerlendirilmesi ve ülkemize döviz kazandırılması hedeflenmektedir."

Açıklamada, başlıca buğday ihracatçısı ülkelerdeki mevcut durumun küresel tarım ticareti üzerindeki etkilerinin sürdüğü bu dönemde, arz fazlası ürünlerin ihtiyaç duyulan bölgelere ulaştırılmasının, küresel gıda arz güvenliğine de katkı sağlayacağının altı çizildi.

TMO'nun önceliğinin Türkiye'deki gıda arz güvenliğinin sağlanması ve üreticilerin emeğinin korunması olduğu belirtilen açıklamada, "İhracat çalışmalarımız, bu öncelikler temelinde yurt içi arz-talep dengesi ve piyasa gelişmeleri yakından takip edilerek yürütülecektir." değerlendirmesi yer aldı.

Bu kapsamda, 2023'ten bu yana Sompo Sigorta Mali İşler Genel Müdür Yardımcısı ve İcra Kurulu Üyesi olarak görev yapan Müjde Aslan, Türkiye'deki mevcut görevine ek olarak Sompo'nun Kıta Avrupası Kıdemli Başkan Yardımcısı (CFO) görevini de üstlenecek.

Açıklamaya göre Aslan, yeni rolünde planlama, raporlama, denetim, risk yönetimi ve kurumsal finans hedeflerine uyum süreçlerini bölgesel düzeyde yönetecek.

İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi İngilizce İktisat Bölümü'nden 1998'de mezun olan Aslan, kariyerine aynı yıl Deloitte'ta bağımsız denetim alanında başladı.

Aslan, kariyerinin son döneminde Sigorta Sektör Lideri, Denetim Ortağı ve Sürdürülebilirlik Güvence Hizmetleri Lideri pozisyonlarını da üstlendi.

Antalya'da düzenlenen Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı – COP31’de “İklim Destekçisi” olarak yer alan Yaşar Holding'in, Pınar markası ile öncülük ettiği tarıma dayalı sanayide gıda ekosistemlerinin iklim dayanıklılığını artırma konulu bir panel gerçekleştirdiği bildirildi.

Panelde gıda güvenliği, teknoloji kullanımı ve yapay zeka sistemlerinin entegrasyonu, kadınlara ve genç çiftçilere yönelik kapasite geliştirme programları, gıda israfının boyutunun iklime etkisi ve iklim finansmanı konuşuldu.

Yeşil Sanayileşme alanında düzenlenen “Geleceği Beslemek: İklime Dayanıklı Gıda Ekosistemleri için Tarımsal Sanayide Dönüşüm” paneli, Ulusal Süt Konseyi Araştırma ve Danışma Kurulu Başkanı Prof. Dr. Nevzat Artık’ın oturum başkanlığında gerçekleştirildi. Panelde, Pınar Et ve Çamlı Yem Besicilik Başkan Yardımcısı Hüseyin Demir, Ankara Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Gürsel Dellal, tabit & agriGo.ai Kurucu Ortağı Tülin Akın, FAO Kıdemli Program Koordinatörü Özcan Türkoğlu ve EBRD Türkiye Başkan Vekili Mehmet Üvez konuşmacı olarak yer aldı.

Pınar Et ve Çamlı Besicilik Başkan Yardımcısı Hüseyin Demir, konuşmasında, Yaşar Topluluğu’nun kurucusu Selçuk Yaşar’ın, çiftçiye alım garantisi vererek Türkiye'nin ilk sözleşmeli hayvancılık sistemini hayata geçirdiğini ve bölgesel kalkınma modeli olarak sektörlere örnek olduğunu vurgulayarak, “Yaşar Topluluğu’nun “daha iyi bir yaşam için tüm paydaşlarına iyi bakmak” sürdürülebilirlik anlayışını tüm iş süreçlerimizde hayata geçiriyoruz.  İklim krizi, su stresi ve doğal kaynaklar üzerindeki baskı arttıkça bu yaklaşım bizim için bir sorumluluk olmanın ötesinde, inovasyonun ve dönüşümün de temel motivasyonunu oluşturuyor. Bugün dünyada giderek daha fazla önem kazanan “Tek Sağlık” yaklaşımı, insan, hayvan ve çevre sağlığının birbirinden ayrılmaz bir bütün olduğunu anlatıyor. Tarlada sağlıklı tohumla, merada sağlıklı hayvanla ve bunları besleyen sağlıklı çevreyle gıda güvenliğini güçlendireceğimize inanıyorum.” dedi.

“Topluluğumuzun gıda sektörüne girişi, doğrudan bir sürdürülebilirlik hamlesidir”

Hüseyin Demir, Yaşar Topluluğu’nun kuruluşundan bu yana ekonomik, çevresel ve sosyal sürdürülebilirlik çalışmalarıyla sektörlerine örnek olduğu ve ülkemizin kalkınmasına katkı sağladığını belirterek, “Topluluğumuzun gıda sektörüne girişi, aslına bakılırsa doğrudan bir sürdürülebilirlik hamlesidir. Kurucumuz Selçuk Yaşar, süt üreticilerinin üretim fazlası sütlerini dereye döktüklerini görerek doğamızın en değerli kaynaklarından olan sütü en sağlıklı haliyle tüketicilere ulaştırma fikriyle Pınar Süt’ü kurdu. Pınar Süt, önce İzmir, sonra Eskişehir ve Şanlıurfa fabrikaları ile bölgesel kalkınmanın en iyi modellerinden biri oldu, ardından Pınar Et ve ve Çamlı Yem Besicilik şirketleri ile Yaşar Topluluğu tarımsal sanayiye yön veren önemli bir oyuncu haline geldi. Bu süreçte paydaşlarımızla birlikte büyüdük. Güçlü bir değer zincirini gıda güvenliğinin garantisi olarak görüyoruz. Sürdürülebilirlik anlayışımıza tüm paydaşlarımızı da dahil ederek gelecek nesillere daha iyi bir yaşam sunmak için çalışıyoruz.” dedi.

Yıllık 625 bin kamyonluk gıda israfı

Panelin oturum başkanlığını yapan Ulusal Süt Konseyi Araştırma ve Danışma Kurulu Başkanı Prof. Dr. Nevzat Artık, “Türkiye’de, yılda kişi başı 109 kilogram gıda israfı yapılıyor. Bu gıda miktarı, 20 ton kapasiteli 625 bin adet kamyon ile ancak taşınabilir. Halkımızda bu konuda farkındalık oluşmasını sağlayıp gıda israfını önlememiz gerekiyor.” dedi. 

Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Gürsel Dellal ise, 2050 yılında dünya nüfusunun 8,2 milyar olmasının beklendiğini belirterek, “Bu nüfusun gıda ihtiyacının karşılanabilmesi için küresel gıda üretiminin %70 artması gerekiyor. Toprak varlığımız artmadığı için tarımsal teknolojiyi kullanarak verimliliğin artırılması daha önemli hale geliyor.” dedi.

tabit & agriGo.ai. Kurucu Ortağı Tülin Akın, iklim dayanıklılığının artmasının tarım ve hayvancılıktaki önemine değindiği konuşmasında çiftçilerin teknoloji kullanımının artması ve kullanımın kolaylaşması için mesajlaşma uygulamalarına entegre bir uygulama geliştirdiklerini aktardı.

FAO Kıdemli Program Koordinatörü Özcan Türkoğlu, FAO olarak gençleri ve kadınları tarımsal sanayi dönüşümünün baş aktörleri olarak konumlandırdıklarını ve politika oluşturma süreçlerinde seslerinin daha fazla duyulması gerektiğini vurguladı.

EBRD Türkiye Başkan Vekili Mehmet Üvez ise gıda sektörünün iklim dayanıklılığının artırılması için sadece üretime ve fabrikaya değil tedarik zincirine yönelik finansman sistemlerinin oluşturulmasının önemine değindi.

Yaşar Holding’in Yeşil Sanayileşme alanındaki standı, 20 Kasım 2026 tarihine dek ziyarete açık olacak.

Yalıtım ve yapı kimyasalları sektöründe faaliyet gösteren EPSA, 2-6 Kasım tarihlerinde İstanbul Fuar Merkezi’nde düzenlenen 37. Uluslararası UNICERA İstanbul Seramik, Banyo, Mutfak Fuarı’na katıldı.

Yapılan açıklamaya göre şirket, yenilikçi ürün gruplarını ve uygulama çözümlerini sektör profesyonelleriyle buluştururken, 2026 yılındaki uluslararası fuar takvimini de İstanbul’da tamamladı. İngiltere’den Arnavutluk’un başkenti Tiran’a, Etiyopya’dan Suriye’nin başkenti Şam’a uzanan fuar organizasyonlarında yer alan EPSA'nın, yıl boyunca farklı pazarlardaki sektör temsilcileriyle temas kurduğu, UNICERA 2026’da ise geniş ürün portföyünü ve farklı yapı tiplerinin ihtiyaçlarına yönelik geliştirdiği çözümlerini tanıttığı bildirildi.

2026 yılını uluslararası fuar ve iş geliştirme faaliyetleriyle geçiren EPSA, farklı coğrafyalardaki organizasyonlar aracılığıyla küresel pazarlardaki iş bağlantılarını geliştirmeyi hedefliyor. Yaklaşık 30 ülkeye ulaşan ihracat ağıyla faaliyet gösteren şirketin Türkiye'deki üretim gücünü uluslararası iş ortaklıklarıyla birleştirdiği belirtildi.

“Üretim gücümüzü dünyaya taşımaya devam edeceğiz”

EPSA Yönetim Kurulu Başkanı Nurcan Özdemir, 2026 yılındaki fuar katılımlarını değerlendirerek, uluslararası organizasyonların yeni iş birlikleri geliştirmek ve farklı pazarların ihtiyaçlarını yakından tanımak açısından önemli fırsatlar sunduğunu söyledi. İngiltere’den Tiran’a, Etiyopya’dan Şam’a uzanan fuar yolculuğunu UNICERA İstanbul ile tamamladıklarını belirten Özdemir, şu değerlendirmede bulundu: “EPSA olarak 2026 yılını farklı ülkelerde sektörümüzün temsilcileriyle bir araya geldiğimiz, yeni iş birlikleri için önemli temaslar kurduğumuz ve üretim gücümüzü uluslararası platformlarda tanıttığımız verimli bir yıl olarak değerlendiriyoruz. Katıldığımız her organizasyonda yalnızca ürünlerimizi tanıtmayı değil, farklı pazarların ihtiyaçlarını anlamayı, bilgi ve deneyim paylaşımını artırmayı ve uzun vadeli iş ortaklıkları geliştirmeyi önemsiyoruz. UNICERA’da da sektör temsilcilerimiz ve iş ortaklarımızla projelere değer katacak çözümlerimizi değerlendirme fırsatı bulduk. Üretim gücümüzü, mühendislik birikimimizi ve yenilikçi yaklaşımımızı dünyanın daha fazla noktasına taşımaya devam edeceğiz.”

Eskişehir’de çelik imalatı alanında faaliyet gösteren Ümites Çelik, yatırımlarına forklift ve manlift kiralama ve satışını da ekledi. Grup şirketi olarak kurulan Ümites Platform bünyesinde makine yatırımlarını gerçekleştiren firma, bu alandaki operasyonlarını başlattığını duyurdu. Açıklamaya göre fabrika kurulumları, silo imalatı, ısı geri kazanım sistemleri ve lojistik palet çözümlerini kapsayan mevcut faaliyetlerini sürdüren Ümites Çelik, yeni şirketiyle hizmet verdiği alanları genişletti.

Ümites Çelik CEO’su Ümit Şapcı, 2026-2030 dönemine ilişkin büyüme planlarında farklı sektörlerde faaliyet göstermenin önemli bir yer tuttuğunu söyledi. Şapcı, “Grubumuzun alt şirketi olarak Ümites Platform’u kurduk. Bu şirketimiz bünyesinde forklift ve manlift yatırımlarımızı gerçekleştirerek kiralama ve satış operasyonlarımızı başlattık. Böylece Ümites Çelik’te sürdürdüğümüz imalat faaliyetlerinin yanına yeni bir iş alanı ekledik. Büyüme planlarımızı hazırlarken üretim kapasitemizin yanı sıra faaliyet gösterdiğimiz sektörleri de çeşitlendirmeyi hedefliyoruz. Farklı müşteri gruplarına ulaşmak ve daha dengeli bir gelir yapısı oluşturmak bu yaklaşımımızın temel unsurları arasında bulunuyor. Üretimdeki çalışmalarımızı sürdürürken grup bünyesindeki faaliyetlerimizi de bu doğrultuda geliştiriyoruz” dedi.

Ek tesisle üretim ve istihdam kapasitesini artırmayı planlıyor

Ümites Çelik’in 2002 yılında Teksan Sanayi Sitesi’nde 120 metrekarelik bir atölyede kurulduğunu belirten Şapcı, 2012’de KOBİ Organize Sanayi Bölgesi’ne taşındıklarını ifade etti. Üretim faaliyetlerini bugün 5 bin 500 metrekarelik tesiste yürüttüklerini aktaran Şapcı, yatırım planlarında teknoloji ve üretim süreçlerinin geliştirilmesine odaklandıklarını dile getirdi. Şapcı, “Küçük bir atölyede başladığımız üretimi, yıllar içinde yaptığımız yatırımlarla bugünkü tesisimize taşıdık. Şimdi 2026-2030 dönemine yönelik planlarımız kapsamında yeni makine yatırımları üzerinde çalışıyoruz. Bu yatırımlarla hem üretim hem de istihdam kapasitemizi artırmayı planlıyoruz. Büyümeyi değerlendirirken yalnızca üretim alanının genişlemesine bakmıyoruz. Teknolojik altyapımızı geliştirmek, imalat süreçlerimizi iyileştirmek ve kaliteyi yükseltmek de önceliklerimiz arasında yer alıyor. Müşterilerimizin ihtiyaçlarına daha kapsamlı çözümler sunabilmek için üretim yetkinliklerimizi bu başlıklarla birlikte ele alıyoruz” diye konuştu.

Avrupa pazarına açılmaya hazırlanıyor

Yurt dışı çalışmalarında Türkmenistan ve Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nde üstlendikleri projelerin öne çıktığını anlatan Ümit Şapcı, yeni dönemde Avrupa pazarına yönelmeyi hedeflediklerini söyledi. Rekabette fiyatın yanı sıra mühendislik kabiliyetinin ve hızın da belirleyici olduğunu vurgulayan Şapcı, projelerin ihtiyaçlarına göre geliştirilen çözümlerin uluslararası pazarlardaki çalışmalarında önem taşıdığını belirtti. Şapcı, “Türkmenistan ve KKTC’de yürüttüğümüz projeler, yurt dışında iş yapma ve proje yönetimi konusunda bize deneyim kazandırdı. Önümüzdeki dönemde bu birikimimizi Avrupa pazarındaki çalışmalarımıza taşımayı hedefliyoruz. İmalatta standart çözümlerle sınırlı kalmadan her projenin ihtiyacına uygun sistemler geliştirmeye odaklanıyoruz. Fabrika kurulumlarında çelik yapının yanı sıra tesis içindeki lojistik akışa ve enerji verimliliğine yönelik çözümler de sunuyoruz. Uluslararası rekabette mühendislik hizmetlerinin ve işin gerçekleştirilme hızının önem kazandığını görüyoruz. Avrupa pazarına yönelik hazırlıklarımızı da mevcut üretim kabiliyetimiz ve sınır ötesi projelerden edindiğimiz tecrübeyle sürdürüyoruz” açıklamasını yaptı.

Köksal Şirketler Grubu'nun, Eskişehir’de konaklama, toplantı ve ticari alanları bir araya getiren karma bir yatırımı hayata geçireceği bildirildi. Şirket açıklamasına göre, Şehir Hastanesi’nin karşısında, fuar merkezinin yanında ve çevre yoluna doğrudan bağlantılı konumda bulunan City Park Eskişehir; Hampton by Hilton oteli, yeme içme alanları, mağazalar ve elektrikli araç şarj ünitelerinden oluşuyor. Otelin çevresindeki ticari işletmelerin ekim, alışveriş merkezinin iç bölümünün ise kasım ayında faaliyete geçmesi planlanıyor.

Köksal Şirketler Grubu Yönetim Kurulu Başkanı Orhan Köksal, yatırımın çevresindeki ticari alanlarla birlikte yaklaşık 10 dönüm üzerinde konumlandığını söyledi. Projede konaklama ve ticari hizmetleri aynı noktada buluşturduklarını belirten Köksal, “Yatırım alanımızda 106 odalı Hampton by Hilton otelimizin yanı sıra yeme içme ve konfeksiyon alanlarında faaliyet gösterecek işletmeler bulunuyor. Otelin altındaki ve zemin bölümündeki ticari işletmeleri ekim ayında faaliyete geçirmeyi planlıyoruz. Alışveriş merkezinin iç kısmını ise kasım ayında hizmete sunacağız. Böylece konaklayan misafirlerin ve bölge sakinlerinin farklı ihtiyaçlarına aynı merkezden cevap verebilecek bir yapı oluşturacağız” dedi.

"İş dünyasına dört toplantı salonuyla hizmet verecek"

Hampton by Hilton bünyesinde farklı büyüklüklerde dört toplantı salonunun yer aldığını aktaran Köksal, büyük salonun 95 kişiye kadar kapasite sunduğunu ifade etti. Diğer toplantı odalarının ise yaklaşık 50 metrekare büyüklüğünde olduğunu bildiren Köksal, otelin seminerlerden iş yemeklerine kadar farklı organizasyonlara ev sahipliği yapacağını dile getirdi.

Yatırımın özellikle iş dünyasının ihtiyaçları dikkate alınarak şekillendirildiğini kaydeden Köksal, “Büyük, orta ve küçük ölçekli olmak üzere dört ayrı toplantı odamız bulunuyor. Diğer salonlarımız da farklı katılımcı sayılarına ve organizasyon türlerine uygun şekilde hazırlandı. Otelimizde özel misafirlerimizi ağırlarken iş yemekleri ve kurumsal buluşmalara da ev sahipliği yapacağız. Öğlen ve akşam saatlerinde sunulacak alakart menülerle dışarıdan gelecek misafirleri de ağırlayacağız” diye konuştu.

"OSB ve fuar merkezine yakınlığıyla öne çıkıyor"

Otelin Eskişehir Organize Sanayi Bölgesi’ne, fuar merkezine ve Şehir Hastanesi’ne yakın konumda bulunduğuna dikkat çeken Köksal, çevre yolunun hemen yanında yer alan yatırımın ulaşım açısından avantaj sağlayacağını söyledi. Bölgedeki nüfus ve yapılaşmanın artmaya devam ettiğini belirten Köksal, yatırımın şehrin gelişen bölümündeki konaklama, yeme içme ve ticari hizmet ihtiyacına cevap vereceğini ifade etti.

Dört yıldızlı otelde 106 oda ile iki özel süitin bulunduğunu kaydeden Köksal, çalışan sayısının faaliyetlerin genişlemesiyle birlikte 35 kişiye ulaşacağını bildirdi. Köksal, “Hampton by Hilton markasının Türkiye’deki ve dünyadaki otelleriyle karşılaştırıldığında geniş ve rahat odalara sahibiz. Çevre yolunun hemen yanında bulunmamız, özellikle iş amacıyla şehre gelen misafirler için ulaşım kolaylığı sağlayacak. Açık ve kapalı otoparkımız sayesinde araçla gelen konuklarımız park sorunu yaşamayacak. Konumumuz, toplantı salonlarımız ve sunduğumuz hizmetlerle iş dünyasına hitap eden bir yatırım ortaya çıkardık” açıklamasını yaptı.

"Elektrikli araç kullanıcılarına çoklu şarj imkânı sunuyor"

Yatırım alanında elektrikli araç kullanıcıları için şarj altyapısı da oluşturduklarını belirten Köksal, birçok markanın şarj ünitelerinin bulunduğunu söyledi. Otelin yanında Shell akaryakıt istasyonunun da hizmet verdiğini aktaran Köksal, açık ve kapalı otoparklarla bölgedeki araç yoğunluğuna uygun bir altyapı kurduklarını ifade etti. Elektrikli araç kullanımındaki artışı yatırım sürecinde dikkate aldıklarını vurgulayan Köksal, “Günümüzde elektrikli araçların trafikteki payı giderek artıyor. Bu nedenle yatırım alanımızda farklı marka ve elektrikli araçların kullanımına uygun şarj ünitelerine yer verdik. Açık ve kapalı otoparklarımızla birlikte araçla gelen misafirlerin ihtiyaçlarına cevap verecek bir altyapı hazırladık. Konaklama, toplantı, yeme içme ve ticaret alanlarını ulaşım imkânlarıyla destekleyerek bütünleşik bir hizmet merkezi oluşturmayı hedefliyoruz” değerlendirmesinde bulundu.